Đặt vấn đề Cây (Plukenetia vohubilis L.) Có nhiều tên địa phương khác nhau như : Sacha Inchi, Inca inchi, Inca nut, Sacha peanut, Moutain peanut dịch là lạc Malpighiales; họ : thầu dầu Euphorbiaceae, họ phụ : Acalyphoideae, nhánh : Plukenetieae, nhánh phụ : Plukenetiinae, chi : Plukenetia, loài : Plukenetia volubilis, tên khoa học: Plukenetia volubilis L. ( Hamaker et al., 1992; Gutiérrez et al ., 2011 ; Maurer et al ., 2012 Nguồn gốc xuất xứ từ vùng rừng Amazon gồm có 19 loài, phân bố từ Bolivia đến Mexico. Cây Sacha Inchi được du nhập về Việt Nam từ Peru và đ trồng thử tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đầu tiên vào năm 2012, được gieo trồng và khảo nghiệm tại một số vùng như: Tam Điệp - Ninh Bình, Gia Lai , Thái Bình và Hà Nội. Cây Sacha Inchi là cây 2 lá mầm thuộc loại cây lâu năm, thân leo hóa gỗ, chiều cao thân và đường kính thân phụ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh cũng như phụ thuộc vào điều kiện canh tác, tuổi cây.
Quả Sacha Inchi có hình ngôi sao 4 - 7 thùy, vỏ màu xanh lá cây, khi chín vỏ quả chuyển từ màu xanh sang màu nâu xám, treo trên cành. Sau khi đậu 15 - 20 ngày vỏ quả chuyển dần sang màu xanh đậm. Hạt Sachi ép lấy dầu, dầu Sachi chứa thành phần tự nhiên quý hiếm là Omega 3-6-9, chất chống oxy hóa, vitamin A, E và nhiều dưỡng chất tinh túy khác như: Protein, lipid, chất xơ và một số loại axit amin không thay thế khác. Các sản phẩm từ cây Sacha Inchi có giá trị cao cho sức khỏe con người đã được khẳng định trên thế giới.
Tuy nhiên, không phải quốc gia nào, vùng nào cũng có thể trồng và phát triển loại cây này. Ở Việt Nam ngoài Học viện Nông nghiệp và một số tỉnh miền Bắc (Hà Nội, Hòa Bình, Thái Bình, Ninh Bình…), cây Sacha Inchi được trồng thử nghiệm tuy nhiên vì là cây lâu năm nên đến nay 1 vẫn chưa có một báo cáo khoa học nào đánh giá đầy đủ. Cây sacha inchi là cây trồng lâu năm nên khi trồng cần có vốn lớn để kiến thiết cơ bản (làm giàn cho cây leo, làm vườn ươm cho cây giống). Mật độ trồng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lượng vốn đầu tư trồng mới và ảnh hưởng lâu dài đến năng suất của cả chu kì thu hoạch.
Nhằm cung cấp thông tin khoa học cần thiết giúp cho việc đánh giá khách quan trước khi tuyển chọn cây trồng mới này bổ sung vào cơ cấu cây lấy dầu tại Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Vũ Thị Thu Hiền chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “ Đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến khả năng sinh trưởng phát triển của cây sacha inchi tại Bảo Yến -Lào Cai ’’ 1. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích - Đánh giá sự ảnh hưởng của mật độ trồng đến đặc điểm sinh trưởng phát triển trong điều kiện tại Bảo Yên – Lào Cai, từ đó có được mật độ trồng phù hợp đối với cây Sacha Inchi có triển vọng để khảo nghiệm, phát triển sản xuất. Yêu cầu - Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển của cây Sacha Inchi - Đánh giá mức độ nhiễm một số sâu bệnh hại - Đánh giá khả năng thích ứng của cây Sacha Inchi thông qua các mật độ 2 PHẦN II.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu về cây Sacha Inchi 2. Nguồn gốc Nguồn gốc xuất xứ của cây sạcha inchi hoang dại từ rừng mưa Amazon , vùng nhiệt đới Nam Mỹ ( trên lãnh thổ Suriname , Venezuela , Bolivia , Ecuador , Peru , Tây bắc Brazil ) và một số hoang đảo thuộc vùng Caribbean. Cây sacha Inchi được các dân tộc bản xứ Pêru trồng từ nhiều thế kỷ trước.
Pêru là một trong mười quốc gia có nhiều vùng khí hậu , nhiều hệ sinh thái khác nhau và có đa dạng sinh học giàu nhất thế giới. Rừng Amazonia là một trong những trung tâm quan trọng nhất của thế giới về đa dạng sinh học. Rất nhiều cây trồng nông nghiệp mà nhân loại đang sử dụng làm lương thực , thực phẩm , thuốc chữa bệnh. có nguồn gốc xuất xứ từ vùng rừng Amazonia như : Ngô , sắn , dứa , bông , cao su , cà phê , ca cao , quinoa , maca.
( Blanka Kriyankova , et al. Gần đây , người ta quan tâm đến một loại cây mà người da đỏ ( người Inca ) thuần hóa từ cây rừng đã cung cấp nguồn thức ăn hoang dại trên 3.000 năm nay , loại cây cho dầu này đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu dầu thực vật , hiện nay đang được gieo trồng khá rộng ở Trung và Nam châu Mỹ , Tây Nam Florida ( nước Mỹ ) và vươn tới tận Đông nam châu Á ( Trung Quốc , Thái Lan ). Nhiều nghiên cứu đã xác nhận giá trị cao về nhiều mặt của nó , đó là cây Plukenetia volubilis L. ( Dawn Berkelaar , et al.
Sacha Inchi là cây lâu năm , họ thầu dầu , nguồn gốc phát sinh chủ yếu ở vùng có độ cao 200-1500m trên mức nước biển thuộc rừng mưa nhiệt đới Amazon ( Gutiérrez et al. , 2011 ; Maurer et al. Một nghiên cứu khác cho rằng đây là loài cây trồng đặc sản của rừng mưa nhiệt đới ở Peru , nơi mà sacha inchi đã được trồng bởi người bản địa trong nhiều thế kỷ , cây thích ứng rộng từ vùng khí hậu nóng ẩm , đất chua ven sông hồ lên đến độ cao 1.700 mét so với mực nước biển ( Dawn Berkelaar , et al. Năm 1993nhà thực vật 3 học Gillespie tìm thêm được 2 loài Plukenetia mới và đã xác định xuất xứ địa lý của 2 loài này ở Madagasca ( Gillespie.
, 1993 , 2007 ) , hạt của các loài này đều cho hàm lượng dầu cao từ 41-54 % , protein từ 25-27 % ( Gutiérrez et al. , 2011 ; Hamaker et al. Đến người ta đã tìm được 19 loài khác nhau có nguồn gốc từ vùng rừng rậm Amazon phân bố từ Bolivia tới Mexico mà phổ biến nhất là ở Peru ( có 12 loài ) , còn lại là ở Ecuador , Colombia và các nơi khác ( Hamaker et al. Những năm gần đây Sachi đã được phổ biến khắp các nước Châu Âu.
Đến nay, các nước Đông Nam Á đã bắt đầu đưa vào canh tác và sản xuất, đặc biệt là hai nước Lào và Thái Lan. Sachi đã được Lào đưa vào trong chính sách xóa đói giảm nghèo cho các vùng miền núi và các vùng bị cô lập. Và hiện nay Sachi đã được đưa về trồng khảo nghiệm tại một số tỉnh miền Bắc Việt Nam, trong đó có xã Xuân Hòa, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai 2. Phân loại thực vật Theo phân loại thực vật (Wikipedia) thì cây Sacha Inchi thuộc họ Thầu dầu Euphorbiaceae, họ phụ Acalyphoideae, chi Plukenetieae, chi phụ Plukenetiinae, loài P.
Volubilis, tên khoa học Plukenetia Volubilis L., tên địa phương thường gọi là Sacha Inchi, ngoài ra còn có tên gọi khác là Inca Inchi hoặc Inca nuts và dịch ra tên Việt Nam là Đậu núi. Cây đậu núi (Plukenetia Volubilis L.) là loại thực vật hạt kín, thực vật hai lá mầm. Nó gồm 19 loài, có nguồn gốc từ vùng rừng rậm Amazon phân bố từ Bolivia tới Mexico nhưng phổ biến nhất là ở Peru, Ecuador và Colombia. Sacha Inchi một loại cây lâu năm có lá hơi rậm, lá hình trái tim viền răng cưa, hoa đực nhỏ, trắng, xuất hiện trước, kết thành chùm.
Hai hoa cái xuất hiện sau ở gốc chùm hoa đực, vòi nhụy vươn dài 2-2,5cm, đầu nhụy chia thành 4-7 thùy màu trắng, quay ngang, khó hứng phấn. Quả hình ngôi sao màu xanh, khi chín chuyển màu nâu đen, có 4-7 thùy mỗi thùy 1 hạt hình ovan màu nâu xám, khối lượng hạt từ 50-105 gam. Đây là loài cây trồng đặc hữu của rừng mưa Amazon ở Peru, nơi mà đậu núi đã được trồng bởi người bản địa trong 4 nhiều thế kỷ, và sẽ phát triển ở vùng khí hậu ấm lên đến độ cao 1.700 mét miễn là có hệ thống cung cấp nước và thoát nước tốt. Đặc điểm thực vật học của cây Sacha Inchi 2.
Đặc điểm hình thái Thân Sachi là loại cây lâu năm, thân leo, chiều cao thân và đường kính thân phụ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh. Thân phân thành các đốt, mỗi đốt phân nhánh thành cành cách mặt đất 20-30 cm bám vào cọ hoặc giàn để leo. Đường kính thân là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá tình hình sinh trưởng của cây, đường kính thân quá lớn hoặc quá nhỏ đều không có lợi. Lá Hai lá mầm của Sachi mọc đối nhau, lá thật mọc cách, phiến lá hình trái tim có răng cưa, bản lá dài 10-12cm, rộng 8-10cm, cuống lá dài 2-6cm.
Màu sắc lá thay đổi từ xanh nhạt đến xanh thấm tùy theo tuổi lá. Hoa Sau khi trồng được 5 tháng cây bắt đầu ra hoa, hoa đực nhỏ kết thành chùm màu trắng ngà mọc ở nách lá, trục hoa đực dài từ 10-15cm tùy vị trí ra hoa khác nhau, trục hoa có hoặc không phân cành. Hoa đực có 4 cánh và 6 bao phấn nhỏ bằng hạt vừng chứa các hạt phấn hình tam giác, số lượng hạt phấn ít lẫn cả phấn bất dục và hữu dục. Tại vị trí gần gốc trục hoa đực thường mọc 1-2 hoa cái, ở một số chùm hoa đực còn xuất hiện 1-2 hoa lưỡng tính.
Nhụy cái gồm bầu nhụy nằm sát để hoa, vòi dài 1-2 cm, màu xanh nhạt, đầu nhụy phân thành 4-5 thùy màu vàng chanh có lớp nhầy bám để hứng phấn hoa. Quả và hạt Quả Sachi có hình ngôi sao 4-7 thùy, vỏ màu xanh lá cây, khi chín vỏ quả chuyển từ màu xanh sang màu nâu xám, treo trên cành. Quả có 3 lớp vỏ: lớp ngoài mềm, khi chín khô nứt để lộ lớp vỏ giữa màu trắng xám, lớp trong cứng màu nâu bọc kín nhân. Mỗi thùy chưa 1 hạt, kích thước hạt 15-20mm, dầy 7- 8mm, khối lượng trung bình 0,7-1 g/hạt/ tỷ lệ nhân của hạt khô chiếm khoảng 5 50% khối lượng quả.com/gioi-thieu-cay-sachi-giong-cay- trong-moi-tiem-nang-kinh-te-cao/ 2.
Đặc điểm sinh trưởng Sacha Inchi là cây trồng lâu năm nhưng cho thu hoạch hàng năm, thời gian từ khi trồng đến khi cho thu hoạch lứa đầu tiên chỉ có khoảng 270 ngày (9 tháng), nhưng vòng đời của cây Sacha Inchi cho một chu kỳ sống của nó có thể kéo dài từ 10 – 30 năm hoặc hơn thế nữa tùy thuộc vào chế độ canh tác, chăm sóc, đốn tỉa… Sacha inchi thuộc dạng cây thân leo hóa gỗ, khi trồng cần có cọc đóng bên cạnh làm trụ cho thân cây quấn vào cọc và phát triển thân lá cành. Càng lớn tuổi thân cây càng hóa gỗ.com/gioi-thieu-cay- sachi-giong-cay-trong-moi-tiem-nang-kinh-te-cao/ 2.