Luận án: Đặc trưng hậu hiện đại trong tiểu thuyết của Orhan Pamuk - Phạm Tuấn Anh, ĐH Sư phạm TPHCM

Luận án nghiên cứu đặc trưng hậu hiện đại trong tiểu thuyết của Orhan Pamuk qua cảm quan u hoài, cấu trúc mảnh vỡ arabesque và thủ pháp liên văn bản.

• Tác giả: Phạm Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: GS. Lê Huy Bắc
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn học nước ngoài
• Đề tài: Đặc trưng hậu hiện đại trong tiểu thuyết của Orhan Pamuk
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan đặc trưng hậu hiện đại ở tiểu thuyết Orhan Pamuk

Tiểu thuyết của Orhan Pamuk mang đậm dấu ấn của chủ nghĩa hậu hiện đại thế giới. Luận án tiến sĩ tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh làm rõ vấn đề này. Tác giả Phạm Tuấn Anh triển khai công trình dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư Lê Huy Bắc và Phó Giáo sư Phạm Thị Phương. Nghiên cứu tập trung khám phá thế giới nghệ thuật đa tầng của nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ từng đạt giải Nobel Văn học. Hệ thống tác phẩm của Pamuk đại diện cho bước chuyển đổi mỹ học quan trọng. Nhà văn khéo léo kết hợp kỹ thuật tự sự phương Tây với chất liệu văn hóa Trung Đông. Ông tạo ra lối viết phức hợp nhưng đầy lôi cuốn. Không gian Istanbul hiện lên vừa cổ kính vừa rạn vỡ. Các nhân vật luôn chìm trong trạng thái hoài nghi thực tại. Cảm quan nghệ thuật này phá vỡ tính đơn tuyến của tiểu thuyết truyền thống. Độc giả tiếp cận tác phẩm như bước vào mê cung chữ nghĩa. Văn bản mở ra nhiều khả thể diễn giải mới lạ. Đây là đóng góp học thuật nổi bật của công trình nghiên cứu tại Việt Nam.

1.1. Bối cảnh học thuật tại Đại học Sư phạm TPHCM

Đề tài tiến sĩ thuộc ngành Văn học nước ngoài tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án đặt nền móng nghiên cứu toàn diện về văn chương Orhan Pamuk tại Việt Nam. Công trình tiếp cận lý thuyết hậu hiện đại của Jean-François Lyotard. Nghiên cứu khai thác sâu các khái niệm về đại tự sự và tính hợp thức của tri thức. Các nhà khoa học tại cơ sở đào tạo đánh giá cao đề tài. Công trình mang tính tiên phong trong việc giải mã văn học Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại. Hệ thống luận điểm được xây dựng chặt chẽ. Luận án cung cấp góc nhìn đa chiều về diễn ngôn quyền lực. Đây là tài liệu tham khảo giá trị cho giới nghiên cứu văn học nước ngoài.

1.2. Vị thế của văn hào Orhan Pamuk trên văn đàn

Orhan Pamuk là cây bút Thổ Nhĩ Kỳ đầu tiên nhận giải Nobel Văn học danh giá. Tác phẩm của ông được dịch sang hơn sáu mươi ngôn ngữ toàn cầu. Các tiểu thuyết tiêu biểu gồm Pháo đài trắng, Nàng tóc đỏ và Tuyết. Phong cách viết của Pamuk phản ánh sâu sắc ranh giới địa lý lẫn tinh thần. Thành phố Istanbul trở thành không gian biểu tượng xuyên suốt từng trang văn. Nhà văn tái hiện sự giao thoa phức tạp giữa phương Đông huyền bí và phương Tây duy lý. Ông xác lập vị thế cầu nối đặc biệt giữa hai nền văn minh lớn. Giới phê bình quốc tế xem Pamuk là bậc thầy của nghệ thuật tự sự đương đại. Tác phẩm của ông mở ra những chân trời thẩm mỹ mới cho độc giả.

II. Phân tích đặc trưng hậu hiện đại ở tiểu thuyết Orhan Pamuk

Tiểu thuyết Pamuk xoay quanh cuộc khủng hoảng căn tính sâu sắc của xã hội Thổ Nhĩ Kỳ. Hiện thực trong trang viết không còn nguyên vẹn. Nó vỡ vụn thành nhiều mảnh ghép phức tạp. Cảm thức u hoài bao trùm toàn bộ không gian nghệ thuật. Nỗi buồn này bắt nguồn từ sự sụp đổ của đế chế Ottoman huy hoàng. Di sản quá khứ dần lụi tàn trước làn sóng Tây hóa ồ ạt. Con người hiện đại rơi vào trạng thái hoang mang và lạc lõng. Nhân vật đánh mất điểm tựa tâm linh truyền thống. Họ bị giằng xé dữ dội giữa hai bờ Đông và Tây. Lối viết hậu hiện đại biến cốt truyện thành cấu trúc phi tuyến tính. Tác giả từ chối cách trần thuật tôn ti trật tự quen thuộc. Sự hoài nghi ngự trị trong từng lời thoại và suy tưởng. Mọi chân lý tuyệt đối đều bị đặt trước dấu hỏi lớn. Hiện thực đời sống trở nên bất định và mơ hồ. Tác phẩm phơi bày những vết thương tinh thần chưa lành của một dân tộc đang tìm kiếm bản sắc.

2.1. Cảm quan u hoài và sự lụi tàn di sản Ottoman

Cảm quan u hoài thấm sâu vào từng trang tiểu thuyết của Pamuk. Nỗi buồn này gắn liền với thuật ngữ hüzün trong văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ. Đó là tâm trạng tiếc nuối thời kỳ hoàng kim của đế chế Ottoman xưa cũ. Sự phát triển đô thị hiện đại xóa nhòa nhiều giá trị truyền thống. Đền đài cổ kính nhường chỗ cho các khối bê tông vô hồn. Con người đối diện với sự đứt gãy lịch sử nặng nề. Ký ức văn hóa bị phân rã nhanh chóng. Nhân vật của Pamuk mang gánh nặng hoài niệm quá khứ. Nỗi sầu muộn trở thành căn tính chung của cư dân Istanbul. Nó không làm tê liệt ý chí mà khơi gợi sự suy tư nghệ thuật sâu sắc.

2.2. Xung đột bản sắc giữa thế giới Đông và Tây

Thổ Nhĩ Kỳ là điểm giao thoa giữa hai nền văn hóa Đông và Tây. Vị trí này tạo nên cuộc khủng hoảng bản sắc kéo dài. Pamuk khắc họa mâu thuẫn tư tưởng gay gắt trong tiểu thuyết. Các nhân vật luôn đứng trước sự lựa chọn khó khăn. Họ muốn vươn tới hiện đại hóa phương Tây. Đồng thời họ vẫn khao khát níu giữ nguồn cội tôn giáo phương Đông. Sự giằng xé nội tâm dẫn đến cảm giác tha hóa và xa lạ. Con người trở thành kẻ đứng ngoài lề xã hội. Tâm lý bất an ngự trị trong toàn bộ không gian sống. Văn hào không tìm cách hòa giải mâu thuẫn này một cách khiên cưỡng. Ông để xung đột phơi bày trọn vẹn qua kỹ thuật đa giọng điệu.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc trưng hậu hiện đại của Orhan Pamuk

Nghiên cứu tiểu thuyết Pamuk đòi hỏi phương pháp tiếp cận đa tầng và liên ngành. Nhà nghiên cứu không thể dựa vào phương pháp phân tích xã hội học thuần túy. Luận án kết hợp thi pháp học hậu hiện đại với văn hóa học khu vực. Phương pháp liên văn bản đóng vai trò then chốt trong việc giải mã các tầng ý nghĩa ẩn giấu. Tác phẩm của Pamuk chứa dày đặc trích dẫn lịch sử và biểu tượng tôn giáo. Kỹ thuật mảnh vỡ phá vỡ mạch trần thuật tuyến tính truyền thống. Tiếp cận văn bản cần thông qua mô hình phân tích cấu trúc tự sự đa tầng. Người đọc trở thành chủ thể đồng sáng tạo với nhà văn. Văn bản mở ra những khoảng trống thẩm mỹ để độc giả lấp đầy. Hướng tiếp cận liên ngành giúp soi sáng mối quan hệ giữa văn học và lịch sử chính trị Thổ Nhĩ Kỳ. Phương pháp này giải cấu trúc các định kiến về sự đối đầu văn hóa. Nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học vững chắc cho việc tiếp nhận tiểu thuyết đương đại.

3.1. Phương pháp liên văn bản và cấu trúc mảnh vỡ

Thủ pháp liên văn bản tạo nên mạng lưới ngữ nghĩa phong phú trong tác phẩm của Pamuk. Nhà văn lồng ghép khéo léo các văn bản cổ, truyền thuyết Hồi giáo và tài liệu lịch sử. Cấu trúc mảnh vỡ chia nhỏ cốt truyện thành nhiều phân đoạn độc lập. Người đọc không thể theo dõi câu chuyện theo trình tự thời gian thông thường. Mỗi mảnh vỡ chứa đựng một góc nhìn hoặc một lời trần thuật riêng biệt. Thủ pháp này giải phóng văn bản khỏi sự độc đoán của người kể chuyện toàn tri. Tính đa thanh được thiết lập rõ rệt trong từng chương tiểu thuyết. Nghiên cứu thao tác liên văn bản giúp khám phá chiều sâu đối thoại văn hóa ngầm ẩn.

3.2. Giải pháp tiếp cận liên ngành trong nghiên cứu

Tiếp cận liên ngành là giải pháp thiết yếu khi phân tích văn chương Pamuk. Nhà nghiên cứu cần đặt tiểu thuyết vào bối cảnh lịch sử, địa lý và tôn giáo Thổ Nhĩ Kỳ. Đất nước học cung cấp chìa khóa mở rộng tầm nhìn về xung đột chính trị xã hội. Lý thuyết hậu hiện đại giúp nhận diện cấu trúc tự sự cách tân. Sự kết hợp này mang lại cái nhìn toàn diện và khách quan. Công trình không đơn thuần xem tiểu thuyết là hư cấu thuần túy. Tác phẩm phản ánh chân thực các biến cố tinh thần của thời đại. Phương pháp liên ngành phá bỏ ranh giới hạn hẹp của các khoa học chuyên ngành. Mô hình nghiên cứu này tạo tiền đề phương pháp luận vững chắc cho giới học thuật.

IV. Kết luận và giá trị đặc trưng hậu hiện đại của Orhan Pamuk

Nghiên cứu về Orhan Pamuk khẳng định sức sống mạnh mẽ của lý thuyết hậu hiện đại. Luận án tiến sĩ mang lại đóng góp quan trọng cho ngành văn học nước ngoài tại Việt Nam. Công trình đúc kết những quy luật vận động mới của thể loại tiểu thuyết. Kỹ thuật tự sự của Pamuk cung cấp bài học kinh nghiệm quý báu cho sáng tác đương đại. Nghiên cứu mở ra hướng đi mới trong việc giảng dạy văn học dịch tại các trường đại học. Các giảng viên có thêm tài liệu chuyên sâu để hướng dẫn sinh viên phân tích tác phẩm hậu hiện đại. Luận án là cầu nối văn hóa hữu ích giữa Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ. Công trình thúc đẩy hoạt động nghiên cứu văn học so sánh phát triển. Độc giả tiếp cận văn chương thế giới với tư duy phê phán sâu sắc hơn. Giá trị học thuật của đề tài khẳng định uy tín đào tạo của Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.

4.1. Đóng góp học thuật cho chuyên ngành văn học

Công trình của tác giả Phạm Tuấn Anh làm phong phú nguồn tư liệu nghiên cứu văn học nước ngoài. Luận án cung cấp hệ thống lý thuyết chuẩn xác về thi pháp hậu hiện đại. Đề tài làm rõ mô hình tự sự phân mảnh trong văn xuôi Thổ Nhĩ Kỳ. Nghiên cứu bổ sung góc nhìn mới về văn học khu vực Trung Đông. Các kết luận khoa học giúp giới nghiên cứu hiểu rõ hơn về văn nghiệp đồ sộ của Pamuk. Đây là đóng góp thiết thực cho quá trình hội nhập học thuật quốc tế. Nghiên cứu tạo cảm hứng cho nhiều đề tài văn học so sánh tiếp theo.

4.2. Ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy đại học

Kết quả nghiên cứu được ứng dụng trực tiếp vào giảng dạy đại học và sau đại học. Giảng viên có thể khai thác nội dung luận án cho học phần Văn học phương Tây và Văn học thế giới. Sinh viên tiếp cận các phương pháp đọc hiểu văn bản hậu hiện đại tiên tiến. Công trình rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện cho người học. Sinh viên học được cách giải mã các biểu tượng văn hóa phức hợp. Luận án trở thành tài liệu tham khảo thiết yếu cho sinh viên ngữ văn và nghiên cứu sinh. Ứng dụng này nâng cao chất lượng đào tạo học thuật tại các trường đại học sư phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 tập trung xác lập những tiền đề cần thiết cho việc triển khai nội dung nghiên cứu ở các chương tiếp theo. Trước hết, chúng tôi khảo sát tình hình nghiên cứu lý thuyết hậu hiện đại và sáng tác của Pamuk trên thế giới cũng như ở Việt Nam, qua đó nhận diện những hướng tiếp cận chủ yếu, kết quả đạt được và khoảng trống nghiên cứu của đề tài. Tiếp đến, chúng tôi trình bày cơ sở lý luận về cảm quan hậu hiện đại, mảnh vỡ và liên văn bản, xem đây là lý thuyết nền tảng để nhận diện tư duy triết mỹ cũng như phương thức tổ chức văn bản của Pamuk. Bên cạnh đó, chúng tôi trình bày khái quát lịch sử chính trị, văn hóa, tôn giáo và văn học Thổ Nhĩ Kỳ, đặc biệt là sự vận động của thể loại tiểu thuyết nhằm cung cấp nền tảng cần thiết để lý giải đặc trưng sáng tác của Pamuk.

Tình hình nghiên cứu lý thuyết hậu hiện đại và tiểu thuyết Orhan Pamuk 1. Nghiên cứu lý thuyết hậu hiện đại trên thế giới và ở Việt Nam Trên thế giới, đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu luận bàn đến lý thuyết hậu hiện đại và ứng dụng lý thuyết này vào nghiên cứu, phê bình văn học. Trong khuôn khổ luận án, chúng tôi trình bày các công trình tiêu biểu sau: Đáng chú ý là công trình của D. Touraine (2003), trong công trình Phê phán tính hiện đại, cho rằng thế giới hậu hiện đại tồn tại trong trạng thái phân mảnh, phi trung tâm, không còn vận hành dựa trên nguyên tắc lý tính.

Đồng quan điểm, trong Hoàn cảnh hậu hiện đại, Lyotard (2007) nhấn mạnh hoàn cảnh hậu hiện đại là sự khủng hoảng của các đại tự sự. Từ nền tảng này, cảm quan hậu hiện đại hình thành, tồn tại như thái độ, nhận thức đặc trưng trước hiện thực đời sống. Cảm quan này biểu thị sự “khủng hoảng niềm tin” như nhận định của nhà lý luận hậu hiện đại I. Theo đó, văn học hậu hiện đại biểu thị khuynh hướng chống lại sự độc tôn, chối từ những gì được xem là trật tự, vĩnh hằng, bất biến.

7 Ilin và Tzurgano (2018) nhấn mạnh chủ nghĩa hậu hiện đại biểu thị sự định tính về trạng thái tinh thần nhất định của con người trong thế giới xung quanh, nhìn nhận thế giới như khối hỗn độn (chaos), không định hướng, không có bất kỳ giá trị ổn định, bất biến nào. Công trình này đóng góp lớn trong việc cắt nghĩa và diễn giải các phạm trù mang tính đặc thù của văn học hậu hiện đại như cảm quan hậu hiện đại (postmodern sensibility), mặt nạ tác giả (author’s mask), siêu truyện (meta-narrative), mã kép (double code), giải nhân cách hóa (depersonalization), phi lựa chọn (nonselection), nhại (pastiche), bất tín nhận thức (epistemological uncertainty), liên văn bản (intertextuality), tính nhục thể (corporality, bodiness), ngoại biên (marginalism), thân rễ (rhizome). Thế giới quan của chủ nghĩa hậu hiện đại chi phối “lối viết” của nhà văn, từ việc truyền đạt cảm quan của mình về tính hỗn độn bằng tính hỗn loạn có chủ ý trong tác phẩm nghệ thuật. Đây được xem “chiến lược tự sự” của lối viết hậu hiện đại – điều mà D.

Wilde (1981) đề cập trong công trình của mình. Lodge (1981) quan niệm “lối viết” của trần thuật hậu hiện đại thường tạo cho độc giả cảm giác “không tin tưởng” vào mạch phát triển của truyện. Fokkema (1986) cho rằng việc thiết lập “mô hình thế giới” hoặc hệ thống ưu tiên nào đó trong cuộc sống đều vô nghĩa bởi bất tín nhận thức. Wilde (1981) chỉ rõ văn học hậu hiện đại thường mang đặc thù “mỉa mai có điều chỉnh” đối với hiện thực đời sống.

Dựa vào lý luận và thực tiễn của hậu cấu trúc và giải cấu trúc, chủ nghĩa hậu hiện đại đề xuất những định đề phổ quát chi phối “thao tác” của các nhà phê bình hiện đại: Thế giới như một sự hỗn độn và cảm quan hậu hiện đại, “thế giới như là văn bản” và “ý thức như là văn bản”, “tính liên văn bản”, “sự khủng hoảng quyền uy”, “bất tín nhận thức”, “mặt nạ tác giả”, “mã kép” và “mô thức trần thuật nhại”, pastiche, tính mâu thuẫn, sự đứt gãy, rời rạc của trần thuật (nguyên tắc không chọn lọc), “mất giao tiếp” (hoặc nói một cách chung hơn là “khó giao tiếp”), siêu trần thuật (Ilin và Tzurgano, 2018, tr. Ilin và Tzurganova (2018) nhận định: “Cốt lõi của phê bình hậu hiện đại chính là việc nghiên cứu những phương thức khác nhau của kỹ thuật trần thuật, tập trung vào việc xây dựng diễn ngôn rời rạc, tức tính cắt mảnh (fragmentaire) của trần thuật” (Ilin và Tzurganova, 2018, tr. Đồng quan điểm, Eagleton 8 (1996), trong Dẫn luận lý luận văn học, quan niệm tác phẩm hậu hiện đại điển hình cho tính đa trị, lai ghép, lệch tâm, dễ biến đổi (Eagleton, 1996, tr. Điều này đồng nghĩa với “lối viết tiểu luận nhiều ẩn dụ” mà Hassan đã đề cập.

Trong Thi pháp chủ nghĩa hậu hiện đại, ngoài diễn giải về thời kỳ hậu hiện đại và điều kiện đa trị, Petrescu (2013) nhấn mạnh mảnh vỡ và liên văn bản trong diễn ngôn văn học, xem lối viết hậu hiện đại là “thi pháp bất định” (Petrescu, 2013, tr. Ngoài các công trình trên, còn có nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu xoay quanh đặc trưng hậu hiện đại. Nổi trội là bài viết Vài suy nghĩ về cái gọi là tiểu thuyết hậu hiện đại của Antonio Blach (1991), Về chủ nghĩa hậu hiện đại của John Verhar in trong Văn học hậu hiện đại – Những vấn đề lý thuyết (Nhiều tác giả, 2003)…Blach nhấn mạnh tính phức tạp và phiến diện, xóa nhòa ranh giới giữa không gian nghệ thuật và không gian kỹ thuật, giữa ý thức và vô thức, giữa hiện thực và ma quái trong văn học hậu hiện đại (Nhiều tác giả, 2003, tr. Verhar quan niệm sự tồn tại của chủ nghĩa hậu hiện đại gắn với sự mỉa mai và xu hướng tự do (Nhiều tác giả, 2003, tr.

Ở Việt Nam, tình hình nghiên cứu lý thuyết hậu hiện đại diễn ra sôi nổi, đạt được nhiều thành tựu. Hai thập kỷ đầu thế kỷ XXI, xuất hiện nhiều công trình về văn học hậu hiện đại. Đáng chú ý là công trình Văn học hậu hiện đại thế giới của nhiều tác giả (2003), Lí luận - phê bình văn học thế giới thế kỷ XX của Lộc Phương Thủy và cộng sự (2007), Lý thuyết văn học hậu hiện đại của Phương Lựu (2011), Văn học hậu hiện đại, lí thuyết và tiếp nhận của Lê Huy Bắc (2012, cuốn này về sau được chỉnh lí, đổi tên thành Văn học hậu hiện đại in năm 2019), Văn học hậu hiện đại – Diễn giải và tiếp nhận của Nguyễn Thành và cộng sự (2013), Giáo trình lý thuyết liên văn bản của Nguyễn Văn Thuấn (2019), Việt Nam một thế kỷ tiếp nhận tư tưởng văn nghệ nước ngoài của Lã Nguyên và cộng sự (2020)… Cuốn Văn học hậu hiện đại thế giới (2003) tập hợp, giới thiệu nhiều bài viết của các nhà lý luận phê bình trên thế giới (J. Jameson…) và Việt Nam (Phương Lựu, Nguyễn Văn Dân, Lê Huy Bắc, Hoàng Ngọc Tuấn…).

Trong công trình này, các tác giả đã diễn giải quan điểm của I. Ilin, cho rằng văn học hậu hiện đại biểu thị kiểu cảm nhận thế giới đặc biệt, là sự phản ánh tâm thức (mentality) thời đại hậu hiện đại (Nhiều tác giả, 2003, tr. Văn học hậu hiện đại thế giới còn cắt nghĩa 9 nhiều phạm trù, khái niệm và thuật ngữ liên quan đến hậu hiện đại: cảm quan hậu hiện đại, bất tín nhận thức, ngụy tạo, nhại, liên văn bản, siêu truyện, mã kép, tính nhục thể. Đặc biệt, công trình giới thiệu nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn về hậu hiện đại, chẳng hạn bài viết Chủ nghĩa hậu hiện đại là gì? của Charles Jencks (Phan Việt Thủy dịch), Điều kiện hậu hiện đại: Bản tường trình về tri thức của Jean-Francois Lyotard (Nguyễn Minh Quân dịch), Chủ nghĩa hậu hiện đại ngày nay: kết thúc của chất xã hội hay thoái hóa của xã hội của V.

Linozemsev (Lại Nguyên Ân dịch), Chủ nghĩa hậu hiện đại của Mary Klages (Ngân Xuyên dịch), Chủ nghĩa hậu hiện đại và văn chương của Barry Lewis (Hoàng Ngọc Tuấn dịch), Chủ nghĩa hậu hiện đại của Phương Lựu, Truyện ngắn hậu hiện đại của Lê Huy Bắc, Viết: từ hiện đại đến hậu hiện đại của Hoàng Ngọc Tuấn… Phương Lựu (2011), trong Lý thuyết văn học hậu hiện đại, trình bày tổng quan các vấn đề liên quan đến văn học hậu hiện đại, đồng thời lí giải quan niệm về hiện thực và con người của chủ nghĩa hậu hiện đại. Ông cho rằng: Chủ nghĩa hậu hiện đại phủ nhận triệt để tất cả các mô thức chiều sâu dù là xác định hay mơ hồ, và quan trọng hơn là không hề có ý định tái thiết mô thức chiều sâu nào khác nữa [. Cho nên, với chủ nghĩa hậu hiện đại thì phía sau hiện tượng không hề có bản chất, bên trong ngẫu nhiên không hề có tất yếu, bên dưới vô thức không thể có ý thức, bên trên không thể có ngôn ngữ (Phương Lựu, 2011, tr. Lê Huy Bắc (2012, 2019), trong Văn học hậu hiện đại, giới thiệu và diễn giải các định đề triết học hậu hiện đại, bao gồm: cảm quan hậu hiện đại (postmodern sensibility), đại tự sự (grand narrative), hiện thực thậm phồn (hyperreality), trò chơi (game), liên văn bản (intertextuality), rễ chùm (rhizome), vật thay thế ngụy tạo (simulacra).

Nguyễn Văn Thuấn (2019), trong Giáo trình lý thuyết liên văn bản, hệ thống hóa những vấn đề lý thuyết và lịch sử liên quan đến liên văn bản, tập trung giới thiệu, diễn giải tư tưởng của J. Juvan… Tác giả nhận định: Bất kỳ văn bản nào cũng có tiềm năng trở thành chất liệu của một văn bản khác ra đời sau nó, bất cứ văn bản nào cũng được giả thuyết là sự trích dẫn, đối thoại, chồng xếp, đồng quy với vô số văn bản khác nhau, bất kì văn bản nào cũng có quan hệ tương cận, tương giao hoặc tương đồng với 10 văn bản khác (Nguyễn Văn Thuấn, 2019, tr.