CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm và mối liên quan giữa các khái niệm trong đề tài Chiến lược sức khoẻ môi trường quốc gia (Australian Environmental Health Council, 1999)đề cập sức khỏe kiểmvàmôi trường bao gồm những khía cạnh về sức khoẻ, cả chất lượng cuộc sống, được xác định bởi các yếu tố vật lý, hoá học, sinh học, xã hội và các yếu tố tâm lý trong môi trường. Định nghĩa này cũng ám chỉ tới cả lý thuyết và thực tiễn của việc quyết định, kiểm và phòng ngừa đối với những yếu tố trong môi tường, những yếu tố có thể ảnh hưởng tiềm tàng bất lợi đối với sức khỏe các thế hệ hiện tại cũng như các thế hệ tương lai. Cho đến này nhiều tác giả đưa ra khái niệm về sức khỏe môi trường như sau: Sức khỏe môi trường là tạo ra và duy trì một môi trường trong lành, bền vững để nâng cao sức khỏe cộng đồng.
Mối liên quan giữa môi trường, sức khỏe Ô nhiễm môi trường gây thiệt hại cho con người và các loài sinh vật, xét về bản chất các loại ô nhiễm này do các chất gây ô nhiễm có trong không khí như CO2, CO, SO2, bụi., có trong nguồn nước như các chất vô cơ, chất hữu cơ. và trong đất như kim loại nặng, thuốc trừ sâu. vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Nguyên nhân gây ô nhiễm do con người hoặc thiên nhiên nhưng chủ yếu là do hoạt động của con người xả thải và môi trường từ hoạt động sản xuất, xây dựng, giao thông vận tải hay sinh hoạt.
Ô nhiễm môi trường gây tác hại xấu đến sức khỏe con người, làm tăng chi phí khám, chữa bệnh, làm giảm năng suất lao động, mất ngày công lao động do nghỉ ốm đau và chết non. Bên cạnh việc ước tính các chi phí cho chăm sóc sức khỏe, khái niệm “gánh nặng bệnh tật” còn được sử dụng khi đánh giá tác động sức khỏe. “Gánh nặng bệnh tật” được hiểu là tổng số năm sống bị mất đi vì mang bệnh, tai nạn thương tích và số năm bị mất đi vì chết non so với tuổi thọ cao nhất, tính trên 100.000 người dân sống trong khu vực điều tra. Môi trường khu vực bị ô nhiễm khiến “gánh nặng bệnh tật” cộng đồng tại đó sẽ gia tăng, điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống của người dân.
Mọi hoạt động nghiên cứu, đánh giá và lượng hóa tác động của môi trường đối với sức khỏe đều nhằm mục tiêu xác định những mối nguy hại, lượng hóa các 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com rủi ro về sức khỏe môi trường và những hậu quả về sức khỏe, trên cơ sở đó đưa ra các giải pháp hạn chế tác động. Để nghiên cứu, đánh giá và lượng hóa tác động của môi trường đối với sức khỏe thì cần phải xác định rõ các yếu tố môi trường có ảnh hưởng (Bảng 1.1) đưa ra các yếu tố nguy cơ truyền thống (thường ở các nuớc đang phát triển) và các nguy cơ hiện đại (ở các nước phát triển). Những yếu tố nguy cơ truyền thống và hiện đại từ môi trườngtác động lên sức khỏe con nguời (WHO (2002),Global Health Report) Mối nguy hiểm truyền thống Mối nguy hiểm hiện đại Loại (chủ yếu ở các nước đang phát (chủ yếu ở các nước triển) phát triển) - Thiếu tiếp cận với nguồn nước - Ô nhiễm nước từ các khu đông hợp vệ sinh dân cư, khu công nghiệp và khu - Thực phẩm bị ô nhiễm nông nghiệp thâm canh Nước sạch, - Vector gây bệnh - Phụ gia thực phẩm và chất bảo thức ăn và - Thiếu những yếu tố vệ sinh cơ quản VSMT bản - Uống nước có tác nhân gây bệnh - ÔNKK đô thị từ phương tiện - Vật liệu xây dựng (sơn và các Không khí giao thông, trạm nhiệt điện và các dung môi) khu công nghiệp - ÔNKK đô thị từ phương tiện giao thông, trạm nhiệt điện và các khu công nghiệp - Tái xuất hiện các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm - Hóa chất, phóng xạ và sự tiếp - Hóa chất, phóng xạ và sự tiếp xúc với các yếu tố sinh học, vật lý xúc với các yếu tố sinh học, vật Nơi nguy hiểm (trong nông nghiệp và lý nguy hiểm (dây chuyền sản làm việc tiểu thủ công nghiệp) xuất và những sản phẩm hiện đại) - Chất thải rắn không được xử lý - Tích lũy chất thải rắn và chất Các yếu tố - Tai nạn giao thông thải nguy hại môi trường - Thiên tai, lũ lụt, hạn hán và - Phá rừng và suy thoái đất bên ngoài động đất - Biến đổi khí hậu khác - Tai nạn giao thông 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhóm nước đang phát triển – Nhóm nước đang phát triển Nhóm nước phát triển có tỷ lệ tử vong cao có tỷ lệ tử vong thấp Nhóm 1: các bệnh truyền nhiễm, nguyên nhân do bà mẹ, những quá trình phát sinh trong quá trình sinh đẻ và suy d inh dưỡng Các bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng Điều kiện bà mẹ và trẻ em Nhiễm trùng hô hấp Thiếu dinh dưỡng Nhóm 2: Bệnh không lây nhiễm Bệnh tim mạch Ung thư Hô hấp mạn tính Thần kinh Các bệnh không lây nhiễm khác Nhóm 3: Các thương tíc Thương tích không chủ ý Thương tích chủ ý Hình 1. Số lượng và mô hình gánh nặng bệnh tật ở nhóm nước đang phát triển và nhóm nước phát triển 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nước mặt ở tỉnh Hà Nam đang bị ô nhiễm chủ yếu là do nhận nước từ các sông Nhuệ, Đáy, Duy Tiên, Châu Giang và sông Sắt.
Ảnh hưởng của ô nhiễm nước sông đến sự phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Hà Nam là rõ rệt: Các cánh đồng bị ô nhiễm do nguồn nước sông cung cấp đã làm cho nhiều ruộng rau bị thất thu vì không thể bán được, người dân ăn rau thường có nguy cơ bị tiêu chảy cấp. Qua khảo sát thực tế tại địa bàn xã Tiên Nội, Duy Tiên, những khi có nguồn nước sông Duy Tiên về các kênh mương, đồng ruộng qua trạm bơm Chợ Lương, nước trên đồng có màu đen, mùi khó chịu, ảnh hưởng lớn tới việc trồng rau và nuôi cá của người dân. Ô nhiễm môi trường nước sông làm cho việc nuôi trồng thuỷ sản không phát triển được. Nghề đánh bắt cá trên sông suy giảm, làm ảnh hưởng đến đời sống kinh tế của nhân dân lưu vực sông.
Ước tính thiệt hại đối với ô nhiễm nước sông đến nuôi trồng thuỷ sản, bình quân dọc các sông Nhuệ, sông Đáy, sông Châu Giang là trên 50 lồng cá, mỗi lồng cá hàng năm thu nhập khoảng 10. Khi nước sông bị ô nhiễm thì nhân dân mất nguồn thu nhập khoảng 500. Khi nước sông bị ô nhiễm, việc xử lý để cấp nước cho sinh hoạt gặp nhiều khó khăn và tốn kém hơn so với khi nước sông không bị ô nhiễm. Trong khi đó nước ngầm ở Hà Nam đang bị ô nhiễm một số chất như Amôniac, As, nitrit, nitrat… vì thế không thể chọn là nguồn nước khai thác thay thế để cấp nước sinh hoạt được vì xử lý rất khó khăn.
Trước đây, sông Nhuệ-Đáy phát triển giao thông thuận lợi, không chỉ vận tải hàng hoá mà còn là tuyến du lịch sông nước nội vùng và liên tỉnh. Hai bên bờ sông Nhuệ-Đáy có di tích, nhiều tụ điểm bến bãi giao lưu sông nước, hấp dẫn du lịch. Sông Nhuệ-Đáy còn có tiềm năng phát triển du lịch chứ không phải là công trình thuỷ nông thuần túy. Môi trường nước bị ô nhiễm đã làm mất đi những giá trị của các hoạt động văn hoá vốn có của cư dân ven sông.
Trong tương lai, để có thể phục hồi được những giá trị đó, trước hết phải ngăn chặn, phòng ngừa ô nhiễm nguồn nước kịp thời để lấy lại và phục hồi những giá trị vốn có của dòng sông. Các yếu tố nguy cơ truyền thống thường đi kèm với sự kém phát triển và có tác động ngay lập tức đối với sức khỏe con người, còn những mối nguy cơ hiện đại lại gắn liền với sự phát triển, tác động của nó kéo dài theo thời gian vì vậy rất khó 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xác định tác động của nó lên sức khỏe con người.2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu trên thế giới Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm trên toàn cầu có 4 tỷ ca mắc bệnh tiêu chảy và 1,5 triệu ca tử vong do bệnh tiêu chảy vì nước không an toàn, vệ sinh môi trường và vệ sinh cá nhân kém.Trên thế giới, cứ mỗi 8 giây lại có một trẻ em chết vì nước ô nhiễm. Đây là một con số kinh hoàng, cao hơn bất kì tỉ lệ bệnh dịch nào. Tại các quốc gia nghèo như Ấn Độ, khoảng 80% rác thải đô thị được đổ trực tiếp xuống sông Hằng.
Theo thông tin đăng tải trên trang tin tức về các vấn đề nhân đạo IRIN ngày 18/6, Ngân hàng Thế giới ước tính, nền kinh tế Pakistan thiệt hại 4,9 tỷ USD mỗi năm (tương đương 3,4% GDP) vì những tổn thất về năng suất và chi phí điều trị do các dịch bệnh liên quan đến nguồn nước ô nhiễm gây ra. Các nghiên cứu được thực hiện bởi Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc và Quỹ Bảo vệ đời sống thiên nhiên thế giới cũng chỉ ra rằng, có tới 40% số bệnh nhân ở các bệnh viện của Pakistan bị mắc các bệnh do uống nước không an toàn. Số liệu của UNICEF cho thấy khoảng một nửa số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi xảy ra ở năm quốc gia: Ấn Độ, Nigiêria, Cộng hòa Dân chủ Công Gô, Pakistan và Trung Quốc. Hai quốc gia - Ấn Độ (24%) và Nigiêria (11%) - chiếm hơn 1/3 số ca tử vong ở trẻ dưới năm tuổi.
Những quốc gia này cũng có một số lượng lớn người dân không được sử dụng nước sạch và không được hưởng điều kiện vệ sinh môi trường phù hợp.org) Việc cải thiện tình hình nước sạch và vệ sinh môi trường sẽ góp phần đáng kể làm giảm tỷ lệ tử vong và bệnh tật ở trẻ em và góp phần giải quyết vấn đề bắt bình đẳng ở các quốc gia này. Sông Ravi là một lời nhắc nhở về thách thức trong việc thực thi luật pháp lĩnh vực môi trường ở Pakistan. Chất thải từ 16.000 nhà máy và từ khu vực sinh hoạt của 10 triệu công dân trong thành phố Lahore đều đã xả trực tiếp vào con sông này mà không hề qua xử lý. Ở Pakistan, các loại hóa chất gây ô nhiễm trong nước uống, chẳng hạn như florua, asen và nitrat được phát hiện tại nhiều địa phương khác nhau.
Ô nhiễm asen 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.