phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Tổng quan một các vấn đề về thu hồi đất nông nghiệp và các chính sách hỗ trợ, giải quyết việc làm cho người có đất nông nghiệp bị thu hồi. Chƣơng 2: Phân tí ch thực trạng hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm ch o người lao động thuộc diện thu hồi đất nông nghiệp ở quận Lê Chân. Chƣơng 3: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chuyể n đổi nghề và tạo việc làm cho lao động thuộc diện thu hồi đất nông nghiệp ở quận Lê Chân CHƢƠNG 1 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ VỀ THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÀ CÁC CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ CHUYỂN ĐỔI NGHỀ VÀ TẠO VIỆC LÀM CHO NGƢỜI CÓ ĐẤT NÔNG NGHIỆP KHI THU HỒI 1. Vấn đề thu hồi đất nông nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa ở Việt Nam 1.
Công nghiệp hoá, đô thị hoá và sự cần thiết phải thu hồi đất a. Một số khái niệm có liên quan đến thu hồi đất, bồi thường khi thu hồi đất Theo từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam 1996 thì “Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra, trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao. Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác” [1]. Theo Luật Đất đai năm 2003, các khái niệm có liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất được định nghĩa như sau: Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý.
Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới. Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định [14]. Trong bồi thường, hỗ trợ đất nông nghiệp, khi Nhà nước thu hồi đất của nông hộ thì Nhà nước phải tính toán “bồi thường” tiền cho người dân một khoản tương ứng và phù hợp với giá trị hiện tại của mảnh đất đó.
Ngoài ra khi thu hồi đất thì người nông dân không có việc làm do mất tư liệu sản xuất, Nhà nước tiếp tục tính toán “bù” thêm một khoản cho người nông dân chuyển đổi nghề mới, tạo việc làm và ổn định cuộc sống. Nội dung của các khoản tiền bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp gồm: - Tiền bồi thường đất: Là khoản tiền bồi thường cho hộ do bị mất tư liệu sản xuất, cụ thể ở đây là đất nông nghiệp. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Tiền bồi thường hoa mầu: Là khoản tiền bồi thường do việc thu hồi đất làm thiệt hại đến hoa mầu chưa được thu hoạch trên diện tích thu hồi. Mức bồi thường đối với cây hàng năm tính bằng giá trị sản lượng thu hoạch một vụ tính theo mức thu hoạch bình quân của ba vụ trước đó theo giá nông sản thực tế ở thị trường địa phương tại thời điểm bồi thường.
- Tiền hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp. - Tiền hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất. Các khoản hỗ trợ này nhằm mục đích giúp đỡ phần nào cho người dân sau khi mất đất chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định cuộc sống và ổn định sản xuất, giảm bớt những gắng nặng kinh tế. Không nhằm mục đích giải quyết toàn bộ kinh phí chuyển đổi nghề nghiệp và ổn định sản xuất cho nông hộ, vì các khoản hỗ trợ này không nhiều và chỉ mang tính chất hỗ trợ.
Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hoá ở Việt Nam CNH - HĐH và đô thị hoá là con đường phát triển của mọi quốc gia trên thế giới. Trong thời đại khoa học - công nghệ phát triển nhanh, thì CNH - HĐH và đô thị hoá là con đường giúp cho các nước chậm phát triển rút ngắn thời gian so với các nước đi trước. Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia trong những năm gần đây cho thấy, CNH - HĐH và đô thị hoá là nhân tố quyết định làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, chuyển nền kinh tế từ sản xuất nông nghiệp truyền thống, tiểu nông sang phương thức sản xuất mới, hiện đại, do đó cũng làm thay đổi nội dung kinh tế - xã hội nông thôn. Trong nền kinh tế hiện đại, CNH - HĐH và đô thị hoá có sự gắn bó chặt chẽ với nhau, tạo thành một tiến trình thống nhất thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội.
Trong quá trình CNH - HĐH, tiến trình phát triển xã hội đã có sự thay đổi cơ bản đó là: Phát triển đô thị kèm theo sự thu hẹp xã hội nông thôn, làm thay đổi căn bản xã hội nông thôn theo hướng công nghiệp. Hiện tượng đô thị hoá được xem như là một trong những nét đặc trưng nhất của sự biến đổi xã hội trong thời đại ngày nay. Cùng với quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá được xem như một khía cạnh quan trọng của sự vận động đi lên của xã hội. Đô thị hoá là một quá trình lịch sử trong đó nổi lên một vấn đề kinh tế - xã hội là nâng cao vai trò của đô thị trong sự phát triển mọi mặt của xã hội.
Quá trình này bao gồm sự thay đổi trong phân bố lực lượng sản xuất, trước hết là 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trong sự phân bố dân cư, trong kết cấu nghề nghiệp - xã hội, kết cấu dân số, trong lối sống, văn hoá [12]. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt thuận lợi đối với sản xuất và đời sống con người, sự phát triển nhanh chóng của các đô thị cũng là nguyên nhân chính gây ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái do tài nguyên đất bị khai thác để xây dựng đô thị, giảm diện tích cây xanh và mặt nước, bùng nổ giao thông cơ giới. Cùng với đó là sự gia tăng khối lượng khai thác và sử dụng nguồn nước sạch, mức độ ô nhiễm các chất thải công nghiệp và sinh hoạt ngày càng một lớn. Ngoài ra, sự gia tăng dòng người di dân từ nông thôn ra đô thị cũng gây nên những áp lực đáng kể về nhà ở và vệ sinh môi trường,… Đối với nước ta, từ một nền kinh tế nông nghiệp truyền thống muốn trở thành nước có nền công nghiệp hiện đại, cần phải đẩy mạnh quá trình CNH - HĐH đất nước, đó là con đường để sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.
Cũng như ở các quốc gia khác, CNH - HĐH ở nước ta tất yếu kéo theo quá trình đô thị hoá. Tốc độ công nghiệp hoá càng nhanh sẽ dẫn đến trình độ đô thị hoá càng cao. Đô thị hoá và sự hình thành các đô thị hiện đại là một trong những chỉ tiêu cơ bản phản ánh trình độ hiện đại hoá. Về thực chất, CNH - HĐH và đô thị hoá là quá trình cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng phát triển mạnh khu vực công nghiệp, dịch vụ, giảm mạnh lao động nông nghiệp.
Như vậy, phần lớn lao động nông thôn làm nông nghiệp sẽ phải chuyển sang làm phi nông nghiệp, dân sống ở nông thôn trở thành dân thành thị. Đến nay, tốc độ CNH - HĐH và đô thị hoá ở Việt Nam đã và đang được đẩy mạnh, nhưng so với thế giới Việt Nam vẫn ở mức thấp. Theo báo cáo thống kê của Liên Hợp Quốc, các nước công nghiệp phát triển cho thấy trình độ, đô thị hoá của nước ta thấp hơn nhiều và năm 2009 mức thu nhập bình quân tính theo đầu người xếp 138/193 nước. Mức thu nhập bình quân đầu người năm 2010 của Việt Nam cũng mới chỉ đạt khoảng 1.160 USD/người/năm.
Trong khi đó ở các nước có nền kinh tế công nghiệp mới đã có mức thu nhập quốc dân bình quân đầu người cao hơn gấp 5 đến 24 lần, các nước tư bản cao hơn gấp 60 đến 80 lần [13]. Trước tình hình trên, Việt Nam cần phải đẩy mạnh hơn nữa quá trình CNH - HĐH và đô thị hóa, đó là một yêu cầu khách quan và cấp bách của sự phát triển. Trên thực tế, 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đối với nước ta quá trình CNH - HĐH và đô thị hoá đang diễn ra với quy mô lớn và tốc độ nhanh, góp phần quan trọng phát triển các cơ sở sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nhất là doanh nghiệp ngoài quốc doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các trung tâm thương mại và dịch vụ là yếu tố quan trọng duy trì tăng trưởng kinh tế ở mức cao, tạo việc làm ở các khu vực chính với chất lượng công việc và giá trị lao động ngày càng cao. Sự cần thiết phải chuyển đổi mục đích sử dụng đất để thực hiện công nghiệp hoá và đô thị hóa ở nước ta Việc thu hồi đất để xây dựng các KCN, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nước ta được tiến hành mạnh mẽ từ khi thực hiện đường lối đổi mới, chuyển nền kinh tế từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Quá trình này được thúc đẩy nhanh hơn từ năm 1996, khi nền kinh tế nước ta bước vào giai đoạn đẩy mạnh CNH - HĐH. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã xác định rõ: Đẩy mạnh CNH - HĐH, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ,…tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại [19]. Cùng với CNH - HĐH nền kinh tế, nhiệm vụ xây dựng đồng bộ và từng bước hiện đại hoá hệ thống kết cấu hạ tầng được đặt ra một cách cấp thiết. Tiến trình CNH - HĐH ở nước ta từ những năm 1990 được gắn liền với đô thị hoá cả về chiều rộng và chiều sâu.