CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CỦA CHUYỂN ĐỔI MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP 1.1 Công nghiệp hóa, đô thị hóa và chuyển đổi mục đích sử dụng đất.1 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa Công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH) đã trở thành phương thức hữu hiệu cho quá trình phát triển của mỗi quốc gia. Bất kể ở nơi nào, để phát triển kinh tế - xã hội thì đều cần thực hiện quá trình CNH-HĐH. Tuy nhiên, ở mỗi quốc gia khác nhau, trong các điều kiện khác nhau thì CNH-HĐH cũng có những đặc điểm riêng biệt.
Có nhiều khái niệm CNH-HĐH được đưa ra. Mỗi khái niệm lại có một góc nhìn khác nhau về vấn đề này. Nếu tách riêng, theo nghĩa hẹp, công nghiệp hóa được hiểu là quá trình chuyển dịch từ nền kinh tế trong đó nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo sang nền kinh tế công nghiệp là chủ đạo. Còn theo nghĩa rộng, công nghiệp hóa là quá trình biến đổi xã hội, từ một xã hội nông nghiệp lạc hậu lên xã hội công nghiệp.
Quá trình biến đổi này gắn liền với quá trình biến đổi kỹ thuật, công nghệ, chủ yếu là gắn với cuộc cách mạng kỹ thuật. Hay nói cách khác, công nghiệp hóa là quá trình biến đổi lao động thủ công thành lao động máy móc. Đó là quá trình trang bị kỹ thuật và công nghệ hiện đại cho nền kinh tế quốc dân [7]. Theo cuốn từ điển Tiếng Việt giải thích thì “Công nghiệp hóa là quá trình nâng cao tỷ trọng của công nghiệp trong toàn bộ các ngành kinh tế của một vùng kinh tế hay một nền kinh tế.
Đó là tỷ trọng về lao động, về giá trị gia tăng,…” [16] Theo cách hiểu phổ biến hiện nay thì hiện đại hóa là quá trình thường xuyên đưa trình độ kỹ thuật và công nghệ sản xuất lên trình độ tiên tiến của thời đại. Công nghệ mới chính là nguồn gốc, là điều kiện tồn tại, đồng thời là yếu tố then chốt thúc đẩy hiện đại hóa. Với những công nghệ mới, con người sẽ nâng cao được năng lực của mình, phát triển ý tưởng mới, thúc đẩy xã hội phát triển. Quá trình hiện đại hóa được bắt đầu vào thế kỷ XVII cho đến nay vẫn còn chưa kết thúc.
Có người chia hiện đại hóa thành hai giai đoạn: Hiện đại hóa lần thứ nhất tương ứng với công nghiệp hóa cổ điển và hiện đại hóa lần thứ hai tương ứng với thời kỳ tri thức hóa [7]. Nhìn chung, công nghiệp hóa và hiện đại hóa là hai quá trình vừa nối tiếp, vừa đan xen nhau, chúng gắn liền với nhau ngay từ đầu và trong suốt các giai đoạn phát 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thực chất của quá trình này là sự thay thế kỹ thuật thủ công, lạc hậu thành kỹ thuật máy móc hiện đại, trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế, nhằm đạt tới năng suất lao động cao. Đó là quá trình thay đổi căn bản, toàn diện cách thức tổ chức sản xuất, kinh doanh, hoạt động quản lý trong nền kinh tế, dựa trên sự ứng dụng cao về công nghệ hiện đại.
Trên cơ sở đó tạo điều kiện để thay thế nền văn minh nông nghiệp bằng văn minh công nghiệp, xây dựng một xã hội hiện đại. Và trong điều kiện bùng nổ của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại trên cơ sở thừa kế có chọn lọc những nhận thức của nhân loại về CNH-HĐH, xuất phát từ tình hình thực tế của nền kinh tế mà Đảng ta đã đưa ra quan niệm về CNH-HĐH: “CNH-HĐH là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lí kinh tế - xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động cao” [2]. Đặc điểm của CNH-HĐH: - Công nghiệp hóa gắn liền với hiện đại hoá. CNH-HĐH theo định hướng XHCN gắn với việc phát triển kinh tế tri thức, thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.
Trong sự nghiệp đổi mới, khi thực hiện CNH-HĐH, chúng ta thấy cần và có thể rút ngắn thời gian bằng những bước nhảy vọt xen lẫn những bước tuần tự. Chính vì vậy trong Đại Hội Đảng X, Đảng ta đã đề ra chủ trương : “Tranh thủ thời cơ thuận lợi do bối cảnh quốc tế tạo ra và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng XHCN gắn với phát triển kinh tế tri thức, coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế có giá trị gia tăng cao dựa nhiều vào tri thức, kết hợp việc sử dụng nguồn vốn tri thức của người ViệtNam với tri thức mới nhất của nhân loại” [2]. Và chủ trương này được kế thừa phát triển tại Đại hội Đảng lần thứ XI. - CNH - HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước.
Nhà nước phải xây dựng thể chế xã hội và chính sách kinh tế năng động, mở rộng, khuyến khích sáng tạo và ứng dụng có hiệu quả nhiều tri thức mới. Thúc đẩy kinh doanh, tác động cho doanh nghiệp phát triển. Phải tạo dựng một nền hành chính 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com có hiệu quả, tránh phiền hà tham nhũng, giảm mạnh các chi phí hành chính, góp phần tăng sức cạnh tranh. Nhà nước phải nắm bắt được sự tác động khách quan của các quy luật trong nền kinh tế thị trường để định hướng đúng đắn chiến lược phát triển kinh tế xã hội.
- CNH, HĐH trong điều kiện toàn cầu hoá kinh tế, vì vậy mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế là xu hướng tất yếu. Ngày nay cuộc cách mạng khoa học công nghệ cùng với xu hướng quốc tế hóa đời sống kinh tế đang tạo ra mối liên hệ và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế của các nước. Do đó việc mở rộng quan hệ kinh tế giữa nước ta với các nước khác trở thành một tất yếu, tạo điều kiện và khả năng để các nước chậm phát triển tranh thủ vốn, kinh tế công nghệ, kinh nghiệm tổ chức quản lý… để đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước. Quan hệ kinh tế càng mở rộng và có hiệu quả bao nhiêu thì sự nghiệp CNH- HĐH càng thuận lợi và nhanh chóng bấy nhiêu.
Chúng ta phải có một đường lối kinh tế đối ngoại đúng đắn vừa hiệu quả cao, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, vừa giữ vững được độc lập và chủ quyền dân tộc, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Quan hệ kinh tế nước ta với các nước và các tổ chức quốc tế được mở rộng, việc thực hiện các cam kết về khu vực mậu dịch tự do ASEAN, tổ chức thương mại thế giới (WTO) và thực hiện các hiệp định hợp tác đa phương. Trong CNH-HĐH một mặt để hòa vào trình độ phát triển của thế giới, mặt khác vừa giữ gìn được bản sắc văn hóa của mình, chúng ta cần phát huy các giá trị truyền thống để tiếp thu những thành quả khoa học công nghệ, tin học hiện đại. Hội nhập trên cơ sở định hướng với sự lựa chọn, hòa nhập nhưng không hòa tan, lấy bản sắc văn hóa của mình làm gốc, lấy tiêu chí văn hóa dân tộc làm bộ lọc, lấy cái tiến bộ bổ sung cho những cái thiếu hụt trong văn hóa truyền thống, tạo thuận lợi cho văn hóa dân tộc phát triển.
Đô thị hoá Đô thị hoá là một quá trình tất yếu đang diễn ra rộng rãi trên toàn thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Nền kinh tế càng phát triển thì quá trình đô thị hoá diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh. Khái niệm "đô thị hoá" ngày nay được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khoa học và kinh tế - xã hội. Chính vì vậy, trong mỗi một quan điểm tiếp cận thì khái niệm đô thị hoá lại được hiểu theo một cách khác nhau.
6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Cách hiểu đơn giản nhất và thông dụng nhất về đô thị hóa là sự gia tăng tỉ lệ dân cư đô thị, sự xuất hiện của các đô thị mới và là sự nâng cao cơ sở hạ tầng của không gian thành phố [13]. Theo các học giả Mỹ, hiện tượng đô thị hoá còn gọi là “sự phục hưng nông thôn”. Phát triển đến một lúc nào đó, bằng các chính sách của mình, các chính phủ sẽ điều chỉnh hướng vào sự phát triển nông thôn. Quá trình này sẽ góp phần san bằng khoảng cách và chất lượng sống giữa thành thị và nông thôn.
Về mặt bản chất, đô thị hoá gắn liền với quá trình tăng trưởng kinh tế của một khu vực, một quốc gia. Tuy nhiên tốc độ và đặc điểm của đô thị hoá còn phụ thuộc vào trình độ phát triển của khu vực hay quốc gia đó. Bản chất của quá trình đô thị hoá bao gồm: - Tỷ lệ gia tăng dân số tại các đô thị - Thu nhập bình quân của cư dân đô thị - Tốc độ gia tăng thu nhập của các ngành kinh tế - xã hội và GDP - Chất lượng cơ sở hạ tầng - Lối sống của cư dân địa phương - Cấu trúc xã hội và vai trò của các tổ chức xã hội trong khu vực Đô thị hoá trên thế giới Quá trình đô thị hoá hiện nay mang tính toàn cầu, nó xuất hiện ở hầu hết các quốc gia với chế độ xã hội chính trị khác nhau. Đô thị hoá xuất hiện là một quá trình tất yếu của sự phát triển kinh tế - xã hội của nhân loại.
Trong lịch sử loài người đã hình thành 2 kiểu cộng đồng dân cư, dân cư nông thôn và dân cư đô thị. Cộng đồng dân cư đô thị đã hình thành trong lịch sử với các dạng đô thị như đô thị hành chính, đô thị thương mại, đô thị sản xuất. Ở các nước đang phát triển quá trình đô thị hoá tập trung chủ yếu trên bề rộng, tức là tăng dân số đô thị, tăng số lượng đô thị.