CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu về giống gà Cáy Củm Gà Cáy Củm hay còn gọi là gà Cúp (gà không có phao câu), Cáy Củm là tên gọi theo dân tộc Tày. Giống gà này được nuôi từ lâu đời tại một số xã vùng cao thuộc tỉnh Cao Bằng và Hà Giang. Gà Cáy Củm có ngoại hình nhỏ, màu lông đa dạng, phẩm chất thịt thơm ngon và giòn hơn một số giống gà khác.
Là giống gà có khả năng đề kháng rất cao, được người dân coi đây là giống gà quý của địa phương. * Đặc điểm ngoại hình và tập tính + Ngoại hình - Lông: Màu sắc của lông đa dạng giống gà Ri: Màu lông nâu, xám, hoa mơ, vàng có sọc đen, ánh xanh cánh sả, đen… Lông mượt và nhiều. Lúc mới nở và còn nhỏ con trống và con mái có màu lông giống nhau. Khi trưởng thành con trống: Màu lông rực rỡ, đẹp mắt, màu sắc lông đa dạng, nâu đỏ, xám, nâu, đen, ánh vàng.
Con mái: Màu nâu, xám, vàng nâu, đen. lông mềm sang có màu nâu, xám, lông trắng sọc đen. - Đặc biệt là lông đuôi cúp xuống - Mào: Mào đơn, mào dâu, màu đỏ. - Tầm vóc: Tầm vóc thanh gọn, thân tương đối ngắn, chân cao vừa phải, mào bé, xương nhỏ, lông xếp xít vào thân.
- Màu mắt: Đen, nâu. - Màu dái tai: Trắng đỏ, trắng. - Màu sắc chân: Chủ yếu có màu vàng, có một số màu đen, nâu. - Không có phao câu.
+ Đặc điểm về tập tính Sống theo đàn, tính tình hiền lành, linh hoạt, nhanh nhẹn. * Đặc điểm về khả năng sản xuất c 4 Khối lượng gà trưởng thành: Con trống: 2,0 – 2,5 kg. Tuổi thành thục: Trống: 150 ngày Mái: 130 ngày Tuổi đẻ quả trứng đầu tiên: 150 ngày Sản lượng trứng: 13 – 16 quả/lứa, 130 – 150 quả/năm. Khối lượng trứng: 35 – 45 gam/ quả.
Vỏ trứng thường có màu trắng, một số ít có màu nâu. Thời gian ấp nở: 21 ngày Tỷ lệ nở là: 60-65%. Cơ sở nghiên cứu về tinh dịch và tinh trùng gà 1. Sinh lý sinh dục của gà trống 1.
Sự thành thục về tính Gà trưởng thành sinh dục khi cơ quan sinh sản phát triển, đã hoàn chỉnh và bắt đầu có phản xạ sinh dục. Phản xạ sinh dục không điều kiện phức tạp của gia cầm cũng như của động vật có vú bao gồm: Phản xạ lại gần; Chuẩn bị cơ quan giao phối; Phản xạ giao phối; Phóng tinh. + Phản xạ tiến lại gần và chuẩn bị cơ quan giao phối Phản xạ tiến lại gần của con trống ở dạng chăm sóc sinh dục. Gà trống có điệu nhảy sinh dục rất điệu nghệ, khi nó xoè một cánh xuống và vỗ vỗ, đi những bước rất ngắn và uyển chuyển quanh gà mái, đồng thời cất tiếng kêu đặc biệt nhằm mê hoặc con mái.
Dạng khác của phản xạ lại gần là săn sóc ăn uống. Gà trống kiếm hạt thức ăn hoặc một vật gì đó, cũng nâng lên hạ xuống liên hồi và kêu những tiếng đặc trưng nhằm quyến rũ gà mái. Khi đã tiến lại gần gà mái, cơ quan giao phối của gà trống phồng lên, nở to ra chuẩn bị cho phản xạ giao phối. c 5 + Phản xạ giao phối và phóng tinh Phản xạ giao phối ở gà là sự dính sát vào nhau của 2 ổ nhớp.
Gà trống có thể giao phối 25 - 41 lần/ngày. Nếu gà trống bị nhốt riêng, khi gặp gà mái, có thể giao phối tới 13 -29 lần/giờ. Nếu hiện tượng giao phối sảy ra nhiều thì sẽ giảm lượng tinh phóng ra và nồng độ tinh trùng, nghĩa là giảm tỷ lệ thụ tinh. + Điều hòa phản xạ sinh dục Trung tâm thần kinh của sự phóng tinh nằm ở phần hông tuỷ sống.
Thần kinh phó giao cảm đi tới tận cơ quan sinh dục, kích thích những thần kinh này làm giảm sự phóng tinh, còn kích thích thần kinh giao cảm làm tăng sự phóng tinh. Ở gia cầm, ngoài phản xạ không điều kiện, có thể tạo phản xạ có điều kiện. Do đó người ta thường tạo ra các phản xạ có điều kiện để khai thác tinh dịch của gia cầm trống để thụ tinh nhân tạo. Cấu tạo cơ quan sinh dục gà trống Cơ quan sinh dục của gà trống gồm tinh hoàn, mào tinh hoàn, ống dẫn tinh và cơ quan giao phối.
+ Tinh hoàn Tinh hoàn là cơ quan đôi, hình ôvan hoặc hình hạt đậu, màu trắng ngà, nằm trong khoang bụng, ở vị trí trước thận. Ở gà trống trưởng thành, trong thời kỳ hoạt động sinh dục, tinh hoàn dài tới 4,7 cm đường kính 2,5 - 2,7 cm, khối lượng 17 - 19g. Thời kỳ thay lông, khối lượng giảm còn 3 - 5g. Mùa của tinh hoàn cũng thay đổi theo trạng thái sinh lý, lúc còn non tinh hoàn có màu hồng nhạt, lúc hoạt tính sinh sục cao có màu trắng (Trần Thanh Vân và cs, 2015) [14].
Tinh hoàn được bọc một lớp màng trắng, từ lớp màng này ăn sâu vào là những sợi liên kết yếu. Những ống sinh tinh gấp khúc nối với nhau, tạo thành mạng lưới dày. Những phần riêng biệt của ống sinh tinh hơi phình to. Ở đây diễn ra sự hình thành tế bào sinh dục.
Gần màng đáy của ống sinh tinh là nguyên bào tinh (spermatogonium), trên nó là tinh bào sơ cấp (cấp I) và tinh bào thứ cấp (cấp II), sau đó là tiền tinh trùng và tinh trùng. Tinh trùng trưởng thành di chuyển vào vào mào tinh hoàn và vào ống dẫn tinh. c 6 + Mào tinh hoàn Mào tinh hoàn của gia cầm phát triển yếu. Trong mào tinh hoàn, tinh trùng tiếp tục hoàn thiện và tăng thêm khả năng thụ tinh của chúng.
+ Ống dẫn tinh Ống dẫn tinh có dạng hình ống, nhỏ, gấp khúc, thành ống cấu tạo bởi lớp niêm mạc, cơ và thanh mạc. Ống dẫn tinh nối với ống dẫn của mào tinh hoàn và vào tận phần giữa của ổ nhớp. Phần cuối cùng ống dẫn tinh là chỗ phình to hình bong bóng. Đây là nơi tích tụ tinh dịch.
Cấu tạo của ống dẫn tinh thay đổi phụ thuộc vào trạng thái chức năng của bộ máy sinh dục. Trong thời gian hoạt động sinh dục, ống dẫn tinh to ra, thành ống dày lên, tăng số lượng gấp khúc. + Cơ quan giao phối Cơ quan giao phối của gà trống không phát triển. Nó chỉ là chỗ phình hình bong bóng của ống dẫn tinh, nó nở to khi có kích thích sinh dục.
Khi giao phối, ổ nhớp con trống áp sát với lỗ huyệt con mái. Lúc này âm đạo được bộc lộ ra và tinh trùng được phóng vào lỗ huyệt của con mái. Các tuyến sinh dục phụ Tuyến tinh nang: tuyến tinh nang là một cái túi rỗng để chứa tinh thanh, gồm hai tuyến hình trứng, màu vàng nhạt, nằm trong xoang chậu, trên ống dẫn tinh. Tuyến tinh nang tiết ra một chất keo màu trắng hoặc vàng.
Khi vào đường sinh dục gà mái, chất keo này gặp dịch tiết của tuyến tiền liệt thì kết lại tạo thành một cái nút đóng cổ tử cung sau giao phối, mục đích không cho tinh trùng chảy ngược ra ngoài. Chất keo này còn có thành phần glucoza, axit béo tăng cường dinh dưỡng, hoạt lực cho tinh trùng. Tuyến tiền liệt: Tuyến tiền liệt nằm ở phần cuối của ống dẫn tinh và phần đầu của niệu đạo. Tuyến tiền liệt có nhiều lỗ đổ vào niệu đạo, dịch tiết của tuyến không trong suốt, có tính kiềm nhằm tác dụng trung hòa độ axit trong lòng niệu đạo và H2CO3 (axit cacbonic) do tinh trùng sản sinh ra trong quá trình hoạt động.
Tuyến tiền liệt phát triển theo lứa tuổi của gia cầm. Gia cầm non thì tuyến tiên c 7 liệt bé, gia cầm trưởng thành thì tuyến tiền liệt phát triển to đồng thời cũng teo đi khi đã già. Một số đặc tính sinh lý của tinh trùng 1. Sự hình thành và cấu tạo của tinh trùng gà a, Sự hình thành tinh trùng Quá trình phát triển tế bào sinh dục đực được chia làm 4 giai đoạn: sinh sản, sinh trưởng, trưởng thành và chín.
Tất cả các giai đoạn này có sự cấu trúc lại thể nhiễm sắc của nhân tế bào sinh dục và giảm số lượng nhiễm sắc thể. Do đó, trong tinh trùng cũng như trong tế bào trứng đều có bộ nhiễm sắc thể đơn bội. - Trong giai đoạn sinh sản, nguyên bào ở màng đáy thành ống được phân chia nhiều lần bằng cách gián phân nhằm làm tăng số lượng. Sau đó, chúng ngừng sinh sản và bắt đầu vào giai đoạn thứ hai - giai đoạn sinh trưởng.
- Giai đoạn sinh trưởng, tế bào tăng về kích thước. những tế bào như vậy gọi là tinh bào thứ nhất. Trong nhân những tế bào này, thể nhiễm sắc của nhân hình thành từng cặp, sau đó xảy ra quá trình tiếp hợp nhiễm sắc. Trong thời điểm này, chất dinh dưỡng vào nguyên bào chậm dần và giai đoạn sinh trưởng cũng không được tiến hành nữa.
- Giai đoạn trưởng thành: Giai đoạn này gồm hai lần phân chia liên tiếp. Sau lần chia thứ nhất, mỗi tinh bào thứ nhất tạo thành 2 tinh bào thứ hai. Sau đó bắt đầu phân chia lần thứ hai và mỗi tinh bào thứ hai tạo thành hai tế bào mới - tiền tinh trùng, trong nhân của nó có bộ nhiễm sắc thể đơn bội (1n). Tiền tinh trùng có hình cầu và nhân tròn.
- Giai đoạn chín: Tiền tinh trùng dần dần phát triển thành tinh trùng. Nhân lệch về một phía. Tương bào dài ra. Tâm tế bào nằm vuông góc với bề mặt của nhân.
Nhân được bao phủ chỉ bởi một lớp mỏng tương bào. Phần này của tế bào tạo thành phần đầu tinh trùng. Trong phần kéo dài của tế bào hình thành đuôi, quanh nó có tương bào co bóp được. Tinh trùng hình thành hoàn chỉnh được bao bọc đầu (chỏm) trong tương bào tế bào sertoli, nơi mà sau một thời gian ngắn, c 8 tinh trùng hoàn thiện, sau đó từ ống sinh tinh gấp khúc, tinh trùng đi vào mào tinh hoàn và vào ống dẫn tinh.
b, Cấu tạo tinh trùng Tinh trùng gia cầm, cũng như của động vật có vú đều có cấu trúc giống nhau: đầu, cổ, thân và đuôi. Các loại gia cầm khác nhau thì tinh trùng của chúng khác nhau về chiều dài và hình dạng của đầu. Đầu tinh trùng gà dài, trên phần chỏm thì nhọn. Đầu tất cả các loại tinh trùng đều có hình mũ chụp và chứa nhân đồng nhất.
Phía trước nhân có tiểu thể nhỏ, tiểu thể này là sản phẩm của bộ Golgi. Cổ - phần không lớn lắm, hơi bị thắt lại, nối với đầu và thân. Phía trên cổ, ở dưới nhân có trung thể. Gần nó là nơi bắt đầu sợi trục, sợi này cấu tạo bởi những sợi fibrin nhỏ kéo dài xuống tới đuôi.