HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN QUỐC KHÁNH ỨNG DỤNG VIỄN THÁM VÀ HỆ THỐNG THÔNG TIN ĐỊA LÝ ĐÁNH GIÁ BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT HUYỆN TAM NÔNG, TỈNH PHÚ THỌ Chuyên ngành: Quản lý đất đai Mã số: 60.03 Người hướng dẫn khoa học: TS. Trần Quốc V inh NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn này là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Quốc Khánh i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành bản luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của nhiều cá nhân và tập thể.
Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn, lời cám ơn chân thành và sâu sắc nhất tới TS. Trần Quốc Vinh - Khoa Quản lý đất đai - Học viện Nông Nghiệp Việt Nam đã hướng dẫn hết mực nhiệt tình, chỉ dạy cho tôi, động viên tôi trong toàn bộ thời gian thực hiện đề tài. Tôi xin chân thành cám ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo khoa Quản lý đất đai, Học viện Nông Nghiệp Việt Nam cho bản luận văn này. Tôi xin chân thành cám ơn Ủy ban nhân dân huyện Tam Nông, tập thể cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp huyện Tam Nông đã giúp đỡ tôi rất nhiệt tình trong thời gian nghiên cứu.
Xin bày tỏ lòng biết ơn tới bố mẹ, anh, chị và những người bạn đã động viên, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu này. Tôi xin chân thành cảm ơn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Quốc Khánh ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.
iii Danh mục bảng. vi Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract.
Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
Tổng quan tài liệu. Một số vấn đề lý luận về sử dụng đất. Khái niệm và vai trò của đất. Sử dụng đất và quản lý đất.
Nghiên cứu quản lý sử dụng đất đồi núi Việt Nam. Cơ sở khoa học về biến động sử dụng đất và lớp phủ. Khái niệm biến động sử dụng đất và lớp phủ. Những yếu tố ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất và lớp phủ.
Công nghệ viễn thám. Khái quát chung về công nghệ viễn thám. Các loại vệ tinh và ảnh vệ tinh. Các phương pháp giải đoán ảnh viễn thám.
Hệ thống thông tin địa lý (gis). Khái niệm chung về GIS. Các bộ phận cấu thành GIS. Tích hợp viễn thám và gis trong đánh giá biến động đất đai.
Khái quát về bản đồ biến động sử dụng đất. Nghiên cứu biến động sử dụng đất, lớp phủ bằng tư liệu viễn thám và GIS. Một số phương pháp nghiên cứu biến động sử dụng đất. Tình hình ứng dụng viễn thám và gis trên thế giới và ở Việt Nam.
Trên Thế giới. Tại Việt Nam. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.
Thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và tình hình quản lý, sử dụng đất của huyện.
Xây dựng bản đồ sử dụng đất huyện Tam Nông năm 2005, năm 2010, năm 2015. Xây dựng bản đồ biến động sử dụng đất giai đoạn 2005 - 2015, đánh giá biến động sử dụng đất huyện Tam Nông , tỉnh Phú Thọ. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp.
Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp. Phương pháp giải đoán ảnh. Phương pháp minh hoạ trên bản đồ, biểu đồ. Phương pháp so sánh.
Phương pháp thống kê. Kết quả và thảo luận. Điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội và tình hình quản lý, sử dụng đất của huyện. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, cảnh quan môi trường.
Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội. Tình hình sử dụng đất huyện Tam Nông. Xây dựng bản đồ sử dụng đất huyện Tam Nông năm 2005, 2010 và 2015. Thu thập tư liệu.
Giải đoán ảnh vệ tinh và xây dựng bản đồ sử dụng đất. So sánh kết quả giải đoán với số liệu thống kê. Xây dựng bản đồ biến động và đánh giá biến động đất đai giai đoạn 2005 - 2015 huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ. Xây dựng bản đồ biến động sử dụng đất giai đoạn 2005 - 2015, đánh giá biến động sử dụng đất huyện Tam Nông , tỉnh Phú Thọ.
Kết luận và kiến nghị. 81 Tài liệu tham khảo. 85 v DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Các hệ thống vệ tinh Landsat.
Các thông số kỹ thuật của các loại bộ cảm. Các thế hệ vệ tinh SPOT. Các thông số kỹ thuật của bộ cảm vệ tinh SPOT. Đặc điểm ảnh vệ tinh VNREDSat-1.
Ưu, nhược điểm của hai phương pháp giải đoán ảnh vệ tinh. Giá trị sản xuất và tăng trưởng GTSX trên địa bàn huyện Tam Nông. Quy mô và cơ cấu dân số, lao động huyện Tam Nông năm 2015. Đặc tính kênh phổ của ảnh vệ tinh SPOT 5, Landsat 5 và Landsat 8.
Các loại hình sử dụng đất trên địa bàn khu vực nghiên cứu. Mẫu giải đoán ảnh vệ tinh. Đánh giá kết quả phân loại bản đồ sử dụng đất năm 2015. So sánh kết quả giải đoán với số liệu thống kê diện tích năm 2015.
So sánh kết quả giải đoán với số liệu thống kê diện tích năm 2005. So sánh kết quả giải đoán với số liệu thống kê diện tích năm 2010. So sánh sự thay đổi diện tích các loại đất giai đoạn 2005 - 2010. Biến động các loại đất giai đoạn 2005 - 2010.
So sánh sự thay đổi diện tích các loại đất giai đoạn 2010 - 2015. Biến động các loại đất giai đoạn 2010 - 2015. So sánh sự thay đổi diện tích các loại đất giai đoạn 2005 - 2015. Biến động các loại đất giai đoạn 2005 – 2015.
78 vi DANH MỤC HÌNH Hình 2. Công nghệ viễn thám. Nguyên lý thu nhận ảnh viễn thám. Đặc trưng phản xạ phổ của một số đối tượng tự nhiên.
Ảnh chụp từ vệ tinh VNREDSat-1 khu vực sông Hồng. Các bộ phận cấu thành GIS. Sơ đồ vị trí huyện Tam Nông. Cộng gộp kênh ảnh Landsat 5.
Cộng gộp kênh ảnh Landsat 8. Ảnh sau khi cắt theo địa giới hành chính. Lấy mẫu các loại hình sử dụng đất cho ảnh 2015. Ảnh năm 2015 sau khi phân loại.
63 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Quốc Khánh Tên đề tài: Ứng dụng viễn thám và hệ thống thông tin địa lý đánh giá biến động sử dụng đất huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ. Chuyên ngành: Quản lý đất đai Mã số: 60 85 01 03 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam I. Mục đích nghiên cứu Xây dựng bản đồ sử dụng đất tại ba thời điểm năm 2005, năm 2010 và năm 2015 huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ bằng tư liệu viễn thám và GIS. Đánh giá sự biến động sử dụng đất giai đoạn 2005 - 2015 trên địa bàn huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ.
Trong bối cảnh ứng dụng công nghệ không gian và tin học đang phát triển bùng nổ trên thế giới, việc triển khai nghiên cứu sử dụng thông tin viễn thám trong ngành khoa học về Trái đất tại Việt Nam có ý nghĩa khoa học – công nghệ to lớn. Nó thực sự rút ngắn khoảng cách chênh lệch về trình độ công nghệ ở nước ta so với các nước trong khu vực và quốc tế. Theo thời gian thì huyện Tam Nông ngày càng phát triển, các hình thức sử dụng đất trên địa bàn huyện cũng sẽ thay đổi theo nhiều chiều hướng khác nhau. Việc ứng dụng công nghệ mới trong nghiên cứu sử dụng đất sẽ rất có hiệu quả trong nghiên cứu, rút ngắn được rất nhiều thời gian so với các công tác khảo sát đo đạc ngoại nghiệp truyền thống trước đây.
Phương pháp nghiên cứu Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và tình hình quản lý, sử dụng đất của huyện. Xây dựng bản đồ sử dụng đất huyện Tam Nông năm 2005, năm 2010, năm 2015. Xây dựng bản đồ biến động sử dụng đất giai đoạn 2005 - 2015, đánh giá biến động sử dụng đất huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ. Để thực hiện các nội dung của đề tài, các phương pháp được sử dụng gồm: Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp; phương pháp điều tra số liệu sơ cấp; Phương pháp giải đoán ảnh viễn thám; phương pháp minh họa trên bản đồ, biểu đồ; phương pháp so sánh; phương pháp thống kê.
Kết quả chính và kết luận Từ dữ liệu ảnh viễn thám và các tư liệu thu thập đã xây dựng được tệp dữ liệu mẫu gồm 6 lớp: đất chuyên trồng lúa, đất trồng cây hàng năm khác, đất mặt nước, đất lâm nghiệp, đất sông suối, đất xây dựng với độ chính xác cao. Bằng phương pháp số và kỹ thuật GIS đã giải đoán ảnh viễn thám ba năm 2005, năm 2010 và năm 2015 huyện Tam Nông - tỉnh Phú Thọ, trên cơ sở đó thành lập ba bản đồ sử dụng đất tương ứng, tiến hành chồng xếp xây dựng hai bản đồ biến động sử dụng đất các giai đoạn 2005 - 2010 và 2010 - 2015, qua đó đánh giá biến động đất của địa bàn nghiên cứu. ix THESIS ABSTRACT Master candidate: Nguyen Quoc Khanh Thesis title: Application of remote sensing and geographic information system and assessing changes in land use in Tam Nong district, Phu Tho province. Major: Land Management Code: 60 85 01 03 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) I.
Research Objectives Develop land use maps in three times in 2005, 2010 and 2015 Tam Nong district, Phu Tho province using satellite data and GIS. Building land change maps. Assessment of land use changes for 2005-2015 in the area of Tam Nong district, Phu Tho province. In the context of the application of space technology and information technology is booming in the world, implementing research using remote sensing information in Earth sciences in Vietnam scientific sense - great technology.
It actually shortens the distance disparity in technology level in our country compared with other countries in the region and internationally.