Nghiên Cứu Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Khai Thác Than Tại Mỏ Cọc Sáu Đến Thảm Thực Vật

Luận văn thạc sĩ phân tích hus nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của các hoạt động khai thác than tại mỏ than cọc sáu tỉnh quảng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Diệp An Đức
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Ảnh Hƣởng Của Các Hoạt Động Khai Thác Than Tại Các Mỏ Than Cọc Sáu – Tỉnh Quảng Ninh Tới Thảm Thực Vật Và Định Hƣớng Cải Tạo Phục Hồi
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nội dung nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CHUNG
• 1.1. Khái quát điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Đặc điểm địa hình
• 1.1.3. Đặc điểm khí hậu
• 1.1.4. Đặc điểm địa chất thủy văn
• 1.1.5. Đặc điểm các vỉa than
• 1.1.6. Điều kiện kinh tế, xã hội và dân cư
• 1.1.7. Hiện trạng tài nguyên rừng và thảm thực vật
• 1.1.8. Tổng quan về công tác hoàn thổ phục hồi môi trường sau khai thác mỏ
• 1.1.8.1. Các nghiên cứu về phục hồi thảm thực vật trên bãi thải than trên thế giới
• 1.1.8.2. Các nghiên cứu công tác phục hồi thảm thực vật trên bãi thải than tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp tổng hợp, kế thừa các tài liệu, số liệu
• 2.2.2. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 2.2.3. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm
• 2.2.4. Phương pháp phân tích, tổng hợp, xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả điều tra, khảo sát đánh giá hiện trạng khu vực nghiên cứu
• 3.1.1. Hiện trạng khai thác than tại mỏ Cọc Sáu
• 3.1.2. Kết quả phân tích chất lượng môi trường khu vực nghiên cứu
• 3.1.2.1. Chất lượng môi trường không khí
• 3.1.2.2. Hiện trạng chất lượng nước
• 3.1.2.3. Chất lượng môi trường đất khu vực bãi thải
• 3.1.2.4. Hiện trạng tài nguyên rừng và thảm thực vật
• 3.2. Đánh giá tác động tới môi trường của hoạt động khai thác
• 3.2.1. Đánh giá tác động môi trường của việc khai thác than
• 3.2.2. Tác động của bãi thải
• 3.3. Định hướng cải tạo phục hồi môi trường
• 3.3.1. San gạt, trồng cây xung quanh khai trường
• 3.3.2. Các công trình và khối lượng công việc cải tạo, phục hồi môi trường
• 3.3.2.1. Cải tạo moong khai thác
• 3.3.2.2. Cải tạo bãi thải đất đá
• 3.3.3. Đánh giá thực trạng trồng rừng cải tạo môi trường tại bãi thải mỏ than Cọc Sáu
• 3.3.3.1. Diện tích rừng trồng trong dự án cải tạo bãi thải Đông Cao Sơn, Khe Rè
• 3.3.4. Các biện pháp kỹ thuật đã được áp dụng trong dự án
• 3.3.4.1. Đánh giá khả năng phục hồi của thảm thực vật trên bãi thải
• 3.3.4.2. Khả năng tự phục hồi của hệ thảm thực vật tự nhiên trên bãi thải
• 3.3.4.3. Khả năng tồn tại và sinh trưởng của các loài cây trồng trong dự án cải tạo phục hồi môi trường khu vực bãi thải mỏ Đông Cao Sơn, Khe Rè
• 3.3.5. Đề xuất giải pháp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Khai Thác Than Tại Mỏ Cọc Sáu

Mỏ than Cọc Sáu, nằm ở tỉnh Quảng Ninh, là một trong những mỏ than lớn nhất Việt Nam. Hoạt động khai thác than tại đây đã mang lại nhiều lợi ích kinh tế nhưng cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là thảm thực vật. Việc đánh giá ảnh hưởng của khai thác than đến thảm thực vật là cần thiết để có những biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Tự Nhiên Khu Vực Mỏ Cọc Sáu

Khu vực mỏ Cọc Sáu có địa hình đa dạng với nhiều đặc điểm tự nhiên như địa hình núi, khí hậu nhiệt đới gió mùa. Những yếu tố này ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của thảm thực vật tại đây.

1.2. Tình Hình Khai Thác Than Tại Mỏ Cọc Sáu

Hoạt động khai thác than tại mỏ Cọc Sáu đã gia tăng đáng kể trong những năm qua, với sản lượng khai thác tăng từ 27,5 triệu tấn năm 2004 lên 47,5 triệu tấn năm 2010. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc gia tăng áp lực lên môi trường.

II. Vấn Đề Môi Trường Do Khai Thác Than Gây Ra

Khai thác than tại mỏ Cọc Sáu đã gây ra nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng. Các hoạt động này không chỉ làm giảm chất lượng đất mà còn ảnh hưởng đến nguồn nước và không khí. Đặc biệt, thảm thực vật bị suy giảm nghiêm trọng do mất môi trường sống.

2.1. Ảnh Hưởng Đến Chất Lượng Đất

Quá trình khai thác than đã làm biến đổi cấu trúc đất, dẫn đến sự suy giảm chất lượng đất. Đất bị ô nhiễm bởi các chất độc hại từ hoạt động khai thác, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của thực vật.

2.2. Tác Động Đến Nguồn Nước

Nước thải từ các hoạt động khai thác than đã làm ô nhiễm nguồn nước xung quanh, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng. Việc kiểm soát ô nhiễm nước là một thách thức lớn.

III. Phương Pháp Đánh Giá Ảnh Hưởng Môi Trường

Để đánh giá ảnh hưởng của khai thác than đến thảm thực vật, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phân tích mẫu đất, nước và không khí.

3.1. Khảo Sát Thực Địa

Khảo sát thực địa giúp thu thập dữ liệu về hiện trạng thảm thực vật và các yếu tố môi trường khác. Đây là bước quan trọng để đánh giá tác động của khai thác than.

3.2. Phân Tích Mẫu Môi Trường

Phân tích mẫu đất, nước và không khí sẽ cung cấp thông tin chi tiết về mức độ ô nhiễm và ảnh hưởng đến thảm thực vật. Các chỉ số môi trường sẽ được so sánh với tiêu chuẩn cho phép.

IV. Giải Pháp Cải Tạo Và Phục Hồi Môi Trường

Để giảm thiểu tác động của khai thác than đến thảm thực vật, cần có các giải pháp cải tạo và phục hồi môi trường. Các biện pháp này bao gồm trồng cây, cải tạo đất và quản lý nước thải.

4.1. Trồng Cây Phục Hồi

Trồng cây là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để phục hồi thảm thực vật. Các loài cây được chọn phải có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khắc nghiệt của bãi thải.

4.2. Cải Tạo Đất Bãi Thải

Cải tạo đất bãi thải giúp cải thiện chất lượng đất, tạo điều kiện cho thực vật phát triển. Việc bổ sung các chất dinh dưỡng và cải thiện cấu trúc đất là rất cần thiết.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc cải tạo và phục hồi môi trường tại mỏ Cọc Sáu có thể thực hiện được. Các biện pháp đã được áp dụng và cho thấy hiệu quả tích cực trong việc phục hồi thảm thực vật.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Cải Tạo

Các biện pháp cải tạo đã được thực hiện tại mỏ Cọc Sáu cho thấy sự phục hồi đáng kể của thảm thực vật. Tỷ lệ sống của các loài cây trồng đạt mức cao.

5.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng cho các mỏ than khác trong khu vực, góp phần vào công tác bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

VI. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai

Việc đánh giá ảnh hưởng của khai thác than tại mỏ Cọc Sáu đến thảm thực vật là rất cần thiết. Các giải pháp cải tạo và phục hồi môi trường cần được thực hiện đồng bộ để đảm bảo sự phát triển bền vững.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Vệ Môi Trường

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Cần nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ thảm thực vật.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững cần được chú trọng trong các hoạt động khai thác than. Cần có các chính sách hỗ trợ cho việc phục hồi môi trường và bảo vệ thảm thực vật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp khai thác than đóng vai trò chiến lược trong nền kinh tế Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng sản lượng của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) tăng mạnh từ 27,5 triệu tấn năm 2004 lên 47,5 triệu tấn năm 2010 (đạt mức tăng trưởng bình quân 12,1%/năm). Theo định hướng Quy hoạch phát triển ngành Than tại Quyết định số 403/QĐ-TTg, sản lượng khai thác dự kiến đạt 50 triệu tấn vào năm 2020 và chạm mốc 57 triệu tấn vào năm 2030. Tuy nhiên, hoạt động khai thác than lộ thiên quy mô lớn tại vùng than Cẩm Phả đã làm biến đổi sâu sắc địa hình, hủy hoại thảm thực vật tự nhiên và tạo ra các bãi thải đất đá khổng lồ.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán suy thoái môi trường và hệ sinh thái thảm thực vật do quá trình đào sâu, bóc đất đá và đổ thải gây ra. Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích hiện trạng khai thác, đánh giá tính chất cơ lý hóa của đất đá bãi thải, xác định mức độ tác động đến thảm thực vật, từ đó đề xuất định hướng kỹ thuật và lựa chọn loài cây thích ứng tốt để cải tạo phục hồi môi trường.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại mỏ than Cọc Sáu thuộc Công ty Cổ phần Than Cọc Sáu - Vinacomin tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, với diện tích khai trường quản lý 5,35 km² (theo Giấy phép khai thác số 2820/GP-BTNMT), thời gian khảo sát thực nghiệm chuyên sâu trong giai đoạn 2017–2018. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn lớn khi cung cấp cơ sở khoa học để xử lý hơn 137 triệu m³ đất đá bãi thải, hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu nâng cao tỷ lệ che phủ rừng của Quảng Ninh từ 41,3% lên 44,4%, đồng thời làm chuẩn mực áp dụng cho các mỏ lân cận trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết diễn thế sinh thái (Ecological Succession Theory) và lý thuyết phục hồi sinh thái (Ecological Restoration). Trong điều kiện bãi thải mỏ than, diễn thế nguyên sinh diễn ra trên giá thể nhân tạo nghèo kiệt chất hữu cơ, đòi hỏi sự can thiệp có chủ đích của con người thông qua công nghệ sinh học thực vật (Phytoremediation) để thúc đẩy quá trình hình thành lớp phủ thổ nhưỡng. Bên cạnh đó, mô hình ổn định sườn dốc địa kỹ thuật mỏ cũng được tích hợp nhằm đảm bảo an toàn cơ lý cho thảm cây trồng trên các sườn tầng có độ dốc từ 33 đến 37 độ.

Khung lý thuyết vận dụng 4 khái niệm khoa học cốt lõi:

1. Hoàn thổ phục hồi môi trường mỏ: Quá trình tái tạo lại địa hình và phục hồi chức năng sinh thái sau khai thác khoáng sản.
2. Thảm thực vật tiên phong: Quần thể thực vật có khả năng chống chịu điều kiện khắc nghiệt, cố định đạm và cải tạo đất ban đầu.
3. Độ tàn che và sinh khối: Chỉ số phản ánh mức độ che phủ của tán cây và khả năng tích lũy chất hữu cơ của thảm thực vật.
4. Bãi thải đất đá mỏ lộ thiên: Khu vực tích tụ đất đá bóc trong quá trình khai thác, có cấu trúc xốp rời và tính chất cơ lý không đồng nhất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng bao gồm số liệu thứ cấp từ Công ty Cổ phần Than Cọc Sáu, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Trạm Khí tượng Cửa Ông và chuỗi dữ liệu sơ cấp thu thập thực địa từ tháng 11/2017 đến tháng 8/2018, cùng 2 đợt quan trắc chuyên sâu vào tháng 9 và tháng 10/2018.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu được thiết kế chuẩn mực:

• Lấy mẫu và phân tích 146 mẫu than đại diện cho các vỉa để xác định chỉ tiêu chất bốc, nhiệt lượng và hàm lượng lưu huỳnh (dao động từ 0,12% đến 0,64%).
• Lấy mẫu đất tại các tầng thải ở độ sâu 10–20 cm theo tiêu chuẩn TCVN 4046:1985 và TCVN 5297:1995 bằng phương pháp ngẫu nhiên phân tầng đại diện cho sườn dốc và mặt bãi thải.
• Quan trắc chất lượng không khí, tiếng ồn, nước mặt và nước ngầm tại nhiều vị trí xung quanh khai trường và khu dân cư phường Cẩm Phú.

Phương pháp phân tích được lựa chọn dựa trên tính chuẩn hóa và độ chính xác cao:

• Xác định kim loại nặng trong đất bằng phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS); phân tích thành phần cơ giới qua phương pháp ống hút Robinson; hàm lượng mùn theo phương pháp Tiurin; đạm tổng số theo phương pháp Kjeldahl.
• Đo nhanh vi khí hậu, nồng độ bụi lơ lửng TSP bằng máy Cell-712 Microdust Pro và độ ồn bằng máy RION NL-20 tại hiện trường. Việc kết hợp này giúp đối sánh chính xác với các quy chuẩn quốc gia như QCVN 05:2013/BTNMT, QCVN 08-MT:2015/BTNMT và QCVN 03-MT:2015/BTNMT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô khai thác lộ thiên tạo ra áp lực biến dạng địa hình cực lớn. Tổng khối lượng đất đá thải của mỏ Cọc Sáu lên đến 137 triệu m³, tập trung chủ yếu tại bãi thải Đông Cao Sơn và Nam Thắng Lợi. Khai trường moong Thắng Lợi bị đào sâu xuống cốt -375 m, làm hạ thấp mực nước ngầm khu vực từ 30 đến 50 m so với trạng thái tự nhiên ban đầu.

Thứ hai, chất lượng các thành phần môi trường vật lý cơ bản nằm trong giới hạn kiểm soát. Hàm lượng bụi tổng (TSP) tại khai trường dao động từ 0,24 đến 0,29 mg/m³, thấp hơn mức giới hạn 2,0 mg/m³ của tiêu chuẩn vệ sinh lao động; tại khu dân cư dao động từ 0,15 đến 0,17 mg/m³, đạt quy chuẩn QCVN 05:2013/BTNMT. Đất bãi thải chưa xuất hiện ô nhiễm kim loại nặng nguy hại (As, Cd, Pb, Cu, Zn), nhưng đặc tính vật lý rất bất lợi với tỷ lệ đá tảng, sạn kết cứng chiếm ưu thế và hàm lượng dinh dưỡng dễ tiêu cực thấp.

Thứ ba, thảm thực vật nguyên sinh bị suy giảm nghiêm trọng. Khoảng 40% diện tích ngoài khai trường của mỏ biến thành đồi nghèo thực vật hoặc trảng cỏ Sim, Mua, Cỏ tranh thoái hóa với độ che phủ thấp (dưới 0,3). Toàn bộ các hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới giàu trữ lượng trước đây đã bị thay thế hoàn toàn bởi các tầng khai thác và đất đá thải xói mòn.

Thứ tư, các loài cây cải tạo họ Đậu thể hiện khả năng sinh trưởng vượt bậc. Thử nghiệm thực địa cho thấy các loài Keo tai tượng và Keo lá tràm đạt tỷ lệ sống trên 85% sau 1 năm trồng, vượt trội hoàn toàn so với các loài cây gỗ bản địa tái sinh tự nhiên trên nền đất đá bãi thải.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến thảm thực vật khó tự phục hồi là do độ dốc sườn bãi thải lớn (33–37 độ), kết hợp với lượng mưa trung bình năm đạt 2.144,9 mm (đặc biệt các trận mưa cực đoan có lượng mưa ngày lên tới 472 mm) gây xói mòn và rửa trôi mãnh liệt lớp đất mặt. Đất đá bãi thải chứa nhiều cát kết, sạn kết có độ cứng cấp 10–12, xi măng gắn kết silic nên khả năng giữ ẩm rất kém.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu phục hồi mỏ tại bang Wyoming (Mỹ) hay vùng Hunter Valley (Úc), kết quả của luận văn khẳng định sự tương đồng: việc trồng trực tiếp cây họ Đậu kết hợp cải tạo nền đất giúp rút ngắn thời gian phủ xanh tới 40% so với quá trình để tự nhiên phục hồi. Các dữ liệu đo đạc về sinh trưởng đường kính và chiều cao sau 12 tháng thể hiện qua biểu đồ hình cột chỉ ra rằng Keo tai tượng đạt tốc độ tăng trưởng chiều cao từ 1,2 đến 1,8 m/năm, tạo lớp thảm che phủ hữu hiệu chống xói mòn chân bãi thải.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải tạo địa hình và cắt tầng giật cấp sườn bãi thải: Công ty Cổ phần Than Cọc Sáu cần tiến hành san gạt các tầng thải về chiều cao kết thúc ổn định 30 m, hạ góc nghiêng sườn tầng xuống dưới 30 độ, thi công đê bao an toàn chân bãi thải có chiều cao tối thiểu 1,35 m và mặt đê rộng trên 1,0 m trong vòng 12 tháng để triệt tiêu nguy cơ sạt lở.
2. Trồng rừng phục hồi sinh thái bằng loài cây tiên phong đa tầng: Triển khai trồng Keo tai tượng và Keo lá tràm với mật độ 1.600–2.000 cây/ha trên các sườn tầng bãi thải Đông Cao Sơn, kết hợp gieo cỏ Vetiver dọc theo các mép rãnh thoát nước, hướng tới mục tiêu phủ xanh 85% diện tích bãi thải trong giai đoạn 2020–2025.
3. Xây dựng mô hình "đảo phủ xanh" cục bộ trên mặt bằng bãi thải: Thiết lập các đảo cây hạt nhân trên mặt bằng bãi thải rộng 40–100 m bằng cách đổ lớp đất màu dày 20–30 cm và bón lót phân vi sinh nhằm tạo điểm tựa sinh học cho các loài chim, côn trùng phát tán hạt giống tự nhiên.
4. Nâng cấp hệ thống thoát nước và xử lý nước mỏ: Hoàn thiện mạng lưới rãnh thu gom nước đỉnh tầng và đáy moong dẫn về suối Hóa Chất với hệ số lưu lượng Kq = 0,9, duy trì trạm bơm cưỡng bức công suất 1.000–1.200 m³/h trong mùa mưa, phối hợp kiểm định định kỳ cùng Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Ninh đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và lâm nghiệp: Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm Quảng Ninh có thể sử dụng các số liệu thực chứng để xây dựng bộ tiêu chí giám sát hoàn thổ và cấp phép môi trường cho các dự án khai thác mỏ.
2. Lãnh đạo và kỹ sư môi trường tại các doanh nghiệp khai khoáng: Ban lãnh đạo TKV, Tổng công ty Đông Bắc và các đơn vị thành viên có thể ứng dụng trực tiếp quy trình kỹ thuật giật cấp, chọn loài cây cải tạo cho bãi thải Đông Cao Sơn, Khe Rè và các mỏ lộ thiên lân cận.
3. Nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu thuộc chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên, Lâm sinh có thể sử dụng luận văn làm tài liệu giảng dạy, nghiên cứu so sánh về diễn thế sinh thái sau khai mỏ.
4. Tổ chức tư vấn lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM): Các chuyên gia tư vấn có thêm cơ sở dữ liệu tin cậy về tính chất lý hóa đất đá mỏ Cọc Sáu để xây dựng các phương án cải tạo phục hồi môi trường sát với thực tế sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động khai thác mỏ Cọc Sáu gây tác động lớn nhất đến yếu tố sinh thái nào?
Tác động nghiêm trọng nhất là việc bóc lớp đất mặt và hạ sâu moong khai thác xuống mức -375 m, phá hủy hoàn toàn thảm thực vật nguyên sinh và làm suy giảm 30–50 m mực nước ngầm. Hơn 137 triệu m³ đất đá thải tích tụ tạo thành địa hình dốc đứng, gây suy thoái hệ sinh thái nghiêm trọng.

Vì sao thực vật bản địa khó tự tái sinh trên bãi thải mỏ than Cọc Sáu?
Đất đá bãi thải chủ yếu là cuội kết, cát kết hạt thô có độ cứng cao cấp 10–12, góc sườn dốc 33–37 độ và thiếu hụt trầm trọng chất hữu cơ. Kết hợp lượng mưa cực đoan lên tới 472 mm/ngày khiến hạt giống tự nhiên bị rửa trôi, không thể nảy mầm nếu thiếu sự san gạt và bổ sung đất màu.

Loài cây nào được chứng minh có hiệu quả phục hồi cao nhất tại bãi thải Cọc Sáu?
Keo tai tượng và Keo lá tràm là hai loài thích nghi tốt nhất với tỷ lệ sống đạt trên 85% sau 1 năm. Nhờ khả năng cộng sinh cố định đạm và chịu hạn vượt trội, nhóm cây này phát triển chiều cao 1,2–1,8 m/năm, nhanh chóng tạo lớp thảm che phủ bảo vệ nền đất đá.

Chất lượng môi trường không khí và đất tại mỏ Cọc Sáu có bị ô nhiễm nặng không?
Hàm lượng bụi TSP đo được (0,24–0,29 mg/m³) và nồng độ các kim loại nặng trong đất (As, Cd, Pb, Cu, Zn) vẫn nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 05:2013/BTNMT và QCVN 03-MT:2015/BTNMT. Thách thức lớn nhất không phải độc chất mà là cấu trúc cơ lý nghèo dinh dưỡng của đất đá.

Mô hình "đảo phủ xanh" mang lại lợi thế gì trong công tác cải tạo bãi thải?
Mô hình này tập trung nguồn lực phủ đất màu và phân bón vi sinh vào từng cụm sinh thái hạt nhân thay vì rải đều trên diện tích bãi thải rộng hàng trăm hecta. Cách làm này vừa tiết kiệm chi phí hoàn thổ, vừa tạo nguồn phát tán hạt giống tự nhiên để thảm thực vật tự lan tỏa.

Kết luận

• Đã đánh giá toàn diện tác động cơ học và sinh thái từ khối lượng 137 triệu m³ đất đá bóc và khai trường sâu -375 m tại mỏ than Cọc Sáu.
• Xác định hiện trạng đất đá bãi thải nghèo hữu cơ nhưng chưa ô nhiễm kim loại nặng, làm sáng tỏ các rào cản hạn chế thực vật tự phục hồi.
• Khẳng định tính khả thi sinh học của các loài cây họ Đậu (Keo tai tượng, Keo lá tràm) với tỷ lệ sống trên 85% làm cây tiên phong cải tạo.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp kỹ thuật san gạt giật cấp, đê bao an toàn cao trên 1,35 m và mô hình đảo xanh sinh thái.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng phục vụ mục tiêu tăng tỷ lệ che phủ rừng tỉnh Quảng Ninh lên trên 44,4% theo quy hoạch ngành than đến năm 2030.

Công tác hoàn thổ bãi thải mỏ than là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm phát triển bền vững ngành khoáng sản. Doanh nghiệp và chính quyền địa phương cần khẩn trương phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật sinh học trong giai đoạn 2020–2025 nhằm nhanh chóng khôi phục môi trường xanh cho vùng than Cẩm Phả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Những năm gần đây, ngành công nghiệp khai thác mỏ đã và đang chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế của Việt Nam, trong đó phải kể đến sản lượng khai thác than của Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) tăng trưởng với tốc độ cao, t 27,5 triệu tấn năm 2004 lên 47,5 triệu tấn năm 2010 (tương ứng tăng 72,7%, trung bình 12,1%/năm). Theo quy hoạch phát triển ngành Than đến năm 2020 có xét triển vọng đến năm 2030 (đã được Thủ tướng phê duyệt tai Quyết định số 403/QĐ-TTg ngày 14/3/2016), sản lượng khai thác than sẽ tăng nhanh và đạt t 50 triệu tấn (năm 2020) đến 57 triệu tấn (năm 2030). Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực đạt được, chúng ta cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về môi trường.

Quá trình khai thác mỏ phục vụ cho lợi ích của mình, con người đã làm thay đổi môi trường xung quanh. Yếu tố chính gây tác động đến môi trường là khai trường của các mỏ, bãi thải, khí độc hại, bụi và nước thải…làm phá vỡ cân bằng điều kiện sinh thái, đặc biệt là thảm thực vật với lịch sử đã được hình thành t hàng trăm triệu năm ở nơi đây, gây ra sự ô nhiễm nặng nề đối với môi trường và là vấn đề cấp bách mang tính chất xã hội và chính trị của cộng đồng. Nhằm đánh giá tổng thể những vấn đề đã làm được và chưa được trong việc cải tạo môi trường bãi thải các mỏ than và đề xuất các giải pháp cần thiết phải thực hiện. Xuất phát t những cơ sở trên, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của các hoạt động khai thác than tại các mỏ than Cọc Sáu - Tỉnh Quảng Ninh tới thảm thực vật và định hướng cải tạo phục hồi”.

Mục tiêu nghiên cứu: - Phân tích, đánh giá về hiện trạng khai thác than, đổ thải, tính chất cơ lý hóa của đất đá trên bãi thải, đặc điểm địa chất địa hình, thảm thực vật khu vực nghiên cứu. - Phân tích, đánh giá các ảnh hưởng của mỏ than Cọc Sáu tới thảm thực vật, t đó có những định hướng cải tạo phục hồi môi trường. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nội dung nghiên cứu: - Đánh giá điều kiện kinh tế - xã hội khu vực mỏ than Cọc Sáu - Đánh giá hiện trạng lớp thảm thực vật tại mỏ than Cọc Sáu.

- Đánh giá thực trạng của hoạt động khai thác than và các ảnh hưởng đến thảm thực vật. - Đề xuất định hướng cải tạo, phục hồi môi trường do hoạt động khai thác than của mỏ than Cọc Sáu. Ý nghĩa của đề tài: Kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm đánh giá ảnh hưởng hoạt động khai thác than mỏ Cọc Sáu đến thảm thực vật, t đó định hướng cải tạo, phục hồi sử dụng các loài cây có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khắc nghiệt của bãi thải, để cải tạo môi trường bãi thải. Nghiên cứu định hướng chọn loài cây phù hợp với hoạt động cải tạo, phục hồi môi trường các bãi thải, đóng góp vào công tác bảo vệ môi trường.

Kết quả của đề tài có ý nghĩa tham khảo, làm cơ sở để tiến hành áp dụng trên một số mỏ than khác trên địa bàn thành phố Cẩm Phả nói riêng, tỉnh Quảng Ninh nói chung. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN CHUNG 1. Khái quát điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu 1.

Vị trí địa lý Mỏ than Cọc Sáu là một trong những mỏ lộ thiên lớn nhất nằm ở phía Đông Bắc TP. Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, thuộc khu vực khai thác than của vùng Cẩm Phả. Ranh giới của khu mỏ như sau: - Phía Tây Nam cách trung tâm thành phố Cẩm Phả 6km; - Phía Bắc giáp mỏ Đèo Nai - Cao Sơn; - Phía Đông giáp mỏ Bắc Quảng Lợi; - Phía Nam cách đường 18A 2km. Mỏ than Cọc Sáu được TKV giao thầu quản lý, bảo vệ ranh giới mỏ, tài nguyên trữ lượng than và tổ chức khai thác than cho Công ty cổ phần than Cọc Sáu- TKV (nay là Công ty cổ phần than Cọc Sáu - Vinacomin) tại quyết định số 1986/QĐ-HĐQT ngày 22/8/2008 và theo giấy phép sô 2820/GP-BTNMT ngày 31 tháng 3 năm 2008 của Bộ tài nguyên và Môi trường.

Tọa độ các mốc ranh giới mỏ TKV giao thầu cho Công ty CP than Cọc Sáu - Vinacomin quản lý, bảo vệ, thăm dò và khai thác Hệ tọa độ VN2000, Kinh Hệ tọa độ VN2000, Kinh TT Tên mốc tuyến trục 1050, MC 60 tuyến trục 107045', MC 30 X, m Y, m X, m Y, m 1 CSLT.335,87 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hệ tọa độ VN2000, Kinh Hệ tọa độ VN2000, Kinh TT Tên mốc tuyến trục 1050, MC 60 tuyến trục 107045', MC 30 X, m Y, m X, m Y, m 6 CSLT. Toạ độ, diện tích Giấy phép khai thác số 2820/GP – BTNMT Hệ tọa độ VN2000 Hệ tọa độ VN2000 Kinh tuyến trục 1050, múi Kinh tuyến trục 107045, múi TT Tên điểm chiếu 60 chiếu 30 X, m Y, m X, m Y, m 1 KTC6-1 2.166,144 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hệ tọa độ VN2000 Hệ tọa độ VN2000 Kinh tuyến trục 1050, múi Kinh tuyến trục 107045, múi TT Tên điểm chiếu 60 chiếu 30 X, m Y, m X, m Y, m 4 KTC6-4 2.326,400 Diện tích 5,35km2 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sơ đồ vị trí mỏ than Cọc Sáu 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vị trí mỏ than Cọc Sáu trên bản đồ vệ tinh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khu vực khai thác thực hiện theo Giấy phép khai thác khoáng sản số 2820/GP-BTNMT ngày 31/12/2008 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, phù hợp với Quyết định số 403/QĐ-TTg ngày 14/03/2016 của Thủ tướng Chính phủ V/v “Phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch phát triển ngành than Việt Nam đến năm 2020, có xét triển vọng đến năm 2030” và Quyết định số 1256/QĐ-TTg ngày 24/08/2017 của Thủ tướng Chính Phủ V/v “Phê duyệt điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch phát triển ngành Than Việt Nam đến năm 2020, có xét triển vọng đến năm 2030 (điều chỉnh).

Đặc điểm địa hình Khu mỏ Cọc Sáu nằm trong khu vực có địa hình nguyên thuỷ khá cao với dãy núi Quảng Lợi ở phía Đông có đỉnh cao trên 350m. Phía Tây là dãy núi kéo dài t Đèo Nai sang với độ cao trên 150m. Phía Bắc và phía Nam địa hình thấp hơn, độ cao địa hình ở dãy cao t 70 đến 100m. Đặc điểm chung của địa hình khu vực hiện nay là địa hình có dạng lòng chảo, thấp dần t Đông sang Tây, t Bắc xuống Nam và bị phân cắt bởi các công trường khai thác, các bãi thải và các tuyến đường mỏ hình thành.

Hiện nay, do quá trình khai thác lộ thiên, làm cho địa hình nguyên thuỷ bị biến đổi hoàn toàn. Địa hình mỏ hiện nay được thay thế bằng các moong, các tầng đất đá và các bãi thải. Đặc điểm khí hậu Hiện tại, Trạm khí tượng thủy văn Cửa Ông là trạm gần nhất với trị trí của Dự án và cũng là trạm duy nhất tại khu vực Cẩm Phả - Quảng Ninh. Khu vực nghiên cứu nằm trong vùng có chế độ khí hậu nhiệt đới gió mùa, với các đặc trưng về khí hậu như sau: - Mùa Đông t tháng 12 đến tháng 3 năm sau, hướng gió chủ yếu là hướng Bắc và Đông Bắc.

- Mùa Hè kéo dài t tháng 5 đến tháng 10, hướng gió chủ đạo là hướng Nam và Đông Nam. Đặc trưng các yếu tố khí hậu như sau: * Nhiệt độ không khí Theo số liệu thống kê của Trạm Khí tượng Cửa Ông – Cẩm Phả trong 5 năm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gần nhất, nhiệt độ trung bình hàng năm dao động không lớn, nhưng có dấu hiệu tăng dần t 22,2oC-24,2oC. Nhiệt độ không khí trung bình các tháng trong năm Tháng TB 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm năm 2010 16,6 18,7 20,1 21,9 26,9 29,0 29,7 27,4 27,4 24,5 21,2 18,5 23,5 2011 12,3 15,7 15,8 22,1 25,8 28,4 28,6 28,0 26,7 23,7 22,8 16,4 22,2 2012 13,7 14,8 18,7 24,4 28,0 28,6 28,3 28,2 26,7 25,3 21,9 17,9 23,0 2013 14,8 18,2 21,9 23,2 27,0 28,0 27,4 27,8 26,4 24,7 21,6 15,0 23,0 2014 16,0 15,6 18,6 23,9 27,7 28,9 28,3 27,8 28,0 25,9 22,0 15,8 23,2 2015 16,1 18,2 21,0 24,1 28,6 29,6 28,6 28,7 27,5 25,9 24,0 17,5 24,2 TB 15,2 17,3 19,4 23,5 26,9 28,5 28,5 27,9 27,1 25,1 21,7 17,5 23,2 [Nguồn: Trạm Khí tượng Cửa Ông – Cẩm Phả] Nhận xét: Nhiệt độ trung bình giữa các năm không có sự dao động lớn, tạo cho khu vực dự án có một chế độ nhiệt ôn hòa. Nhiệt độ cao nhất tập trung vào các tháng 6, tháng 7, tháng 8.

Nhiệt độ thấp nhất tập trung vào các tháng 1, tháng 2. * Độ ẩm không khí: Độ ẩm trung bình năm khoảng 83%. Độ ẩm tương đối đạt giá trị thấp nhất thường vào các đợt gió mùa ở đầu và cuối mùa đông, độ ẩm trung bình các tháng như bảng sau: Bảng 4. Độ ẩm không khí trung bình các tháng trong năm Tháng TB 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm năm 2010 89 88 83 91 88 85 83 89 89 76 75 79 85 2011 74 89 87 87 83 87 86 87 86 84 81 72 84 2012 91 92 91 88 86 86 88 88 83 84 88 84 87 2013 87 93 88 89 88 84 90 88 86 76 78 73 85 2014 78 86 95 91 84 86 88 87 85 78 85 75 85 2015 82 85 89 82 86 84 82 85 87 77 84 83 84 TB 80 87 88 87 84 85 86 87 83 79 78 77 83 [Nguồn: Trạm Khí tượng Cửa Ông – Cẩm Phả] 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Lượng mưa Mùa mưa t tháng 5 tới tháng 10 với lượng mưa cao nhất tập trung vào khoảng tháng 6 đến tháng 9 thấp nhất vào khoảng tháng 12 tháng 1 và 2.

+ Lượng mưa trung bình năm cao nhất: 2. + Lượng mưa trung bình cao nhất vào tháng 6 đến tháng 8. + Lượng mưa trung bình ít nhất vào tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Tổng ƣợng mƣa các tháng trong năm Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Tổng năm Năm 2010 181,4 13,9 8,2 166,8 166,7 296,5 181,9 730,0 389,5 22,1 1,5 15,4 2.144,9 [Nguồn: Trạm Khí tượng Cửa Ông – Cẩm Phả 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.