Chương 1 ĐẶC ĐIỂM NỘI DUNG CỦA TRUYỆN KỂ CHO TRẺ MẪU GIÁO Hai tuyển tập: “Tuyển tập trò chơi, bài hát, thơ truyện, mẫu giáo (3-6 tuổi) – Trần Thị Trọng (chủ biên), NXB Giáo dục, năm 2004” và “Tuyển tập trò chơi, câu đố, thơ ca, truyện, câu đố theo chủ đề (3-6 tuổi) – Lê Thu Hương (chủ biên), NXB Giáo dục Việt Nam, năm 2018 đã tuyển chọn, giới thiệu rất nhiều truyện kể đặc sắc cho lứa tuổi mẫu giáo. Theo thống kê của chúng tôi, trong cả 2 tập truyện có tổng số: 205 truyện kể cho trẻ em lứa tuổi mầm non bao gồm truyện hiện đại và dân gian. Trong đó, số lượng truyện kể hiện đại khoảng là: 115 truyện chiếm 56,1%. Qua đó, có thể thấy số lượng truyện hiện đại cho trẻ em mầm non của hai tập truyện rất nhiều và được sắp xếp theo các chủ đề như: Chủ đề trường mầm non, chủ đề bản thân, chủ đề gia đình, chủ đề nghề nghiệp, chủ đề thực vật, chủ đề động vật, chủ đề giao thông, chủ đề nước và các hiện tượng tự nhiên và chủ đề quê hướng, đất nước, Bác Hồ.
Ý nghĩa nội dung của các truyện kể tập trung ở một số bài học giáo dục nhẹ nhàng mà sâu sắc như: bài học về thế giới tự nhiên, xã hội; bài học về lòng nhân ái; bài học tính khiêm tốn, thật thà, dũng cảm, biết vâng lời người lớn… 1.THẾ GIỚI TỰ NHIÊN, XÃ HỘI PHONG PHÚ, SINH ĐỘNG 1.Thế giới tự nhiên Trong sáng tạo nghệ thuật thiên nhiên được xem là một trong những đề tài quan trọng, là nguồn cảm hứng bất tận để các nhà thơ, nhà văn gửi gắm, bày tỏ quan điểm nghệ thuật của mình đối với cuộc sống. Riêng các nhà văn viết cho trẻ em, thiên nhiên đã trở thành một hình tượng độc đáo để nhà thơ tái hiện, gợi dẫn và lí giải những thắc mắc của trẻ. Từ đó, những bài học giáo dục tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước,. được chính các em tự nhận thức.
Đặc biệt những câu chuyện viết cho thiếu nhi, thế giới tự nhiên được hiện lên một cách vừa chân thực, vừa sinh động. Nó là một nét đặc trưng rất riêng biệt của lứa tuổi trẻ thơ mà ta có thể thấy trong các câu chuyện dành cho 6 các em. Các chủ đề của thế giới tự nhiên thường kể về các hiện tượng trong tự nhiên mà trẻ có thể quan sát được bằng mắt thường; hay thế giới của các con vật, cây cối, đồ vật. Chủ đề của thế giới tự nhiên không những rất nhiều mà còn vô cùng đa dạng.
Qua những câu chuyện mà trẻ được nghe giúp trẻ hiểu rõ nét hơn một cách dễ dàng hơn về thế giới tự nhiên bằng những sự vật, hiện tượng thường ngày, gần gũi với trẻ. Qua khảo sát, chúng tôi thấy có 17/104 truyện kể về thế giới cỏ cây. Hàng loạt câu chuyện như: Cỏ và Lúa, Chú Đỗ con, Chuyện trong vườn, Hạt đỗ sót, Hoa Râm Bụt, Sự tích hoa dạ hương, Chuyện của hoa phù dung, Sự tích hoa hồng, Trái cây trong vườn, Củ Cải Trắng, Quả bí xanh… giúp trẻ hiểu rõ hơn nguồn gốc tên gọi, đặc điểm hình dáng, màu sắc… của thế giới cỏ cây xung quanh. Các em thấy được cả một thế giới phong phú đầy màu sắc, hương thơm như đang bày ra trước mắt.
“Cô hoa Huệ trắng muốt, thơm ngào ngạt, dáng mảnh dẻ, kiêu kì. Cô Hồng Nhung đỏm dáng một cách kín đáo, áo của cô đỏ thắm óng ánh những giọt sương… Các cô thược dược sặc sỡ, áo các cô nhiều màu, miệng các cô lúc nào cũng toe toét…” [4,tr.Mỗi loài cây đều có những đặc điểm riêng và đều có ích cho đời. Cây hoa phù dùng biến màu như có phép lạ sáng – màu trắng, trưa – mà hồng, chiều màu đỏ (Chuyện hoa phù dung). Cây hoa giấy có những cành gai màu mâu bóng phổng phao lớn lên từng ngày, những cành lá xanh mướt đua nhau leo dây trên giàn làm nền cho những bông hoa tím đỏ rực (Chuyện trong vườn).
Đó còn là hành trình lớn lên nảy mầm từ một hạt đỗ nhỏ trong chiếc chum khô ráo và tối om. Nhờ cô Mưa Xuân cho nước, chị Gió Xuân và những tía nắng ấm áp của ông Mặt Trời mà hạt đỗ đã chồi lên khỏi mặt đất, “xòe hai bàn tay nhỏ xíu hướng về phía ông Mặt Trời ấm áp” (Chú đỗ con). Nhìn chung, những truyện kể về cây cỏ đã cho ta thấy tâm hồn dạt dào, cảm xúc của các nhà văn. Đó cũng chính là món ăn tinh thần quý giá mà các tác giả đã trân trọng đem tới, không chỉ bồi dưỡng cho tâm hồn trẻ thơ thêm phong phú mà còn giáo dục các em tình thiên nhiên, đất nước.
7 Ngoài ra, ta gặp trong các câu chuyện dành cho các em là một thế giới động vật rất đông vui và sinh động. Theo thống kê của chúng tôi, có khoảng 45 truyện kể viết về chủ đề thế giới động vật. Từ những con vật nuôi gần gũi đối với trẻ như mèo, vịt, chó, gà, trâu, bò, lợn,. đến những con vật trong rừng ở rừng như thỏ, voi, cáo, sư tử, hổ,… tất cả tập hợp lại thành một thế giới động vật đông vui, đầy những tiếng hót, tiếng kêu, tiếng vỗ cánh… như thế giới trẻ thơ đầy ắp âm thanh, nhộn nhịp và đáng yêu.
Nhờ đó, trẻ biết rõ hơn về các đặc điểm hình dáng, tập tính sống của các con vật. Đó là một chú Gà trống có một bộ lông đẹp tuyệt vời. Lông đuôi thì óng mượt nhìn từ xa ai cũng tưởng đó là đuôi công. Không chỉ thế tiếng gáy của nó lại rất rõng rạc và âm vang (Gà Trống kiêu căng).
Trẻ hiểu hơn nguồn gốc của loài voi, đặc điểm, tập tính sống của loài voi qua câu chuyện “Chuyện về loài voi”. Vòi dài của chúng với bốn chân to như cột đình nên loài voi rất khỏe, chúng đi rừng để giúp đỡ người dân kéo gỗ, xây nhà. Thức ăn của voi là lá cây, voi sống thành đàn. Khi sinh voi mẹ chỉ đẻ một con và chúng bú sữ mẹ để lớn.
Loài voi rất thông minh nên có những chú voi còn làm được xiếc. Đó còn là một chú cá Diếc con “tròn mắt nhìn”, “ cái đầu thò ra, thụt vào”. Cái đuôi ngắn ngủi. Cái “nhà” trên lung thật năng nề.
Lại còn bốn chân thô kệch” của bác Rùa (Cá Diếc con). Hay một chú thỏ có chiếc đuôi đẹp và dài, những vì sự tò mò, không nghe lời Nhím mà cái đuôi của chú bị một chiếc xe đè lên đứt rơi cả ra. Từ một cái đuôi dài, đẹp vì không biết nghe lời mà giờ Thở chỉ còn lại một đoạn đuôi ngắn ngủi trông đến xấu (Vì sao Thỏ cụt đuôi)… Tìm hiểu về thế giới động vật phong phú, trẻ học được nhiều bài học bổ ích, lí thú. Các em biết yêu quý thiên nhiên, bảo vệ những loài vật đáng yêu, có ích xung quanh mình.
Thế giới tự nhiên không chỉ là cỏ cây, hoa lá hay những con vật đáng yêu, ngộ nghĩnh trong mắt trẻ mà nó còn là những đồ vật biết nói, biết cử động, biết giao tiếp với nhau như thế giới của con người. Tuy số lượng truyện không nhiều (khoảng 8 câu chuyện) nhưng cũng phần giúp trẻ hiểu thêm về thế giới đồ vật. Hình ảnh của một chiếc Xe Lu thô kệch, lăn bừng 8 bước chậm chạp, còn Xe Ca có bề ngoài gọn gàng, phóng nhanh vun vút. Vì vẻ bề ngoài cuản mình mà Xe Lu bị Xe Ca chê cười, nhưng khi đến đoạn đường khó đi nhờ có Xe Lu mà Xe Ca mới đi qua được, từ đó Xe Ca không bao giờ chế giễu Xe Lu nữa (Xe Lu và Xe Ca).
Chiếc xe đạp qua ngòi bút của các nhà văn cũng biết nói, ham muốn tìm hiểu về thế giới bên ngoài không khác gì trẻ em. Chú muốn đi chơi, tò mò về các phương tiện khác như: Bác Tải sao lại chở đồ nặng, Chú Buýt sao lại chỉ chở người mà lại không đổi cho Bác Tải. Và vì sự không hiểu biết của mình, không nghe lời chị Xe hơi mà tí nữa chú gặp tai nạn. Câu chuyện không chỉ cho chúng ta bài học nên nghe lời người lớn, tuân thủ luận giao thông mà còn cho trẻ hiểu tác dụng của các loại xe (Xe đạp trên đường phố).
Đó còn là câu chuyện sôi nổi của hai chiếc dép: dép phải và dép trái cũng nói chuyện với nhau về cách giữ vệ sinh sạch sẽ cá nhân để cở thể luôn được sạch sẽ (Đôi dép). Với trẻ mầm non, mỗi hiện tượng tự nhiên xảy ra xung quanh đều vô cùng mới mẻ và trẻ luôn ham muốn khám phá, tìm hiệu về thiên nhiên xung quanh của mình. Vì vậy, các câu chuyện kể hiện đại cũng đã giới thiệu cho trẻ hàng loạt các hiện tượng như: mây, mưa, sấm, chớp… giúp các em nhận thức về đặc điểm các hiện tượng tự nhiên “rất thật/ Mà lạ vô cùng”. Bạn Vịt con trong câu chuyện “Nàng tiên mưa” của tác giả Võ Mỹ Phương được mẹ cho đi tắm sông và gặp những giọt nước.
Chúng leo lên lưng, lên đầu Vịt con. Chúng nói với Vịt con là sắp phải xa Vịt để làm nhiệm vụ của mình. Chúng biến thành hơi nước bay lên trời đẹp như những nàng tiên. Khi thấy mây đen kéo đến che lấp đi một khoảng trời và thấy có tiếng nói quen thuộc, Vịt con mới nhận ra đó là là những hạt nước bé xíu.
Chúng từ những hạt nước bé xíu đã kết bạn để tạo thành mây. Vừa lúc ấy chị Gió ào tới làm lá vàng rơi, những tia chớp rạch ngang trời, âm vang như bản nhạc giao mùa. Thế là trận mưa rào đổ xuống. Mưa ngớt dần, trời sáng trở lại những đám mây đen biến mất.
Từ đó, Vịt con biết mưa xuất hiện từ đâu và không gọi chúng là những hạt mưa bé xíu nữa mà Vịt gọi chúng là “Nàng tiên mưa”. Câu chuyện giúp trẻ biết được quá trình bốc hơi của nước, từ những hạt nước tí xíu tạo thành mưa 9 như thế nào và giúp các em nhìn ra toàn cảnh một trận mưa: từ trước khi mưa sẽ có mây đen, lá rụng, tiếng sét, rồi trong khi mưa, sau khi mưa mọi vật hả hê uống nước. Những luống rau nhờ có trận mưa mà xanh hơn. Từ đó giúp trẻ hiểu và yêu mến cũng như muốn khám phá thế giới thiên nhiên xung quanh bản thân hơn.
Chàng họa sĩ trong câu chyện “Cầu vồng” của tác giả Phương Nhi muốn đi ra rìa làng để tình cảm hứng vẽ. Chàng vẽ mà không để ý đến thời gian. Mặt trời ngả về phía trân trời, mây đen kéo đến, trận mưa bắt đầu.