Luận Văn Về Việc Áp Dụng Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Thuốc Của WHO Tại Bệnh Viện Bạch Mai

Chuyên khảo y tế phân tích Luận văn bước đầu đánh việc áp dụng danh mục kiểm tra an toàn thuốc của tổ chức y tế thế giới cho, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Đàm Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Trí Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Quản Lý Bệnh Viện
• Đề tài: Đánh Giá Áp Dụng Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Thuốc Tại Bệnh Viện Bạch Mai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về Sai sót thuốc và An toàn thuốc
• 1.1.1. Khái niệm về Sai sót thuốc (Medication error)
• 1.1.2. Phân loại Sai sót thuốc
• 1.1.3. An toàn thuốc và một số khái niệm trong an toàn thuốc
• 1.1.4. Mối quan hệ giữa Sai sót thuốc (ME) với một số khái niệm của An toàn thuốc (AE, ADR)
• 1.1.5. Tình hình sai sót liên quan đến thuốc trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.5.1. Tình hình trên thế giới
• 1.1.5.2. Tình hình sai sót thuốc ở Việt Nam
• 1.1.6. Thực hành an toàn thuốc tại bệnh viện
• 1.1.6.1. Thực hành an toàn thuốc trong kê đơn
• 1.1.6.2. Thực hành an toàn trong cấp phát thuốc
• 1.1.6.3. Thực hành an toàn trong sử dụng thuốc
• 1.1.7. Một số nghiên cứu đánh giá tính hợp lý của DMKT an toàn thuốc
• 1.1.7.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.7.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.1.8. Danh mục kiểm tra an toàn thuốc của WHO
• 2. CHƯƠNG II: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.4.1. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.1. Số liệu định lượng
• 2.5.2. Số liệu định tính
• 2.6. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.7. Các biến số, chỉ số nghiên cứu
• 2.8. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 2.9. Hạn chế của nghiên cứu, sai số và cách khắc phục
• 2.10. Đóng góp của đề tài
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đánh giá tính hợp lý của DMKT
• 3.1.1. So sánh DMKT của WHO với các quy định đang sử dụng tại Việt Nam
• 3.1.2. Phân tích những thuận lợi và khó khăn khi áp dụng DMKT
• 3.1.2.1. Những thuận lợi khi áp dụng DMKT
• 3.1.2.2. Những khó khăn khi áp dụng DMKT
• 3.2. Tính hợp lý của DMKT an toàn thuốc
• 3.2.1. So sánh DMKT của WHO với các quy định đang sử dụng tại Việt Nam
• 3.3. Đánh giá tính hợp lý của DMKT an toàn thuốc
• 3.3.1. Những thuận lợi và khó khăn trong việc triển khai DMKT
• 3.3.1.1. Những thuận lợi khi áp dụng DMKT
• 3.3.1.2. Những khó khăn khi áp dụng DMKT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Áp Dụng Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Thuốc

Đánh giá áp dụng danh mục kiểm tra an toàn thuốc tại Bệnh viện Bạch Mai là một nghiên cứu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe. Nghiên cứu này không chỉ giúp nhận diện các sai sót trong quá trình sử dụng thuốc mà còn đề xuất các giải pháp cải thiện. Bệnh viện Bạch Mai, với vai trò là cơ sở y tế hàng đầu, đã thực hiện thí điểm dự án này theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

1.1. Khái Niệm Về Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Thuốc

Danh mục kiểm tra an toàn thuốc là công cụ giúp bác sĩ và điều dưỡng kiểm soát việc kê đơn và sử dụng thuốc. Nó bao gồm các tiêu chí quan trọng nhằm giảm thiểu sai sót trong quá trình điều trị.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Tại Bệnh Viện Bạch Mai

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng áp dụng danh mục kiểm tra an toàn thuốc của WHO cho bác sĩ và điều dưỡng, từ đó xác định những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện.

II. Vấn Đề Sai Sót Thuốc Tại Bệnh Viện Bạch Mai

Sai sót thuốc là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong hệ thống y tế, ảnh hưởng đến sức khỏe bệnh nhân. Tại Bệnh viện Bạch Mai, tình trạng này không phải là hiếm gặp. Nghiên cứu cho thấy rằng sai sót trong kê đơn và thực hiện thuốc chiếm tỷ lệ cao, gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Sai Sót Thuốc

Nguyên nhân gây ra sai sót thuốc có thể đến từ nhiều yếu tố như thiếu thông tin, quá tải công việc, hoặc quy trình không rõ ràng. Những yếu tố này cần được nhận diện và khắc phục để nâng cao an toàn thuốc.

2.2. Hệ Lụy Của Sai Sót Thuốc Đối Với Bệnh Nhân

Sai sót thuốc có thể dẫn đến các sự kiện bất lợi cho bệnh nhân, từ việc không đạt được hiệu quả điều trị đến những phản ứng có hại nghiêm trọng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm tăng chi phí điều trị.

III. Phương Pháp Đánh Giá Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Thuốc

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng tại Bệnh viện Bạch Mai bao gồm khảo sát định lượng và định tính. Nghiên cứu đã thu thập dữ liệu từ bác sĩ và điều dưỡng để đánh giá tính khả thi của danh mục kiểm tra an toàn thuốc.

3.1. Phương Pháp Khảo Sát Định Lượng

Khảo sát định lượng được thực hiện thông qua bảng hỏi, nhằm thu thập thông tin về nhận thức và thực hành của bác sĩ và điều dưỡng liên quan đến danh mục kiểm tra an toàn thuốc.

3.2. Phương Pháp Khảo Sát Định Tính

Khảo sát định tính bao gồm phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm, giúp hiểu rõ hơn về những khó khăn và thuận lợi trong việc áp dụng danh mục kiểm tra an toàn thuốc.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Thuốc

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng danh mục kiểm tra an toàn thuốc của WHO có thể áp dụng hiệu quả tại Bệnh viện Bạch Mai. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết để đảm bảo an toàn thuốc cho bệnh nhân.

4.1. Tính Khả Thi Của Danh Mục Kiểm Tra

Danh mục kiểm tra an toàn thuốc được đánh giá là khả thi với tỷ lệ cao từ cả bác sĩ và điều dưỡng. Nhiều nội dung trong danh mục đã được thực hiện tốt trong thực tế.

4.2. Những Khó Khăn Trong Việc Áp Dụng

Mặc dù có nhiều thuận lợi, nhưng việc áp dụng danh mục kiểm tra an toàn thuốc cũng gặp phải một số khó khăn như thiếu tài liệu hỗ trợ và sự không đồng nhất trong quy trình thực hiện.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Áp Dụng Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Thuốc

Đánh giá áp dụng danh mục kiểm tra an toàn thuốc tại Bệnh viện Bạch Mai là một bước quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng danh mục này có thể giúp giảm thiểu sai sót thuốc và nâng cao an toàn cho bệnh nhân.

5.1. Khuyến Nghị Để Cải Thiện An Toàn Thuốc

Cần có các biện pháp cải thiện quy trình kê đơn và sử dụng thuốc, bao gồm đào tạo nhân viên y tế và cập nhật tài liệu hướng dẫn.

5.2. Tương Lai Của Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Thuốc

Trong tương lai, việc áp dụng danh mục kiểm tra an toàn thuốc cần được mở rộng và cải tiến để đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sai sót thuốc là một vấn đề nghiêm trọng trên toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng người bệnh, đồng thời gây tổn thất lớn về kinh tế cho hệ thống y tế. Tại Mỹ, sai sót thuốc ước tính gây tử vong khoảng 7.000 người mỗi năm và tiêu tốn hàng tỷ đô la cho việc khắc phục hậu quả. Tại Việt Nam, mặc dù chưa có số liệu chính thức về mức độ sai sót thuốc, nhưng với sự gia tăng số lượng bệnh nhân và đơn thuốc, sai sót trong sử dụng thuốc được ghi nhận là phổ biến và khó kiểm soát. Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã triển khai nhiều chương trình nhằm tăng cường an toàn thuốc, trong đó có dự án thí điểm tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2011.

Nghiên cứu “Bước đầu đánh giá khả năng áp dụng Danh mục kiểm tra an toàn thuốc của Tổ chức Y tế thế giới cho bác sĩ và điều dưỡng tại Bệnh viện Bạch Mai, năm 2011” nhằm mục tiêu: (1) xác định khả năng áp dụng Danh mục kiểm tra (DMKT) an toàn thuốc của WHO vào thực tiễn bệnh viện; (2) phân tích thuận lợi và khó khăn trong việc triển khai DMKT. Nghiên cứu được thực hiện tại 6 khoa lâm sàng của Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 2 đến tháng 10 năm 2011, với sự tham gia của 89 bác sĩ và 122 điều dưỡng trong khảo sát định lượng, cùng 30 bác sĩ và 30 điều dưỡng được quan sát thực hành. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng an toàn thuốc, giảm thiểu sai sót trong kê đơn và sử dụng thuốc, góp phần cải thiện hiệu quả điều trị và an toàn người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Khái niệm sai sót thuốc (Medication Error - ME): Được định nghĩa bởi Hội đồng Điều phối Quốc gia Hoa Kỳ (NCC MERP) là bất kỳ sự kiện có thể phòng tránh gây ra hoặc dẫn đến việc sử dụng thuốc không hợp lý hoặc gây hại cho bệnh nhân trong quá trình kiểm soát thuốc.

• Phân loại sai sót thuốc theo tâm lý học: Bao gồm sai sót do kiến thức, nguyên tắc, hành động và trí nhớ, giúp phân tích nguyên nhân sâu xa của sai sót.

• Mối quan hệ giữa sai sót thuốc (ME), sự kiện bất lợi (AE) và phản ứng có hại của thuốc (ADR): Giản đồ Ven minh họa sự giao thoa và khác biệt giữa các khái niệm này, nhấn mạnh rằng không phải tất cả sai sót đều gây hại, nhưng đều cần được kiểm soát.

• Danh mục kiểm tra an toàn thuốc (DMKT) của WHO: Công cụ nhắc việc được thiết kế để hỗ trợ bác sĩ và điều dưỡng trong thực hành kê đơn và sử dụng thuốc an toàn, bao gồm các nội dung kiểm tra quan trọng nhằm giảm thiểu sai sót.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang kết hợp định lượng và định tính giải thích.

• Đối tượng nghiên cứu: 95 bác sĩ và 130 điều dưỡng tại 6 khoa lâm sàng của Bệnh viện Bạch Mai, trong đó 89 bác sĩ và 122 điều dưỡng tham gia phát vấn; 30 bác sĩ và 30 điều dưỡng được quan sát thực hành; phỏng vấn sâu 3 cán bộ quản lý và thảo luận nhóm với 6 bác sĩ và 6 điều dưỡng.

• Phương pháp chọn mẫu: Toàn bộ đối tượng đáp ứng tiêu chuẩn tham gia khảo sát định lượng; chọn mẫu ngẫu nhiên cho quan sát và thảo luận nhóm.

• Thu thập số liệu: So sánh nội dung DMKT với các quy định hiện hành của Bộ Y tế; phát vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi cấu trúc đánh giá tính quan trọng và khả thi của các nội dung mới trong DMKT; quan sát thực hành sử dụng bảng kiểm; phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm để khai thác quan điểm, thuận lợi và khó khăn.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm EPIDATA và SPSS 16 cho dữ liệu định lượng; phân tích nội dung theo chủ đề cho dữ liệu định tính; đánh giá tính hợp lý của từng nội dung dựa trên điểm trung bình quan trọng và khả thi < 2, cùng tỷ lệ thực hiện quan sát > 70%.

• Thời gian và địa điểm: Tháng 2 đến tháng 10 năm 2011 tại Bệnh viện Bạch Mai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. So sánh DMKT với quy định hiện hành:

   • DMKT dành cho bác sĩ gồm 22 nội dung, trong đó 11 nội dung trùng với Quy chế sử dụng thuốc của Bộ Y tế (1997), 11 nội dung mới.
   • DMKT dành cho điều dưỡng gồm 35 nội dung, trong đó 23 nội dung trùng với quy định hiện hành, 12 nội dung mới.
   • Các nội dung mới tập trung vào thông tin bệnh nhân (tiền sử dị ứng, bệnh thận, bệnh gan), tương tác thuốc, mục đích sử dụng thuốc, tư vấn phản ứng có hại và báo cáo biến cố.

2. Đánh giá tính quan trọng và khả thi của các nội dung mới:

   • Đối với bác sĩ, 100% các nội dung trùng lặp được đánh giá quan trọng và khả thi. Trong 11 nội dung mới, 3 nội dung (tiền sử bệnh thận, bệnh gan, báo cáo ADR) được đánh giá quan trọng và khả thi với tỷ lệ khả thi trên 80%. 8 nội dung còn lại có tỷ lệ khả thi từ 43,8% đến 68,5%.
   • Đối với điều dưỡng, 100% nội dung trùng lặp được đánh giá quan trọng và khả thi. Trong 12 nội dung mới, 2 nội dung (hiểu biết về thiết bị đưa thuốc, ghi chép biến cố có hại) có tỷ lệ khả thi trên 79%, các nội dung còn lại có tỷ lệ khả thi từ 37,2% đến 69,5%.

3. Kết quả quan sát thực hành:

   • 90% bác sĩ chú ý kiểm tra tương tác thuốc-thuốc, 63,3% kiểm tra tương tác thuốc-thức ăn.
   • 50% bác sĩ hỏi tiền sử dị ứng, 26,7% hỏi tiền sử dùng thuốc, 90% ghi nhận tiền sử bệnh thận và gan.
   • Điều dưỡng thực hiện tốt các yêu cầu về thông tin bệnh nhân, dùng thuốc đúng liều, đúng đường, tuy nhiên còn hạn chế trong việc ghi chép biến cố có hại và tư vấn bệnh nhân.

4. Thuận lợi và khó khăn khi áp dụng DMKT:

   • Thuận lợi: Sự ủng hộ của ban lãnh đạo và cán bộ y tế; nhận thức được lợi ích của DMKT; hỗ trợ từ dược sĩ lâm sàng.
   • Khó khăn: Quá tải công việc tại bệnh viện; quy định kê đơn và sử dụng thuốc chưa chặt chẽ; thiếu phương tiện hỗ trợ; trình độ dược lý của nhân viên còn hạn chế; mẫu hồ sơ bệnh án chưa cập nhật; tâm lý sợ sai, không dám báo cáo sai sót; thói quen không lưu giữ tài liệu điều trị.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy DMKT của WHO có nhiều nội dung phù hợp với thực tiễn tại Bệnh viện Bạch Mai, đặc biệt các nội dung trùng lặp với quy định hiện hành đều được đánh giá cao về tính quan trọng và khả thi. Tuy nhiên, các nội dung mới, nhất là liên quan đến tiền sử bệnh nhân và báo cáo biến cố, mặc dù được đánh giá quan trọng, nhưng tính khả thi còn hạn chế do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ sai sót thuốc trong kê đơn và sử dụng thuốc tại Việt Nam tương đương hoặc cao hơn, phản ánh nhu cầu cấp thiết trong việc áp dụng các công cụ kiểm soát như DMKT. Việc quan sát thực hành cho thấy sự chênh lệch giữa nhận thức và thực tế thực hiện, đặc biệt trong việc thu thập thông tin tiền sử và tư vấn bệnh nhân, điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về hạn chế kiến thức và áp lực công việc của nhân viên y tế.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ đánh giá quan trọng và khả thi của từng nội dung DMKT có thể minh họa rõ sự khác biệt giữa các nhóm nội dung, giúp xác định ưu tiên trong đào tạo và cải tiến quy trình. Bảng tổng hợp kết quả quan sát và phát vấn cũng hỗ trợ đánh giá mức độ thực hiện thực tế của từng nội dung.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải tiến mẫu hồ sơ bệnh án:

   • Hành động: Thiết kế lại mẫu hồ sơ bệnh án để bổ sung các mục thông tin tiền sử bệnh thận, gan, dị ứng và sử dụng thuốc.
   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ thu thập thông tin đầy đủ lên trên 90%.
   • Thời gian: Triển khai trong 6 tháng.
   • Chủ thể: Ban Giám đốc bệnh viện phối hợp phòng KHTH và khoa CNTT.

2. Đào tạo nâng cao kiến thức dược lý và an toàn thuốc cho cán bộ y tế:

   • Hành động: Tổ chức các khóa đào tạo định kỳ về dược lý, tương tác thuốc và sử dụng DMKT.
   • Mục tiêu: Nâng cao tỷ lệ đánh giá khả thi các nội dung mới trong DMKT lên trên 80%.
   • Thời gian: Hàng quý, bắt đầu từ quý 3 năm 2024.
   • Chủ thể: Phòng Đào tạo, khoa Dược và các khoa lâm sàng.

3. Xây dựng và triển khai phần mềm hỗ trợ kê đơn và quản lý an toàn thuốc:

   • Hành động: Phát triển phần mềm tích hợp DMKT, cảnh báo tương tác thuốc và ghi nhận biến cố có hại.
   • Mục tiêu: Giảm sai sót kê đơn và tăng cường báo cáo biến cố lên 90%.
   • Thời gian: 12 tháng.
   • Chủ thể: Phòng CNTT phối hợp khoa Dược và Ban Giám đốc.

4. Tăng cường công tác dược lâm sàng và phối hợp liên ngành:

   • Hành động: Mở rộng vai trò dược sĩ lâm sàng trong kiểm tra đơn thuốc và tư vấn sử dụng thuốc.
   • Mục tiêu: Giảm tỷ lệ sai sót thuốc trong kê đơn và sử dụng thuốc ít nhất 30% trong năm đầu tiên.
   • Thời gian: Triển khai ngay và đánh giá sau 12 tháng.
   • Chủ thể: Ban Giám đốc, khoa Dược và các khoa lâm sàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý bệnh viện và phòng KHTH:

   • Lợi ích: Có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy trình an toàn thuốc phù hợp với thực tế bệnh viện.
   • Use case: Thiết kế chương trình đào tạo, cải tiến mẫu hồ sơ bệnh án và triển khai phần mềm quản lý thuốc.

2. Bác sĩ và điều dưỡng lâm sàng:

   • Lợi ích: Nâng cao nhận thức và kỹ năng thực hành an toàn thuốc, giảm thiểu sai sót trong kê đơn và sử dụng thuốc.
   • Use case: Áp dụng DMKT trong công việc hàng ngày để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

3. Dược sĩ lâm sàng và khoa Dược:

   • Lợi ích: Tăng cường vai trò kiểm soát chất lượng thuốc, hỗ trợ bác sĩ và điều dưỡng trong việc phát hiện và ngăn ngừa sai sót.
   • Use case: Phối hợp trong kiểm tra đơn thuốc, tư vấn và báo cáo biến cố có hại.

4. Nhà nghiên cứu và chuyên gia y tế công cộng:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính trong đánh giá công cụ an toàn thuốc.
   • Use case: Phát triển các nghiên cứu tiếp theo về an toàn thuốc và cải tiến hệ thống y tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Danh mục kiểm tra an toàn thuốc (DMKT) là gì?
   DMKT là công cụ nhắc việc giúp bác sĩ, điều dưỡng kiểm tra các yếu tố quan trọng trong kê đơn và sử dụng thuốc nhằm giảm thiểu sai sót. Ví dụ, DMKT giúp đảm bảo thông tin bệnh nhân đầy đủ, kiểm tra tương tác thuốc và tư vấn phản ứng có hại.

2. Tại sao cần áp dụng DMKT tại bệnh viện?
   Sai sót thuốc gây tổn hại sức khỏe và tăng chi phí điều trị. Áp dụng DMKT giúp chuẩn hóa quy trình, nâng cao nhận thức và thực hành an toàn thuốc, từ đó giảm tỷ lệ sai sót và cải thiện chất lượng chăm sóc.

3. Khó khăn chính khi triển khai DMKT là gì?
   Khó khăn gồm quá tải công việc, thiếu phương tiện hỗ trợ, trình độ dược lý hạn chế, tâm lý sợ sai và thiếu quy định chặt chẽ. Ví dụ, nhiều bác sĩ chưa quen với việc ghi chép đầy đủ tiền sử bệnh nhân hoặc báo cáo biến cố.

4. Làm thế nào để nâng cao tính khả thi của DMKT?
   Cần cải tiến hồ sơ bệnh án, đào tạo liên tục, xây dựng phần mềm hỗ trợ và tăng cường vai trò dược sĩ lâm sàng. Ví dụ, phần mềm cảnh báo tương tác thuốc giúp bác sĩ dễ dàng kiểm tra và điều chỉnh đơn thuốc.

5. DMKT có thể áp dụng cho những đối tượng nào trong bệnh viện?
   DMKT được thiết kế cho bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ và bệnh nhân. Trong nghiên cứu này tập trung vào bác sĩ và điều dưỡng, vì họ là những người trực tiếp kê đơn và thực hiện thuốc cho bệnh nhân.

Kết luận

• DMKT an toàn thuốc của WHO có nhiều nội dung phù hợp với quy định hiện hành tại Bệnh viện Bạch Mai, đồng thời bổ sung các nội dung mới quan trọng về thông tin bệnh nhân và báo cáo biến cố.
• Các nội dung mới được đánh giá quan trọng nhưng tính khả thi còn hạn chế do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan.
• Việc áp dụng DMKT giúp nâng cao nhận thức và thực hành an toàn thuốc, giảm thiểu sai sót trong kê đơn và sử dụng thuốc.
• Thuận lợi gồm sự ủng hộ của lãnh đạo và cán bộ y tế, khó khăn gồm quá tải công việc, thiếu phương tiện và tâm lý sợ sai.
• Đề xuất cải tiến hồ sơ bệnh án, đào tạo cán bộ, xây dựng phần mềm hỗ trợ và tăng cường dược lâm sàng nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng DMKT.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong 6-12 tháng tới, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả áp dụng DMKT tại các bệnh viện khác.

Call to action: Các nhà quản lý và cán bộ y tế cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị, góp phần nâng cao an toàn thuốc và chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - Bộ Y TÉ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÉ CÔNG CỘNG ĐÀM THỊ THU HẰNG TÊN ĐÈ TÀI BƯỚC ĐẦU ĐÁNH VIỆC ÁP DỤNG DANH MỤC KIÉM TRA AN TOÀN THUỐC CỦA TỎ CHÚC Y TỄ THÉ GIỚI CHO BÁC sĩ VÀ ĐIÈU DƯỠNG TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI, NĂM 2011 LUẬN VĂN THẠC sĩ QUẢN LÝ BỆNH VIỆN Mã số chuyên ngành: 60.77 Huóìig dẫn khoa học: PGS. Phạm Trí Dũng TS. Nguyễn Quốc Tuấn HÀ NỘI, 2011 LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá ưình học tập và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các đồng nghiệp, gia đình và bạn bè. Với lòng kinh trọng và biết ơn sáu sac, tôi xin được bày tò lời càm ơn chân thành tới: Các thầy cô giáo trường Đại học Ỵ tề Công cộng đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học tập và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu.

Thầy hướng dẫn - PGS. Phạm Trí Dũng và TS. Nguyễn Quốc Tuấn - là những người thầy kính men đã hết lòng giúp đỡ, chỉ bảo và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi, giúp tôi hoàn thành luận văn này. Ban Giám đốc cùng các cản bộ, nhân viên Bệnh viện Bạch Mai, đặc biệt là các đồng nghiệp ở khoa Dược - nơi tôi đang công tác, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ, cung cấp số liệu, góp ý và tham gia vào nghiên cứu.

Các bậc sinh thành, chồng, con gái và những người thân trong gia đĩnh tôi đã chịu nhiều hy sinh, vất và, luôn động viên tôi trong suốt quá trình học tập và phấn đấu. Các anh chị em trong lớp Cao học Quản lý bệnh viện khóa 2 - trường Đại học Y tể Công cộng đã cùng chia sẻ những khó khăn, vui buồn và giúp đỡ tôi trong suốt 2 năm học vừa qua. Một lần nữa. tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà nội, tháng 12 năm 2011 Tác giả i MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG.

iii DANH MỤC HÌNH.iv DANH MỤC CÁC CHƯ VIẾT TẢT. 1 MỤC TIÊU NGHIÊN cứu. TỎNG QUAN TÀI LIỆU. Đại cương về Sai sót thuốc và An toàn thuốc.

Khải niệm về sai sót thuốc (Medicaion error). Phăn loại Sai sót thuốc. An toàn thuốc và một sổ khải niệm trong an toàn thuốc. Moi quan hệ giữa Sai sót thuốc (ME) với một số khái niệm của An toàn thuốc (AE, ADR).

Tình hình sai sót liên quan đến thuốc trên thế giói và Việt Nam. Tình hình trên thế giới. Tinh hình sai sót thuốc ở Việt Nam. Thực hành an toàn thuốc tại bệnh viện.

Thực hành an toàn thuốc trong kê đơn. Thực hành an toàn trong cấp phát thuốc. Thực hành an toàn trong sử dụng thuốc. Một số nghiên cứu đánh giá tính họp lý của DMKT an toàn thuốc.

Tinh hình nghiên cứu trên thế giới. Tinh hình nghiên cừu tại Việt Nam. Danh mục kiểm tra an toàn thuốc của WHO. 25 Chương II.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu. Đối tuợng nghiên cứu. Phuong pháp nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. Phương pháp chọn mẫu. Phuong pháp thu thập số liệu. Sổ liệu định lượng.

So liệu định tính. Phưong pháp phân tích số liệu. Các biến số, chỉ số nghiên cứu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.

Hạn chế của nghiên cứu, sai số và cách khắc phục. Đóng góp của đề tài. KÉT QUẢ NGHIÊN cúu. Đánh giá tính họp lý của DMKT.

So sánh DMKT của WHO với các quy định đang sử dụng tại Việt Nam34 3. Đánh giá tính hợp lý cùa DMKT an toàn thuốc. Phân tích những thuận lọi và khó khăn khi áp dụng DMKT. Những thuận lợi khi áp dụng DMKT.

Những khó khăn khi áp dụng DMKT.1 Tính họp lý của DMKT an toàn thuốc. So sảnh DMKT của WHO với các quy định đang sử dụng tại Việt Nam62 4. Đảnh giá tính hợp lý của DMK.Tan toàn thuốc. Nhũng thuận lọi và khó khăn trong việc triển khai DMKT.

Tính hợp lý của DMKT tăng cường thực hành an toàn thuốc:. Những thuận lợi và khó khăn khi áp dụng DMKT. 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 75 3 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Phăn loại sai sót theo mức độ nghiêm trọng của NCC-MERP.1: Tóm tắt các bước, đoi tượng và phương pháp thu thập số liệu.1: So sánh DMKT dành cho bác sĩ với các quy chế đang sử dụng tại BV.2: So sảnh DMKTdành cho ĐD với các quy chế đang sử dụng tại BV.3: Tỉ lệbác sĩ đánh giả thông tin bệnh nhân là quan trọng.4: Ti lệ bác sĩ đảnh giá thông tin bệnh nhãn là khả thi.5: Kết quả quan sát thực hiện thông tin bệnh nhăn của BS (N=30).6: Ti lệbác sĩ đánh giá yêu cầu về thuốc là quan trọng.7: Tỉ lệ bác sĩ đánh giả yêu cầu về thuốc là khả thi.8: Kết quả quan sát thực hiện yêu cầu về thuốc của BS (N=30).9: Ti lệ bác sĩ đảnh giả yêu cầu về đơn thuốc là quan trọng.10: Ti lệ bác sĩ đảnh giá yêu cầu về đơn thuốc là khả thi.11: Kết quả quan sát thực hiệnyèu cầu về đơn thuốc của BS (N=30).12: Ti lệ bác sĩ đảnh giả tư vấn bệnh nhân là quan trọng.13: Tỉ lệ bác sĩ đảnh giả tư vấn bệnh nhân là khả thi.14: Ket quả quan sát thực hiện yêu cầu tư vấn bệnh nhân của BS (N=30).15: Tong hợp kết quả đánh giá nội dung trong DMKT dành cho BS.16: Ti lệ điều dưỡng đảnh giả thông tin bệnh nhân là quan trọng.17: Ti lệ điều dưỡng đánh giả thông tin bệnh nhân là khả thi.18: Ket quả quan sát thực hiện thông tin BN của ĐD (N=30).19: Tỉ lệ điều dưỡng đảnh giá yêu cầu về thuốc là quan trọng.20: Ti lệ điều dưỡng đánh giả yêu cầu về thuổc là khả thi.21: Kết quản quan sát thực hiện yêu cầu thuốc của ĐD (N=30).22: Tì lệ điều dưỡng đảnh giả yêu cầu về dùng thuốc là quan trọng.23: Ti lệ điều dưỡng đảnh giả yêu cầu về dùng thuốc là khả thi.24: Ket quả quan sát thực hiện yêu cầu về dùng thuốc của ĐD (N=30).25: Ti lệ điều dưỡng đảnh giá dùng thuốc tiêm cho BN là quan trọng.26: Ti lệ điều dưỡng đánh giả dùng thuốc tiêm cho BN là khả thi.27: Kết quả quan sát thực hiện yêu cầu dùng thuốc tiêm của ĐD (N=30).28: Tỉ lệ điều dưỡng đảnh giả tư vấn và theo dõi BN là quan trọng.29: Tỉ lệđiều dưỡng đánh giả tư vấn và theo dõi bệnh nhân là khà thi.30: Ket quả quan sát thực hiện tư vấn và theo dõi BN của ĐD (N=30).31: Ti lệđiều dưỡng đánh giá bảo cáo biến cổ có hại là quan trọng.32: Tỉ lệđiều dưỡng đảnh giá bảo cảo biến cố có hại là khả thi.33: Kết quả quan sát thực hiện bảo cáo biến cổ có hại của ĐD (N=30) .34: Tổng hợp kết quả đảnh giả nội dung trong DMKT dành cho ĐD.55 DANH MỤC HÌNH Hình 1: Phân loại sai sót dựa trên cách tiếp cận tăm lý.6 Hình 2: Giản đò Ven minh họa mối quan hệ giữa ME, AE, ADR.9 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TÁT ADE (Adverse Drug Event) Sự kiện bất lợi của thuốc ADR (Adverse Drug Reaction) Phản ứng có hại của thuốc AE (Adverse Event) Sự kiện bẩt lợi ATT An toàn thuốc BS Bác sĩ BYT Bộ Y tế CBYT Cán bộ y tế CSYT Chính sách y tế ĐD Điều dưỡng DMKT Danh mục kiểm tra ĐTNC Đối tượng nghiên cứu ĐTPV Đối tượng phỏng vấn ĐTV Điều tra viên ME (Medication error) Sai sót thuốc NCC MERP (National Coordinating Council for Medication Error Reporting and Prevention) Hội đồng Điều phối Quốc gia Hoa Kỳ về Báo cáo sai sót thuốc và Phòng tránh SST Sai sót thuốc TTT Thông tin thuốc WHO (World Health Organization) Tổ chức Y tể thế giới vi TÓM TẢT NGHIÊN cứu Trên thế giới cũng như tại Việt Nam sai sót về thuốc là khó tránh khỏi, những sai sót này rất khó xác định và quản lý [2].

Nhận thức được sự cần thiết của việc kiểm soát các sai sót trong sử dụng thuốc, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã tiến hành nhiều chương trình hành động để đảm bảo an toàn trong kê đơn thuốc tại nhiều nước trong đó có Việt Nam [1]. Bệnh viện Bạch Mai là bệnh viện đầu tiên của Việt Nam được WHO chọn thí điểm thực hiện dự án “An toàn thuốc” có sử dụng Danh mục kiểm tra với mục đích nhắc việc cho BS, ĐD, DS trong thực hành điều trị. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra ràng việc kê đơn của bác sĩ và thực hiện thuốc cho bệnh nhân của ĐD chiếm một tỉ lệ lớn sai sót [24], [32]. Với mục đích đánh giá khả năng áp dụng DMKT hướng dẫn an toàn thuốc của WHO cho hai đối tượng quan trọng này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Bước đầu đánh giá khả năng áp dụng Danh mục kiểm tra an toàn thuốc của Tổ chức y tế thế giới cho bác sĩ và điều dưỡng tại BVBạch Mai, năm 201 ỉ”.

Với mục tiêu: (1)- Xác định khả năng áp dụng của DMKT an toàn thuốc của Tổ chức Y tế thế giới vào BV; (2)- Phân tích những khó khăn và thuận lợi của việc áp dụng DMKT. Nghiên cứu thực hiện tại BV Bạch Mai, từ tháng 2/2011 đến tháng 10/2011. Sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang, định lượng- định tính kết hợp giải thích. Có 89 BS và 122 ĐD tham gia phát vấn bộ câu hỏi định lượng phát vấn, 30 BS và 30 ĐD được quan sát để đánh giá việc thực hiện DMKT.

Tiến hành phỏng vấn sâu lãnh đạo BV, trưởng phòng KHTH, ĐD trưởng, thảo luận nhóm 6 BS và 6 ĐD. ❖ Kết quả cho thấy về DMKT dành cho BS, có 22 nội dung trong đó: 11 nội dung trùng với QCSDT của BYT (1997), 100% được đánh giá là quan trọng, khả thi và thực hiện được. 11 nội dung mới so với QCSDT: 3 ND quan trọng và khả thi (tỉ lệ khả thi 80,9%, ĐTB < 2): Tiền sử bệnh thận, tiền sử bệnh gan, báo cáo về ADR. 8 ND còn lại được đánh giá tỷ lệ khả thi 43,8%- 68,5%, ĐTB > 2.

❖ DMKT dành cho ĐD: Có 35 nội dung, trong đó: 23 nội dung trùng với quy chế kê đơn của BYT (1997), 100% được đánh giá là quan trọng, khả thi và thực tế thực hiện được. 12 nội dung mới so với Quy chế sử dụng thuốc, trong đó: 2 ND khả thi với tỷ lệ 79,2% - 80,2%, ĐTB khả thi <2: cỏ hiểu biết và kinh nghiệm trong sử dụng thiết bị đưa thuốc; Ghi chép lại các biến cố có hại của thuốc. 10 ND còn lại được đánh giá khả thi với tỷ lệ 37,2 - 69,5%, ĐTB khả thi >2. Thuận lợi trong quá trình đánh giá DMKT: được sự ủng hộ của ban lãnh đạo cũng như cán bộ BV, cán bộ BV nhận thức được lợi ích của DMKT đem lại, có sự hỗ trợ, phối hợp của các dược sĩ lâm sàng.