Luận văn: Phân tích phong cách tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật

Luận văn phân tích toàn diện phong cách tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật, đi sâu vào nghệ thuật xây dựng nhân vật, kết cấu và cảm hứng sáng tạo.

• Tác giả: Mai Thị Thanh Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Trí Dũng
• Trường học: Trường đại học vinh
• Chuyên ngành: Lý luận văn học
• Đề tài: Phong cách tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Vinh

Tóm tắt

I. Khái niệm và định nghĩa phong cách tiểu thuyết lịch sử

Phong cách tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật là sự kết hợp độc đáo giữa các yếu tố nghệ thuật tiểu thuyết hiện đại và nội dung lịch sử sâu sắc. Nguyễn Triệu Luật, một tác giả nổi tiếng trong giai đoạn 1930-1945, đã tạo nên một phong cách riêng biệt khi tiếp cận các đề tài lịch sử, đặc biệt là thời kỳ Lê-Trịnh. Phong cách của ông không chỉ tái hiện lịch sử một cách khô khan mà còn thêm chiều sâu tâm lý và cảm xúc cho các nhân vật. Tác phẩm của Nguyễn Triệu Luật đã vượt qua những quy phạm cũ kỹ, mang lại sinh khí mới cho văn chương về lịch sử Việt Nam.

1.1. Định nghĩa phong cách trong tiểu thuyết lịch sử

Phong cách là biểu hiện độc đáo của tác giả thông qua cách chọn đề tài, hình thức nghệ thuật và ngôn ngữ. Trong tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật, phong cách thể hiện qua việc lựa chọn sự kiện lịch sử, cách xây dựng nhân vật và kỹ thuật kết cấu tác phẩm. Ông sử dụng các thủ pháp nghệ thuật của tiểu thuyết hiện đại để làm sáng tỏ những khía cạnh ẩn giấu của lịch sử.

1.2. Vị trí của Nguyễn Triệu Luật trong tiểu thuyết lịch sử Việt Nam

Nguyễn Triệu Luật là một trong những tác giả tiên phong trong việc phát triển tiểu thuyết lịch sử thời kỳ này. Ông đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển của thể loại tiểu thuyết lịch sử với các tác phẩm về thời kỳ Lê-Trịnh mất. Những tiểu thuyết của ông được in lại năm 1998 trong bộ sưu tập "Tuyển tập tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật", chứng tỏ sự quan tâm lâu dài của độc giả đối với sáng tác của ông.

II. Lựa chọn đề tài và cảm hứng sáng tạo của Nguyễn Triệu Luật

Lựa chọn đề tài là một đặc trưng nổi bật trong phong cách tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật. Tác giả tập trung vào giai đoạn lịch sử Lê-Trịnh mất, thời kỳ chứa đầy biến động và mâu thuẫn xã hội. Nguyễn Triệu Luật không chỉ tái hiện những sự kiện lịch sử một cách chân thực mà còn thêm vào đó những phê phán sâu sắc về xã hội và con người. Cảm hứng sáng tạo của ông xuất phát từ nhu cầu giải mã những bí ẩn của quá khứ, mong muốn giúp độc giả hiểu sâu hơn về lịch sử dân tộc. Những tác phẩm của ông được đăng trên các tạp chí uy tín như "Tiểu thuyết thứ bảy", "Trung Bắc tân văn".

2.1. Sự lựa chọn đề tài lịch sử

Nguyễn Triệu Luật lựa chọn thời kỳ Lê-Trịnh mất làm trung tâm của các tác phẩm lịch sử của mình. Giai đoạn này rất phù hợp để phát triển phong cách tiểu thuyết lịch sử vì nó chứa đầy những xung đột chính trị, mâu thuẫn xã hội và những tính cách phức tạp của các nhân vật. Sự lựa chọn này giúp tác giả có cơ hội khai thác sâu chiều tâm lý của nhân vật.

2.2. Cảm hứng tái hiện chân thực lịch sử và phê phán xã hội

Cảm hứng sáng tạo của Nguyễn Triệu Luật bao gồm hai khía cạnh chính: tái hiện chân thực lịch sử và thực hiện phê phán xã hội. Ông muốn độc giả đánh giá một cách khách quan về những hiện tượng và nhân vật lịch sử còn nhiều "nghi vấn". Đồng thời, ông còn sử dụng lịch sử để phản ánh những vấn đề của thời đại mình sống, tạo nên sức sống cho tác phẩm.

III. Nghệ thuật xây dựng nhân vật và tình huống trong tác phẩm

Nghệ thuật xây dựng nhân vật là một điểm mạnh của phong cách tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật. Ông không chỉ tái hiện các nhân vật lịch sử theo cách truyền thống mà còn thêm vào đó chiều sâu tâm lý phức tạp, mâu thuẫn nội tâm. Những nhân vật trong tác phẩm của ông có xu hướng thể hiện thế giới nội tâm phong phú, những dò dẫm, lăn tăn của con người trước những lựa chọn đạo đức. Tạo tình huống cũng được Nguyễn Triệu Luật sử dụng thành công để làm nổi bật tính cách nhân vật và khám phá những mặt tối sâu của lịch sử. Cách kết cấu tác phẩm không theo sự kiện tuần tự mà theo quy luật tâm lý, tạo ra những bước nhảy thời gian để thể hiện rõ nét tâm trạng.

3.1. Kỹ thuật xây dựng nhân vật lịch sử

Trong các tác phẩm của Nguyễn Triệu Luật, nhân vật lịch sử được xây dựng với sự kết hợp giữa dữ kiện lịch sử và tưởng tượng sáng tạo. Ông thêm vào những chiều sâu tâm lý mà lịch sử truyền thống không thể cung cấp. Các nhân vật không phải là những biểu tượng phẳng lì mà là những con người thực sống với những mâu thuẫn, nỗi sợ hãi, và mong muốn.

3.2. Kỹ thuật tạo tình huống và kết cấu

Kết cấu tác phẩm của Nguyễn Triệu Luật thường không tuân theo trình tự thời gian tuyến tính. Thay vào đó, ông sử dụng các thủ pháp như lùi lại, tiến lên không theo trình tự để thể hiện tâm lý nhân vật. Kỹ thuật này giúp làm nổi bật những mâu thuẫn nội tâm, những quyết định định mệnh của các nhân vật.

IV. Ngôn ngữ giọng điệu và tác động đến độc giả

Ngôn ngữ trong tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật là một phương diện quan trọng của phong cách của ông. Tác giả sử dụng ngôn ngữ văn học tinh tế, lựa chọn từ vựng một cách cẩn thận để tái hiện không khí thời đại và bộc lộ tâm trạng nhân vật. Giọng điệu trong các tác phẩm của ông thường mang tính trầm tư, sâu sắc, đôi khi có sắc thái châm biếm tinh tế khi phê phán xã hội. Ngôn ngữ của Nguyễn Triệu Luật không chỉ tái hiện lịch sử mà còn gợi lên cảm xúc sâu sắc ở độc giả, khiến họ suy tư về các vấn đề đạo đức, nhân vị. Cách sử dụng ngôn ngữ này góp phần tạo nên tác động mạnh mẽ của tác phẩm đến độc giả, biến tiểu thuyết thành một công cụ để khám phá lịch sử và con người.

4.1. Đặc trưng ngôn ngữ và giọng điệu sáng tác

Ngôn ngữ của Nguyễn Triệu Luật mang dấu ấn của một nhà văn thời kỳ 1930-1945, khi tiếng Việt đang trải qua quá trình chuẩn hóa và giàu hóa. Ông lựa chọn từ vựng một cách tinh tế, kết hợp giữa ngôn ngữ thường dùng và những từ chữ mang tính lịch sử. Giọng điệu của ông thường trầm tư, sâu sắc, không phô trương nhưng đầy sức thuyết phục.

4.2. Tác động đến độc giả và ý nghĩa giáo dục

Tác phẩm tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật tạo ra tác động sâu sắc đến độc giả bằng cách kết hợp giữa sự kích thích trí tưởng tượng và sâu sắc tư duy. Độc giả không chỉ được giải trí mà còn được học hỏi, suy tư về lịch sử. Những tác phẩm này có ý nghĩa giáo dục quan trọng, cung cấp kiến thức lịch sử dân tộc với cách tiếp cận nhân văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng ®¹i häc vinh mai thÞ thanh hµ phong c¸ch tiÓu thuyÕt lÞch sö nguyÔn triÖu luËt Chuyªn ngµnh: lý luËn v¨n häc M· sè: 60.32 LuËn v¨n th¹c sÜ ng÷ v¨n Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS. §inh TrÝ Dòng Vinh - 2009 Môc lôc Trang Më ®Çu. §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu. NhiÖm vô nghiªn cøu.

Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu. CÊu tróc luËn v¨n. TiÓu thuyÕt lÞch sö NguyÔn TriÖu LuËt trong bøc tranh chung cña tiÓu thuyÕt lÞch sö ViÖt Nam hiÖn ®¹i. Giíi thuyÕt vÒ kh¸i niÖm tiÓu thuyÕt vµ tiÓu thuyÕt lÞch sö.

Kh¸i niÖm tiÓu thuyÕt. Kh¸i niÖm tiÓu thuyÕt lÞch sö. Sù vËn ®éng cña tiÓu thuyÕt lÞch sö ViÖt Nam hiÖn ®¹i. Bèi c¶nh lÞch sö x· héi ViÖt Nam ®Çu thÕ kØ XX.

Sù vËn ®éng cña tiÓu thuyÕt lÞch sö ViÖt Nam. VÞ trÝ cña tiÓu thuyÕt lÞch sö NguyÔn TriÖu LuËt. Vµi nÐt vÒ t¸c gi¶ NguyÔn TriÖu LuËt. Nh×n chung vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö cña NguyÔn TriÖu LuËt.

Phong c¸ch tiÓu thuyÕt lÞch sö NguyÔn TriÖu LuËt nh×n tõ ph-¬ng diÖn lùa chän ®Ò tµi vµ c¶m høng s¸ng t¹o. Kh¸i niÖm phong c¸ch. C¸c ph-¬ng diÖn biÓu hiÖn phong c¸ch. Sù lùa chän ®Ò tµi.

C¶m høng t¸i hiÖn ch©n thùc lÞch sö. C¶m høng phª ph¸n. Phong c¸ch tiÓu thuyÕt lÞch sö NguyÔn TriÖu LuËt nh×n tõ ph-¬ng diÖn h×nh thøc nghÖ thuËt. NghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt.

NghÖ thuËt t¹o t×nh huèng. Quan t©m thÓ hiÖn thÕ giíi néi t©m nh©n vËt. NghÖ thuËt kÕt cÊu. Giäng ®iÖu, ng«n ng÷.

117 Tµi liÖu tham kh¶o. T×m vÒ víi qu¸ khø lµ mét nhu cÇu cña con ng-êi hiÖn ®¹i. C¸c nhµ v¨n n¾m b¾t ®-îc nhu cÇu Êy, v× thÕ hä t×m ®Õn víi ®Ò tµi lÞch sö, mong muèn ®-îc gi¶i m· nh÷ng bÝ Èn cña qu¸ khø. ThÓ lo¹i tiÓu thuyÕt trë thµnh lùa chän sè mét cho c¸c nhµ v¨n khi viÕt vÒ ®Ò tµi lÞch sö nµy.

ThÕ kØ XX ®· chøng kiÕn sù në ré vµ nhiÒu thµnh tùu cña tiÓu thuyÕt lÞch sö ë ph-¬ng diÖn néi dung t- t-ëng vµ h×nh thøc nghÖ thuËt. ë ph-¬ng diÖn néi dung t- t-ëng, tiÓu thuyÕt lÞch sö lµ nh÷ng trang viÕt hÊp dÉn vÒ lÞch sö hµo hïng cña d©n téc, lµ lßng ng-ìng mé ®èi víi nh÷ng ng-êi anh hïng d©n téc, lµ tÊm lßng yªu n-íc thiÕt tha. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, tiÓu thuyÕt lÞch sö cßn gióp b¹n ®äc ®¸nh gi¸ mét c¸ch kh¸ch quan h¬n vÒ nh÷ng hiÖn t-îng, nh©n vËt lÞch sö cßn nhiÒu “nghi vÊn”. VÒ ph­¬ng diÖn h×nh thøc nghÖ thuËt, tiÓu thuyÕt viÕt vÒ ®Ò tµi lÞch sö ®· rÊt thµnh c«ng khi sö dông nhiÒu thñ ph¸p nghÖ thuËt cña tiÓu thuyÕt hiÖn ®¹i, nh-: c¸ch kÕt cÊu t¸c phÈm kh«ng theo sù kiÖn mµ theo quy luËt t©m lÝ, cã sù ®¶o lén trËt tù thêi gian.

nh»m thÓ hiÖn râ nÐt t©m lÝ c¸c nh©n vËt. TiÓu thuyÕt lÞch sö ®· “v­ît qua nh÷ng quy ph¹m c»n cçi, ®em l¹i sinh khÝ cho v¨n ch­¬ng vÒ lÞch sö” [3]. Nghiªn cøu vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö cña NguyÔn TriÖu LuËt gióp chóng ta hiÓu thªm vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö nãi chung vµ dßng tiÓu thuyÕt lÞch sö giai ®o¹n 1930 - 1945 nãi riªng. NguyÔn TriÖu LuËt lµ mét t¸c gi¶ næi tiÕng thêi k× tr-íc c¸ch m¹ng.

¤ng tham gia viÕt b¸o, truyÖn cho c¸c t¹p chÝ nh- TiÓu thuyÕt thø b¶y, Trung B¾c t©n v¨n, Phæ th«ng b¸n nguyÖt san. T¸c gi¶ ®Æc biÖt næi tiÕng víi chïm tiÓu thuyÕt lÞch sö vÒ thêi k× Lª tµn TrÞnh m¹t. Tuy nhiªn, c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ sù nghiÖp v¨n häc còng nh- tiÓu thuyÕt lÞch sö cña «ng ch-a nhiÒu. N¨m 1998, c¸c tiÓu thuyÕt lÞch sö cña t¸c gi¶ ®-îc tËp hîp vµ in l¹i víi tiªu ®Ò TuyÓn tËp tiÓu thuyÕt lÞch sö NguyÔn TriÖu LuËt.

§iÒu ®ã cho thÊy sù 2 quan t©m cña ®éc gi¶ tíi tiÓu thuyÕt lÞch sö cña NguyÔn TriÖu LuËt. §Ò tµi cña chóng t«i nghiªn cøu “Phong c¸ch tiÓu thuyÕt lÞch sö NguyÔn TriÖu LuËt”, víi mong muèn cã mét ®ãng gãp nhá, kh¼ng ®Þnh vai trß còng nh- thµnh c«ng cña «ng ®èi víi tiÓu thuyÕt lÞch sö giai ®o¹n nµy. HiÖn nay, trong nhµ tr-êng cã häc c¸c t¸c phÈm v¨n häc thuéc sö nh- TrÇn B×nh Träng, Hoµng Lª nhÊt thèng chÝ. T×m hiÓu vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö cña NguyÔn TriÖu LuËt sÏ cung cÊp thªm cho gi¸o viªn, häc sinh tµi liÖu häc tËp, bæ trî cho s¸ch gi¸o khoa trong ch-¬ng tr×nh.

Ngoµi ra, t×m hiÓu vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö cña NguyÔn TriÖu LuËt cßn cung cÊp nh÷ng vèn tri thøc phong phó cho c¸c b¹n ®äc cã lßng yªu mÕn, mong muèn t×m hiÓu lÞch sö d©n téc. LÞch sö vÊn ®Ò Trong qu¸ tr×nh kh¶o s¸t, t×m hiÓu t- liÖu, chóng t«i nhËn thÊy c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu tËp trung ë hai d¹ng c¬ b¶n sau: nh÷ng bµi nghiªn cøu chung vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö vµ nh÷ng bµi nghiªn cøu trùc tiÕp vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö NguyÔn TriÖu LuËt. Nh÷ng bµi nghiªn cøu chung vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö Tr-íc hÕt ph¶i kÓ ®Õn c«ng tr×nh luËn ¸n TiÕn sÜ TiÓu thuyÕt lÞch sö ViÖt Nam tõ ®Çu thÕ kØ XX ®Õn n¨m 1945 cña Bïi V¨n Lîi. T¸c gi¶ ®· kh¸i qu¸t rÊt c«ng phu vµ ®Çy ®ñ qu¸ tr×nh h×nh thµnh, vËn ®éng, nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ néi dung vµ h×nh thøc cña tiÓu thuyÕt ViÖt Nam tõ ®Çu thÕ kØ XX ®Õn n¨m 1945.

T¸c gi¶ quan niÖm tiÓu thuyÕt lÞch sö lµ “nh÷ng t¸c phÈm mang trän ®Æc tr­ng cña thÓ lo¹i tiÓu thuyÕt nh-ng l¹i lÊy néi dung lÞch sö lµm ®Ò tµi, lµ c¶m høng s¸ng t¹o nghÖ thuËt” [32,23]. Phan Cù §Ö trong c«ng tr×nh V¨n häc ViÖt Nam thÕ kØ XX, ch-¬ng 3 vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö, ®· nhËn ®Þnh: TiÓu thuyÕt lÞch sö “cã thÓ soi s¸ng nh÷ng thêi k× qu¸ khø con ng-êi ®· tr¶i qua víi môc ®Ých râ rµng lµ g¹n läc nh÷ng 3 t×nh tr¹ng tiÕn tho¸i l-ìng nan cña thêi ®¹i. Nã gióp ta lµm nh÷ng b¶ng so s¸nh, ®èi chiÕu thêi ®¹i nä víi thêi ®¹i kia. T¸c gi¶ tiÓu thuyÕt lÞch sö sö dông qu¸ khø nh- mét khÝ cô ®Ó vÏ lªn nh÷ng ®iÓm t-¬ng ®ång gi÷a qu¸ khø vµ hiÖn t¹i vµ do ®ã lµm s¸ng tá hiÖn t¹i” [11,179].

“TiÓu thuyÕt lÞch sö tr­íc hÕt ph¶i lµ tiÓu thuyÕt, lµ thÕ sù, lµ chÊt “v¨n xu«i”, lµ cuéc sèng mu«n mµu, mu«n vÎ cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn” [11,192]. Phan Cù §Ö cßn ph©n biÖt hai kh¸i niÖm : TiÓu thuyÕt lÞch sö (roman historique) vµ lÞch sö ®-îc tiÓu thuyÕt ho¸ (histori romancÐ). Theo «ng, tiÓu thuyÕt lÞch sö lµ lÊy viÖc t¸i hiÖn sù kiÖn lÞch sö, kh«ng khÝ lÞch sö lµm môc ®Ých s¸ng t¸c. Trong t¸c phÈm cã h- cÊu nh-ng bÞ chi phèi bëi c¸i nh×n chñ quan cña nhµ v¨n.

Cã khi nhµ v¨n chØ xem lÞch sö lµ ph-¬ng tiÖn, lµ chÊt liÖu ®Ó viÕt tiÓu thuyÕt. Nhµ v¨n dïng lÞch sö ®Ó thÓ hiÖn quan ®iÓm nµo ®ã cña m×nh hoÆc c¾t nghÜa vÊn ®Ò hiÖn thùc h«m nay. Cßn lÞch sö ®-îc tiÓu thuyÕt ho¸ nghÜa lµ nã sö dông gÇn nh- toµn bé sù kiÖn lÞch sö, kh«ng khÝ lÞch sö, nh©n vËt lÞch sö. Ng-êi viÕt trung thµnh tuyÖt ®èi víi lÞch sö, m-în h×nh thøc tiÓu thuyÕt ®Ó thÓ hiÖn nh÷ng vÊn ®Ò lÞch sö.

Bëi vËy, trong lÞch sö ®-îc tiÓu thuyÕt ho¸, sù kiÖn ®-îc ®Æt lªn hµng ®Çu, néi t©m, c¸ tÝnh nh©n vËt hÇu nh- kh«ng ®-îc miªu t¶. MÆt kh¸c, h- cÊu lµ ®Æc tr-ng cña tiÓu thuyÕt, cho dï ®ã lµ tiÓu thuyÕt lÞch sö, thÕ nªn trong tiÓu thuyÕt lÞch sö vÉn cã h- cÊu nh-ng møc ®é ®Ëm nh¹t thÕ nµo lµ do ph-¬ng ph¸p s¸ng t¸c. NÕu nhµ v¨n s¸ng t¸c theo khuynh h-íng hiÖn thùc chñ nghÜa th× th-êng t«n träng sù kiÖn, møc ®é h- cÊu nh¹t h¬n. NÕu nhµ v¨n s¸ng t¸c theo khuynh h-íng l·ng m¹n chñ nghÜa th× yÕu tè h- cÊu ®Ëm ®Æc h¬n, sù kiÖn lÞch sö chØ lµ ph-¬ng tiÖn ®Ó nhµ v¨n chuyÓn t¶i mét th«ng ®iÖp nµo ®ã ®Õn hiÖn t¹i.

T¸c gi¶ V¨n Gi¸ trong bµi viÕt TiÓu thuyÕt lÞch sö theo lèi ph¸c gi¶n ®êi th-êng ®· c¨n cø vµo th¸i ®é tiÕp cËn lÞch sö cña c¸c t¸c gi¶ viÕt tiÓu thuyÕt lÞch sö vµ thÊy cã hai c¸ch phæ biÕn. Thø nhÊt: ngîi ca, t«n vinh triÒu ®¹i hoÆc nh©n vËt lÞch sö; thø hai, dùng l¹i mét c¸ch ch©n thùc lÞch sö víi tÊt c¶ nh÷ng 4 g× mµ th«ng sö cho biÕt trong hÇu hÕt nh÷ng mÆt tèt xÊu vèn cã. ë c¶ hai c¸ch nµy cã mét ®iÓm chung lµ lÊy lÞch sö th«ng lÖ lµm hÖ quy chiÕu, tõ ®ã nh×n lÞch sö theo mét t©m thÕ nghiªm trang, thµnh kÝnh, c¸ch nh×n “sö thi”. “Víi c¸ch nh×n nµy, c¸c nhµ tiÓu thuyÕt lÞch sö lÊy viªc phôc dùng nguyªn tr¹ng lÞch sö lµm ®Ých.

Ng-êi ®äc kh«ng chØ ®-îc tho¶ m·n trÝ t-ëng t-îng nghÖ thuËt sèng ®éng mµ cßn lÜnh héi ®-îc kh¸ nhiÒu tri thøc lÞch sö cña c¸c thêi ®¹i ®· qua” [15]. Còng nhËn ®Þnh vÒ tiÓu thuyÕt lÞch sö, Hoµi Nam trong bµi viÕt TiÓu thuyÕt lÞch sö ViÖt Nam: TruyÖn kÓ hay tiÓu thuyÕt cho r»ng: LÞch sö lµ c¸i cÇn ph¶i ®-îc t«n träng, thËm chÝ kÝnh cÈn. ViÕt tiÓu thuyÕt lÞch sö nhµ v¨n ®Æt träng t©m trong viÖc t¸i hiÖn mét c¸ch sinh ®éng chñ nghÜa anh hïng ViÖt Nam trong chiÕn ®Êu chèng ngo¹i x©m, ca ngîi nh÷ng vâ c«ng oanh liÖt, nªu bËt nh÷ng tÊm g-¬ng danh nh©n ®· lµm r¹ng danh cho non s«ng ®Êt n-íc, ®Ó qua ®ã, kh¬i dËy ë con ng-êi hiÖn t¹i niÒm tù hµo tr-íc qu¸ khø ®Ñp ®Ï cña d©n téc (trong tr-êng hîp ng-îc l¹i, khi nhµ v¨n viÕt vÒ nh÷ng thÊt b¹i trong lÞch sö hoÆc t¸i hiÖn nh÷ng nh©n vËt ph¶n diÖn, nh÷ng g­¬ng mÆt “xÊu” cña lÞch sö, khi ®ã mét bµi häc hoÆc mét lêi c¶nh tØnh ®-îc rót ra tõ qu¸ khø trao cho hiÖn t¹i). Theo t¸c gi¶ th× “tiÓu thuyÕt lµ thÕ giíi cña c¸i ë th× hiÖn t¹i tiÕp diÔn, c¸i dang dë, c¸i kh«ng hoµn kÕt.

TiÓu thuyÕt mang sø mÖnh nghi ngê c¸i t-ëng nh- ®· æn ®Þnh, tra tÊn ®Õn cïng nh÷ng ch©n lÝ cã s½n. V× thÕ, khi tiÕp cËn víi nh÷ng thêi ®¹i qu¸ khø vµ lÊy ®ã lµm chÊt liÖu cho t¸c phÈm cña m×nh, mét tiÓu thuyÕt gia ®Ých thùc lµ ng-êi ®Æt ra c©u hái ph¶n biÖn tr-íc lÞch sö. Lµm nh- vËy, anh ta kh«ng trë thµnh kÎ ®èt ®µn, mµ thùc tÕ lµ ng-êi chØ ra ý nghÜa cña qu¸ khø ®èi víi hiÖn t¹i qua viÖc ph¸t hiÖn c¸c t¸c ®éng tÝch cùc vµ c¶ c¸c t¸c ®éng tiªu cùc mµ qu¸ khø ®Æt trªn hiÖn t¹i” [46]. Hoµi Nam cßn dÉn ra quan niÖm cña Lukacs: “C¸c nh©n vËt trong tiÓu thuyÕt lÞch sö ph¶i sinh ®éng h¬n c¸c nh©n vËt lÞch sö, v× c¸c nh©n vËt cña tiÓu thuyÕt lÞch sö ®-îc trao cho sù sèng, cßn c¸c nh©n vËt lÞch sö th× ®· sèng” [46].