chương 1 Nguyễn Thái Hải xuất hiện trên văn đàn từ những năm 60 của thế kỉ XX. Cho đến nay, dù tuổi đã cao nhưng bút lực của ông vẫn dồi dào, khả năng sáng tạo và sức cống hiến vẫn không hề vơi cạn. Hơn năm mươi năm miệt mài với văn học thiếu nhi, trải qua nhiều giai đoạn khó khăn của sự nghiệp, Nguyễn Thái Hải vẫn vững vàng với nghề viết và có nhiều đóng góp không thể phủ nhận. Nguyễn Thái Hải viết cho thiếu nhi ở hai thời kỳ văn học (trước 1975 và sau 1975).
Càng về sau, ngòi bút của ông càng thể hiện sự dày dặn kinh nghiệm sống và kinh nghiệm viết. Những trang văn của ông luôn chất chứa bao nỗi niềm khắc khoải về thế giới tuổi thơ. Tuổi thơ trong các tác phẩm của ông là những khao khát cháy bỏng về mái ấm gia đình. Những niềm vui khi đến trường có thầy cô, bạn bè, tuổi thơ còn là những tháng ngày vô tư với những trò chơi thú vị.
Những tác phẩm viết cho thiếu nhi là một gia tài lớn trong sự nghiệp văn chương của Nguyễn Thái Hải. Ông in gần 30 cuốn truyện dài, hàng trăm truyện ngắn in báo, hàng chục bài thơ, nhiều các ca khúc và đạt nhiều giải thưởng. Số lượng tác phẩm, bề dày thành tựu cùng những đóng góp của ông 18 cho nền văn học đã thể hiện tâm huyết của Nguyễn Thái Hải với trẻ em. Nguyễn Thái Hải coi việc sáng văn chương vừa là công việc chân chính để kiếm sống, vừa để thử sức năng lực sáng tác, tôi luyện khả năng làm chủ ngòi bút, cảm xúc.
Nhưng trên tất cả, với ông, viết cho thiếu nhi xuất phát từ tình yêu con trẻ. Mong muốn của ông là đem đến cho các em những tác phẩm các em thực sự hay, hấp dẫn, có tác dụng bồi dưỡng tâm hồn. Nhờ khả năng quan sát và tình yêu trẻ thơ, Nguyễn Thái Hải đã nhận ra phương thức tiếp cận tác phẩm riêng của thiếu nhi, từ đó, ông cũng lựa chọn cho mình một phong cách viết gần gũi, trong trẻo, thuần khiết với tuổi thơ. 19 Chương 2 ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN THIẾU NHI CỦA NGUYỄN THÁI HẢI VỀ ĐỀ TÀI VÀ NHÂN VẬT 2.
Đặc điểm đề tài Đề tài là một trong những khái niệm cơ bản của khoa học nghiên cứu văn học nói chung và lí luận văn học nói riêng. Theo nhận định chung, đề tài thuộc nội dung của tác phẩm gắn liền với hiện thực đời sống, được tác giả nhận thức, lựa chọn để xây dựng những vấn đề - hiện tượng trong tác phẩm. Đề tài là dụng ý nghệ thuật của nhà văn, thể hiện lập trường tư tưởng và quan điểm thẩm mĩ của tác giả. Sách Từ điển thuật ngữ văn học khẳng định: “Đề tài (tiếng Pháp: thème) là khái niệm chỉ loại các hiện tượng đời sống được miêu tả, phản ánh trực tiếp trong sáng tác văn học.
Đề tài là phương diện khách quan của nội dung tác phẩm” [9, tr. Trong hệ thống tác phẩm văn học viết cho thiếu nhi, Nguyễn Thái Hải khai thác nhiều đề tài khác nhau. Trong đó, nổi bật lên là đề tài về thế giới tuổi thơ. Thế giới tuổi thơ Thế giới tuổi thơ được Nguyễn Thái Hải miêu tả với nhiều diễn biến, nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau.
Ở đó, người đọc có lúc bắt gặp trạng thái hạnh phúc với đầy đủ vật chất, nhưng lại có lúc thấy nhiều vất vả lo toan cuộc sống. Tuổi thơ là những tháng ngày hạnh phúc trong vòng tay cha mẹ nhưng lại có lúc buồn tủi vì sự đổ vỡ của gia đình. Hoặc tuổi thơ là những tháng ngày bình dị với những trò chơi khám phá, cùng bạn bè nắm tay nhau bước qua khoảng thời gian hồn nhiên của cuộc đời. Cũng có khi là những tháng ngày lao động mệt mỏi không có tuổi thơ.
Tất cả những nội dung ấy được tác giả thể hiện rất rõ trong các tác phẩm của mình. Tuổi thơ với gia đình Tuổi thơ của mỗi người đều có nhiều kỉ niệm, nhiều cảm xúc. Thế giới tuổi thơ trong truyện thiếu nhi Nguyễn Thái Hải hầu như gắn liền với những kỉ niệm, những trải nghiệm mà nhà văn từng đi qua. Mỗi một câu chuyện tuổi thơ là những mảnh ghép nhiều cảm xúc được nối liền mạch mà nhà văn thể hiện trong tác phẩm dành cho các em.
Nguyễn Thái Hải dành nhiều tình cảm cho chủ đề gia đình. Đây là chủ đề nổi bật sáng rõ nhất trong các tác phẩm của ông. Gia đình là chủ đề xuyên suốt trong sự nghiệp văn chương của Nguyễn Thái Hải, cả những sáng tác trước và sau năm 1975. Tuy nhiên, ở mỗi giai đoạn, nhà văn đều có cách thể hiện riêng.
Ở giai đoạn Tuổi Hoa (trước 1975), những tác phẩm viết về gia đình của Nguyễn Thái Hải chủ yếu nói về những thiếu hụt tình thương mà nguyên nhân bởi chiến tranh, bởi xã hội gây nên. Các tác phẩm thể hiện niềm khao khát yêu thương của hạnh phúc gia đình, thể hiện những nhu cầu tình cảm chính đáng của con trẻ. Các tác phẩm sau 1975, Nguyễn Thái Hải tập trung đi vào miêu tả những rạn vỡ của gia đình, những đổ vỡ của cha mẹ khiến các con phải chịu nhiều tổn thương và thiệt thòi, có lúc nhà văn miêu tả cuộc sống gia đình hạnh phúc nhưng nỗi lo cơm – áo – gạo – tiền đè nặng lên vai buộc các em phải cùng cha mẹ lao động kiếm sống, tuổi thơ cứ thể trôi qua còn nhân vật thì chưa kịp cảm nhận thế nào là tuổi thơ. Gia đình là nơi để nương tựa nhưng Dung Chi trong tác phẩm Hoa tầm gửi không có được may mắn đó.
Trong tác phẩm này, Nguyễn Thái Hải đã phác họa những nét chân thực về cuộc sống trẻ em trong những ngày tả tơi của chiến tranh. Tác phẩm không nói về chiến tranh, không nói về những hy sinh mất mát của người lính mà nói về nỗi đau của con trẻ. Chiến tranh khiến các em trở thành những đứa trẻ mồ côi. Sống trong cô nhi viện, nỗi khát khao 21 về một hạnh phúc gia đình luôn thường trực trong Dung Chi.
Trong tâm hồn non dại của những đứa trẻ có hoàn cảnh như Dung Chi là nỗi niềm đau đáu về đường đến tình thương, về hành trình đi tìm tình thương. Kết thúc tác phẩm là hình ảnh Dung Chi từ nhà cha mẹ nuôi trở về cô nhi viện. Người đọc hiểu, rồi đây, Dung Chi sẽ được sống trong bình đẳng, trong sự đồng cảm chung với những con người có cùng hoàn cảnh, không còn những hiềm khích, ganh đố. Tuy không có một gia đình trọn vẹn nhưng ở đây em được các Sư cô bảo bọc, được sống chan hòa với các bạn vốn đều là những đứa trẻ mồ côi, đáng thương và thiệt thòi.
Các em ý thức được nỗi đau của mình, đồng cảm với nỗi đau của bạn để rồi hòa vào nhau, sống và chia sẻ. Tuổi thơ của các em đi qua với nỗi thao thức, mong mỏi về một gia đình êm ấm. Nhân vật của Nguyễn Thái Hải không chỉ trải qua tuổi thơ với nỗi đau mất đi gia đình mà còn có những nỗi buồn khác của tâm hồn con trẻ. Đó là khi được sống trong đầy đủ vật chất, có sự hiện diện của cha mẹ nhưng các em lại thấy cô đơn, lạc lõng trong chính vòng tay mẹ cha.
Chúng tôi muốn nói đến tác phẩm Ngoài cửa sổ kể về những tháng ngày thơ ấu của cô bé Túy Đoan sống trong nhung lụa nhưng em thiếu sự quan tâm, chia sẻ của cha mẹ. Cũng giống như Dung Chi, Túy Đoan luôn khao khát được yêu thương, thèm sự ngọt ngào ân cần của mẹ, em luôn mong giữa ba mẹ và em sẽ xích lại gần nhau hơn nữa. Điều này cho thấy rằng vật chất không phải là cái quyết định hạnh phúc của các em, các em cần có một đời sống đầy đủ nhưng cần hơn hết vẫn là sự yêu thương, chăm sóc của cha mẹ. Ở tuổi của Dung Chi và Túy Đoan, các em cần nhận được nhiều sự quan tâm và chia sẻ, bởi đó là độ tuổi có nhiều thay đổi về tâm – sinh lý, nhu cầu được chia sẻ, được thổ lộ lòng mình rất lớn.
Tác giả đặt các em vào mối quan hệ với gia đình để thấy được sự phát triển của con trẻ cần có sự dìu dắt, nâng đỡ của mẹ cha, điều đó sẽ giúp các em tự tin hơn và “tình thương sẽ ươm mầm nuôi mạch sống”. 22 Tác phẩm Mùa sương mù cho người đọc thấy được hoàn cảnh của những đứa trẻ phải xa rời gia đình, sống trong gia đình cha mẹ nuôi. Tuy kết thúc câu chuyện có hậu, Hòa trở về với gia đình của mình, mẹ nuôi em cũng về sống chung hòa thuận với mẹ ruột, mọi hiểu lầm được xóa tan nhưng người đọc không khỏi ngậm ngùi về những tháng ngày tuổi thơ của Hòa. Câu chuyện về nhân vật Hòa đã chuyển tải những vấn đề liên quan đến việc giáo dục nhân cách, môi trường sống của trẻ quyết định đến tính cách, tình cảm, hành vi của các em.
Trẻ cần nhận được sự yêu thương của gia đình, người lớn không nên vì sự ích kỷ của bản thân mà gây nên những bất hạnh không đáng có cho con trẻ. Bác Hồ đã từng nói: “Hiền dữ đâu phải là tính sẵn/ Phần nhiều do giáo dục mà nên”. Cho nên, gia đình cần phải thiếp lập môi trường sống lành mạnh để các em có điều kiện phát triển toàn diện. Văn hoá gia đình ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển nhân cách của trẻ.
Từ mái ấm gia đình con người dần trưởng thành cả về thể xác lẫn tâm hồn, lối sống và đạo đức làm người. Các em nhìn vào cách cha mẹ mình đối xử với mọi người xung quanh để học theo và dần hình thành văn hóa ứng xử. Trẻ cần được sống đúng vị trí của mình trong gia đình để thể hiện vai trò của một người con, để cảm nhận sự ấm áp của gia đình. Mặc dù vẫn được nhận nhiều yêu thương khi sống xa gia đình mình nhưng ít nhiều trong tâm hồn non nớt của Hòa có những tổn thương tinh thần không thể nào bù đắp được.
Bên bóng thái sơn kể về tuổi thơ nhiều buồn tủi, vất vả của những ngày không cha. Sự vô trách nhiệm của người làm cha, làm chồng đã đẩy vợ con, gia đình mình vào cảnh bi đát. Vì một người phụ nữ, ba Tuấn bỏ phế gia đình. Từ ngày ba bỏ đi là những ngày bi thương của mẹ con Tuấn.
Gia đình có sáu người con ấy chia nhau mỗi người mỗi việc, mỗi người một phương kiếm sống và tất cả chúng đều chờ mong ngày cha quay về.