Luận Văn Thạc Sĩ Về Đạm Phương Nữ Sử Trong Bối Cảnh Hiện Đại Hóa Đầu Thế Kỷ XX

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh tác giả đạm phương nữ sử trong bối cảnh hiện đại hóa đầu thế kỷ xx, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Thị Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Nho Thìn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Tác Giả Đạm Phương Nữ Sử Trong Bối Cảnh Hiện Đại Hóa Đầu Thế Kỷ XX
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CUỘC ĐỜI VÀ VĂN NGHIỆP CỦA ĐẠM PHƯƠNG NỮ SỬ
• 1.1. Cuộc đời Đạm Phương nữ sử
• 1.2. Văn nghiệp Đạm Phương nữ sử
• 1.2.1. Thơ và từ
• 1.2.2. Tiểu Thuyết
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẠM PHƯƠNG VÀ VẤN ĐỀ PHỤ NỮ ĐẦU THẾ KỶ XX
• 2.1. Sơ lược về phong trào nữ quyền và giải phóng phụ nữ trên thế giới
• 2.2. Tình hình phụ nữ Việt Nam và “vấn đề phụ nữ” trong xã hội
• 2.3. Tư tưởng của Đạm Phương về vấn đề phụ nữ trong mối tương quan với các học giả đương thời
• 2.3.1. Vấn đề công - dung - ngôn - hạnh
• 2.3.2. Vấn đề về trinh tiết
• 2.3.3. Vấn đề tự do kết hôn
• 2.3.4. Vấn đề nữ học
• 3. CHƯƠNG 3: HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI VÀ HOẠT ĐỘNG KHẢO CỨU
• 3.1. Hoạt động xã hội
• 3.1.1. Nữ công Học hội
• 3.1.2. Các hoạt động xã hội khác
• 3.2. Hoạt động khảo cứu
• 3.2.1. Công trình Giáo dục nhi đồng
• 3.2.2. Công trình khảo cứu về Tuồng hát An Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đạm Phương Nữ Sử và vai trò của bà trong thế kỷ XX

Đạm Phương Nữ Sử, tên thật là Công Nữ Đồng Canh, là một trong những nhân vật nổi bật trong lịch sử văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX. Bà không chỉ là một nhà thơ, nhà văn mà còn là một nhà hoạt động xã hội tích cực. Trong bối cảnh xã hội Việt Nam đang chuyển mình từ phong kiến sang thực dân, vai trò của bà trong việc thúc đẩy bình đẳng giới và giải phóng phụ nữ là rất quan trọng. Đạm Phương đã sử dụng văn chương như một công cụ để truyền tải tư tưởng tiến bộ, khuyến khích phụ nữ tham gia vào các hoạt động xã hội và giáo dục.

1.1. Cuộc đời và sự nghiệp của Đạm Phương Nữ Sử

Đạm Phương Nữ Sử sinh năm 1881 tại Huế, trong một gia đình quý tộc. Bà được giáo dục bài bản và sớm bộc lộ tài năng văn chương. Sau khi kết hôn, bà được vua Thành Thái mời vào cung làm nữ sử, nơi bà đã có cơ hội dạy dỗ các cung tần mỹ nữ. Sự nghiệp văn học của bà rất phong phú với hàng trăm bài viết về phụ nữ, giáo dục và xã hội.

1.2. Tác phẩm nổi bật của Đạm Phương Nữ Sử

Trong số các tác phẩm của Đạm Phương, có nhiều bài thơ, tiểu thuyết và bài báo nổi bật. Bà đã viết gần 200 bài báo, trong đó phần lớn tập trung vào các vấn đề phụ nữ và giáo dục. Những tác phẩm này không chỉ thể hiện tài năng văn chương mà còn phản ánh tư tưởng tiến bộ của bà về quyền lợi của phụ nữ trong xã hội.

II. Vấn đề phụ nữ trong xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX

Thế kỷ XX chứng kiến sự thay đổi lớn trong vai trò của phụ nữ tại Việt Nam. Trong bối cảnh thực dân Pháp, phụ nữ không chỉ bị áp bức bởi chế độ phong kiến mà còn bởi các quy định khắt khe của xã hội. Đạm Phương Nữ Sử đã nhận thức rõ ràng về những vấn đề này và đã có những đóng góp quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về quyền lợi của phụ nữ.

2.1. Tình hình phụ nữ Việt Nam và phong trào nữ quyền

Phong trào nữ quyền bắt đầu hình thành từ những năm đầu thế kỷ XX, khi nhiều phụ nữ bắt đầu tham gia vào các hoạt động xã hội và chính trị. Đạm Phương là một trong những người tiên phong trong việc kêu gọi bình đẳng giới và giải phóng phụ nữ khỏi những ràng buộc của xã hội phong kiến.

2.2. Tư tưởng của Đạm Phương về vấn đề phụ nữ

Đạm Phương đã có những quan điểm tiến bộ về vai trò của phụ nữ trong xã hội. Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục và tự do trong việc nâng cao vị thế của phụ nữ. Những tư tưởng này đã ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều thế hệ phụ nữ Việt Nam sau này.

III. Phương pháp và giải pháp của Đạm Phương Nữ Sử trong việc nâng cao vị thế phụ nữ

Đạm Phương Nữ Sử đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để nâng cao vị thế của phụ nữ trong xã hội. Bà không chỉ viết văn mà còn tổ chức các hoạt động xã hội nhằm tạo ra một môi trường thuận lợi cho phụ nữ phát triển.

3.1. Hoạt động xã hội và giáo dục của Đạm Phương

Bà đã thành lập Hội Nữ công đầu tiên tại Việt Nam, nơi phụ nữ có thể học hỏi và trao đổi kinh nghiệm. Các hoạt động này không chỉ giúp phụ nữ nâng cao kiến thức mà còn tạo ra một cộng đồng hỗ trợ lẫn nhau.

3.2. Tác động của Đạm Phương đến văn hóa và xã hội

Những tác phẩm và hoạt động của Đạm Phương đã tạo ra một làn sóng mới trong văn hóa và xã hội Việt Nam. Bà đã khuyến khích nhiều phụ nữ khác tham gia vào các lĩnh vực như văn học, báo chí và giáo dục, từ đó góp phần thay đổi nhận thức của xã hội về vai trò của phụ nữ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Đạm Phương Nữ Sử

Nghiên cứu về Đạm Phương Nữ Sử không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp của bà mà còn cung cấp những bài học quý giá cho các thế hệ sau. Những tư tưởng và hoạt động của bà vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện đại.

4.1. Kết quả nghiên cứu và những đóng góp của Đạm Phương

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Đạm Phương là một trong những nhân vật quan trọng trong lịch sử văn học và phong trào nữ quyền tại Việt Nam. Những đóng góp của bà đã tạo ra nền tảng cho các phong trào nữ quyền sau này.

4.2. Tương lai của nghiên cứu về Đạm Phương Nữ Sử

Với sự quan tâm ngày càng tăng đối với các vấn đề về giới và bình đẳng, nghiên cứu về Đạm Phương Nữ Sử sẽ tiếp tục phát triển. Các nhà nghiên cứu có thể khai thác thêm nhiều khía cạnh khác nhau trong cuộc đời và sự nghiệp của bà để làm phong phú thêm hiểu biết về lịch sử văn hóa Việt Nam.

V. Kết luận về vai trò và tác động của Đạm Phương Nữ Sử trong thế kỷ XX

Đạm Phương Nữ Sử là một trong những nhân vật tiêu biểu của thế kỷ XX, với những đóng góp quan trọng cho văn hóa và xã hội Việt Nam. Bà không chỉ là một nhà văn mà còn là một nhà hoạt động xã hội, người đã mở đường cho nhiều thế hệ phụ nữ sau này.

5.1. Tầm quan trọng của Đạm Phương trong lịch sử văn học

Đạm Phương đã để lại một di sản văn học phong phú, với nhiều tác phẩm có giá trị. Những tác phẩm này không chỉ phản ánh tư tưởng của bà mà còn là tiếng nói của phụ nữ trong xã hội.

5.2. Di sản và ảnh hưởng của Đạm Phương đến thế hệ sau

Di sản của Đạm Phương Nữ Sử vẫn còn ảnh hưởng đến nhiều thế hệ phụ nữ Việt Nam. Những tư tưởng và hoạt động của bà đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho phong trào nữ quyền và bình đẳng giới trong xã hội hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình chuyển mình của văn hóa và văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX, giai đoạn từ năm 1900 đến năm 1945 chứng kiến sự va đập mạnh mẽ giữa các giá trị Nho giáo truyền thống và làn sóng tư tưởng dân chủ tư sản phương Tây. Giữa bối cảnh xã hội thuộc địa nửa phong kiến đầy biến động, phong trào giải phóng nữ giới và vận động nữ học bắt đầu hình thành với sự xuất hiện của những cây bút nữ tiên phong. Trong đó, Đạm Phương nữ sử (1881 - 1947), tên thật là Công Nữ Đồng Canh, nổi lên như một hiện tượng học thuật và văn hóa đặc biệt. Trong suốt hơn 10 năm hoạt động báo chí sôi nổi từ năm 1918 đến năm 1929, bà đã công bố gần 200 bài viết trên các cơ quan ngôn luận lớn khắp ba miền, với khoảng 75% số lượng bài viết tập trung chuyên sâu vào các đề tài nữ quyền, giáo dục gia đình và bảo vệ quyền lợi trẻ em.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải mã toàn diện vị thế, tư tưởng và di sản văn nghiệp của Đạm Phương nữ sử trong mối quan hệ hữu cơ với tiến trình hiện đại hóa văn học dân tộc. Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm việc khảo sát hệ thống văn bản tác phẩm từ thi ca, từ khúc, tiểu thuyết đến các bài báo chính luận xã hội; làm sáng tỏ tư tưởng canh tân tiến bộ của tác giả về vấn đề phụ nữ; đồng thời đánh giá vai trò sáng lập Nữ công Học hội vào năm 1926. Về phạm vi không gian và thời gian, nghiên cứu bao quát các hoạt động văn hóa trải dài từ Huế, Hà Nội đến Sài Gòn và Gò Công trong nửa đầu thế kỷ XX. Ý nghĩa học thuật của đề tài được khẳng định qua việc bổ sung tư liệu lịch sử văn học xác thực, góp phần tái định vị xứng tầm một trí thức nữ quý tộc tiêu biểu từng được hơn 200 nhà khoa học khẳng định công lao tại hội thảo quốc gia kỷ niệm 130 năm ngày sinh của bà vào năm 2011.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết xã hội học văn học kết hợp cùng lý thuyết phê bình nữ quyền nhằm soi chiếu sự hình thành ý thức phái nữ trong môi trường văn hóa chuyển giao Á - Âu. Khung phân tích đặt tác giả vào mô hình tương quan giữa cấu trúc xã hội thuộc địa, sự trỗi dậy của tầng lớp thị dân thành thị và sự du nhập của các học thuyết Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII của Jean-Jacques Rousseau và Voltaire.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm then chốt:

• Nữ quyền và Nữ học: Khái niệm về quyền bình đẳng giới, quyền được học tập văn hóa, học nghề và tự chủ kinh tế của phụ nữ ngoài không gian gia đình.
• Tiết trinh và Nết trinh: Sự phân định ranh giới giữa quan niệm đạo đức phong kiến hà khắc ép buộc phụ nữ tuẫn tiết và chuẩn mực phẩm hạnh đạo đức tự thân tiến bộ.
• Tứ đức cách tân: Quá trình tái định nghĩa lại bốn chuẩn mực công, dung, ngôn, hạnh theo hướng thực tế, gắn liền với kỹ năng lao động và tri thức khoa học hiện đại.
• Ý thức công dân nữ lưu: Sự chuyển dịch từ bổn phận nội trợ nhỏ hẹp sang tinh thần trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ đối với quốc gia dân tộc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát của luận văn dựa trên cơ sở mẫu tư liệu toàn diện gồm 181 bài báo, 42 bài thơ, từ khúc và câu đối, 3 tác phẩm tiểu thuyết cùng 3 bộ khảo cứu chuyên khảo của Đạm Phương nữ sử được lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Hà Nội, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia và tư liệu gia tộc Nguyễn Khoa. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu điển hình theo tiêu chí lịch sử văn bản học, bao quát toàn bộ các sáng tác đăng tải trên các ấn phẩm báo chí uy tín từ năm 1918 đến năm 1945 như Nam Phong, Trung Bắc tân văn, Thực nghiệp dân báo, Hữu Thanh và Lục Tỉnh tân văn.

Luận văn kết hợp chặt chẽ 4 phương pháp phân tích:

• Phương pháp văn bản học và thống kê - phân loại: Dùng để lập danh mục, xác định niên đại và phân loại thể loại trước tác một cách khoa học.
• Phương pháp mô tả: Tái hiện chân thực hành trạng, bối cảnh xuất thân hoàng tộc và các chặng đường hoạt động văn hóa của tác giả.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: Đặt trước tác của Đạm Phương trong sự quy chiếu với các tác giả nữ cùng thời như Sương Nguyệt Anh, Cao Thị Ngọc Anh, cũng như các chí sĩ Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng và Phan Khôi để làm bật nét độc đáo riêng biệt.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Đúc kết diện mạo tư tưởng và nghệ thuật của tác giả trong bức tranh hiện đại hóa văn học Việt Nam.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp này xuất phát từ tính chất phân tán, thất lạc của nguồn tài liệu báo chí đầu thế kỷ XX, đòi hỏi phải có sự thẩm định văn bản nghiêm ngặt và đối sánh đa chiều. Timeline thực hiện nghiên cứu hoàn thành vào năm 2012, kế thừa trực tiếp nguồn tư liệu khảo cứu bổ sung 183 trang văn bản báo chí được công bố năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định Đạm Phương nữ sử là một trong những nhà báo nữ tiên phong có bút lực dồi dào nhất nửa đầu thế kỷ XX. Với 181 bài báo đã sưu tầm cùng 3 cuốn tiểu thuyết gồm Kim Tú Cầu (năm 1928), Hồng phấn tương tri (năm 1929) và Chung Kỳ Vinh (giai đoạn 1924 - 1925), tác giả đã dành hơn 75% dung lượng ngòi bút để trực diện giải quyết các bài toán về nữ quyền và canh tân gia đình. Khảo sát chỉ ra ngòi bút chính luận của bà có sức lan tỏa vượt bậc qua 5 cơ quan báo chí chủ chốt tại cả 3 miền đất nước.

Thứ hai, luận văn chứng minh Đạm Phương là người đặt nền móng cho phong trào nữ quyền thực hành tại Việt Nam thông qua việc sáng lập Nữ công Học hội vào ngày 15 tháng 6 năm 1926 tại Huế. Đây là tổ chức xã hội đầu tiên của phụ nữ Việt Nam có tôn chỉ đào tạo nghề, mở mang tri thức và gây dựng tinh thần tự chủ tài chính cho giới nữ. Hội đã trực tiếp xuất bản cuốn sách Nữ quốc dân tu tri của Phan Bội Châu vào năm 1927 và phát hành 3 tập sách Nữ công thường thức từ năm 1928 đến năm 1931 nhằm phổ biến tri thức rộng khắp cho hàng nghìn phụ nữ.

Thứ ba, về di sản thi ca, với 42 tác phẩm thơ và từ khúc, Đạm Phương đã tạo nên một tiếng thơ giao thời độc đáo. Nghiên cứu chỉ ra sự chuyển dịch mỹ cảm từ phong cách ước lệ cổ điển sang miêu tả vẻ đẹp hình thể tự nhiên của phái nữ thông qua chùm thơ tứ tuyệt bốn bức tranh tố nữ (Người đẹp chơi đàn, Người đẹp câu cá, Người đẹp tiễn bạn, Người đẹp điểm trang). Tỷ lệ sử dụng từ ngữ thuần Việt và chi tiết đời thường trong mảng thơ hoạt động xã hội đạt mức cao, phản ánh tinh thần trách nhiệm công dân và ý thức nữ quyền mới mẻ.

Thứ tư, công trình làm rõ những đóng góp tiên phong của tác giả trong lĩnh vực khảo cứu khoa học với chuyên luận Khảo cứu về tuồng hát An Nam (năm 1923 trên Nam Phong) và công trình Giáo dục nhi đồng xuất bản năm 1942 với số lượng ấn hành lên tới 4.000 bản tại Hà Nội, sau đó được tái bản 1.000 bản vào năm 1996.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu lý giải nguyên nhân tư tưởng tiến bộ của Đạm Phương bắt nguồn từ sự thụ đắc truyền thống giáo dục cung đình kết hợp với nguồn tài liệu Khai sáng phương Tây do thân phụ là Hoằng Hóa Quận Vương Nguyễn Miên Triện mang về từ Pháp sau chuyến công vụ năm 1891. Sự kết hợp giữa Hán học uyên thâm, Pháp văn và Quốc ngữ đã giúp bà có tầm nhìn vượt trước thời đại.

So sánh với các học giả đương thời, tư tưởng của Đạm Phương mang tính dung hòa và thực tiễn cao. Trong khi các nhà nho duy tân phê phán hủ tục một cách lý thuyết, bà bắt tay ngay vào việc tổ chức dạy nghề cắt may, thêu thùa, nấu nướng và truyền bá vệ sinh y tế. Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ ra hạn chế lịch sử trong tư tưởng của bà: trong một số tác phẩm vịnh sử như bài thơ Vịnh Mỵ Ê, bà vẫn còn chịu ảnh hưởng của ý thức hệ Nho giáo khi ngợi ca hành vi tuẫn tiết thủ trinh của người phụ nữ theo chuẩn mực nam quyền phong kiến. Sự giằng co giữa giá trị truyền thống và tư tưởng hiện đại này phản ánh đúng tâm thế của tầng lớp trí thức quý tộc giai đoạn giao thời.

Về mặt biểu diễn dữ liệu khoa học, các kết quả phân loại trước tác của Đạm Phương có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cơ cấu thể loại (trong đó báo chí chiếm khoảng 78%, văn học nghệ thuật chiếm 18%, khảo cứu khoa học chiếm 4%) và bảng ma trận đối chiếu mức độ canh tân tư tưởng phụ nữ giữa các trung tâm báo chí Hà Nội, Huế, Sài Gòn trong giai đoạn 1918 - 1930.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy giá trị di sản học thuật và văn hóa của Đạm Phương nữ sử, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp thực tiễn:

• Tiến hành số hóa toàn bộ tư liệu: Cục Di sản văn hóa phối hợp với Thư viện Quốc gia và gia tộc Nguyễn Khoa triển khai quét số hóa độ phân giải cao 100% các bài báo của Đạm Phương trên các tờ báo cổ trước năm 1945; hoàn thiện bộ toàn tập tác phẩm trong khung thời gian 24 tháng tới.
• Đưa tác giả vào chương trình đào tạo đại học: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học khối ngành khoa học xã hội tích hợp các chuyên đề nghiên cứu về Đạm Phương nữ sử vào môn Văn học Việt Nam hiện đại và Lịch sử Báo chí giai đoạn 2024 - 2026, với mục tiêu nâng cao nhận thức cho sinh viên chuyên ngành.
• Phục dựng và bảo tồn không gian di sản Nữ công Học hội: Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế quy hoạch xây dựng không gian trưng bày chuyên đề về phong trào nữ quyền đầu thế kỷ XX tại Huế, gắn liền với di tích Nữ công Học hội, hướng đến thu hút khoảng 10.000 lượt khách tham quan nghiên cứu mỗi năm.
• Mở rộng nghiên cứu và dịch thuật quốc tế: Hội đồng Lý luận Phê bình Văn học Nghệ thuật đẩy mạnh tổ chức các hội thảo chuyên đề quốc tế về đóng góp của các trí thức nữ thời kỳ thuộc địa, dịch thuật các bài chuyên luận tiêu biểu của Đạm Phương sang tiếng Anh và tiếng Pháp trong lộ trình 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Văn học Việt Nam, Văn hóa học, Lịch sử Việt Nam và Báo chí truyền thông: Tài liệu cung cấp nguồn cứ liệu văn bản học chuẩn xác, hệ thống hóa toàn bộ văn nghiệp và tư tưởng của một tác giả nữ tiên phong.
• Các chuyên gia nghiên cứu về giới và cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ: Cung cấp góc nhìn lịch sử sâu sắc về phong trào giải phóng phụ nữ, mô hình tổ chức hội đoàn và phương pháp giáo dục kỹ năng tự chủ cho nữ giới từ đầu thế kỷ XX.
• Biên tập viên, nhà nghiên cứu di sản và các cơ quan xuất bản: Hữu ích trong việc xây dựng kế hoạch sưu tầm, tái bản và biên soạn các tuyển tập văn học giai đoạn giao thời 1900 - 1945.
• Nhà nghiên cứu giáo dục mầm non và tâm lý học gia đình: Khai thác những giá trị phương pháp luận tiến bộ trong công trình khảo cứu Giáo dục nhi đồng và tư tưởng giáo dục gia đình của Đạm Phương.

Câu hỏi thường gặp

• Đạm Phương nữ sử có vị trí như thế nào trong tiến trình phát triển báo chí phụ nữ Việt Nam? Bà là một trong những cây bút nữ đầu tiên và bền bỉ nhất của báo chí Việt Nam với hơn 181 bài báo xuất bản liên tục từ năm 1918 đến năm 1929. Bà giữ các chuyên mục quan trọng như Lời đàn bà trên báo Thực nghiệp dân báo và Văn đàn bà trên tạp chí Hữu Thanh, tạo diễn đàn chính luận đầu tiên cho nữ giới cả nước.

• Nữ công Học hội do Đạm Phương sáng lập năm 1926 có ý nghĩa lịch sử gì? Nữ công Học hội tại Huế là tổ chức xã hội hợp pháp đầu tiên của phụ nữ Việt Nam. Hội không chỉ dạy nghề may thêu, nấu nướng mà còn mở lớp dạy chữ Quốc ngữ, diễn thuyết nâng cao dân trí và xuất bản tài liệu tuyên truyền nữ quyền, quy tụ sự tham gia của đông đảo phụ nữ từ Bắc chí Nam.

• Điểm mới trong quan niệm của Đạm Phương về công dung ngôn hạnh là gì? Đạm Phương đã hiện đại hóa nội hàm của tứ đức Nho giáo. Bà gắn chữ công với kỹ năng nghề nghiệp để tự lập kinh tế, chữ dung với việc chăm sóc sức khỏe và vẻ đẹp tự nhiên, chữ ngôn với quyền lên tiếng trong xã hội, và chữ hạnh với tinh thần trách nhiệm phụng sự cộng đồng dân tộc.

• Vì sao các trước tác của Đạm Phương từng bị phân tán và khó tiếp cận trong nhiều thập kỷ? Do tác giả mất sớm vào năm 1947 tại vùng tản cư kháng chiến Thanh Hóa trong hoàn cảnh chiến tranh, nhiều bản thảo gốc như Đạm Phương thi văn tập và các tập thơ thời thiếu nữ đã bị thất lạc hoặc tiêu hủy. Phần lớn tác phẩm của bà nằm rải rác trên các báo xuất bản trước năm 1930 với bản chụp mờ cũ.

• Luận văn đã dựa trên những phát hiện tư liệu mới nào để hoàn thiện chân dung tác giả? Luận văn đã kế thừa công trình sưu tầm công phu của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm năm 2010 và 183 trang bài viết mới được phát hiện trên báo Lục Tỉnh tân văn vào năm 2011, cùng các kết quả nghiên cứu công bố tại hội thảo khoa học quốc gia 130 năm ngày sinh của Đạm Phương.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng một cách hệ thống và toàn diện toàn bộ cuộc đời, văn nghiệp và hành trạng văn hóa của Đạm Phương nữ sử (1881 - 1947), một nữ trí thức quý tộc yêu nước kiệt xuất.
• Công trình xác lập danh mục di sản đồ sộ gồm 181 bài báo, 42 bài thơ từ, 3 tiểu thuyết và 3 công trình khảo cứu, khẳng định vị thế nhà báo nữ tiên phong và nhà văn hóa lớn đầu thế kỷ XX.
• Làm sáng tỏ tư tưởng nữ quyền thực hành tiến bộ, kết hợp hài hòa giữa đạo đức truyền thống tốt đẹp và các giá trị Khai sáng phương Tây vì mục tiêu giải phóng phụ nữ.
• Khẳng định vai trò lịch sử của Nữ công Học hội Huế (1926) như một bước ngoặt thể chế hóa phong trào phụ nữ tại Việt Nam.
• Đóng góp nguồn tư liệu văn bản học xác thực, tạo tiền đề khoa học vững chắc cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo về văn học nữ lưu và lịch sử tư tưởng Việt Nam hiện đại.

Trong giai đoạn tiếp theo, các viện nghiên cứu và trường đại học cần khẩn trương số hóa toàn bộ di sản báo chí của Đạm Phương và triển khai tái bản các công trình khảo cứu nhi đồng, phụ nữ. Hãy cùng chung tay tìm hiểu, bảo tồn và lan tỏa những giá trị tư tưởng khai phóng của Đạm Phương nữ sử đến thế hệ trẻ ngày nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CUỘC ĐỜI VÀ VĂN NGHIỆP CỦA ĐẠM PHƯƠNG NỮ SỬ 1. Cuộc đời Đạm Phương nữ sử Đạm Phương nữ sử sinh năm Tân Tỵ (1881) tại Phủ Tôn Nhơn, kinh đô Huế. Bà có tên thật là Công Nữ Đồng Canh, tự là Quý Lương. Sau khi lấy chồng, có con, bà được vua Thành Thái vời vào cung làm chức nữ sử dạy cung tần, mỹ nữ trong cung.

Nữ sử là một chức quan mà bà từng đảm nhiệm nên bà lấy bút hiệu là Đạm Phương nữ sử. Ngoài ra bà còn có các bút hiệu sau: Đạm Phương nữ sĩ, Đạm Phương, Đ.P,… Đạm Phương là con gái của Hoàng Hóa Quận Vương Nguyễn Miên Triện, là Quận chúa (cháu nội vua Minh Mạng). Thân phụ Đạm Phương là hoàng tử thứ 66 của vua Minh Mạng, thụ tước Hoàng Hóa Quận Vương. Năm 1891 ông phụng chỉ vua Thành Thái dẫn sứ bộ triều đình Huế sang công vụ tại nước Cộng hòa Pháp.

Trong chuyến đi này, ông có dịp mua được một số sách vở về Lịch sử văn minh văn hóa Pháp, Cách mạng Pháp 1789, các sách của Jean – Jacques Rousseau (1712 – 1778), Voltaire (1694 – 1778) viết về tự do, dân chủ, nhân quyền. Ông cũng là người nổi tiếng hay chữ với hai tập sách: “Ước đình thi sao”,viết bằng chữ Hàn, gồm khoảng 300 bài và một tập thơ Nôm là “Ất Sửu Như Tây Nhật ký”. Ông mất ngày 4 tháng 4 năm Ất Tỵ (7/5/1905), thọ 73 tuổi. Ông chỉ có hai người con gái, trong đó có bà Đạm Phương là thứ nữ, do vậy ông đã dành tình yêu thương và công sức dạy dỗ cho các bà chẳng khác gì con trai.

Mẹ của Đạm Phương là Tài Nhân Trần Thị Thanh, cho đến nay vẫn chưa có tư liệu gì về dòng dõi bên ngoại của Đạm Phương nên chưa rõ về thân thế của bà Trần Thị Thanh. Là người thông minh, Đạm Phương được mẹ dạy cho chữ Hán từ rất 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sớm, sau đó gia đình lại mời thầy đồ Nghệ dạy thêm. Tuy sinh ra trong bối cảnh đất nước bị thực dân Pháp xâm chiếm, cai trị nhưng do xuất thân trong hoàng tộc nên Công Nữ Đồng Canh được thừa hưởng đặc quyền, đặc lợi, và được thừa hưởng truyền thống văn học, giáo dục tốt đẹp của hoàng tộc. Vì thế, ngay từ thời ấu thơ, Công Nữ Đông Canh đã được dưỡng dục quy củ và đến thời niên thiếu đã được học hành nghiêm túc cả Hán văn, Pháp văn và quốc ngữ.

Bà còn được vào phủ chúa học cầm, kỳ, thi, họa, thêu thùa, cắt may, nấu nướng. Đó là những kiến thức nền tảng cơ bản đã kết tinh thành vốn văn hóa vững chắc mà Đạm Phương có được khi trưởng thành. Năm 1890, bà theo gia đình sống ở “Học bạn tinh xá” (nay ở Phường Thủy Xuân, Huế) và theo học công chúa Quy Đức tại phủ Vĩnh Trinh. Trong thời thiếu nữ, bà đã có hai tập thơ chữ Hán là “Đông quán thi tập” và “Tú dư xích độc”.

Năm 1897, Công Nữ Đồng Canh tròn 16 tuổi và lập thân với ông nghè tập ấm Nguyễn Khoa Tùng (Hậu duệ thứ 6 của Nguyễn Khoa Chiêm (1659 - 1736), quê gốc Hải Dương, nay thuộc Xã Lê Lợi, Huyện An Hải, Hải Phòng, tác giả Nam triều công nghiệp diễn chí1 – Tiểu thuyết lịch sử đầu tiên của nước ta). Bà sinh con gái đầu lòng là Nguyễn Khoa Diệu Nhơn. (Chữ Diệu lót tên con gái trong nhiều gia đình dòng họ Nguyễn Khoa bắt đầu từ bà Diệu Nhơn. Trong cuộc sống, hai vợ chồng bà Đạm Phương và ông Nguyễn Khoa Tùng rất tâm đầu ý hợp, thường cùng nhau xướng họa thơ văn nên có chung một tập thơ chữ Hán lấy tên là “Hiệp Bích thi cảo”.

Năm 1898, bà sinh người con gái thứ hai là Nguyễn Khoa Diệu Duyên, năm 1900 bà sinh người con trai đầu là ông Nguyễn Khoa Tú. Năm 20 tuổi bà được mời vào cung để dạy công chúa và cung nữ học tập. Tên Đạm Phương nữ sử ra đời từ 1 Sách ra đời năm 1720, năm 1984 dịch từ Hán văn sang Việt văn, tới nay tái bản ba lần, 1994 Nxb Hội Nhà văn tái bản sách 632 trang khổ 13 x 19 cm. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Năm 1906, bà sinh ông Nguyễn Khoa Văn tức Hải Triều. Năm 1914, bà sinh người con thứ năm là ông Nguyễn Khoa Châu (Hải Châu). Năm 1918, bà sinh người con gái út là bà Nguyễn Khoa Diệu Vân. Tháng 4 năm 1918, bà tiếp kiến ông Phạm Quỳnh, chủ bút báo Nam Phong đến thăm.

Sau chuyến thăm Huế này, Phạm Quỳnh có bài du ký “Mười ngày ở Huế” có nhắc đến cuộc tiếp xúc đó. Có lẽ Nam Phong là tờ báo đầu tiên thu hút bà vào con đường báo chí. Tháng 7 năm 1918, bà viết những bài báo đầu tiên cho Nam Phong (tạp chí xuất bản tại Hà Nội năm 1917), năm 1919, 1920 bà làm trợ bút cho nhật báo Trung Bắc tân văn (Xuất bản năm 1915 tại Hà Nội), giữ mục “Lời đàn bà” trên tờ Thực nghiệp dân báo (Xuất bản năm 1920, tại Hà Nội). Năm 1922 bà là biên tập viên nữ giữ mục “Văn đàn bà” trên tạp chí Hữu Thanh (Hà Nội).

Đây là khoảng thời gian bà thể hiện một bút lực dồi dào với hàng loạt những bài viết trên các báo lớn ở khắp ba miền Bắc – Trung – Nam. Ngày 25/5/1923, tiểu thuyết KTC của bà được đăng nhiều kỳ trên Trung Bắc tân văn. Năm 1923, bà cho đăng trên tạp chí Nam Phong bài viết “Khảo cứu về tuồng hát An Nam”. Ngày 3/2/1926, trên tờ Thực nghiệp dân báo, bà viết bài “Nữ lưu với ông Phan Bội Châu”.

Chính vì những đóng góp về văn hóa văn học đó mà năm 1925, bà được chính quyền Nam triều thưởng Kim Tiền (một hình thức khen thưởng vì những đóng góp về văn hóa). Trong khoảng thời gian này, bà cũng tiếp xúc với các nhà chí sĩ yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng,…Năm 1926, tại lễ truy điệu Phan Chu Trinh ở Huế, bà được ủy nhiệm đọc bài văn tế do cụ Phan Bội Châu soạn. Năm 1926 đến 1927, cụ Huỳnh Thúc Kháng xúc tiến việc xin ra báo Tiếng Dân, tờ nhật báo đầu tiên ở Trung kỳ, lấy nhà hai ông bà Nguyễn Khoa Tùng – Đạm Phương ở Đập Đá, Vỹ Dạ làm địa chỉ liên lạc với nhà nước bảo hộ. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngày 15/6/1926, sau nhiều tháng chuẩn bị, NCHH đã ra đời và lễ khánh thành được tổ chức long trọng tại Huế.

Sau đó, Đạm Phương đã dành thời gian mở rộng giao lưu tiếp xúc với các bậc nhân sỹ trí thức, các giới nữ lưu ở cả ba miền để tìm hiểu học hỏi. Bà đã đến Hà Nội, Sài Gòn, Hải Phòng, Mỹ Tho, Gò Công, Thanh Hóa… để bàn bạc về giáo dục phụ nữ, liên kết mở rộng hoạt động nữ công và báo chí xuất bản. Năm 1927, NCHH xuất bản quyển “Nữ quốc dân tu tri” của Phan Bội Châu do cụ tặng khi còn ở dạng bản thảo. Năm 1928, bà cho ra mắt công trình khảo cứu “Bàn về giáo dục con gái”.

Trong các năm 1928, 1929, 1931 bà cùng các cô giáo của NCHH cho xuất bản ba tập “Nữ công thường thức”, ghi lại những bài giảng về nữ công để phổ biến rông rãi cho nữ giới. Năm 1928, Đạm Phương nữ sử soạn tác phẩm “Phụ nữ dự gia đình” do Nữ lưu Thư quán Gò Công xuất bản. Năm 1929, bà cũng xuất bản tiểu thuyết “Hồng phấn tương tri” tại Nữ lưu thơ quán, Gò Công, số lượng 10. Sau 10 năm làm việc rất sôi nổi (1920 – 1930) thì từ năm 1930 đến 1945 hoạt động của bà trầm lắng hơn.

Những năm này đã xuất hiện những tình huống chính trị xã hội và hoàn cảnh gia đình khiến bà không sống và làm việc như cũ. Về xã hội, sự có mặt những tổ chức chính trị tiền thân và tiếp đó sự ra đời của Đảng Cộng sản Đông Dương đã làm cục diện chính trị thay đổi; thế hệ chống thực dân Pháp bây giờ không còn là những người gần gũi về học thức và chí hướng với bà như: Phan Bội Châu, Nguyễn Thượng Hiền, Nguyễn Khắc Hiếu,… mà là một lớp trẻ hơn như Phan Đăng Lưu, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Chí Diểu, Trần Huy Liệu và cả con trai bà là Hải Triều Nguyễn Khoa Văn. Đời sống báo chí vẫn rất sôi nổi nhưng các tờ báo phụ nữ xuất hiện trước và sau năm 1930 đều nhanh chóng chìm lắng. Đặc biệt, sự đàn áp của thực dân cũng trở nên khốc liệt hơn.

Gia đình bà là đối tượng bị truy xét. Đầu tháng 8 năm 1929, bà bị bắt, nhà cửa bị lục soát. Mật thám 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Pháp nghi ngờ bà quan hệ với Đảng Tân Việt. Lúc đầu bà bị giam ở khu thường phạm, sau đó giam trong khu tù nhân chính trị tại lao Thừa Phủ.

Tháng 9 năm 1929, bà ra tù mà không có án, ngay sau đó bà từ chức Hội trưởng NCHH. Tuy nhiên bà vẫn cộng tác và thường xuyên lui tới Hội. Sự kiên năm 1942, Nam Phương hoàng hậu đến thăm NCHH, sau đó bà Đạm Phương đã vào cung đáp lễ chứng tỏ Đạm Phương vẫn là linh hồn của Hội. Tháng 1/1930, Hải Triều con trai bà bị bắt ở Đò Trai (Hà Tĩnh), trong lúc chuẩn bị họp hội nghị toàn quốc của Đảng Tân Việt, sau đó được thả.

Ngày 10/7/1930 bầu nghị viện dân biểu Trung kỳ nhiệm kỳ 1930 – 1934, ông Nguyễn Khoa Tùng ra ứng cử nhưng không trúng cử. Năm 1931, tại Sài Gòn, ông Nguyễn Khoa Tú, con trai đầu của bà Đạm Phương bị Pháp bắt và bị tra khảo đến chết, tiếp đó, Hải Triều cũng bị bắt và giải ra Huế làm án, tháng 7/1932, Hải Triều được thả tự do nhưng vẫn bị quản thúc tại gia. Năm 1932, ông Nguyễn Khoa Tùng, chồng bà đau buồn vì hoàn cảnh gia đình cũng ốm chết. Những ràng buộc của hoàn cảnh cộng thêm những tang tóc trong gia đình làm bà suy sụp về tinh thần.

Bà lập một cái am thờ Phật bằng tranh lấy tên “Quan tâm tịnh thất” gần mộ chồng, hằng ngày đọc kinh, thắp hương cho ông. Ba năm sau (1935) mộ ông Nguyễn Khoa Tùng được xây dựng thành lăng, bà mới giảm việc lui tới. Bà cũng dành nhiều thời gian cho sinh hoạt Phật giáo như một cư sĩ tại gia, thường viếng chùa, đàm đạo Phật học, dịch kinh sách cho các chùa.