ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình CNH – HĐH nông nghiệp nông thôn và hội nhập nền kinh tế thế giới, sự chênh lệch giữa nông thôn và thành thị ngày một gia tăng. Vì vậy, việc phát triển nông nghiệp nông thôn ngày càng quan trọng góp phần phát triển kinh tế, xã hội bền vững chung của đất nước. Thực hiện Nghị quyết lần thứ 7 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; phấn đấu đạt mục tiêu nâng cao đời sống vật chất, tinh thần dân cư nông thôn, hài hòa giữa các vùng.
Xây dựng nền nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại bền vững, sản xuất hàng hóa lớn có năng suất, chất lượng hiệu quả đồng thời xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng, kinh tế - xã hội hiện đại có cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý gắn nông nghiệp với công nghiệp dịch vụ, đô thị theo quy hoạch xã hội nông thôn ổn định giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ, nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống chính trị. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ về phát triển nông thôn từ ban hành các chính sách hỗ trợ đầu tư xây dựng mô hình thí điểm xây dựng nông thôn mới nhằm rút kinh nghiệm, đề xuất các cơ chế chính sách và phương pháp triển khai trên diện rộng. Nhằm thực hiện mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010- 2020. Về chương trình xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Cao Bằng, Hội đồng nhân dân tỉnh Cao Bằng có nghị quyết số 20/NQ-HĐND ngày 05/07/2012 về việc xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011-2020.
Trong giai đoạn từ nay đến năm 2020, phát triển kinh tế nông thôn có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao thu nhập và mức sống của người dân, xây dựng nông thôn mới vẫn là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của Đảng, chính quyền và nhân dân trong xã. Trong khi đó, quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa diễn ra mạnh mẽ sẽ làm thay đổi bộ mặt nông thôn, đồng thời tác động đến quá trình sử dụng đất, kinh tế, đời sống, văn hóa và xã hội ở nông thôn. Chính vì thế quy 2 hoạch nông thôn mới đến năm 2020 của xã Minh Long là một chiến lược quan trọng và cần thiết nhằm khai thác và sử dụng tối đa các nguồn lực để xây dựng và phát triển một nền nông nghiệp có hiệu quả kinh tế cao và bền vững, bảo vệ môi trường xanh, sạch, đẹp. Với yêu cầu cấp thiết của đề tài về việc xem xét, đánh giá tình hình thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, nhằm tìm ra hướng đi tốt hơn cho xã, được sự phân công của Khoa Quản lý tài nguyên và sự hướng dẫn của Th.sỹ Nguyễn Minh Cảnh.
Tôi đã tiến hành nghiên cứu thực hiện đề tài: “Đánh giá kết quả thực hiện của chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Minh Long - huyện Hạ Lang - tỉnh Cao Bằng đến tháng 6 năm 2014”.2 Mục đích - Đánh giá kết quả thực hiện 19 tiêu chí trong chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới trên địa bàn xã đến tháng 6 năm 2014. - Đánh giá một cách tổng thể thực trạng đời sống, việc làm, thu nhập và các tiêu chí khác của đời sống xã hội cộng đồng dân cư nông thôn. - Đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện các tiêu chí chưa đạt 1.3 Yêu cầu Rà soát đánh giá, phân tích hiện trạng tổng thể toàn xã và so sánh với Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới ban hành theo Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ. Từ đó đưa ra các giải pháp nhằm xây dựng các lộ trình để trở thành xã nông thôn mới.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. - Có được cái nhìn tổng thể về thực trạng về hệ thống cơ sở hạ tầng nông thôn trên địa bàn xã. 3 - Đề tài cũng được coi là một tài liệu tham khảo cho trường, khoa, các cơ quan trong các ngành và các sinh viên khóa tiếp theo.
Ý nghĩa trong thực tiễn - Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng cơ sở hạ tầng và đưa ra các giải pháp để xây dựng xã Minh Long đạt tiêu chuẩn nông thôn mới theo Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới. - Qua việc nghiên cứu xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội trong xây dựng nông thôn mới nhằm tìm ra những phương án khả thi cũng như những thuận lợi, khó khăn, giải pháp thực hiện các công trình, cũng là cơ sở giúp cho xã Minh Long có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của địa phương. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận về nông thôn mới 2.1 Vị trí, vai trò của nông thôn mới trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước Cùng với sự phát triển của đất nước, thực hiện chủ trương của Đảng về phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã phối hợp với các địa phương tiến hành xây dựng thí điểm một số mô hình nông thôn mới ở quy mô xã, thôn, ấp, bản đã chiếm một vị trí chiến lược quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Xây dựng nông thôn mới là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đời sống của nông dân được cải thiện nhiều, bộ mặt nông thôn đã có những biến đổi sâu sắc, giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm an ninh quốc phòng, giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước.2 Căn cứ pháp lý lập quy hoạch xây dựng nông thôn mới cấp xã - Nghị quyết 26/NQ-TW ngày 5/8 của BCH TW đảng khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; - Nghị quyết số 24/NQ-CP ngày 28/10/2008 của Chính phủ ban hành chương trình hành động thực hiện Nghị quyết TW VII khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; - Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới; - Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 4/6/2010 V/v phê duyệt chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020; - Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHĐT-BTT ngày 13/4/2011 của Liên Bộ Nông nghiệp và Phát triễn nông thôn, Bộ kế hoạch và đầu tư, Bộ tài chính hướng dẫn một số nội dung thực hiện Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ; - Thông tư liên tịch số 13/2011/TTLT-BXD-BNNPTNT-BTN&MT ngày 5 28/10/2011 của liên Bộ Xây dưng, Bộ Nông nghiệp & PTNT, Bộ Tài Nguyên và Môi trường về quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch xây dựng xã nông thôn mới; - Quyết định Số 695/QĐ-TTg ngày 8/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ về sửa đổi nguyên tắc cơ chế hỗ trợ vốn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020; - Quyết định số 342/QĐ-TTg ngày 20/2/2013 của Thủ tướng Chính phủ về việc sửa đổi bộ tiêu chí quốc gia NTM. - Thông tư số 41/2013/TT-BNNPTNT ngày 04/10/2013 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về Hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới; - Nghị quyết Số 11-NQ/TU ngày 18/10/2011 tại Hội nghị lần thứ 7 của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Cao Bằng về lãnh đạo thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2015, định hướng đến năm 2020; - Nghị quyết Số 20/NQ-HĐND ngày 05/7/2012 của Hội đồng nhân dân tỉnh Cao Bằng về Chương trình xây dựng NTM tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2011 – 2020; - Chương trình hành động số 09-CTr/HU ngày 10/8/2011 của Huyện Ủy huyện Hạ Lang về xây dựng và phát triển nông thôn mới của huyện giai đoạn 2011 – 2015 và định hướng năm 2020. - Công văn số 73/UBND-NN ngày 16/5/2011 của UBND huyện Hạ Lang về việc chỉ đạo, thực hiện chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020. - Căn cứ Nghị quyết của Đại hội Đảng bộ xã Minh Long lần thứ XIX về việc phát triển sản xuất kinh tế xã hội, An ninh – Quốc phòng giai đoạn 2010 – 2015.
- Các thông tư, hướng dẫn thực hiện xây dựng mô hình nông thôn mới của các Bộ, Ngành có liên quan.2 Cơ sở thực tiễn 2.1 Tình hình thực hiện chương trình nông thôn mới trên thế giới Phát triển nông nghiệp để xây dựng một nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay đang là mối quan tâm chung của cả cộng đồng thế giới. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về vấn đề này là bài học cho Việt nam. 6 Mỹ: phát triển ngành “kinh doanh nông nghiệp” Mỹ là nước có điều kiện tự nhiên cực kỳ thuân lợi để phát triển nông nghiệp. Lượng mưa vừa đủ cho hầu hết các vùng của đất nước, nước sông và nước ngầm cho phép tưới rộng khắp cho những nơi thiếu mưa.
Ngành nông nghiệp Mỹ đã phát triển thành một ngành “kinh doanh nông nghiệp”, một khái niệm được đặt ra để phản ánh bản chất tập đoàn lớn của nhiều doanh nghiệp trong nền kinh tế Mỹ hiện đại. Sự ra đời ngành kinh doanh nông nghiệp vào cuối thế kỷ XX dã tạo ra ít trang trại hơn, nhưng quy mô các trang trại thì lớn hơn nhiều. Đôi khi được sở hữu bởi những cổ động vắng mặt, các trang trại mang tính tập đoàn này sử dụng nhiều máy móc hơn và ít bàn tay của nông dân hơn. Vào năm 1940, Mỹ có 6 triệu trang trại và trung bình mỗi trang trại có diện tích khoảng 67 ha, đến cuối thập niên 90 của thế kỷ XX, số trang trại chỉ còn 2,2 triệu nhưng trung bình mỗi trang trại có diện tích 190 ha.
Hàn Quốc: Phong trào Làng mới Cuối thập niên 60 của thế kỷ XX, GDP bình quân đầu người của Hàn Quốc chỉ có 85 USD; 80% dân nông thôn không có điện thắp sáng và phải dùng đèn dầu, sống trong những căn nhà lợp bằng lá. Là nước nông nghiệp trong khi lũ lụt và hạn hán lại xảy ra thường xuyên, mối lo lớn nhất của chính phủ đó là làm sao đưa đất nước thoát khỏi đói, nghèo. Phong trào Làng mới (SU) ra đời với 3 tiêu chí: cần cù, tự lực vượt khó và hợp tác (hiệp lực cộng đồng).