Đánh giá hiện trạng môi trường nước mặt sông Phó Đáy qua huyện Sơn Dương - Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Đánh giá hiện trạng môi trường nước mặt sông Phó Đáy tại huyện Sơn Dương, Tuyên Quang, phân tích chất lượng nước và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Đặng Ngọc Cường
• Người hướng dẫn: TS. Hà Xuân Linh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Môi Trường Nước Mặt Sông Phó Đáy Tại Huyện Sơn Dương, Tuyên Quang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lý luận
• 2.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.1.2. Cơ sở pháp lý
• 2.1.3. Cơ sở thực tiễn
• 2.2. Các vấn đề môi trường nước mặt trên Thế Giới
• 2.3. Các vấn đề môi trường nước mặt ở Việt Nam
• 2.4. Tài nguyên nước mặt Việt Nam
• 2.5. Hiện trạng môi trường nước mặt một số lưu vực sông chính
• 2.6. Tài nguyên nước của Sơn Dương và chất lượng nước sông Phó Đáy
• 2.7. Tài nguyên nước của huyện Sơn Dương. Hệ thống sông Phó Đáy
• 2.8. Hiện trạng chất lượng nước sông Phó Đáy
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.4.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Sơn Dương
• 3.4.2. Đánh giá các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ dọc theo sông Phó Đáy ảnh hưởng đến chất lượng nước sông Phó Đáy
• 3.4.3. Đánh giá hiện trạng chất lượng nước sông Phó Đáy đoạn chảy qua huyện Sơn Dương
• 3.4.4. Các nguồn gây ô nhiễm nước sông Phó Đáy
• 3.4.5. Đề xuất các giải pháp hạn chế, khắc phục ô nhiễm môi trường nước sông Phó Đáy
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu thứ cấp
• 3.5.2. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa, quan trắc, lấy mẫu, bảo quản
• 3.5.3. Phương pháp lấy mẫu phân tích phòng thí nghiệm
• 3.5.4. Phương pháp chuyên gia
• 3.5.5. Phương pháp so sánh và đánh giá
• 3.5.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Sơn Dương
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Vị trí địa lý
• 4.1.3. Địa hình, địa mạo
• 4.1.4. Một số tài nguyên chính
• 4.1.5. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.1.6. Dân số và nguồn nhân lực
• 4.1.7. Hệ thống kết cấu hạ tầng
• 4.1.8. Văn hóa, y tế, giáo dục
• 4.2. Đánh giá các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ dọc theo sông Phó Đáy ảnh hưởng đến chất lượng nước sông Phó Đáy
• 4.2.1. Các hoạt động sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp ảnh hưởng đến chất lượng nước sông Phó Đáy
• 4.2.2. Các hoạt động công nghiệp ảnh hưởng đến chất lượng nước sông Phó Đáy
• 4.2.3. Các hoạt động kinh doanh, dịch vụ ảnh hưởng đến chất lượng nước sông Phó Đáy
• 4.3. Đánh giá hiện trạng chất lượng nước sông Phó Đáy đoạn chảy qua huyện Sơn Dương
• 4.3.1. Biến động chất lượng nước sông Phó Đáy đoạn chảy qua huyện Sơn Dương
• 4.4. Các nguồn gây ô nhiễm nước sông Phó Đáy
• 4.4.1. Nguồn thải sinh hoạt
• 4.4.2. Nước thải sinh hoạt
• 4.4.3. Rác thải sinh hoạt
• 4.4.4. Nguồn thải nông nghiệp
• 4.4.5. Hoạt động trồng trọt
• 4.4.6. Hoạt động chăn nuôi
• 4.4.7. Nguồn thải công nghiệp
• 4.4.8. Nguồn thải bệnh viện
• 4.5. Đề xuất các giải pháp hạn chế, khắc phục ô nhiễm môi trường nước sông Phó Đáy
• 4.5.1. Biện pháp liên quan đến thể chế chính sách
• 4.5.2. Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm nước thải
• 4.5.3. Biện pháp tuyên truyền giáo dục và xã hội hoá công tác bảo vệ môi trường
• 4.5.4. Quy hoạch mạng lưới quan trắc
• 4.5.5. Biện pháp về quản lý
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Mở đầu

Phần mở đầu của khóa luận giới thiệu về bối cảnh và tầm quan trọng của việc đánh giá hiện trạng môi trường nước tại sông Phó Đáy, đoạn chảy qua huyện Sơn Dương, Tuyên Quang. Tài nguyên nước mặt, đặc biệt là nước sông, đóng vai trò quan trọng trong đời sống và sản xuất. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế - xã hội đã gây áp lực lớn lên tài nguyên nước, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nước nghiêm trọng. Sông Phó Đáy hiện đang phải đối mặt với các vấn đề như rác thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và nông nghiệp. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá chất lượng nước và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

1.1. Mục đích và ý nghĩa

Nghiên cứu nhằm đánh giá hiện trạng môi trường nước tại sông Phó Đáy, từ đó đề xuất các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm nước. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu cho công tác quản lý và quy hoạch sử dụng tài nguyên nước. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

1.2. Phạm vi và yêu cầu

Nghiên cứu tập trung vào đoạn sông Phó Đáy chảy qua huyện Sơn Dương, Tuyên Quang. Yêu cầu của nghiên cứu là đánh giá khách quan tình trạng nước và so sánh với các tiêu chuẩn quốc gia như QCVN 08:2008/BTNMT. Các giải pháp đề xuất phải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

II. Tổng quan tài liệu

Phần này cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về môi trường nước và ô nhiễm nước. Các khái niệm cơ bản như môi trường, ô nhiễm môi trường, và quản lý môi trường được định nghĩa rõ ràng. Ngoài ra, các thông số đánh giá chất lượng nước như DO, BOD, COD, TSS, và kim loại nặng được phân tích chi tiết. Phần này cũng đề cập đến các vấn đề ô nhiễm nước trên thế giới và ở Việt Nam, đặc biệt là tại các lưu vực sông lớn.

2.1. Cơ sở lý luận

Các khái niệm về môi trường, ô nhiễm môi trường, và quản lý môi trường được trình bày chi tiết. Ô nhiễm nước được định nghĩa là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước, gây ảnh hưởng đến sinh vật và con người. Các thông số đánh giá chất lượng nước như DO, BOD, COD, TSS, và kim loại nặng được giải thích rõ ràng.

2.2. Cơ sở thực tiễn

Phần này phân tích các vấn đề ô nhiễm nước trên thế giới và ở Việt Nam. Tài nguyên nước ngọt chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng lượng nước toàn cầu, và việc quản lý không hiệu quả đã dẫn đến tình trạng khan hiếm nước. Ở Việt Nam, các lưu vực sông lớn như sông Hồng và sông Cửu Long đang phải đối mặt với ô nhiễm nước nghiêm trọng.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp dữ liệu thứ cấp. Các phương pháp thực địa như quan trắc, lấy mẫu và phân tích trong phòng thí nghiệm được áp dụng để đánh giá chất lượng nước tại sông Phó Đáy. Các thông số như DO, BOD, COD, TSS, và kim loại nặng được đo lường và so sánh với tiêu chuẩn quốc gia. Phương pháp chuyên gia và so sánh cũng được sử dụng để đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn thứ cấp như báo cáo, tài liệu khoa học và các nghiên cứu liên quan. Các phương pháp thực địa như quan trắc và lấy mẫu nước được thực hiện tại các điểm dọc theo sông Phó Đáy.

3.2. Phương pháp phân tích

Các mẫu nước được phân tích trong phòng thí nghiệm để đo lường các thông số như DO, BOD, COD, TSS, và kim loại nặng. Kết quả được so sánh với tiêu chuẩn quốc gia QCVN 08:2008/BTNMT để đánh giá chất lượng nước.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy sông Phó Đáy đang bị ô nhiễm nước do các nguồn thải từ sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp. Các thông số như COD, TSS, và Coliform vượt quá giới hạn cho phép, đặc biệt là tại các khu vực gần khu dân cư và khu công nghiệp. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc quản lý và xử lý nước thải chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nước ngày càng nghiêm trọng.

4.1. Hiện trạng chất lượng nước

Kết quả phân tích cho thấy chất lượng nước tại sông Phó Đáy đang suy giảm nghiêm trọng. Các thông số như COD, TSS, và Coliform vượt quá giới hạn cho phép, đặc biệt là tại các khu vực gần khu dân cư và khu công nghiệp.

4.2. Nguyên nhân ô nhiễm

Các nguồn thải chính gây ô nhiễm nước bao gồm nước thải sinh hoạt, nước thải nông nghiệp và công nghiệp. Việc quản lý và xử lý nước thải chưa hiệu quả là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm nước.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng sông Phó Đáy đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nước nghiêm trọng. Các giải pháp được đề xuất bao gồm tăng cường quản lý nước thải, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc quy hoạch và quản lý tài nguyên nước một cách bền vững.

5.1. Kết luận

Nghiên cứu đã đánh giá được hiện trạng môi trường nước tại sông Phó Đáy và chỉ ra các nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước. Kết quả nghiên cứu là cơ sở quan trọng cho công tác quản lý và bảo vệ tài nguyên nước.

5.2. Kiến nghị

Các giải pháp được đề xuất bao gồm tăng cường quản lý nước thải, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc quy hoạch và quản lý tài nguyên nước một cách bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên nước mặt giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và cân bằng sinh thái của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, tổng lượng dòng chảy sông ngòi chiếm khoảng 2% tổng lượng dòng chảy toàn cầu, trong khi diện tích đất liền chỉ chiếm 1,35%. Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh và sự gia tăng dân số, áp lực khai thác cùng hoạt động xả thải không qua xử lý đã làm suy giảm chất lượng môi trường nước tại nhiều lưu vực sông.

Sông Phó Đáy là phụ lưu quan trọng của sông Lô, bắt nguồn từ vùng núi Tam Tạo (huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn), chảy qua tỉnh Tuyên Quang và Vĩnh Phúc trước khi nhập vào sông Lô. Đoạn sông chảy qua địa bàn huyện Sơn Dương là một trong hai nguồn cung cấp nước mặt chủ yếu của địa phương, đảm bảo nước tưới cho 10.000 ha đất canh tác nông nghiệp và cung cấp nguồn nước thô cho xí nghiệp sản xuất nước sạch phục vụ khu vực nội thị. Thực tế cho thấy dòng sông đang chịu tác động tiêu cực từ chất thải sinh hoạt, hoạt động canh tác nông nghiệp, thương mại dịch vụ và khai thác khoáng sản ven bờ, dẫn đến hiện tượng ô nhiễm cục bộ. Nhằm phục vụ công tác quản lý tài nguyên và kiểm soát ô nhiễm, đề tài "Đánh giá hiện trạng môi trường nước mặt sông Phó Đáy đoạn chảy qua huyện Sơn Dương - tỉnh Tuyên Quang" đã được thực hiện.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

1. Đánh giá điều kiện tự nhiên và tình hình kinh tế - xã hội của huyện Sơn Dương.
2. Đánh giá các hoạt động sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp, công nghiệp và kinh doanh dịch vụ dọc theo lưu vực sông Phó Đáy có nguy cơ tác động đến chất lượng nước.
3. Đánh giá hiện trạng chất lượng nước mặt sông Phó Đáy đoạn chảy qua địa bàn huyện thông qua thu thập số liệu thứ cấp và lấy mẫu phân tích thực nghiệm năm 2014.
4. Phân tích diễn biến các thông số ô nhiễm chính (COD, TSS, Coliform) giai đoạn 2008 - 2012.
5. Xác định các nguồn thải chính gây ô nhiễm môi trường nước sông.
6. Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm hạn chế, khắc phục ô nhiễm môi trường nước sông Phó Đáy.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt sông Phó Đáy.
• Phạm vi không gian: Lưu vực sông Phó Đáy đoạn chảy qua địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang; tập trung quan trắc tại 3 vị trí đại diện từ đầu nguồn đến cuối nguồn của huyện: Cầu Trung Yên - Ao Búc (xã Trung Yên), Cầu Trầm (thị trấn Sơn Dương) và Thôn Đồng Xe (xã Sơn Nam).
• Phạm vi thời gian: Khảo sát và lấy mẫu phân tích thực nghiệm từ tháng 02/2014 đến tháng 04/2014; đồng thời thu thập, kế thừa chuỗi số liệu quan trắc định kỳ giai đoạn từ tháng 12/2008 đến tháng 04/2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý: Nghiên cứu vận dụng hệ thống khái niệm về môi trường, chức năng môi trường (theo tài liệu của Nguyễn Thị Lợi, 2006), ô nhiễm môi trường nước (theo định nghĩa của WHO và Hiến chương Châu Âu), tài nguyên nước mặt và công tác quản lý môi trường. Các văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật được áp dụng bao gồm:

• Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2005;
• Luật Tài nguyên nước số 08/1998/QH10;
• Nghị định số 29/2011/NĐ-CP, Nghị định số 80/2006/NĐ-CP, Nghị định số 21/2008/NĐ-CP, Nghị định số 149/2004/NĐ-CP, Nghị định số 179/1999/NĐ-CP và Nghị định số 162/2003/NĐ-CP;
• Thông tư số 29/2011/TT-BTNMT quy định quy trình kỹ thuật quan trắc môi trường nước mặt lục địa;
• Quyết định số 341/QĐ-BTNMT ban hành Danh mục lưu vực sông nội tỉnh;
• Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5942-1995;
• Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt QCVN 08:2008/BTNMT (áp dụng cột A2 - dùng cho mục đích cấp nước sinh hoạt nhưng phải qua xử lý phù hợp, và cột B1 - dùng cho mục đích tưới tiêu thủy lợi).

Phương pháp nghiên cứu:

1. Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu thứ cấp: Kế thừa dữ liệu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội từ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Sơn Dương; thu thập số liệu quan trắc định kỳ sông Phó Đáy từ Dự án "Điều tra thống kê, đánh giá và đề xuất giải pháp kiểm soát, xử lý các nguồn nước thải trước khi vào sông Lô, sông Phó Đáy" do Sở Tài nguyên & Môi trường Tuyên Quang và Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn Công nghệ Môi trường thực hiện từ tháng 12/2008 đến tháng 05/2012.
2. Phương pháp nghiên cứu thực địa, quan trắc và lấy mẫu: Lấy mẫu tại 3 vị trí (Cầu Trung Yên, Cầu Trầm, Thôn Đồng Xe) với 3 mẫu nước mặt, phân tích 9 chỉ tiêu. Mẫu được chứa trong 4 chai nhựa sạch dung tích 1.500 ml cho mỗi điểm, nút kín, quấn băng dính, dán nhãn và bảo quản lạnh trong thùng xốp ướp đá theo quy chuẩn.
3. Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm:
   • Đo nhanh tại hiện trường: Nhiệt độ, pH và DO bằng thiết bị Multiline P4 (CHLB Đức).
   • Đo pH trong phòng thí nghiệm: Theo TCVN 4559-1998 và TCVN 6492-1999.
   • Xác định tổng chất rắn lơ lửng (TSS): Phương pháp khối lượng sấy ở 103 - 105°C theo TCVN 4560-1998.
   • Xác định độ đục: Máy đo độ đục theo thang NTU/FTU theo TCVN 6187-1996.
   • Xác định COD: Phương pháp chuẩn độ Kali dicromat theo TCVN 6491:1999.
   • Xác định BOD5: Phương pháp cấy và pha loãng 5 ngày theo TCVN 6001-1995.
   • Xác định Coliform: Theo TCVN 6187-1-1996 và TCVN 6187-2-1996.
   • Xác định kim loại nặng (Fe, Pb): Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) theo TCVN 6193-1996 và TCVN 6222-1996.
   • Các phân tích được thực hiện tại Phòng phân tích hóa học - Viện Khoa học sự sống và Phòng thí nghiệm Khoa Môi trường - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
4. Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến chuyên môn của cán bộ quản lý môi trường tại địa phương.
5. Phương pháp so sánh và đánh giá: So sánh kết quả đo đạc với QCVN 08:2008/BTNMT.
6. Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê, lập bảng và biểu đồ biến động thông qua phần mềm Microsoft Excel và Microsoft Word.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của nguồn nước sông Phó Đáy đối với sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt tại huyện Sơn Dương, xác định mục đích nghiên cứu, ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn và các yêu cầu kỹ thuật đối với việc quan trắc, đánh giá số liệu.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Khái quát tình hình tài nguyên nước và ô nhiễm nước mặt trên phạm vi toàn cầu, nhấn mạnh sự khan hiếm nước ngọt dưới tác động của biến đổi khí hậu và gia tăng dân số. Phân tích bức tranh chất lượng nước mặt tại 9 hệ thống sông chính ở Việt Nam, đặc biệt là tình trạng ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng tại lưu vực sông Nhuệ - Đáy và hệ thống sông Đồng Nai - Sài Gòn. Tổng quan về tài nguyên nước huyện Sơn Dương và đặc trưng thủy văn sông Phó Đáy: diện tích toàn lưu vực là 1.610 km² với chiều dài 170 km; đoạn chảy qua Tuyên Quang dài 80 km (lưu vực 800 km²), riêng đoạn qua Sơn Dương có diện tích lưu vực khoảng 640 km² với lòng sông hẹp, nông và dòng chảy tập trung 70 - 80% vào mùa lũ (tháng 6 đến tháng 10).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng quan trắc tại 3 vị trí dọc theo chiều dòng chảy (Cầu Trung Yên - Ao Búc, Cầu Trầm, Thôn Đồng Xe - Sơn Nam). Quy định 5 nội dung đánh giá trọng tâm và chi tiết hóa các bước thực hiện 6 phương pháp nghiên cứu từ khâu lấy mẫu, bảo quản lạnh, đo đạc tại hiện trường, phân tích phòng thí nghiệm theo tiêu chuẩn TCVN đến kỹ thuật xử lý dữ liệu.

Phần 4: Kết quả đạt được

Chương này tổng hợp các phát hiện chính của khóa luận:

• Đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội: Huyện Sơn Dương có diện tích tự nhiên 78.783,51 ha (33 đơn vị hành chính), dân số năm 2011 đạt 173.256 người với 44.588 hộ (92,22% dân số nông thôn, mật độ 220 người/km²). Hạ tầng có các trục giao thông QL37, QL2C và 432 công trình thủy lợi.
• Tác động từ các hoạt động phát triển: Sản xuất nông nghiệp sử dụng phân bón hóa học, hóa chất bảo vệ thực vật; hoạt động công nghiệp khai khoáng của Công ty Cổ phần Kim loại màu Tuyên Quang; hoạt động thương mại dịch vụ tại Chợ Sáng, Chợ Chiều, hệ thống nhà hàng, điểm rửa xe ven sông đều xả nước thải trực tiếp không qua xử lý vào lưu vực.
• Hiện trạng chất lượng nước đợt khảo sát năm 2014: Phân tích số liệu tại 3 trạm quan trắc thực địa.
• Diễn biến chất lượng nước giai đoạn 2008 - 2012: Thống kê xu hướng biến đổi các chỉ tiêu COD, TSS và Coliform theo chuỗi số liệu quan trắc hai mùa khô và mưa.
• Phân tích nguồn phát sinh ô nhiễm: Xác định các nguồn thải sinh hoạt (nước thải, rác thải), nguồn thải nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi), nguồn thải công nghiệp (mỏ thiếc Sơn Dương, mỏ Bắc Lũng, mỏ Thiện Kế) và nước thải y tế từ Bệnh viện huyện Sơn Dương.
• Hệ thống giải pháp: Xây dựng 5 nhóm giải pháp quản lý và kỹ thuật nhằm giảm thiểu ô nhiễm lưu vực sông.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp những nhận định cốt lõi về mức độ ô nhiễm hữu cơ trên sông Phó Đáy và đưa ra các kiến nghị đối với Ủy ban nhân dân huyện Sơn Dương cùng Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tuyên Quang.

Kết quả và đóng góp

Kết quả phân tích mẫu nước mặt thực nghiệm đợt tháng 3 - tháng 4 năm 2014 tại 3 vị trí trên sông Phó Đáy được tổng hợp trong bảng sau:

STT	Thông số	Đơn vị	Trạm 1: Cầu Trung Yên (Đầu vào)	Trạm 2: Cầu Trầm (Đoạn giữa)	Trạm 3: Thôn Đồng Xe (Đầu ra)	QCVN 08:2008/BTNMT (Cột A2)	QCVN 08:2008/BTNMT (Cột B1)
1	pH	-	7,21	7,04	7,20	6,0 - 8,5	5,5 - 9,0
2	DO	mg/l	8,56	8,37	8,13	$\ge$ 5	$\ge$ 4
3	BOD5	mg/l	12,16	12,80	8,96	6	15
4	COD	mg/l	15,20	16,00	11,20	15	30
5	TSS	mg/l	6,671	6,739	6,187	30	50
6	NO3-	mg/l	0,4781	0,3028	0,2709	5	10
7	Coliform	MPN/100ml	2.400	-	3.100	5.000	7.500
8	Fe	mg/l	0	0,0033	0,0038	1	1,5
9	Pb	mg/l	0,007	0,0022	0,0011	0,02	0,05

Đánh giá số liệu thực nghiệm năm 2014:

• Chỉ tiêu hữu cơ: Nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5) tại cả 3 điểm đều vượt giới hạn quy định tại Cột A2 của QCVN 08:2008/BTNMT (Trạm 1 vượt 2,027 lần; Trạm 2 vượt 2,133 lần; Trạm 3 vượt 1,493 lần). Chỉ tiêu COD vượt nhẹ ngưỡng A2 tại Trạm 1 (15,2 mg/l - gấp 1,013 lần) và Trạm 2 (16,0 mg/l - gấp 1,067 lần), đạt chuẩn tại Trạm 3 (11,2 mg/l). Cả hai chỉ tiêu đều nằm trong ngưỡng B1.
• Các chỉ tiêu lý hóa và kim loại: pH dao động ổn định từ 7,04 - 7,21; nồng độ oxy hòa tan (DO) ở mức cao (8,13 - 8,56 mg/l); hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS: 6,187 - 6,739 mg/l), nitrat (NO3-: 0,2709 - 0,4781 mg/l), sắt (Fe: 0 - 0,0038 mg/l) và chì (Pb: 0,0011 - 0,007 mg/l) đều thấp hơn nhiều so với ngưỡng giới hạn cột A2. Coliform nằm trong mức cho phép (2.400 - 3.100 MPN/100ml).

Diễn biến chất lượng nước giai đoạn 2008 - 2012:

Thời điểm quan trắc	TT. Sơn Dương (COD - mg/l)	Sơn Nam (COD - mg/l)	TT. Sơn Dương (TSS - mg/l)	Sơn Nam (TSS - mg/l)	TT. Sơn Dương (Coliform - MPN/100ml)	Sơn Nam (Coliform - MPN/100ml)
Tháng 12/2008	20,0	31,0	15,0	24,0	2.200	2.500
Tháng 04/2009	19,0	18,0	24,0	21,0	2.000	2.500
Tháng 12/2009	17,5	24,0	12,0	25,5	2.500	3.400
Tháng 04/2010	24,2	29,0	25,0	36,0	3.900	3.700
Tháng 12/2010	18,3	19,6	12,5	27,0	4.500	5.000
Tháng 04/2011	19,1	20,0	13,4	28,5	4.550	5.100
Tháng 12/2011	17,5	29,1	25,0	23,5	3.700	4.200
Tháng 04/2012	21,9	30,2	20,6	26,5	4.500	5.000
QCVN 08:2008 (A2)	15	15	30	30	5.000	5.000
QCVN 08:2008 (B1)	30	30	50	50	7.500	7.500

Đánh giá chuỗi số liệu 2008 - 2012:

• COD: Tại TT. Sơn Dương dao động từ 17,5 - 24,2 mg/l (vượt chuẩn A2 nhưng dưới B1). Tại Sơn Nam, COD dao động từ 18,0 - 31,0 mg/l, trong đó tháng 12/2008 (31,0 mg/l) và tháng 4/2012 (30,2 mg/l) vượt nhẹ giới hạn B1.
• TSS: Tại TT. Sơn Dương dao động từ 12,0 - 25,0 mg/l. Tại Sơn Nam dao động từ 21,0 - 36,0 mg/l, ghi nhận giá trị vượt chuẩn A2 vào tháng 04/2010 (36,0 mg/l).
• Coliform: Tại TT. Sơn Dương dao động 2.000 - 4.550 MPN/100ml. Tại Sơn Nam đạt đỉnh vào tháng 04/2011 (5.100 MPN/100ml), vượt ngưỡng A2.

Giải pháp đề xuất: Tác giả kiến nghị 5 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Biện pháp về thể chế chính sách: Tăng cường thực thi Luật Bảo vệ Môi trường và các văn bản quy phạm liên quan; áp dụng nghiêm túc chế độ thẩm định đánh giá tác động môi trường và cam kết bảo vệ môi trường đối với các dự án ven sông.
2. Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm nước thải: Đầu tư hệ thống thu gom và xử lý nước thải y tế tại Bệnh viện Sơn Dương; kiểm soát nghiêm ngặt nước thải mỏ từ Công ty CP Kim loại màu Tuyên Quang (mỏ thiếc Sơn Dương, Bắc Lũng, Thiện Kế); xây dựng hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt và thương mại tại khu vực thị trấn và các chợ ven sông.
3. Biện pháp tuyên truyền, giáo dục và xã hội hóa: Nâng cao ý thức cộng đồng dân cư trong việc thu gom rác thải, hạn chế vứt rác và xả nước thải bừa bãi ra kênh mương, bờ sông; hướng dẫn sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý.
4. Quy hoạch mạng lưới quan trắc: Duy trì và mở rộng hệ thống các điểm quan trắc định kỳ hàng năm vào hai mùa mưa và khô nhằm theo dõi chặt chẽ diễn biến chất lượng nước sông Phó Đáy.
5. Biện pháp về quản lý: Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật bảo vệ môi trường của các cơ sở sản xuất kinh doanh; quản lý khai thác tài nguyên nước mặt và nước dưới đất hợp lý.

Đóng góp của nghiên cứu: Khóa luận đã hệ thống hóa được chuỗi dữ liệu môi trường nước mặt sông Phó Đáy qua các thời kỳ, cung cấp số liệu thực nghiệm đo đạc năm 2014, làm rõ mức độ ô nhiễm hữu cơ (COD, BOD5) và vi sinh vật dọc theo lưu vực, đồng thời cung cấp căn cứ thực tế phục vụ công tác quy hoạch, quản lý tài nguyên nước của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Sơn Dương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Thời gian khảo sát và lấy mẫu phân tích thực nghiệm chỉ diễn ra trong thời gian ngắn (từ tháng 02/2014 đến tháng 04/2014), chưa phản ánh đầy đủ biến động chất lượng nước theo chu kỳ mùa mưa và mùa khô trong năm 2014.
• Số lượng trạm quan trắc thực tế còn hạn chế (3 vị trí), chưa bao quát hết tất cả các điểm tiếp nhận nước thải cục bộ từ các suối nhánh và cơ sở sản xuất.
• Chỉ tiêu Coliform tại Trạm 2 (Cầu Trầm) bị khuyết số liệu phân tích trong đợt quan trắc năm 2014.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng mạng lưới quan trắc chất lượng nước sông Phó Đáy với tần suất định kỳ nhiều đợt trong năm để theo dõi toàn diện quy luật biến động theo mùa.
• Thực hiện đo đạc, phân tích định lượng chi tiết tải lượng chất thải tại từng nguồn xả cụ thể (nước thải mỏ khoáng sản, nước thải y tế bệnh viện và nước thải sinh hoạt đô thị).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Kỹ thuật Môi trường và Quản lý Tài nguyên - Môi trường: Tham khảo phương pháp thiết kế chương trình quan trắc nước mặt, quy trình lấy mẫu ngoài hiện trường, kỹ thuật bảo quản mẫu và phương pháp phân tích các thông số ô nhiễm theo tiêu chuẩn TCVN.
• Cán bộ quản lý môi trường tại địa phương (Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Sơn Dương, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tuyên Quang): Sử dụng chuỗi số liệu quan trắc COD, TSS, BOD5 và Coliform để đánh giá xu hướng suy thoái chất lượng nước mặt, từ đó hoạch định chính sách cấp phép xả thải và bảo vệ nguồn nước cấp sinh hoạt.

Câu hỏi thường gặp

1. Vị trí và thời gian lấy mẫu phân tích thực nghiệm trong khóa luận được bố trí như thế nào?

Việc lấy mẫu thực nghiệm được tiến hành từ tháng 02/2014 đến tháng 04/2014 tại 3 vị trí dọc theo dòng chảy sông Phó Đáy trên địa bàn huyện Sơn Dương: điểm đầu vào tại Cầu Trung Yên - Ao Búc (xã Trung Yên), điểm giữa tại Cầu Trầm / Cầu Sắt (thị trấn Sơn Dương), và điểm đầu ra tại Thôn Đồng Xe (xã Sơn Nam).

2. Chất lượng nước mặt sông Phó Đáy năm 2014 có đáp ứng tiêu chuẩn dùng cho mục đích cấp nước sinh hoạt (QCVN 08:2008/BTNMT Cột A2) không?

Kết quả phân tích cho thấy nguồn nước không đảm bảo tiêu chuẩn cấp nước sinh hoạt loại A2 do có sự ô nhiễm chất hữu cơ. Cụ thể, hàm lượng BOD5 tại cả 3 trạm đều vượt ngưỡng giới hạn A2 (đạt 8,96 - 12,80 mg/l so với giới hạn 6 mg/l), và hàm lượng COD tại Trạm 1 và Trạm 2 cũng vượt ngưỡng A2 (đạt 15,2 - 16,0 mg/l so với giới hạn 15 mg/l), dù vẫn nằm trong giới hạn Cột B1 phục vụ tưới tiêu.

3. Những nguồn thải chính nào gây ô nhiễm môi trường nước sông Phó Đáy đoạn qua huyện Sơn Dương?

Nước sông chịu tác động từ 4 nguồn chính: nước thải sinh hoạt và rác thải chưa qua xử lý từ khu dân cư tập trung tại thị trấn Sơn Dương và các xã ven sông; nước mưa chảy tràn mang theo phân bón, hóa chất bảo vệ thực vật từ hoạt động trồng trọt và chất thải chăn nuôi; nước thải từ các hoạt động khai thác khoáng sản (mỏ thiếc Sơn Dương, mỏ Bắc Lũng, mỏ Thiện Kế thuộc Công ty CP Kim loại màu Tuyên Quang); và nước thải từ Bệnh viện huyện Sơn Dương cùng hệ thống chợ trung tâm.

4. Diễn biến chỉ tiêu COD trên sông Phó Đáy giai đoạn 2008 - 2012 có đặc điểm gì?

Hàm lượng COD tại TT. Sơn Dương dao động từ 17,5 đến 24,2 mg/l; tại Sơn Nam dao động từ 18,0 đến 31,0 mg/l. Giá trị COD tại cả hai điểm đều thường xuyên vượt ngưỡng QCVN 08:2008 Cột A2 (15 mg/l). Riêng tại điểm Sơn Nam, có hai thời điểm hàm lượng COD vượt ngưỡng Cột B1 (30 mg/l) là vào tháng 12/2008 (đạt 31,0 mg/l - vượt 1,033 lần) và tháng 04/2012 (đạt 30,2 mg/l - vượt 1,006 lần).

5. Khóa luận đề xuất các nhóm giải pháp nào để khắc phục ô nhiễm nước sông Phó Đáy?

Khóa luận đề xuất 5 nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế chính sách và đánh giá tác động môi trường; áp dụng các biện pháp kỹ thuật giảm thiểu và xử lý nước thải y tế, mỏ khoáng sản và sinh hoạt; tuyên truyền giáo dục và xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường; quy hoạch mạng lưới quan trắc môi trường nước mặt định kỳ; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về tài nguyên nước.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Ngọc Cường đã phản ánh thực trạng chất lượng môi trường nước mặt sông Phó Đáy đoạn chảy qua huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. Kết quả phân tích thực nghiệm năm 2014 kết hợp chuỗi dữ liệu quan trắc giai đoạn 2008 - 2012 khẳng định nước sông đã có dấu hiệu ô nhiễm chất hữu cơ với các chỉ tiêu BOD5 và COD vượt quy chuẩn cấp nước sinh hoạt A2 theo QCVN 08:2008/BTNMT. Các nguyên nhân gây suy thoái nguồn nước đã được phân tích cụ thể từ các hoạt động xả thải sinh hoạt, canh tác nông nghiệp, thương mại và khai khoáng ven lưu vực. Hệ thống 5 nhóm giải pháp được đề xuất là cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ công tác quản lý, quy hoạch và bảo vệ tài nguyên nước mặt tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, điều 3: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên”. * Chức năng của môi trường - Môi trường là không gian sống của con người và các loài sinh vật. - Môi trường là nơi cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất của con người. - Môi trường là nơi chứa đựng phế thải do con người tạo ra trong hoạt động sống và hoạt động sản xuất.

- Chức năng giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người và sinh vật trên Trái Đất -Chức năng lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người (Nguyễn Thị Lợi, 2006) [8]. * Ô nhiễm môi trường là gì? Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì “ Ô nhiễm môi trường là sự đưa vào môi trường các chất thải nguy hại hoặc năng lượng đến mức ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống sinh vật, sức khỏe con người hoặc làm suy thoái chất lượng môi trường”. n 5 - Ô nhiễm môi trường nước Sự ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước gây ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và sinh vật. Theo hiến chương Châu Âu: Ô nhiễm môi trường nước là sự biến đổi chủ yếu do con người gây ra đối với chất lượng nước làm ô nhiễm nước và gây nguy hại cho việc sử dụng, cho nông nghiệp, cho công nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi cũng như các loài hoang dại.

Khái niệm nước mặt: Là nước tồn tại trên mặt đất liền hoặc hải đảo. Khái niệm nước ngầm: là nước tồn tại trong các tầng chứa nước dưới mặt đất. * Quản lý môi trường:“Quản lý môi trường là một hoạt động trong quản lý xã hội: có tác động điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kỹ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người, xuất phát từ quan điểm định lượng, hướng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên” (Luật Bảo vệ môi trường 2005) [9]. * Tiêu chuẩn môi trường: “Tiêu chuẩn môi trường là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trường” (Luật Bảo vệ môi trường 2005) [9].

- Tác nhân và thông số ô nhiễm nguồn nước + Màu sắc Nước tinh khiết thì không có màu. Nước thường có màu do sự tồn tại một số chất như: Các chất hữu cơ do xác động thực vật bị phân huỷ (các chất humic) Sắt và Mangan dạng keo hoặc dạng hoà tan làm nước có màu vàng, đỏ, đen. + Tổng chất rắn lơ lửng (TSS) Chất lơ lửng là các hạt rắn vô cơ lơ lửng trong nước như khoáng sét, bùn, bụi quặng, vi khuẩn, tảo… sự có mặt của chất lơ lửng trong nước mặt n 6 do hoạt động xói mòn, nước chảy tràn làm mặt nước bị đục, thay đổi màu sắc và các tính chất khác. Chất rắn lơ lửng ít xuất hiện trong nước ngầm vì nước được lọc và các chất rắn được giữ lại trong quá trình nước thấm qua các tầng đất.

+ Độ cứng Độ cứng của nước do sự có mặt của các muối Ca và Mg trong nước. Độ cứng của nước được gọi là tạm thời khi nó do các muối cacbonat hoặc bicacbonat Ca và Mg gây ra: Loại nước này khi đun sẽ tạo ra kết quả CaCO3 và MgCO3 và sẽ bớt cứng. Độ cứng vĩnh cửu của nước gây nên do các muối sunfat hoặc clorua Ca, Mg. Độ cứng vĩnh cửu thường rất khó loại trừ.

Độ cứng là chỉ tiêu cần quan tâm khi đánh giá chất lượng nước ngầm. Nó ảnh hưởng lớn tới chất lượng nước sinh hoạt, và sản suất. Độ cứng của nước được tính bằng Mg/l CaCO3 Đối với nước tinh khiết thì pH = 7, Khi trong nước chứa nhiều ion H hơn ion OH- thì nước có tính axit (PH < 7), khi nước chứa nhiều ion OH-thì + nước có tính kiềm (PH > 7). + Nồng độ oxy tự do hòa tan trong nước (DO) Oxy tự do tan trong nước cần thiết cho sự hô hấp của các sinh vật nước thường được tạo ra do sự hòa tan oxy từ khí quyển hoặc do quang hợp của tảo.

Nồng độ oxy tự do tan trong nước khoảng 8 - 10 mg/l, và dao động mạnh phụ thuộc vào nhiệt độ, sự phân hủy hóa chất, sự quang hợp của tảo. Do vậy DO là một chỉ số quan trọng để đánh giá ô nhiễm của thủy vực, nhất là ô nhiễm hữu cơ. + Nhu cầu oxy hóa (BOD) : Nhu cầu oxy hóa là lượng ôxy mà sinh vật cần dùng để oxy hóa các chất hữu cơ có trong nước thành CO2, nước, tế bào mới và các sản phẩm trung gian. + Nhu cầu hóa học (COD): Nhu cầu oxy hóa học là lượng oxy cần thiết cho quá trình oxy hóa các chất hữu cơ có trong nước thành CO2 và nước.

n 7 Như vậy, COD là lượng oxy cần thiết để oxy hóa toàn bộ các hợp chất hữu cơ trong nước, còn BOD chỉ là lượng oxy cần thiết để oxy hóa các chất dễ phân hủy sinh học. + Kim loại nặng: Các kim loại như Hg, Cd, Pb, As, Cr, Cu, Zn, Fe. có trong nước với nồng độ lớn đều làm nước bị ô nhiễm. Kim loại nặng không tham gia, hoặc ít tham gia vào các quá trình sinh hóa và thường tích lũy lại trong cơ thể sinh vật, vì vậy chúng là các chất độc gây hại cho cơ thể sinh vật.

Các kim loại nặng này có mặt trong nước do nhiều nguồn như nước thải công nghiệp, còn trong khai thác khoáng sản thì do nước mỏ có tính axit làm tăng quá trình hòa tan các kim loại nặng trong thành phần khoáng vật. + Các nhóm anion NO3-, PO43-, SO42- Các nguyên tố N, P, S ở nồng độ thấp thì chất dinh dưỡng cho tảo và các sinh vật dưới nước. Tuy nhiên, khi nồng độ các chất này cao gây ra sự phù dưỡng nước hoặc là nguyên nhân gây nên các biến đổi sinh hóa trong cơ thể người và sinh vật mà sử dụng nguồn nước này. + Các tác nhân ô nhiễm sinh học: Nhiều vi sinh vật gây bệnh có mặt trong nước gây tác hại cho nguồn nước phục vụ vào mục đích sinh hoạt.

Các sinh vật này có thể truyền hoặc gây bệnh cho người và động vật. Một số các sinh vật gây bệnh có thế sống một thời gian khá dài trong nước và là nguy cơ truyền bệnh tiềm tàng. Để đánh giá mức độ ô nhiễm vi sinh vật của nước, người ta thường dùng chỉ tiêu Coliform. Cơ sở pháp lý - Căn cứ Luật bảo vệ môi trường Việt Nam 2005 ngày 29/11/2005.

-Luật số 08/1998/ QH 10 của Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về Tài nguyên nước. - Nghị định 29/2011/NĐ-CP ngày 18 tháng 4 năm 2011 của Chính phủ quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết bảo vệ môi trường. n 8 - Căn cứ nghị định 80/2006/NĐ - CP ngày 09/08/2006 hướng dẫn thi hành một số điều của Luật bảo vệ môi trường. - Căn cứ nghị định 21/2008/ NĐ - CP ngày 28/02/2008 về sửa đổi bổ sung một số điều của nghị định 80/2006/NĐ - CP ngày 09/08/2006 - Nghị định 149/ 2004/ND- CP về việc cấp phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước xả nước thải vào nguồn nước.

- Nghị định số 179/1999/ NĐ - CP ngày 30 tháng 12 năm 1999 của Chính phủ Quy định việc thi hành Luật Tài nguyên nước. - Nghị định số 162/2003/ NĐ - CP ngày 19 tháng 12 năm 2003 của Chính phủ ban hành quy chế thu thập, quản lí, khai thác, sử dụng dữ liệu, thông tin về tài nguyên nước. - Thông tư số 29/2011/TT-BTNMT quy định quy trình kỹ thuật quan trắc môi trường nước mặt lục địa. - Quyết định số 341/QĐ-BTNMT về việc ban hành Danh mục lưu vực sông nội tỉnh.

- TCVN 5942-1995: Giá trị giới hạn cho phép các thông số và nồng độ chất ô nhiễm cơ bản trong nước mặt. - QCVN 08 : 2008/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng môi trường nước mặt. Cơ sở thực tiễn 2. Các vấn đề môi trường nước mặt trên Thế Giới Trên thế giới có khoảng 361 triệu km2 diện tích các đại dương (chiếm khoảng 71% diện tích bề mặt trái đất).

Trữ lượng tài nguyên nước có khoảng 1,5 tỷ km3, trong đó nước nội địa chỉ chiếm 91 triệu km3(61%), còn lại 93,9% là nước biển và đại dương. Tài nguyên nước ngọt chiếm 28,25 triệu km3 (1,88% thủy quyển), nhưng phần lớn lại ở dạng đóng băng ở hai cực trái đất (hơn 70% lượng nước ngọt). Lượng nước thực tế con người có thể sử dụng được là 4,2 triệu km2 (0,28% thủy quyển). Tài nguyên nước trên thế giới được thống kê ở bảng sau: n 9 Bảng 2.

Thống kê tài nguyên nước trên thế giới Thể tích Tỷ lệ Vị trí 12 3 (* 10 m ) (%) Hồ nước ngọt 125 0,009 Hồ nước ngọt, biển nội địa 104 0,008 Sông 1,25 0,0001 Vùng lục địa Độ ẩm trong đất 67 0,005 Nước ngầm 8350 0,61 Băng ở bắc cực 29200 2,14 Tổng vùng lục địa (làm tròn) 37800 2,8 Khí quyển (hơi nước) 13 0,001 Các đại dương 1320000 97,3 Tổng (làm tròn) 1360000 100 Nguồn: Tyson, J, (1989) [22] Nước lục địa bao gồm nguồn nước mặt và nước dưới đất. Nước mặt phân bố chủ yếu trong các hệ thống sông, suối, hồ, ao, kênh, rạch và các hệ thống tiêu thoát nước trong nội thành, đô thị. Nước dưới đất hay còn gọi nước ngầm là tầng nước tự nhiên chảy ngầm trong lòng đất qua nhiều tầng đất đá, có cấu tạo địa chất khác nhau. Hiện nay, vấn đề ô nhiễm nước mặt, nước dưới đất đang ngày càng trở nên nghiêm trọng, đặc biệt tại các lưu vực sông và các sông nhỏ, kênh rạch trong nội thành, nội thị.

Trên thế giới có khoảng 1400 triệu km3 nước, trongđó nước mặn chiếm 97%, nước ngọt 3% tuy nhiên chỉ có 10 triệu km3 nước có thể sử dụng được, phần còn lại là nước đóng băng.Thế giới hiện nay tỉ lệ sử dụng nước như sau: + 69% sử dụng cho nông nghiệp + 23% sử dụng cho công nghiệp + 8% sử dụng cho đời sống và đô thị.