Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Nước Mặt Tại Tỉnh Vĩnh Phúc

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus đánh giá chất lượng môi trường nước mặt tại tỉnh vĩnh phúc nhằm đề xuất giải pháp phát triển, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Khắc Hiệp
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Chất Lƣợng Môi Trƣờng Nƣớc Mặt Tại Tỉnh Vĩnh Phúc Nhằ m Đề Xuấ T Giải Pháp Phát Triển Bền Vững
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của tỉnh Vĩnh Phúc
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Địa hình - địa mạo
• 1.1.1.3. Đặc điểm khí hậu, thủy văn ở tỉnh Vĩnh Phúc
• 1.1.2. Tài nguyên nước mặt và nước dưới đất
• 1.1.3. Tài nguyên khoáng sản
• 1.2. Tình hình phát triển kinh tế – xã hội trong những năm gần đây
• MỞ ĐẦU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chất Lượng Nước Mặt Tại Vĩnh Phúc

Chất lượng nước mặt tại Vĩnh Phúc đang trở thành một vấn đề cấp bách trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội. Nguồn nước mặt không chỉ phục vụ cho sinh hoạt mà còn cho sản xuất nông nghiệp và công nghiệp. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm nước mặt đang gia tăng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc đánh giá chất lượng nước mặt là cần thiết để có những biện pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Tình Trạng Chất Lượng Nước Mặt Tại Vĩnh Phúc

Theo các nghiên cứu, chất lượng nước mặt tại Vĩnh Phúc đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi ô nhiễm từ các nguồn thải sinh hoạt và công nghiệp. Các chỉ tiêu như BOD, COD, và các chất ô nhiễm khác thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

1.2. Nguyên Nhân Ô Nhiễm Nước Mặt Tại Vĩnh Phúc

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm nước mặt bao gồm sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp, việc xả thải không qua xử lý, và sự gia tăng dân số. Các hoạt động nông nghiệp cũng góp phần không nhỏ vào tình trạng ô nhiễm này.

II. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Nước Mặt Tại Vĩnh Phúc

Để đánh giá chất lượng nước mặt, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này không chỉ giúp xác định mức độ ô nhiễm mà còn đưa ra các giải pháp khắc phục hiệu quả.

2.1. Phương Pháp Đánh Giá Theo Tiêu Chuẩn Môi Trường

Phương pháp này dựa trên các tiêu chuẩn môi trường hiện hành để đánh giá chất lượng nước. Các chỉ tiêu như pH, độ đục, và nồng độ các chất ô nhiễm được kiểm tra định kỳ để đảm bảo nước đạt tiêu chuẩn sử dụng.

2.2. Phương Pháp Đánh Giá Tổng Hợp

Đánh giá tổng hợp kết hợp nhiều chỉ tiêu khác nhau để có cái nhìn toàn diện về chất lượng nước. Phương pháp này giúp phát hiện sớm các vấn đề ô nhiễm và đưa ra các biện pháp xử lý kịp thời.

III. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Cho Nguồn Nước Mặt

Để bảo vệ và phát triển bền vững nguồn nước mặt, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc xử lý ô nhiễm mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng.

3.1. Giải Pháp Quản Lý Tài Nguyên Nước

Quản lý tài nguyên nước cần được thực hiện một cách chặt chẽ, bao gồm việc kiểm soát nguồn thải và khuyến khích sử dụng nước tiết kiệm. Các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ nguồn nước cho thế hệ tương lai.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Xử Lý Nước

Công nghệ xử lý nước hiện đại cần được áp dụng để cải thiện chất lượng nước. Việc đầu tư vào các hệ thống xử lý nước thải sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chất Lượng Nước Mặt Tại Vĩnh Phúc

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng nước mặt tại Vĩnh Phúc có sự biến động lớn theo thời gian và không gian. Các chỉ tiêu chất lượng nước thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt là ở các khu vực gần khu công nghiệp.

4.1. Kết Quả Đánh Giá Chất Lượng Nước Sông Phan

Nghiên cứu cho thấy sông Phan có mức độ ô nhiễm cao với nồng độ BOD và COD vượt ngưỡng cho phép. Điều này cho thấy cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ nguồn nước này.

4.2. Kết Quả Đánh Giá Chất Lượng Nước Hồ Đại Lải

Hồ Đại Lải cũng đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm do các hoạt động du lịch và sinh hoạt. Cần có các biện pháp bảo vệ và cải tạo môi trường nước tại đây.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Chất Lượng Nước Mặt Tại Vĩnh Phúc

Đánh giá chất lượng nước mặt tại Vĩnh Phúc là một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện các giải pháp bảo vệ nguồn nước.

5.1. Tương Lai Của Nguồn Nước Mặt Tại Vĩnh Phúc

Tương lai của nguồn nước mặt tại Vĩnh Phúc phụ thuộc vào các biện pháp quản lý và bảo vệ hiệu quả. Cần có sự đầu tư vào công nghệ và nâng cao nhận thức cộng đồng để đảm bảo nguồn nước sạch cho thế hệ tương lai.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Quyền Và Cộng Đồng

Chính quyền cần có các chính sách mạnh mẽ hơn trong việc quản lý tài nguyên nước. Cộng đồng cũng cần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường để cùng nhau xây dựng một tương lai bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Vĩnh Phúc sở hữu diện tích tự nhiên 1.231 km² với hệ thống tài nguyên nước mặt phong phú bao gồm các trục sông chính cùng 184 hồ chứa có tổng dung tích ước đạt 79,12 triệu m³. Trong giai đoạn tăng tốc công nghiệp hóa với mức tăng trưởng sản xuất công nghiệp đạt 6,12% và tỷ trọng công nghiệp - xây dựng chiếm 84,7% cơ cấu kinh tế, áp lực nhân sinh lên các lưu vực tiếp nhận nước mặt ngày càng gia tăng. Sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp, làng nghề và đô thị hóa đã dẫn đến tình trạng xả thải vượt ngưỡng tự làm sạch tự nhiên của nhiều thủy vực nội tỉnh.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng nước mặt tại các lưu vực sông ngòi, hồ đầm trọng điểm trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc thông qua chuỗi số liệu quan trắc 10 thông số hóa lý và vi sinh vật; nhận diện các nguồn thải chính; dự báo xu thế biến đổi và đề xuất hệ thống giải pháp quản lý tài nguyên nước mặt theo định hướng phát triển bền vững.

Phạm vi nghiên cứu bao quát 11 thủy vực lớn thuộc 3 vùng sinh thái (đồng bằng, trung du, miền núi) thông qua 3 đợt khảo sát thực địa trong năm 2010. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở định lượng để các nhà quản lý xây dựng chiến lược kiểm soát xả thải, hướng tới mục tiêu giảm thiểu từ 30% đến 50% tải lượng ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng, bảo vệ an ninh nguồn nước cho quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội tầm nhìn 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tự làm sạch của môi trường nước mặt, mô tả quá trình pha loãng thủy động lực học kết hợp với cơ chế phân hủy sinh hóa và khoáng hóa chất hữu cơ tự nhiên. Bên cạnh đó, đề tài vận dụng lý thuyết chỉ số chất lượng nước WQI (Water Quality Index) theo công thức số học có trọng số của Brown và các cộng sự nhằm lượng hóa mức độ ô nhiễm trên thang điểm từ 0 đến 100. Đề tài cũng tham chiếu hệ thống phân loại mức độ nhiễm bẩn nguồn nước mặt của Liên Xô và phương pháp chỉ thị sinh vật dựa trên tỷ số vi khuẩn phân giải Faecal Coliform trên Faecal Streptococci (tỷ lệ FC/FS) để xác định nguồn gốc ô nhiễm do con người hay động vật.

Khung phân tích tập trung vào 5 khái niệm chuyên ngành then chốt: Nhu cầu oxy sinh học sau 5 ngày (BOD5), Nhu cầu oxy hóa học (COD), Tổng chất rắn lơ lửng (TSS), Tải lượng ô nhiễm (công thức $Z = C \times Q$) và Sức chịu tải của thủy vực tiếp nhận.

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 11 thủy vực lớn trên toàn tỉnh, phân bố tại hơn 20 vị trí quan trắc cố định trên các hệ thống sông Lô, sông Hồng, sông Phó Đáy, sông Phan, sông Cà Lồ, sông Bến Tre, Đầm Vạc, Đầm Diệu, Suối Tam Đảo, Hồ Đại Lải và Hồ Vân Trục. Phương pháp chọn mẫu tuân thủ nguyên tắc phân tầng kết hợp mạng lưới đại diện không gian từ thượng nguồn đến hạ lưu, phản ánh đầy đủ tác động của các nguồn thải công nghiệp, nông nghiệp và đô thị.

Timeline quan trắc được chia thành 3 đợt trải dài qua các mùa đặc trưng trong năm 2010: Đợt 1 (tháng 4 - tháng 5), Đợt 2 (tháng 7) và Đợt 3 (tháng 10). Quy trình lấy mẫu, bảo quản và phân tích trong phòng thí nghiệm được chuẩn hóa nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 5992:1995, TCVN 5994:1995, TCVN 5996:1995) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 08:2008/BTNMT (cột A2 và B1). Lý do lựa chọn các phương pháp phân tích tiêu chuẩn như đo quang phổ hấp thụ nguyên tử cho chì (Pb), chuẩn độ và đo đa chỉ tiêu điện cực cho DO, pH, so màu salicylate cho nitrat (NO3-) và đếm khuẩn lạc cho tổng Coliform là nhằm đảm bảo tính khách quan, độ tin cậy và kiểm soát chất lượng QA/QC chặt chẽ. Dự báo xu thế chất lượng nước được thực hiện thông qua mô hình ngoại suy xu hướng định lượng dựa trên chuỗi số liệu quan trắc thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích từ 3 đợt quan trắc thực tế đã chỉ ra sự phân hóa sâu sắc về chất lượng môi trường nước mặt giữa các thủy vực trên địa bàn tỉnh:

• Ô nhiễm hữu cơ và chất lơ lửng nghiêm trọng tại các sông nội tỉnh: Tại sông Bến Tre (khu vực Cầu Oai), nồng độ BOD5 đạt mức 54,93 mg/l (vượt 3,2 lần quy chuẩn B1), COD đạt 112,28 mg/l (vượt 3,2 lần), và hàm lượng TSS đạt 187 mg/l (vượt 3,75 lần tiêu chuẩn cho phép). Trên sông Phan, ô nhiễm hữu cơ tăng dần từ thượng nguồn về hạ lưu, nồng độ BOD5 cao nhất tại Cầu Vũ Di vượt 2,5 lần và COD tại Cầu Giã Bàng vượt 2,0 lần so với QCVN 08:2008/BTNMT.
• Suy thoái chất lượng nước tại các hồ đầm đô thị: Đầm Diệu (thị xã Phúc Yên) bị ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng nặng nề với COD đạt 96,67 mg/l (vượt 2,6 lần), BOD5 đạt 54,76 mg/l (vượt 3,1 lần) và hàm lượng Amoni (NH4+) đạt 3,302 mg/l (vượt 4,6 lần ngưỡng cho phép cột B1). Tại Đầm Vạc (thành phố Vĩnh Yên), BOD5 dao động từ 22,31 đến 39,18 mg/l (vượt từ 1,7 đến 2,7 lần quy chuẩn), đồng thời nồng độ Coliform tổng số ghi nhận mức đỉnh 18.500 MPN/100ml.
• Ô nhiễm Amoni và vi sinh tại sông Cà Lồ: Hàm lượng BOD5 tại Cầu Xuân Phương vượt 2,1 lần so với chuẩn B1, trong khi nồng độ Amoni tại Cầu Khả Do duy trì ở mức cao trung bình 0,8 mg/l qua cả 3 đợt khảo sát.
• Chất lượng nước tương đối tốt tại các thủy vực lớn và hồ chứa tự nhiên: Nguồn nước sông Lô tại Bến phà Đức Bác và Hồ Đại Lải duy trì các chỉ tiêu BOD5 (dưới 15 mg/l) và COD (dưới 30 mg/l) nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 08:2008/BTNMT cột B1. Suối chân núi Tam Đảo chỉ ghi nhận ô nhiễm nhẹ và đạt chất lượng tốt cho mục đích tưới tiêu, bảo tồn sinh học.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy thoái cục bộ chất lượng nước mặt là do sông Phan và sông Bến Tre phải tiếp nhận hơn 34.000 m³ nước thải sinh hoạt và công nghiệp mỗi ngày từ Cụm công nghiệp Lai Sơn, Khu công nghiệp Bình Xuyên và các làng nghề lân cận mà chưa qua hệ thống xử lý nước thải tập trung hoàn chỉnh. Tại khu vực đô thị Vĩnh Yên và Phúc Yên, nước thải dân cư chủ yếu chỉ qua bể tự hoại sơ bộ rồi thoát thẳng ra hệ thống kênh mương hở dẫn vào Đầm Vạc và Đầm Diệu. Mặt khác, diện tích mặt nước các đầm tự nhiên bị bồi lắng và lấn chiếm thu hẹp đã làm triệt tiêu đáng kể dung tích điều hòa và khả năng tự làm sạch sinh học tự nhiên.

Dữ liệu quan trắc phân bố nồng độ BOD5, COD và Amoni được trình bày trực quan thông qua các bảng đối sánh đa thông số và biểu đồ đường biến thiên theo không gian dòng chảy, cho thấy rõ quy luật nồng độ chất ô nhiễm tăng đột biến tại các đoạn sông chảy qua khu vực tập trung đông dân cư và khu công nghiệp. So với các báo cáo môi trường lưu vực sông Nhuệ - Đáy trong cùng thời kỳ, mức độ ô nhiễm hữu cơ trên sông Phan và sông Bến Tre có tính chất cục bộ tương đồng, đòi hỏi các can thiệp xử lý tại nguồn mang tính cấp bách.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phục hồi và bảo vệ bền vững nguồn tài nguyên nước mặt tại tỉnh Vĩnh Phúc, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung: Ủy ban nhân dân tỉnh phối hợp cùng Sở Xây dựng triển khai dự án thu gom và xây dựng nhà máy xử lý nước thải đô thị tập trung cho thành phố Vĩnh Yên và thị xã Phúc Yên với công suất thiết kế từ 20.000 đến 30.000 m³/ngày đêm trong giai đoạn 2012–2016, đảm bảo 100% nước thải sinh hoạt đô thị đạt chuẩn trước khi xả ra Đầm Vạc và Đầm Diệu.
• Tăng cường kiểm soát và giám sát tự động nước thải công nghiệp: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Phúc tiến hành lắp đặt hệ thống trạm quan trắc tự động liên tục đối với các nguồn xả thải trên 500 m³/ngày đêm tại Khu công nghiệp Bình Xuyên, Cụm công nghiệp Lai Sơn trước năm 2013; kiên quyết xử phạt và đình chỉ các cơ sở xả thải không đạt QCVN.
• Nạo vét khơi thông dòng chảy và cải tạo sinh thái hồ đầm: Chi cục Bảo vệ Môi trường chủ trì phối hợp với chính quyền địa phương triển khai nạo vét bùn lắng định kỳ cho sông Phan, sông Bến Tre, Đầm Vạc và Đầm Diệu từ năm 2012 đến 2015, kết hợp trồng các vành đai thực vật thủy sinh để phục hồi sức chịu tải tự nhiên và nâng dung tích trữ nước điều hòa lên trên 26,4 triệu m³.
• Hoàn thiện công cụ kinh tế và cơ chế thu phí bảo vệ môi trường: Sở Tài chính tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành cơ chế thu phí nước thải và dịch vụ môi trường rừng đối với các đơn vị khai thác kinh doanh du lịch, công nghiệp, tái đầu tư 100% nguồn thu vào quỹ bảo vệ môi trường của địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Cán bộ Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Vĩnh Phúc sử dụng nguồn số liệu 10 thông số cơ sở để xây dựng báo cáo hiện trạng môi trường định kỳ và quy hoạch phân vùng xả thải.
• Ban quản lý khu công nghiệp và kỹ sư công nghệ môi trường: Đội ngũ kỹ thuật vận hành tại các khu công nghiệp Bình Xuyên, Khai Quang tham khảo dữ liệu tải lượng chất ô nhiễm COD, BOD5 để tính toán công nghệ và công suất xử lý nước thải phù hợp.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Khoa học Môi trường, Kỹ thuật Môi trường và Quản lý Tài nguyên Nước khai thác phương pháp luận đánh giá WQI, mô hình ngoại suy dự báo và quy trình QA/QC trong quan trắc hiện trường.
• Đơn vị tư vấn quy hoạch đô thị và thủy lợi: Các kỹ sư quy hoạch hạ tầng đô thị ứng dụng thông số thủy văn và khả năng chịu tải của các lưu vực Đầm Vạc, sông Phan nhằm thiết kế mạng lưới thoát nước mưa, nước thải tách rời hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Thủy vực nào tại tỉnh Vĩnh Phúc ghi nhận mức độ ô nhiễm chất hữu cơ cao nhất? Theo kết quả quan trắc 3 đợt trong nghiên cứu, sông Bến Tre và Đầm Diệu là hai thủy vực bị ô nhiễm hữu cơ nặng nề nhất. Tại sông Bến Tre (Cầu Oai), nồng độ BOD5 đạt 54,93 mg/l và COD đạt 112,28 mg/l, đều vượt 3,2 lần giới hạn QCVN 08:2008/BTNMT cột B1 do chịu tác động trực tiếp từ nước thải chưa qua xử lý của Cụm công nghiệp Lai Sơn.

Nguồn nước Hồ Đại Lải có đáp ứng tiêu chuẩn phục vụ du lịch và tưới tiêu không? Có. Kết quả phân tích tại khu vực Hồ Đại Lải cho thấy tất cả các thông số quan trắc (BOD5 dao động từ 14,16 đến 15,3 mg/l, COD từ 21 đến 29 mg/l, kim loại nặng Pb dưới 0,006 mg/l) đều đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 08:2008/BTNMT cột B1, bảo đảm môi trường nước trong sạch phục vụ du lịch nghỉ dưỡng và nông nghiệp.

Chất lượng nước suối chân núi Tam Đảo có thể sử dụng cho mục đích cấp nước sinh hoạt không? Nước suối chân núi Tam Đảo tại Cầu Chân Suối ghi nhận hàm lượng DO đạt từ 6,5 đến 7,23 mg/l và nồng độ Coliform thấp (dưới 3.000 MPN/100ml). Tuy nhiên, chỉ số BOD5 (10,2 - 14,4 mg/l) và Amoni (0,686 - 1,051 mg/l) vượt nhẹ tiêu chuẩn cột A2, do đó nguồn nước này cần phải qua các công nghệ xử lý cấp nước phù hợp trước khi đưa vào cấp nước sinh hoạt.

Nguyên nhân nào khiến chỉ tiêu vi sinh Coliform tại Đầm Vạc tăng cao? Nồng độ Coliform tổng số tại Đầm Vạc ghi nhận mức kỷ lục lên tới 18.500 MPN/100ml. Nguyên nhân chính là do Đầm Vạc tiếp nhận trực tiếp toàn bộ nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý triệt để của các khu dân cư nội thành thành phố Vĩnh Yên cùng với hiện tượng quá tải từ các cống xả ven bờ.

Luận văn đã áp dụng những quy chuẩn kỹ thuật nào để đánh giá chất lượng nước? Nghiên cứu sử dụng hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và tiêu chuẩn môi trường Việt Nam làm thước đo chính, bao gồm QCVN 08:2008/BTNMT (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt cho các cột A1, A2, B1, B2), QCVN 02:2009/BYT (chất lượng nước sinh hoạt), cùng các tiêu chuẩn lấy mẫu TCVN 5992:1995 và phân tích TCVN 6001:1995.

Kết luận

• Hệ thống nước mặt tỉnh Vĩnh Phúc có sự phân hóa chất lượng rõ rệt giữa các sông lớn ngoại vi và các lưu vực sông nội tỉnh, hồ đầm đô thị.
• Tình trạng ô nhiễm hữu cơ (BOD5, COD), dinh dưỡng (Amoni) và vi sinh vật (Coliform) diễn ra nghiêm trọng trên sông Bến Tre, sông Phan, Đầm Diệu và Đầm Vạc với các chỉ tiêu vượt chuẩn từ 1,5 đến 4,6 lần.
• Nguồn thải sinh hoạt đô thị chưa xử lý và chất thải công nghiệp là hai tác nhân chủ đạo gây suy giảm chất lượng nước mặt cục bộ.
• Hệ thống giải pháp 4 nhóm kết hợp công trình xử lý tập trung công suất lớn và kiểm soát tự động nguồn xả là chìa khóa để bảo vệ môi trường nước.
• Luận văn đóng góp bộ cơ sở dữ liệu quan trắc toàn diện qua 3 đợt khảo sát, cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho chiến lược bảo vệ tài nguyên nước và phát triển bền vững của tỉnh Vĩnh Phúc.

Lộ trình tiếp theo cần tập trung hoàn thiện dự án mạng lưới thu gom nước thải đô thị trong giai đoạn 2012–2015 và mở rộng hệ thống trạm quan trắc tự động. Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ để triển khai đồng bộ các giải pháp công nghệ và quản lý nhằm gìn giữ nguồn tài nguyên nước quý giá cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Từ xưa, con người đã sử dụng nguồn nước mặt để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hàng ngày làm nước tắm, nước uống, nước tưới tiêu…. Đến bây giờ thì nước mặt vẫn là nguồn nước chủ yếu cung cấp cho sinh hoạt, sản xuất của con người. Đến nay nhiều tỉnh thành trong cả nước đã có nhiều nhà máy, xí nghiệp sản xuất hàng cơ khí, hàng tiêu dùng, thực phẩm …được xây dựng đã tạo ra nhiều sản phẩm hàng hóa cho xã hội, giải quyết công ăn việc làm, góp phần nâng cao mức sống cho người dân ở thành thị cũng như ở nông thôn. Bên cạnh những mặt tích cực đó, chất và nước thải từ các nhà máy, xí nghiệp chưa được xử lý hoặc xử lý chưa được triệt để đã xả ra môi trường xung quanh khu vực sản xuất, xuống ao hồ, kênh rạch gây ô nhiễm môi trường, trong đó có môi trường nước mặt, làm tổn hại đến sức khỏe cộng đồng.

Vĩnh Phúc là tỉnh có nguồn tài nguyên nước mặt vô cùng phong phú, do có một hệ thống các sông ngòi, đầm, hồ tự nhiên và nhân tạo, đây là nguồn nước quan trọng cung cấp chủ yếu cho đời sống và hoạt động sản xuất. Tỉnh Vĩnh Phúc đang trên đà công nghiê ̣p hóa - hiê ̣n đa ̣i hóa , quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng. Trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2020 thì phát triển công nghiệp là nền tảng; du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; phấn đấu đưa Vĩnh Phúc trở thành tỉnh công nghiệp trước năm 2020. Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đã đạt được, tỉnh Vĩnh Phúc đã và đang phải đối mặt với nguy cơ suy thoái môi trường, đặc biệt là môi trường nước mặt đang bị suy thoái nghiêm trọng và có chiều hướng gia tăng.

Do đó việc đánh giá chất lượng nước mặt, nắm bắt tình hình chất lượng nước mặt hiện tại để có các biện pháp quản lý cho phù hợp, kịp thời xử lý các nguồn gây ô nhiễm là hết sức cần thiết. Trên cơ sở đó đề tài: “Đánh giá chất lượng môi trường nước mặt tại tỉnh Vĩnh Phúc nhằ m đề xuấ t giải pháp phát triển bền vững” được lựa chọn thực hiện, góp phần đưa ra những cảnh báo về tình trạng chất lượng môi trường nước mặt ở một số thủy vực trong tỉnh. Từ đó có thêm cơ sở khoa học, thực tiễn nhằm đưa ra các công nghệ, giải pháp thích hợp để xử lý tình trạng ô nhiễm nguồn nước mặt ở những vùng này. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 - TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổ ng quan về điề u kiêṇ tƣ ̣ nhiên - kinh tế - xã hội của tỉnh Vĩnh Phúc 1. Điề u kiêṇ tƣ ̣ nhiên a) Vị trí địa lý Hình 1.1: Vị trí địa lý của tỉnh Vĩnh Phúc Vĩnh Phúc là tỉnh trung du thuộc vùng Đông Bắc - Bắc bộ có toạ độ địa lý 21008’ - 21019 vĩ độ Bắc và 1050109’ - 105047’ kinh độ Đông. Diện tích tự nhiên hơn 1.231 km2, là một tỉnh nhỏ, xếp thứ 60/63 tỉnh của cả nước [8]. Có địa giới hành chính như sau: phía Bắc giáp tỉnh Thái Nguyên và Tuyên Quang, phía Đông và phía Nam giáp Hà Nội, phía Tây giáp Phú Thọ + Phía Tây Bắc giáp tỉnh Tuyên Quang.

+ Phía Đông Bắc giáp tỉnh Thái Nguyên. + Phía Đông và Nam giáp Thủ đô Hà Nội. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Phía Tây giáp tỉnh Phú Thọ. b) Đi ̣a hình - đi ̣a mạo Vĩnh Phúc có địa hình đa dạng, thấp dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam, có 3 vùng sinh thái đặc trưng rõ rệt: đồng bằng, trung du, miền núi.

Phía Bắc là dãy núi Tam Đảo, phía Tây và Nam giới hạn bởi Sông Lô và Sông Hồng. Điểm cao nhất là núi Tam Đảo, với độ cao 1.529 m, vùng gò đồi cao trung bình 15-20m, vùng đất canh tác nông nghiệp và vùng đất thấp nhất từ 8-12 m. Vùng đồng bằng có diện tích 32.800 ha, gồm các huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc và một phần thị xã Phúc Yên, đất đai bằng phẳng, thuận tiện cho phát triển cơ sở hạ tầng, các điểm dân cư đô thị và thích hợp cho sản xuất nông nghiệp. Vùng trung du chạy dài từ Tây Bắc xuống Đông Nam.

Vùng có diện tích tự nhiên khoảng 24.900 ha, chiếm phần lớn diện tích của huyện Tam Dương, Bình Xuyên, thành phố Vĩnh Yên, một phần huyện Lập Thạch, thị xã Phúc Yên. Quỹ đất đồi của vùng có thể xây dựng công nghiệp và đô thị, phát triển cây ăn quả, cây công nghiệp kết hợp chăn nuôi gia súc. Trong vùng còn có nhiều hồ lớn như Đại Lải, Xạ Hương, Vân Trục, Liễn Sơn, Đầm Vạc là nguồn cung cấp nước cho hoạt động sản xuất, cải tạo môi sinh và phát triển du lịch. Vùng núi có diện tích tự nhiên 65.300 ha, vùng này chiếm phần lớn diện tích huyện Lập Thạch và huyện Sông Lô, một phần huyện Tam Đảo, huyện Bình Xuyên, thị xã Phúc Yên.

Trong vùng có dãy núi Tam Đảo là tài nguyên du lịch quý giá của tỉnh và của cả nước c) Đặc điểm khí hậu, thủy văn ở tỉnh Vĩnh Phúc Vĩnh Phúc nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, trong năm được chia thành 4 mùa trong đó có 2 mùa rõ rệt là mùa mưa (Tháng 4-11), mùa khô (tháng 12 - tháng 3 năm sau). Nhiệt độ trung bình năm từ 23 oC đến 25oC, nhiệt độ cao nhất từng có là 38oC và thấp nhất là 2oC. Mặt khác do ảnh hưởng của yếu tố địa hình nên có sự chênh lệch khá lớn về nhiệt độ giữa vùng đồng bằng và miền núi. Vùng Tam Đảo, nằm ở độ cao 1.000 m so với mực nước biển, có nhiệt độ trung bình năm là 18,2oC, trong khi đó các vùng Vĩnh Yên có nhiệt độ trung bình năm là 23,5oC.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Số giờ nắng trung bình năm từ 1.744 giờ, phân bố không đồngđều trong năm, cao nhất vào tháng 7, tháng 8 và thấp nhất vào tháng 2. Lượng mưa trung bình hàng năm từ 1.600 mm, phân bố không đồng đều theo không gian và thời gian. Về thời gian, mưa tập trung chủ yếu từ tháng 5 đến tháng 10 (chiếm 80 % tổng lượng mưa của cả năm). Về không gian, ở miền núi lượng mưa thường lớn hơn ở đồng bằng và trung du, lượng mưa bình quân cả năm của vùng đồng bằng và trung du tại trạm Vĩnh Yên là 2.386,8 mm trong khi đó lượng mưa bình quân cả năm của vùng núi tại trạm Tam Đảo là 2.

Vĩnh Phúc là một tỉnh nằm ở đỉnh tam giác vùng đồng bằng Bắc Bộ châu thổ sông Hồng, có nguồn tài nguyên nước tương đối dồi dào, nhưng có giới hạn. Tài nguyên nước của tỉnh gồm nước mặt và nước dưới đất. *) Tài nguyên nước mặt: Tỉnh Viñ h Phúc có mạng lưới sông suối, hồ đầm, ao khá đa dạng và phong phú. Sông Hồng chảy qua địa bàn tỉnh có chiều dài 45 km, lưu lượng bình quân dòng chảy lớn nhất 5.090 m3/s, lưu lượng bình quân dòng chảy nhỏ nhất 200-300 m3/s; sông Lô chảy qua địa bàn tỉnh ta với chiều dài 35 km, lưu lượng dòng chảy bình quân lớn nhất 1.460 m3/s, lưu lượng bình quân dòng chảy nhỏ nhất 145 m3/s; sông Phó Đáy phần lớn nằm trên địa bàn tỉnh, lưu lượng bình quân dòng chảy lớn nhất 970 m3/s, lưu lượng bình quân dòng chảy nhỏ nhất 2,9 m3/s; hệ thống sông Phan và sông Cà Lồ nằm trên địa bàn tỉnh với chiều dài là 82 km, lưu lượng bình quân dòng chảy lớn nhất 220 m3/s, lưu lượng bình quân dòng chảy nhỏ nhất 0,64 m3/s.

Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh còn có khoảng 184 hồ chứa nước như: Hồ Đại Lải, Thanh Lanh, Làng Hà, Đầm Vạc, Xạ Hương, Vân Trục, Đầm Thủy… tổng dung tích 79,12 triệu m3; các đầm phá, hồ, ao tự nhiên, tổng dung tích khoảng 26,4 triệu m3; và trữ lượng nước các sông, suối, khe lạch nhỏ khoảng 5,5 triệu m3. Nguồ n nước mă ̣t vô cùng phong phú trên đảm bảo phu ̣c vu ̣ tố t cho hoa ̣t đô ̣ng kinh tế và dân sinh trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. *) Tài nguyên nước dưới đất: Tài nguyên nước dưới đất ở tỉnh Vĩnh Phúc tương đối dồi dào nhưng phân bố không đều và có giới hạn. Qua tổng hợp, tính toán từ các tài liệu điều tra tìm kiếm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thăm dò, các nhà địa chất thuỷ văn đã đánh giá được trữ lượng tự nhiên (trữ lượng động và trữ lượng tĩnh) ở các huyện đồng bằng trên địa bàn tỉnh khoảng gần 85,8 triệu m3, trữ lượng động tự nhiên ở các huyện miền núi khoảng 238.282 m3/ngày đêm, và trữ lượng động tự nhiên ở các huyện đồng bằng khoảng 276.

Tổng trữ lượng khai thác tiềm năng của toàn tỉnh khoảng 2,12 triệu m3/ngày đêm và có sự phân bố nguồn nước ngầm không đồng đều theo khu vực. Hiện nay nguồn nước ngầm đang được khai thác ở thành phố Vĩnh Yên và thị xã Phúc Yên với lưu lượng 28.000 m3/ngày đêm nhưng đòi hỏi phải xử lý tốn kém. Tại một số vùng nông thôn, nhân dân khai thác nước ngầm từ các giếng khoan (với lưu lượng khoảng 15.000 m3/ngày đêm) nhưng chất lượng nước còn hạn chế. Tài nguyên nước dưới đấ t là mô ̣t nguồn tài nguyên rất quý cần phải được quản lý chặt chẽ, nhằm khai thác sử dụng một cách hợp lý, có hiệu quả, chống suy thoái cạn kiệt và ô nhiễm nguồn nước dưới đất.

Ngoài ra, với lượng mưa trung bình 1.600 mm/năm thì hàng năm toàn tỉnh có khoảng 21.936 ngàn m3 nước mưa, lượng nước này bổ sung dồi dào cho nguồn nước mặt và một phần ngấm xuống đất tạo thành nguồn nước ngầm. Mưa phân bố không đồng đều, ở các xã trung du miền núi phía bắc của tỉnh có lượng mưa nhiều hơn ở các xã đồng bằng. Đây cũng là một khối lượng nước khổng lồ, là nguồn lợi để phát triển nông nghiệp của tỉnh Vĩnh Phúc. Tuy nhiên, do mưa phân bố không đồng đều theo khu vực và theo mùa nên thường gây ra tình trạng úng lụt cục bộ và trên diện rộng, dẫn đến không ít những tác hại đến năng suất cây trồng, vật nuôi và nhiều ngành kinh tế khác.

Những hoạt động của đời sống con người đã tác động mạnh mẽ đến các quá trình trong chu trình thuỷ văn, gây nên những ảnh hưởng có lợi cũng như bất lợi tới số lượng và chất lượng tài nguyên nước.