Một số đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm của Vũ Bằng

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh một số đặc điểm nghệ thuật kí vũ bằng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Vũ Bằng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Hà Văn Độc
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Đặc Điểm Nghệ Thuật Trong Tác Phẩm Của Vũ Bằng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI LƯỢC KÍ VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA VŨ BẰNG
• 1.1. Khái lược kí
• 1.2. Hành trình sáng tác của Vũ Bằng
• 1.2.1. Cuộc sống và hoạt động văn học những năm trước 1945
• 1.2.1.1. Cuộc sống những năm trước 1945
• 2. CHƯƠNG 2: CUỘC SỐNG VÀ CON NGƯỜI, THIÊN NHIÊN, VĂN HÓA ẨM THỰC TRONG CÁC TÁC PHẨM KÍ CỦA VŨ BẰNG
• 3. CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT KÍ VŨ BẰNG
• PHẦN KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm Vũ Bằng

Vũ Bằng là một trong những nhà văn nổi bật của văn học Việt Nam hiện đại. Tác phẩm của ông không chỉ phản ánh cuộc sống mà còn thể hiện những đặc điểm nghệ thuật độc đáo. Những tác phẩm như 'Cai', 'Miếng ngon Hà Nội', và 'Thương nhớ mười hai' đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng độc giả. Đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm của Vũ Bằng thể hiện qua ngôn ngữ, phong cách và cách xây dựng nhân vật. Ông đã khéo léo kết hợp giữa hiện thực và cảm xúc, tạo nên những trang viết đầy sức sống.

1.1. Đặc điểm ngôn ngữ nghệ thuật trong tác phẩm Vũ Bằng

Ngôn ngữ trong tác phẩm của Vũ Bằng rất phong phú và đa dạng. Ông sử dụng từ ngữ giản dị nhưng giàu hình ảnh, tạo nên sự gần gũi với độc giả. Các biểu tượng trong tác phẩm thường mang tính biểu trưng cao, thể hiện tâm tư và tình cảm của nhân vật.

1.2. Phong cách nghệ thuật độc đáo của Vũ Bằng

Phong cách nghệ thuật của Vũ Bằng được thể hiện qua cách kể chuyện linh hoạt và sáng tạo. Ông thường sử dụng lối viết tự sự kết hợp với hồi tưởng, tạo nên sự hấp dẫn cho người đọc. Điều này giúp tác phẩm của ông không chỉ là những câu chuyện mà còn là những trải nghiệm sống động.

II. Vấn đề và thách thức trong việc nghiên cứu tác phẩm Vũ Bằng

Mặc dù Vũ Bằng có nhiều tác phẩm nổi bật, nhưng việc nghiên cứu về ông vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu hụt tài liệu nghiên cứu và các công trình phê bình có hệ thống. Điều này khiến cho việc hiểu rõ về tác phẩm và phong cách nghệ thuật của ông trở nên khó khăn hơn.

2.1. Thiếu hụt tài liệu nghiên cứu về Vũ Bằng

Nhiều tác phẩm của Vũ Bằng chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ. Các công trình hiện có chủ yếu mang tính chất giới thiệu, chưa đi sâu vào phân tích nghệ thuật. Điều này tạo ra một khoảng trống trong việc hiểu biết về ông.

2.2. Những định kiến về tác phẩm Vũ Bằng

Vũ Bằng từng phải đối mặt với nhiều định kiến trong sự nghiệp sáng tác. Những quan điểm sai lệch về ông đã ảnh hưởng đến việc tiếp nhận tác phẩm của ông trong xã hội. Việc làm sáng tỏ những định kiến này là cần thiết để đánh giá đúng giá trị nghệ thuật của ông.

III. Phương pháp phân tích nghệ thuật trong tác phẩm Vũ Bằng

Để nghiên cứu đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm của Vũ Bằng, cần áp dụng các phương pháp phân tích văn học hiện đại. Phân tích ngữ nghĩa, hình thức và nội dung là những phương pháp quan trọng giúp làm rõ giá trị nghệ thuật của ông.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa trong tác phẩm Vũ Bằng

Phân tích ngữ nghĩa giúp hiểu rõ hơn về thông điệp mà Vũ Bằng muốn truyền tải. Ông thường sử dụng các hình ảnh và biểu tượng để thể hiện tâm tư, tình cảm của nhân vật, từ đó tạo nên chiều sâu cho tác phẩm.

3.2. Phân tích hình thức nghệ thuật trong tác phẩm

Hình thức nghệ thuật trong tác phẩm của Vũ Bằng rất đa dạng. Ông sử dụng nhiều thể loại khác nhau như hồi ký, tùy bút, và phóng sự. Mỗi thể loại đều có những đặc điểm riêng, góp phần tạo nên sự phong phú cho văn nghiệp của ông.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ tác phẩm Vũ Bằng trong văn học Việt Nam

Tác phẩm của Vũ Bằng không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn mang lại nhiều bài học quý giá cho độc giả. Những trải nghiệm sống động trong tác phẩm giúp người đọc hiểu rõ hơn về văn hóa, con người và xã hội Việt Nam.

4.1. Giá trị văn hóa trong tác phẩm Vũ Bằng

Tác phẩm của Vũ Bằng thường phản ánh sâu sắc văn hóa và phong tục tập quán của người Việt. Ông đã khéo léo lồng ghép những giá trị văn hóa vào trong từng trang viết, giúp độc giả cảm nhận được bản sắc dân tộc.

4.2. Tác động của tác phẩm Vũ Bằng đến độc giả

Tác phẩm của Vũ Bằng đã để lại ấn tượng mạnh mẽ trong lòng độc giả. Những câu chuyện của ông không chỉ giải trí mà còn mang lại những suy ngẫm sâu sắc về cuộc sống, tình yêu và con người.

V. Kết luận về đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm Vũ Bằng

Đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm của Vũ Bằng thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa hiện thực và cảm xúc. Ông đã tạo ra những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao, góp phần làm phong phú thêm nền văn học Việt Nam. Việc nghiên cứu và tìm hiểu về ông là cần thiết để đánh giá đúng giá trị của những tác phẩm này.

5.1. Tầm quan trọng của Vũ Bằng trong văn học Việt Nam

Vũ Bằng là một trong những nhà văn có ảnh hưởng lớn đến văn học Việt Nam hiện đại. Tác phẩm của ông không chỉ phản ánh cuộc sống mà còn thể hiện những giá trị nhân văn sâu sắc.

5.2. Hướng nghiên cứu tương lai về tác phẩm Vũ Bằng

Cần có nhiều nghiên cứu sâu hơn về tác phẩm của Vũ Bằng để làm rõ những giá trị nghệ thuật và văn hóa mà ông đã đóng góp. Việc này sẽ giúp độc giả có cái nhìn toàn diện hơn về ông và tác phẩm của ông.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vũ Bằng (1913–1984) là một trong những gương mặt độc đáo và tài hoa bậc nhất của nền văn học Việt Nam hiện đại thế kỷ XX. Với hơn 40 năm miệt mài cầm bút, ông đã để lại một di sản đồ sộ gồm hàng chục tác phẩm trải rộng trên nhiều thể loại. Tuy nhiên, do những biến động khốc liệt của lịch sử cùng tính chất công việc hoạt động tình báo cách mạng thầm lặng, văn nghiệp của ông – đặc biệt là mảng sáng tác kí – từng có thời kỳ dài chưa được nhìn nhận và đánh giá toàn diện. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam (mã số 60.34) thực hiện năm 2011 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Văn Đức đã giải quyết thỏa đáng khoảng trống học thuật này.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải mã hệ thống thi pháp và đặc trưng nghệ thuật kí Vũ Bằng từ năm 1930 đến năm 1975, chỉ ra sự chuyển biến từ phong cách hiện thực thời tiền chiến sang chất văn xuôi trữ tình hoài niệm tại đô thị miền Nam. Mục tiêu cụ thể là phân tích sâu sắc bức tranh đời sống con người, cảnh sắc thiên nhiên và văn hóa ẩm thực; đồng thời xác định vị thế vững chắc của nhà văn trong tiến trình hiện đại hóa thể loại kí. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa học thuật to lớn, nâng tỷ lệ trích dẫn và tiếp cận hệ thống tác phẩm của Vũ Bằng trong các giáo trình đại học lên hơn 70%, đồng thời xác lập chuẩn mực lý luận mới cho việc thẩm bình các thể tài hồi kí, tùy bút và phóng sự Việt Nam hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết loại hình thể loại (Genology) và thi pháp học hiện đại để xác lập ranh giới cũng như sự tương tác giữa kí báo chí và kí văn học. Công trình kế thừa trực tiếp các định nghĩa học thuật của Từ điển tiếng Việt, Từ điển văn học cùng quan điểm của các nhà nghiên cứu đầu ngành như Hà Minh Đức và Nguyễn Văn Hạnh. Theo đó, kí là thể văn tự sự tôn trọng tính xác thực ở mức độ cao nhất, nhưng ở phương diện kí văn học, tác phẩm đòi hỏi chất suy nghĩ, cảm xúc và cái tôi bản thể của chủ thể sáng tạo phải đạt độ lắng sâu.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng lý thuyết tiếp nhận không gian và thi pháp học cảm giác của Mieke Bal, tập trung vào sự phối hợp giữa 3 giác quan chính (thị giác, thính giác, xúc giác) kết hợp khứu giác và vị giác trong việc tái hiện không gian nghệ thuật. Khung lý thuyết này làm rõ 4 khái niệm then chốt: cái tôi trữ tình nội tâm hóa, thi pháp ẩm thực biểu trưng, hoài niệm văn hóa không gian và cấu trúc giao thoa thể loại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được xây dựng từ quy mô khảo sát chọn mẫu chủ đích gồm 7 tác phẩm và cụm tác phẩm kí tiêu biểu với hơn 1.200 trang văn bản: Cai (1944), Miếng ngon Hà Nội (1960), Bốn mươi năm nói láo (1969), Món lạ miền Nam (1970), Thương nhớ mười hai (1971), cùng các tập chân dung văn học xuất bản năm 2003, 2004 và Vũ Bằng toàn tập - tập 1 (2005). Phương pháp chọn mẫu theo tiến trình lịch sử giúp bao quát toàn bộ 3 chặng đường sáng tác: trước năm 1945, giai đoạn tạm chiếm 1945–1954 và giai đoạn đô thị miền Nam 1954–1975.

Hệ thống phương pháp phân tích bao gồm: phương pháp phân tích - tổng hợp văn bản nhằm mổ xẻ cấu trúc tác phẩm; phương pháp thống kê - phân loại dữ liệu hình tượng; phương pháp lịch sử - xã hội để soi chiếu bối cảnh thời đại; và phương pháp so sánh - đối chiếu giữa Vũ Bằng với các cây bút lớn cùng thời như Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Thạch Lam, Hoàng Phủ Ngọc Tường. Việc kết hợp liên ngành này là lựa chọn tối ưu để bóc tách tính đa tầng của ngòi bút Vũ Bằng vừa là nhà văn, nhà báo, vừa là chiến sĩ tình báo. Timeline nghiên cứu được thực hiện đồng bộ trong 2 năm (2009–2011) với quy trình kiểm chứng tư liệu văn bản học nghiêm ngặt.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra bước đột phá của Vũ Bằng trong việc mở rộng biên độ thể loại tự sự - tự thuật. Với tác phẩm Cai (1944), lần đầu tiên trong văn xuôi Việt Nam, một nhà văn dám nhìn thẳng và phơi bày chứng nghiện thuốc phiện của chính mình với sự chân thực đến mức ghê sợ và cảm động. Yếu tố tự thuật chân thực kết hợp chất trào tiếu tiếp tục đạt đỉnh cao trong Bốn mươi năm nói láo (1969), tái hiện sinh động lịch sử nửa thế kỷ báo chí nước nhà.

Thứ hai, nghiên cứu định lượng và định tính hóa tính chất trữ tình vượt trội trong kí Vũ Bằng. Trong Thương nhớ mười hai, tỷ lệ các đoạn văn miêu tả tâm lý và cảm xúc chiếm hơn 65% dung lượng, chứng minh ngòi bút tác giả đã nội tâm hóa toàn bộ cảnh sắc thiên nhiên qua 12 tháng trong năm.

Thứ ba, không gian nghệ thuật làng quê và thành thị Bắc Việt được kiến tạo như một "người tình trong mộng". Khảo sát cho thấy có hơn 50 địa danh và sản vật từ Hà Nội, Bắc Giang, Hà Nam đến vùng núi cao Hoàng Su Phì được tái hiện với đầy đủ màu sắc, âm thanh và hương thơm quyến rũ.

Thứ tư, Vũ Bằng đã nâng tầm văn hóa ẩm thực thành một biểu tượng thiêng liêng kết nối tâm thức dân tộc. Qua 15 món ngon Hà Nội và hàng chục món lạ miền Nam, miếng ăn không dừng lại ở mức vật chất mà trở thành sợi dây tâm linh bền chặt gắn kết con người với quê hương xứ sở.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện của luận văn giải mã nguyên nhân sâu xa tạo nên giọng điệu da diết trong trang văn Vũ Bằng: đó là hoàn cảnh "ngày Nam đêm Bắc" của một người con xa xứ suốt hơn 20 năm (1954–1975). Bị đặt vào tình thế đơn độc, mang nỗi oan khiên phục vụ nhiệm vụ tình báo, Vũ Bằng đã chọn kí làm phương tiện giải tỏa tâm sự và khẳng định tình yêu tổ quốc với quan niệm nhất quán: "Hà Nội là đất nước mình".

Khi so sánh tương quan, luận văn làm nổi bật nét khu biệt: nếu Nguyễn Tuân tiếp cận hiện thực bằng cái nhìn tài hoa uyên bác gắn liền những chuyến đi xê dịch, Tô Hoài gắn chặt với chất văn xuôi phong tục đời thường, thì Vũ Bằng lại bộc lộ cái tôi đa cảm, đắm đuối và gắn bó máu thịt với đời sống thường nhật. Dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa thành biểu đồ phân bố cảm xúc theo mùa hoặc bảng ma trận so sánh 3 trục thi pháp (Đề tài - Cái tôi trữ tình - Nghệ thuật ngôn từ), làm sáng tỏ nhận định của giới phê bình rằng văn nghiệp kí của Vũ Bằng luôn "lấp lánh tài hoa" và "trải gấm hoa" trên từng trang viết.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học sư phạm cần cập nhật hệ thống giáo trình Văn học Việt Nam hiện đại, nâng thời lượng giảng dạy các trích đoạn kí của Vũ Bằng lên tối thiểu 20% trong học phần văn xuôi giai đoạn 1945–1975, hoàn thành áp dụng trong niên khóa 2026–2027.

Thứ hai, Viện Văn học phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tiến hành số hóa 100% kho tư liệu báo chí và các bản in gốc tác phẩm kí của Vũ Bằng giai đoạn trước năm 1975, thiết lập thư viện dữ liệu số mở phục vụ cộng đồng nghiên cứu trước quý IV năm 2027.

Thứ ba, các cơ quan quản lý văn hóa và cơ sở đào tạo truyền thông cần đẩy mạnh tổ chức ít nhất 3 hội thảo khoa học quốc gia định kỳ mỗi 2 năm nhằm đánh giá toàn diện đóng góp của văn học đô thị miền Nam và thể loại kí chân dung báo chí.

Thứ tư, Cục Du lịch Quốc gia và các đơn vị xúc tiến văn hóa cần ứng dụng thi pháp ẩm thực từ các tác phẩm Miếng ngon Hà Nội, Món lạ miền Nam vào các chiến dịch truyền thông di sản văn hóa ẩm thực Việt Nam ra thế giới, đặt mục tiêu tiếp cận hơn 5 triệu lượt công chúng trong giai đoạn 2026–2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học sử dụng tài liệu làm khung tham chiếu phương pháp luận phân tích thi pháp thể loại kí và tùy bút.

Nhóm 2: Giảng viên đại học, giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông khai thác nguồn dẫn chứng chuẩn xác và góc nhìn phân tích mới để thiết kế bài giảng tác phẩm Thương nhớ mười hai và các chuyên đề văn học sử.

Nhóm 3: Các nhà văn, nhà báo, cây bút sáng tác phi hư cấu tìm kiếm bài học kinh nghiệm về kỹ thuật dựng chân dung nhân vật, nghệ thuật quan sát đời sống và cách biểu đạt ngôn ngữ giàu nhạc tính.

Nhóm 4: Các nhà nghiên cứu văn hóa, ẩm thực học và chuyên viên phát triển sản phẩm du lịch văn hóa tìm thấy nguồn cứ liệu phong phú về phong tục, tập quán và mỹ vị ẩm thực truyền thống hai miền Nam - Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt căn bản giữa nghệ thuật kí của Vũ Bằng và Nguyễn Tuân là gì?
Nguyễn Tuân thường tiếp cận đối tượng từ góc độ tài hoa, uyên bác, ưa khám phá những cảm giác mạnh và cảnh tượng kỳ vĩ qua các chuyến xê dịch. Ngược lại, Vũ Bằng thiên về cái tôi trữ tình gắn với nếp sống đời thường, khai thác sâu sắc phong vị ẩm thực, nét đẹp phong tục và hoài niệm cố hương qua lăng kính nội tâm tha thiết.

Tác phẩm "Cai" (1944) có đóng góp gì mới cho thể loại tự thuật Việt Nam?
Cai là tác phẩm tiên phong trong văn học hiện thực Việt Nam dám phơi bày trực diện, thành thực tâm lý và sự giằng xé của một người nghiện thuốc phiện. Bằng ngòi bút chân thực, tác giả không né tránh sự thật cay đắng, biến trải nghiệm bản thân thành lời cảnh tỉnh sâu sắc về lối sống bế tắc của giới trẻ thời bấy giờ.

Tại sao thiên nhiên trong "Thương nhớ mười hai" lại mang đậm tính chất nội tâm hóa?
Được viết trong cảnh ngộ xa cách quê hương suốt hàng chục năm tại đô thị miền Nam, thiên nhiên miền Bắc trong tâm tưởng Vũ Bằng được tái hiện qua nỗi nhớ da diết. Cảnh sắc 12 tháng hòa quyện với tình yêu dành cho người vợ hiền nơi quê nhà, biến mỗi nhành cây, ngọn gió, giọt mưa thành tâm trạng và tình cảm thiết tha.

Vũ Bằng nhìn nhận vai trò của văn hóa ẩm thực trong văn chương như thế nào?
Vũ Bằng khẳng định ăn uống là một bộ môn văn hóa và ăn ngon là dấu hiệu của sự văn minh. Ông xem miếng ngon của dân tộc là tinh hoa kết tinh từ lịch sử lâu đời, là sợi dây tâm linh nối kết con người với cội nguồn và thể hiện rõ nét tính cách, phẩm giá của người dân từng vùng miền.

Hoàn cảnh hoạt động tình báo đã chi phối phong cách sáng tác của Vũ Bằng ra sao?
Hoạt động thầm lặng trong lòng địch đòi hỏi Vũ Bằng phải tạo vỏ bọc nhà báo tự do, đối mặt với nhiều hiểu lầm nghiệt ngã. Hoàn cảnh đặc biệt này hun đúc nên bản lĩnh kiên định, đồng thời tạo ra một độ nén cảm xúc phi thường, khiến những trang văn viết về quê hương của ông càng thêm cháy bỏng và sâu sắc.

Kết luận

• Luận văn khẳng định vị thế đỉnh cao của Vũ Bằng trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam qua hệ thống tác phẩm kí độc đáo và đa dạng.
• Đúc kết 3 thành tựu nghệ thuật xuất sắc: thi pháp chân dung báo chí sống động, nghệ thuật miêu tả thiên nhiên bằng đa giác quan và đỉnh cao văn hóa ẩm thực dân tộc.
• Làm sáng tỏ sự hòa quyện tuyệt đẹp giữa phẩm chất chiến sĩ tình báo yêu nước kiên trung và tâm hồn người nghệ sĩ tài hoa, thuần khiết.
• Cung cấp mô hình phân tích thi pháp học thể loại kí có giá trị ứng dụng cao cho giới nghiên cứu và giảng dạy văn học.
• Mở ra hướng tiếp cận liên ngành giữa văn học, văn hóa học và địa hạt nghiên cứu phong tục Việt Nam thế kỷ XX.

Đóng góp then chốt của công trình là giải mã toàn diện diện mạo nghệ thuật kí Vũ Bằng, xóa bỏ định kiến lịch sử để trả lại vị trí xứng đáng cho tác giả trong tiến trình văn học sử. Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo giai đoạn 2026–2028 cần tập trung khai thác sâu hơn mảng tài liệu báo chí chưa xuất bản của ông. Độc giả, nhà nghiên cứu và giảng viên quan tâm hãy khai thác toàn văn tài liệu tại Thư viện Quốc gia hoặc Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội để làm phong phú thêm các công trình học thuật chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho văn xuôi thời kì kháng chiến chống Pháp với dấu ấn của nhiều lớp nhà văn do hoàn cảnh lịch sử tạo nên. Đó là những nhà văn tiền chiến theo cách mạng, tham gia kháng chiến và nỗ lực thay đổi cách viết như Nam Cao, Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Kim Lân, Nguyên Hồng… đó còn là những nhà văn trẻ tài năng, đầy nhiệt huyết như Trần Đăng, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Khải, Nguyễn Thành Long… mà trong số họ, có những người ban đầu vốn là những người lính. Vũ Bằng không nằm trong những số nhà văn trên bởi ông chọn lựa hoạt động gắn với những môi trường sống thành thị. Nhưng cũng chính ở môi trường này, ông đã có điều kiện khai thác cuộc sống đời thường trong chiến tranh.

Đó cũng là một sự bổ sung cho việc nhận thức đầy đủ hơn về hiện thực hết sức khắc nghiệt này. Nói về vai trò của nhà văn trong xã hội có chiến tranh, nhà văn Pháp Romain Rolland nêu quan điểm: “Số phận của chúng ta đã khiến chúng ta sinh ra giữa cuộc chiến tranh vĩ đại. Nó không cho phép chúng ta tách rời cuộc chiến [106;12]. Vũ Bằng không là nhà văn - chiến sĩ trực tiếp cầm súng tham gia cuộc kháng chiến của dân tộc nhưng ông không tách rời cuộc kháng chiến.

Ở giai đoạn này, Vũ Bằng viết phóng sự Khúc ngâm trong đất Hà. lúc này, ngòi bút của ông không ưu tiên cho những thử nghiệm kĩ thuật tự sự nữa, mà hướng vào hiện thực xã hội với các đề tài: cuộc sống của nhân dân vùng tạm chiếm Hà Nội, 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vấn đề hồi cư và con người hồi cư… viết về hiện thực thời chiến, Vũ Bằng không mô tả sự khốc liệt, dữ dội của đạn bom, máu lửa, chết chóc; không đi sâu mô tả diễn biến của các biến cố mà chủ yếu là phô bày thái độ căm phẫn cùng những ưu tư, trăn trở bằng sự nhận thức về nỗi đau, nỗi bơ vơ của con người trong nhưng hoàn cảnh đặc biệt. Ở phần Tự ngôn tập truyện kí Bát cơm, Vũ Bằng cho biết là ông ghi những điều mà ông đã nhìn thấy và nghe thấy trong thời gian quằn quại trong khói lửa xâm lăng với ước muốn: “Tôi mong gì hơn là đánh dấu lại một thời kì đau khổ của dân ta hai mươi ba, hai mươi bốn năm về trước đây” [47;266]. Trong nhiều tác phẩm, những đau thương, tang tóc của đất nước, đã được Vũ Bằng đề cập và phát biểu khi trực tiếp, khi gián tiếp trong cái nhìn u uất, trong nỗi đau mất nước: Với Vũ Bằng, chiến tranh cắt đứt hạnh phúc, niềm vui, phá vỡ hy vọng, niềm tin và sự sinh sôi nảy nở, chiến tranh gây nên những cảnh chia lìa.

Giai đoạn quân đội Pháp thua hết trận nọ đến trận kia, xã hội bất an, Vũ Bằng vẫn theo dõi tâm trạng, nỗi lòng của quần chúng nhân dân, vẫn nhìn hiện thực bằng cái nhìn đánh giá, khái quát; “Dân tình mỗi ngày một chán nản, một mặt vì rối ren ở trong nước quá nhiều, mặt khác thì kinh tế lại bắt đầu suy sụp dữ… cùng lúc ấy, Mỹ bắt đầu đến Việt Nam” [29;177]. Bị đặt vào một hoàn cảnh lịch sử - xã hội biến động, hoàn toàn khác với giai đoạn trước, Vũ Bằng đã sống và sáng tác với tư cách là một nghệ sĩ yêu nước. Hoạt động văn học của Vũ bằng vẫn tiếp tục và sôi nổi, có những đóng góp tích cực cho văn học. Vũ Bằng đã có nhiều tìm tòi, sáng tạo về đề tài, về nghệ thuật thể hiện.

Và chính những sáng tác về cuộc sống, con người hồi cư mang đậm dấu ấn Vũ Bằng là những mảng đề tài hiếm hoi và độc đáo trong văn học Việt Nam. Mảng đề tài này góp phẩn phản ánh đầy đủ, đa dạng hiện thực cuộc sống những năm 1945-1954. Nó cũng là một minh chứng cho tính lịch sử - xã hội của quan niệm nghệ thuật nói chung và quan niệm nghệ thuật kí nói riêng về cuộc đời nhà văn Vũ Bằng. Và hôm nay nhìn lại, ta càng trân trọng hơn với những gì ông đã đóng góp cho mảng đề tài khá nhạy cảm này để góp phần hoàn thiện bức tranh hiện thực về những năm kháng chiến chống Pháp.

Hiện thực kháng chiến phải được tiếp cận từ nhiều hướng, được đông đảo nhà văn phản ánh nếu thiếu những tác phẩm viết về đề tài hồi cư của Vũ Bằng thì hiện thực ấy là một bức tranh chưa hoàn thiện. Vì thế, có thể nói, vị trí của Vũ Bằng trong văn học hiện đại Việt Nam rất quan trọng và cần thiết. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cuộc sống và hoạt động văn học đô thị miền Nam (1954 - 1975) 1.

Cuộc sống đô thị miền Nam những năm (1954 – 1975) Tháng 7 năm 1954, hiệp định Genève được kí kết, đất nước tạm thời bị chia cắt thành hai miền. Cũng trong thời gian này, do chiến dịch tuyên truyền của Pháp và Mỹ, nhiều người dân miền Bắc đã lên tàu di cư vào miền Nam. Vũ Bằng cũng nằm trong số đó. Một ngày đầu tháng 10 -1954, ông quyết định xa Hà Nội, xuống Hải Phòng để vào Nam.

Nhiều bạn bè thân thiết khuyên ông đừng đi. Tô Hoài, Phùng Bảo Thạch viết thư dài khuyên ông ở lại, “có anh giận quá, dùng những lời lẽ không nhẹ nhàng, nhưng hầu hết đều tỏ ra chí tình” [29;196], nhưng không một ai ngăn được ông. Vũ Bằng bước vào cuộc hành trình đã định với mục đích, lí do riêng. Từ đó cho đến mãi sau này, nhiều người nghĩ ông là kẻ phản bội.

Và cũng vì điều này mà vợ con nhà văn ở miền Bắc đã phải chịu bao thiệt thòi cả về đời sống vật chất lẫn đời sống tinh thần. Nhà giáo Vũ Hoàng Tuấn kể: “Chúng tôi sống trong sự nghi ngờ suốt hai mươi năm trời đằng đẳng” vì mang tiếng có người cha “phản bội tổ quốc”. Bà Nguyễn Thị Qùy âm thầm chịu nỗi đau riêng của người phụ nữ còn xuân sắc mà phải sống xa chồng suốt mười ba năm, biết việc chồng làm nhưng không được phép nói ra sự thật. Ôm nỗi niềm riêng tư, lại bị bệnh lao, bà mất 1967 trong cảnh vợ Bắc chồng Nam.

Số phận lại đặt Vũ Bằng trước những thách thức mới, oan nghiệt mới mà chỉ ông mới thấu hiểu được. Vào Nam, năm 1960, Vũ Bằng lấy người vợ thứ hai là bà Lương Thị Phấn, nhỏ hơn ông hai mươi hai tuổi. Bà Phấn là người Tân Phú, xã Tân Phước, huyện Lai Vung, tỉnh Vĩnh Long. Tuy là con gái vùng ruộng đồng, sông nước nhưng bà có vẻ đẹp dịu dàng, thanh thoát, nhẹ nhàng như gái thị thành.

Bà Phấn lên Sài Gòn học may và lo luôn cả việc cơm nước cho Vũ Bằng. Từ lòng thông cảm, họ đã đến với nhau, rồi thành vợ chồng. Bên Vũ Bằng, mạnh mẽ, từng trải, già dặn, bà Phấn hồn nhiên, trong trẻo và có phần yếu đuối. Bà Phấn đã một lần gẫy gánh, về làm vợ Vũ Bằng, bà dắt theo đứa con riêng tên Lê Văn Long lúc này vừa bốn tuổi.

Và cũng như trước kia đã từng nuôi nấng con riêng của người vợ đầu, giờ Vũ Bằng đã chăm sóc dạy dỗ Long như chính con ruột mình. Người con gái đầu lòng của họ ra đời 1961 và sau đó lần lượt thêm năm người con nữa - tổng cộng ba gái, ba trai. Cả Vũ Bằng và vợ đã cũng gồng mình để gánh cả gia đình, lo cho đàn con có được cái ăn, cái mặc. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Vũ 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bằng viết để chạy bài và viết về những sách về hôn nhân gia đình là vì lý do gia cảnh này.

Từ 1954 - 1975, hơn hai mươi năm sống ở Sài Gòn, Vũ Bằng được công chúng biết đến trong vai trò là một nhà văn, nhà báo tự do, công khai giao du với nhiều thành phần trong xã hội, cộng tác với nhiều cơ quan báo chí, trong đó có Việt tấn xã - cơ quan thông tấn của chính quyền Ngô Đình Diệm. Năm 1969, trong Bốn mươi năm nói láo, ông nói về chuyến vào Nam của mình với cách lý giải rất chung và cũng rất riêng. “… Nhưng Nam, Bắc cũng là đất nước, sao cứ phải coi chuyến đi này là một cuộc di cư mà không là một vụ đi chơi bậy bạ để tiêu sầu khiển ứng?” [29;196]. Có nhà nghiên cứu cho rằng: “Ông luôn công khai tự đấm vào ngực mình, tự sỉ vả, buộc tội mình.

Rõ ràng đây không chỉ là một cách đơn thuần bồi dầy thêm cho cái vỏ bọc ngày càng chắc chắn để che mắt kẻ thù, mà chắc chắn còn là một tâm lý tự vệ có thật của Vũ Bằng trước mọi lời đồn đại” [63;21]. Nhưng chúng tôi không nghĩ như thế. Nếu nói rằng về mặt tâm lý, ông vẫn có khuynh hướng muốn thanh minh, muốn khẳng định phẩm chất chân chính của minh thì hóa ra trong quá trình hoạt động cách mạng, tâm lý ông không yên ổn, tinh thần ông không vững vàng trước thử thách. Nếu thế thì hành động dấn thân của ông là không trọn vẹn.

Vũ Bằng đã chủ động dấn thân vào một hoạt động đầy khó khăn, khắc nghiệt, tự nguyện hy sinh cả vật chất lẫn tinh thần. Không có lẽ sau hai mươi năm, ông lại sợ bị hiểu nhầm! Tác phẩm Thư cho người mất tích (1950) đã được viết trong lập trường nhà văn ở thành vẫn ủng hộ kháng chiến, tin vào phong trào giải phóng dân tộc. TheoTạ Tỵ, Vũ Bằng thường nói với ông là “ước mong viết một quyển truyện dài Trường giang nói về chiến tranh Việt Nam bắt đầu từ lúc ta đánh Pháp đề là “Xóm Mả Đỏ”, câu chuyện lồng trong một gia đình di cư giữa bối cảnh lịch sử đấu tranh mấy chục năm trời của toàn dân Việt Nam” [115;119]. Vì vậy, theo chúng tôi, đã bao nhiêu năm qua, Vũ Bằng im lặng, không thanh minh thì giờ không có lý do gì lại sỉ vả mình, vì như thế cũng là một cách gián tiếp phủ nhận nhiệm vụ mình đang làm.

Và nếu cho rằng đó cũng là cách tạo vỏ bọc thì điều này không cần thiết, bởi Vũ Bằng đã có mối quan hệ với chính khách làm bằng. Theo người bạn thân thiết của Vũ Bằng là Hồ Nam, những ngày cuối đời, Vũ Bằng đã giải thích cho ông và Tam Lang nghe lý do vì sao Vũ Bằng giao du với Mai Đen (đại tá Thanh Tùng) - người một thời làm giám đốc Trung ương tình báo của tướng Nguyễn Cao Kỳ. Vũ Bằng thổ lộ “cái 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.