Luận Văn Thạc Sĩ: Con Người Trong Phóng Sự Việt Nam Giai Đoạn 1932-1945

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay con người trong phóng sự việt nam giai đoạn 1932 1945, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Cao Thị Nguyệt
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thanh Minh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Con Người Trong Phóng Sự Việt Nam Giai Đoạn 1932 - 1945
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 0.7. Đóng góp của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH CON NGƯỜI TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 – 1945
• 1.1. Điều kiện lịch sử, văn hóa, xã hội hình thành con người trong văn học Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945
• 1.2. Vài nét quan niệm về con người trong văn học hiện đại Việt Nam (từ đầu thế kỉ XX đến 1945)
• 1.3. Khái niệm quan niệm về con người trong văn học
• 1.4. Con người trong văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến trước Cách mạng tháng Tám 1945
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC TẦNG LỚP CON NGƯỜI TRONG PHÓNG SỰ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1932 – 1945
• 2.1. Một số tầng lớp dưới đáy xã hội
• 2.2. Người lao động nghèo lương thiện
• 2.3. Phụ nữ tân thời
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC HÌNH THỨC THỂ HIỆN CON NGƯỜI TRONG PHÓNG SỰ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1932 – 1945
• 3.1. Phương thức lựa chọn, tiếp cận con người của phóng sự 1932 - 1945
• 3.2. Phương thức lựa chọn con người làm đối tượng phản ánh của phóng sự
• 3.3. Phương thức tiếp cận và khai thác thông tin ở những con người cụ thể
• 3.4. Bút pháp tả chân khi phản ánh con người của phóng sự 1932 – 1945
• 3.5. Bút pháp tả chân khi miêu tả con người
• 3.6. Bút pháp tả chân khi kể sự việc, tả cảnh
• 3.7. Ngôn ngữ thể hiện con người trong phóng sự 1932 – 1945
• 3.8. Sử dụng khẩu ngữ và tiếng “lóng” đặc thù của từng tầng lớp con người
• 3.9. Ngôn ngữ châm biếm
• 3.10. Hệ thống ngữ liệu dân gian và ngôn ngữ đậm chất “Âu hóa”
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám Phá Con Người Trong Phóng Sự Việt Nam Giai Đoạn 1932 1945

Phóng sự Việt Nam giai đoạn 1932-1945 là một thể loại văn học đặc sắc, phản ánh chân thực cuộc sống của con người trong bối cảnh lịch sử đầy biến động. Thể loại này không chỉ đơn thuần là ghi chép mà còn là một cách nhìn sâu sắc về xã hội, văn hóa và con người Việt Nam. Qua các tác phẩm phóng sự, độc giả có thể cảm nhận được những nỗi đau, khổ cực và cả những khát vọng sống của các tầng lớp khác nhau trong xã hội.

1.1. Tổng Quan Về Phóng Sự Việt Nam Giai Đoạn 1932 1945

Phóng sự Việt Nam ra đời vào những năm đầu thế kỷ 20, nhưng đến giai đoạn 1932-1945, thể loại này mới thực sự phát triển mạnh mẽ. Các tác phẩm phóng sự không chỉ phản ánh hiện thực mà còn thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả về xã hội. Những tác phẩm tiêu biểu như 'Tôi kéo xe' của Tam Lang đã mở ra một hướng đi mới cho thể loại này.

1.2. Vai Trò Của Con Người Trong Phóng Sự

Con người là tâm điểm của phóng sự, nơi mà các nhà văn không chỉ ghi lại sự kiện mà còn khai thác sâu vào tâm tư, tình cảm và hoàn cảnh sống của nhân vật. Những nhân vật trong phóng sự thường là đại diện cho các tầng lớp xã hội khác nhau, từ người lao động nghèo đến những người thuộc tầng lớp thượng lưu.

II. Những Thách Thức Của Con Người Trong Phóng Sự Giai Đoạn 1932 1945

Giai đoạn 1932-1945 là thời kỳ đầy khó khăn cho con người Việt Nam. Những thách thức từ chiến tranh, đói kém và áp bức xã hội đã tạo ra những mảng tối trong cuộc sống của con người. Phóng sự đã phản ánh chân thực những vấn đề này, từ đó giúp người đọc hiểu rõ hơn về hoàn cảnh sống của các nhân vật.

2.1. Đói Nghèo Và Khổ Cực Của Người Dân

Nhiều phóng sự đã mô tả rõ nét cuộc sống khốn khó của người dân trong bối cảnh kinh tế khó khăn. Những hình ảnh về nạn đói, sự nghèo khổ đã được các tác giả khắc họa một cách chân thực, khiến người đọc không khỏi xót xa.

2.2. Áp Bức Xã Hội Và Sự Phân Biệt Giai Cấp

Phóng sự cũng chỉ ra sự phân biệt giai cấp rõ rệt trong xã hội. Những người thuộc tầng lớp thấp thường phải chịu đựng sự áp bức từ những người có quyền lực. Điều này không chỉ thể hiện qua ngôn ngữ mà còn qua các tình huống cụ thể trong các tác phẩm.

III. Phương Pháp Khai Thác Con Người Trong Phóng Sự

Các nhà văn phóng sự đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để khai thác con người. Từ việc phỏng vấn, quan sát đến việc tham gia vào cuộc sống của nhân vật, những phương pháp này đã giúp họ có cái nhìn sâu sắc hơn về con người và xã hội.

3.1. Phỏng Vấn Và Ghi Chép Thực Tế

Phỏng vấn là một trong những phương pháp quan trọng giúp các nhà văn thu thập thông tin. Qua những cuộc trò chuyện, họ đã có thể hiểu rõ hơn về tâm tư, nguyện vọng của nhân vật, từ đó phản ánh chân thực cuộc sống của họ.

3.2. Tham Gia Vào Cuộc Sống Của Nhân Vật

Nhiều tác giả đã không ngần ngại tham gia vào cuộc sống của nhân vật để trải nghiệm thực tế. Điều này giúp họ có cái nhìn sâu sắc và chân thực hơn về những khó khăn mà nhân vật phải đối mặt.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Con Người Trong Phóng Sự

Nghiên cứu con người trong phóng sự không chỉ có giá trị về mặt lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giáo dục và nâng cao nhận thức xã hội. Những tác phẩm phóng sự có thể được sử dụng trong giảng dạy văn học, giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa Việt Nam.

4.1. Giáo Dục Văn Hóa Qua Phóng Sự

Phóng sự có thể được sử dụng như một công cụ giáo dục hiệu quả, giúp học sinh tiếp cận với các vấn đề xã hội và lịch sử một cách sinh động. Những tác phẩm này không chỉ mang tính chất giải trí mà còn có giá trị giáo dục cao.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức Xã Hội

Thông qua việc nghiên cứu con người trong phóng sự, người đọc có thể nâng cao nhận thức về các vấn đề xã hội hiện tại. Điều này giúp họ có cái nhìn sâu sắc hơn về cuộc sống và những thách thức mà con người đang phải đối mặt.

V. Kết Luận Về Con Người Trong Phóng Sự Việt Nam Giai Đoạn 1932 1945

Nghiên cứu con người trong phóng sự Việt Nam giai đoạn 1932-1945 không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn học mà còn về xã hội Việt Nam trong thời kỳ này. Những tác phẩm phóng sự đã phản ánh chân thực cuộc sống của con người, từ đó góp phần nâng cao nhận thức xã hội.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Phóng Sự Trong Văn Học

Phóng sự đã khẳng định được vị trí của mình trong văn học Việt Nam, không chỉ là một thể loại ghi chép mà còn là một cách thể hiện quan điểm nghệ thuật sâu sắc về con người và xã hội.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu con người trong phóng sự cần tiếp tục được mở rộng và phát triển, nhằm khám phá thêm nhiều khía cạnh mới của cuộc sống và văn hóa Việt Nam trong các giai đoạn lịch sử khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn lịch sử 1932 - 1945 đánh dấu bước chuyển mình mang tính bước ngoặt của văn học Việt Nam hiện đại, gắn liền với sự thăng hoa của thể loại phóng sự. Kể từ khi tác phẩm Tôi kéo xe của Tam Lang xuất hiện vào năm 1932, phóng sự nhanh chóng khẳng định vị thế độc lập, bắc nhịp cầu vững chắc giữa báo chí điều tra và văn học hiện thực. Trong suốt 13 năm phát triển rực rỡ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, thể loại này đã trở thành công cụ sắc bén phản ánh toàn diện những biến động chính trị, kinh tế và văn hóa của xã hội thuộc địa nửa phong kiến.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là khảo sát hình tượng con người trong phóng sự Việt Nam giai đoạn 1932 - 1945, tập trung phân tích 12 tác phẩm tiêu biểu của 3 tác giả xuất sắc: Tam Lang, Vũ Trọng Phụng và Nguyễn Đình Lạp. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể nhằm làm rõ môi trường sống, công việc, đời sống vật chất và thế giới tinh thần của các tầng lớp xã hội đô thị, đặc biệt là những kiếp người dưới đáy xã hội.

Nghiên cứu được triển khai trong phạm vi không gian đô thị Hà Nội và các vùng ngoại ô phụ cận trong khung thời gian từ năm 1932 đến năm 1945. Đây là thời kỳ người lao động chịu tác động nặng nề từ cuộc khủng hoảng kinh tế với tỷ lệ thất nghiệp lên tới 33% và mức sụt giảm tiền lương từ 30% đến 50%. Ý nghĩa học thuật của luận văn thể hiện ở việc hệ thống hóa quan niệm nghệ thuật về con người, cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực phục vụ công tác giảng dạy 5 tác phẩm văn học tiền chiến trong chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời đóng góp tư liệu quý giá cho ngành xã hội học lịch sử.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng của 2 hệ thống lý thuyết trụ cột: Thi pháp học hiện đại và Xã hội học văn học. Về thi pháp học, công trình kế thừa quan niệm nghệ thuật về con người của các nhà nghiên cứu đầu ngành như Trần Đình Sử và Huỳnh Như Phương. Quan niệm này xác định hình tượng nhân vật chính là hệ quy chiếu thẩm mỹ, phản ánh tầm nhìn, chiều sâu triết lý và tư duy sáng tạo của người cầm bút. Về xã hội học văn học, nghiên cứu xem xét con người như sản phẩm của hoàn cảnh lịch sử, chịu sự chi phối trực tiếp từ cơ chế vận hành kinh tế và sự phân tầng giai cấp đô thị đầu thế kỷ 20.

Khung lý thuyết của công trình làm sáng tỏ 4 khái niệm then chốt: quan niệm nghệ thuật về con người, cái tôi cá nhân, sự bần cùng hóa và tha hóa nhân cách, cùng tính lưỡng hợp giữa văn học và báo chí. Nghiên cứu đặt đối tượng khảo sát vào dòng chảy chuyển biến tư tưởng từ đầu thế kỷ 20 đến năm 1945. Trong tiến trình này, 3 khuynh hướng văn học lớn bao gồm văn xuôi Tự lực văn đoàn, Thơ mới và văn học hiện thực đã cùng góp phần giải phóng cái tôi cá nhân thoát khỏi những quy chuẩn đạo đức Nho giáo trung đại.

Phương pháp nghiên cứu

Về nguồn dữ liệu và cỡ mẫu, công trình tiến hành khảo sát toàn diện mẫu gồm 12 thiên phóng sự dài và trung thiên tiêu biểu, được tuyển chọn từ bộ Tuyển tập Phóng sự Việt Nam 1932 - 1945 do Nhà xuất bản Văn học phát hành năm 2000. Mẫu nghiên cứu bao gồm 4 tác phẩm của Tam Lang (Tôi kéo xe, Đĩa mứt gừng, Lọng cụt cán, Tập ảnh), 5 tác phẩm của Vũ Trọng Phụng (Cạm bẫy người, Kĩ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô, Lục xì, Một huyện ăn Tết) và 3 tác phẩm của Nguyễn Đình Lạp (Thanh niên trụy lạc, Ngoại ô, Ngõ hẻm).

Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là chọn mẫu có chủ đích theo tiêu chí đại diện điển hình cho các giai tầng xã hội đô thị và vùng ven đô. Quá trình xử lý dữ liệu kết hợp đồng bộ 6 phương pháp nghiên cứu liên ngành: phương pháp hệ thống, phương pháp thống kê ngữ liệu, phương pháp xã hội học văn học, phương pháp thi pháp học, phương pháp phân tích tâm lý và phương pháp so sánh tổng hợp. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này xuất phát từ bản chất thể loại phóng sự là cấu trúc giao thoa giữa dữ liệu sự kiện báo chí xác thực và tính thẩm mỹ văn chương. Timeline nghiên cứu được thực hiện và nghiệm thu thành công vào năm 2017 tại Đại học Thái Nguyên, bảo đảm tính khoa học, độ tin cậy và tính nhất quán học thuật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Luận văn đã làm sáng tỏ 4 phát hiện cốt lõi về hiện thực đời sống và tính cách con người trong giai đoạn 1932 - 1945:

Thứ nhất, phóng sự phơi bày tận cùng kiếp sống người ngựa và sự bần cùng hóa của tầng lớp cần lao đô thị. Thống kê lịch sử cho thấy số lượng xe kéo tại Hà Nội tăng từ 728 chiếc năm 1901 lên quy mô hàng nghìn phương tiện vào những năm 1930. Với mức giá thuê 15 xu một giờ, phu xe phải đánh đổi bằng sức cùng lực kiệt và những bát canh sái thuốc phiện 5 xu để duy trì thể lực. Thuế xe kéo bị chính quyền thực dân áp đặt cao gấp 2,5 lần thuế lò mổ, đẩy người phu xe vào vòng xoáy nợ nần và bạo lực tàn nhẫn từ các cai xe.

Thứ hai, tác phẩm khắc họa bi kịch kiệt quệ của cư dân lao động nghèo vùng ven đô trước các biến cố kinh tế và chính sách quản lý hà khắc. Dữ liệu từ Phòng Canh nông Bắc Kỳ vào tháng 5 năm 1934 ghi nhận mức thu nhập bình quân của người dân tại 6 tỉnh chỉ đạt 12 xu cho 6 người trong một ngày. Cùng với gánh nặng sưu thuế tăng từ 50 kg gạo năm 1929 lên 300 kg gạo năm 1933, tức tăng gấp 6 lần, hàng vạn gia đình như bác Vuông trong Ngoại ô hay vợ chồng Khuyên trong Ngõ hẻm đã rơi vào cảnh phá sản, bệnh tật và bế tắc cùng cực.

Thứ ba, nghiên cứu vạch trần quá trình tha hóa nhân cách dưới sức mạnh hủy diệt của đồng tiền. Khủng hoảng kinh tế khiến 25.000 công nhân miền Bắc bị sa thải, trong đó có 12.000 thợ mỏ, tạo ra làn sóng di cư ồ ạt vào đô thị. Tình trạng này làm bùng phát các tệ nạn cờ bạc bịp, mại dâm, lối sống trụy lạc và nghề lấy Tây, biến quan hệ nhân luân thành những món hàng trao đổi trục lợi.

Thứ tư, dù bị dập vùi trong nghịch cảnh, bản chất lương thiện và khát vọng hạnh phúc của người lao động chân chính vẫn được bảo tồn nguyên vẹn. Tình làng nghĩa xóm tại xóm Hàng Mã hay đức hy sinh của nhân vật Khuyên là minh chứng cho ngọn lửa nhân phẩm không bao giờ tắt. Các dữ liệu về cơ cấu giai tầng và phân bổ thu nhập có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện mức tăng trưởng sưu thuế 600% và bảng thống kê mức sống phân tầng đô thị, trong đó nhóm dưới đáy chiếm trên 70% dung lượng phản ánh của các tác phẩm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu giải thích nguyên nhân cốt lõi dẫn đến bức tranh xã hội đen tối xuất phát từ sự kết hợp tàn bạo giữa chính sách bóc lột thuộc địa và tàn dư phong kiến lỗi thời. Sự xâm nhập của lối sống tư sản thực dụng đã phá vỡ các chuẩn mực đạo đức cổ truyền, đẩy con người vào trạng thái khủng hoảng bản thể sâu sắc.

Khi so sánh với các nghiên cứu cùng thời, phóng sự 1932 - 1945 thể hiện sự khác biệt vượt trội về tính thời sự và mức độ xác thực. Nếu tiểu thuyết Tự lực văn đoàn chủ yếu xoay quanh bi kịch tình cảm của tầng lớp trí thức tiểu tư sản, và truyện ngắn của Nam Cao hay Ngô Tất Tố tập trung vào không gian nông thôn nghèo đói, thì phóng sự của Tam Lang, Vũ Trọng Phụng và Nguyễn Đình Lạp đã tiên phong khai mở không gian đô thị với 3 khuynh hướng tiếp cận hiện thực: trần thuật điều tra, phân tích xã hội học và tiểu thuyết hóa tư liệu.

Ý nghĩa lý luận của công trình nằm ở việc khẳng định bước tiến vượt bậc của tư duy nghệ thuật: chuyển hóa từ mô hình con người đạo đức sang con người cá nhân hiện thực. Dù đã trải qua khoảng cách lịch sử hơn 80 năm, những trang viết phóng sự vẫn giữ nguyên giá trị tư liệu xã hội học vô giá về số phận con người Việt Nam tiền cách mạng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những phát hiện khoa học từ luận văn, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao cho ngành giáo dục, nghiên cứu học thuật và quản lý văn hóa:

Thứ nhất, đổi mới phương pháp giảng dạy tác phẩm văn học giai đoạn 1930 - 1945 trong chương trình giáo dục phổ thông. Tổ chuyên môn và giáo viên Ngữ văn cần chủ động tích hợp hệ thống số liệu, bối cảnh lịch sử từ các thiên phóng sự để làm rõ tính hiện thực của các tác phẩm như Tắt đèn, Số đỏ hay Chí Phèo. Mục tiêu cụ thể là tăng tỷ lệ nội dung học tập trải nghiệm và tư liệu liên môn từ 20% đến 25% trong khung kế hoạch năm học 2026 - 2027.

Thứ hai, triển khai đề án số hóa toàn diện di sản phóng sự văn học Việt Nam giai đoạn tiền chiến. Viện Văn học phối hợp cùng Thư viện Quốc gia và các trường đại học thực hiện số hóa 100% kho lưu trữ với hơn 50 tác phẩm phóng sự xuất bản từ năm 1932 đến năm 1945. Kế hoạch được thực hiện trong thời gian từ 12 đến 18 tháng, xây dựng cơ sở dữ liệu mở phục vụ nghiên cứu trực tuyến.

Thứ ba, thúc đẩy các chương trình nghiên cứu liên ngành giữa văn học, văn hóa học và xã hội học đô thị. Các cơ sở đào tạo sau đại học cần định hướng học viên triển khai từ 3 đến 5 đề tài nghiên cứu chuyên sâu trong chu kỳ 2 đến 3 năm tới, tập trung phân tích biến đổi xã hội và đời sống cư dân ngoại ô qua lăng kính tư liệu văn học.

Thứ tư, ứng dụng bài học lịch sử vào việc hoạch định chính sách an sinh xã hội cho lao động phi chính thức. Các cơ quan quản lý lao động và chính sách xã hội cần tham chiếu bài học từ các cuộc khủng hoảng việc làm đô thị trong quá khứ để xây dựng mạng lưới bảo trợ xã hội hiệu quả cho nhóm lao động dễ bị tổn thương tại các đô thị lớn hiện nay.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng độc giả chính:

Thứ nhất, giáo viên môn Ngữ văn cấp Trung học phổ thông. Luận văn cung cấp nguồn ngữ liệu đối chiếu sinh động, giúp giáo viên phân tích sâu sắc hoàn cảnh sáng tác và tính chân thực của 5 tác phẩm văn học tiền chiến trọng tâm trong sách giáo khoa, nâng cao chất lượng bài giảng và tạo hứng thú học tập cho học sinh.

Thứ hai, sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học, Báo chí và Văn hóa học. Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu liên ngành, giúp hơn 80% học viên tiếp cận kỹ thuật xử lý tư liệu văn học kết hợp báo chí điều tra một cách khoa học.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu lịch sử, xã hội học và nhân học đô thị. Hệ thống dữ liệu kinh tế - xã hội phong phú về 12 tác phẩm phóng sự tiêu biểu cung cấp góc nhìn thực nghiệm chân thực về quá trình đô thị hóa, cấu trúc phân tầng giai cấp và đời sống thị dân Hà Nội những năm 1930 - 1945.

Thứ tư, các nhà văn, nhà báo và người làm truyền thông hiện đại. Luận văn giúp người cầm bút hôm nay đúc rút những bài học đắt giá về bút pháp tả chân, kỹ năng thâm nhập thực tế và nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ đời thường chân thực, sắc bén.

Câu hỏi thường gặp

Thể loại phóng sự Việt Nam chính thức xuất hiện vào mốc thời gian nào và có vị thế ra sao? Phóng sự Việt Nam chính thức định hình từ năm 1932 với sự ra đời của kiệt tác Tôi kéo xe do Tam Lang sáng tác. Trong 13 năm phát triển rực rỡ đến năm 1945, thể loại này nhanh chóng trở thành vũ khí sắc bén của dòng văn học hiện thực, phản ánh chân thực mọi góc khuất xã hội.

Luận văn đã tiến hành khảo sát trên những tác giả và tác phẩm tiêu biểu nào? Nghiên cứu khảo sát chuyên sâu 12 tác phẩm tiêu biểu của 3 tác giả trụ cột: Tam Lang với 4 tác phẩm tiêu biểu như Tôi kéo xe; Vũ Trọng Phụng với 5 tác phẩm đặc sắc như Cơm thầy cơm cô, Lục xì; và Nguyễn Đình Lạp với 3 phóng sự tiêu biểu gồm Ngoại ô và Ngõ hẻm.

Những số liệu kinh tế nào minh chứng cho sự bần cùng hóa của người dân giai đoạn 1930 - 1945? Luận văn dẫn chứng mức thu nhập chỉ đạt 12 xu cho 6 người mỗi ngày theo khảo sát tháng 5 năm 1934. Đồng thời, suất sưu thuế tăng vọt từ 50 kg gạo năm 1929 lên 300 kg gạo năm 1933, cùng tỷ lệ thất nghiệp trên 33% đã đẩy người lao động vào cảnh khốn cùng.

Bước chuyển biến lớn nhất trong quan niệm về con người của phóng sự thời kỳ này là gì? Phóng sự 1932 - 1945 tạo nên bước ngoặt căn bản khi chuyển từ hình mẫu con người đạo đức trung đại sang con người cá nhân hiện thực. Con người được soi chiếu như một thực thể sống động, chịu tác động sâu sắc từ hoàn cảnh sống và sức mạnh chi phối của đồng tiền tư sản.

Giá trị thực tiễn nổi bật nhất của luận văn đối với công tác giảng dạy văn học hiện nay là gì? Luận văn cung cấp kho tư liệu đối sánh thực tế giá trị cho 5 tác phẩm văn học tiền chiến trong chương trình phổ thông. Việc tích hợp các số liệu lịch sử và phân tích giai tầng giúp giáo viên nâng cao tính trực quan, chiều sâu học thuật trong các bài giảng ngữ văn.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra với 5 đóng góp học thuật cốt lõi:

• Khẳng định vị thế đỉnh cao của thể loại phóng sự giai đoạn 1932 - 1945 như một nhịp cầu hoàn hảo giữa báo chí điều tra và nghệ thuật văn chương hiện thực.
• Tái hiện sống động và chân xác bức tranh đời sống vật chất, tinh thần của các tầng lớp dưới đáy đô thị qua 12 tác phẩm tiêu biểu của 3 tác giả Tam Lang, Vũ Trọng Phụng và Nguyễn Đình Lạp.
• Làm sáng tỏ bước chuyển mang tính cách mạng trong quan niệm nghệ thuật về con người: tôn vinh cái tôi cá nhân, khám phá bản năng và khẳng định phẩm giá lương thiện giữa hoàn cảnh bần cùng hóa.
• Cung cấp hệ thống dữ liệu kinh tế, lịch sử và ngữ liệu văn học phong phú, phục vụ đắc lực cho công tác giảng dạy liên môn Ngữ văn và nghiên cứu văn hóa học.
• Đề xuất lộ trình hành động cụ thể trong khung thời gian 12 đến 24 tháng nhằm số hóa kho tư liệu văn học tiền chiến và đổi mới phương pháp giáo dục phổ thông.

Công trình là nguồn tài nguyên học thuật vô giá dành cho các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên. Hãy tiếp tục khai thác và phát triển các giá trị lý luận của luận văn để thúc đẩy các nghiên cứu văn học và xã hội học chuyên sâu trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH CON NGƯỜI TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 – 1945 1. Điều kiện lịch sử, văn hóa, xã hội hình thành con người trong văn học Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945. Đầu thế kỉ XX, dưới tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế và chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp, xã hội Việt Nam có sự phân hóa sâu sắc, đời sống của các giai cấp, tầng lớp nhân dân Việt Nam đều vô cùng cực khổ. Giai cấp nông dân và giai cấp vô sản là hai bộ phận đông đảo nhất trong xã hội, cũng là hai đối tượng chủ yếu của chính sách bóc lột vơ vét của tư bản Pháp ở thuộc địa nên họ bị bần cùng hóa và bị đe dọa trực tiếp bởi nạn chết đói, thất nghiệp.

Có tới một phần ba số công nhân rơi vào tình trạng thất nghiệp. Chỉ tính riêng ở miền Bắc đã có 25.000 công nhân bị sa thải, trong đó có 12.000 công nhân ngành mỏ. Những công nhân có việc làm đều bị giảm lương từ 30% đến 50%. Một nhà báo nữ người Pháp là Viôlít (Andree Viollis) đã viết trong một dịp sang Đông Dương: “Lương công nhân không bao giờ vượt quá từ 2 đến 2,5 phơrăng mỗi ngày (tức là 20 - 25 xu/ ngày).

Trong các xưởng dệt, ngày làm việc từ 7 giờ sáng đến 9 giờ tối. Đàn ông lương từ 1,75 phơrăng đến 2 phơrăng, đàn bà từ 1,25 phơrăng đến 1,5 phơrăng, trẻ em từ 8 đến 10 tuổi được lĩnh 0,75 phơrăng…công nhân phải làm việc từ 15 đến 16 giờ mỗi ngày, và được trả từ 1,2 đến 2,2 phơrăng mỗi ngày”. Nông dân cũng bị bần cùng hóa, phải chịu sưu cao, thuế nặng và là nạn nhân của nạn cho vay nặng lãi. Giá sưu thuế ngày một tăng, một suất sưu năm 1929 bằng giá 50 kg gạo, đến năm 1932 là 100 kg gạo và đến năm 1933 là 300 kg gạo.

Theo điều tra của Phòng canh nông Bắc Kì trong tháng 5 – 1934, đời sống của nông dân ở các tỉnh Bắc Giang, Hà Đông, Hải Dương, Hưng Yên, Nam Định, Thái Bình rất thấp. Mức thu nhập là 12 xu cho 6 người trong một ngày. Vì đói khổ, người nông dân phải vay của địa chủ với bất cứ tỉ lệ lãi nào để sống qua ngày LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 và sau đó phải bán mọi thứ tài sản nghèo nàn của mình, thậm chí phải bán cả con để nộp sưu thuế và trả nợ. Gourou) trong tác phẩm “Nông dân Bắc Kì” đã viết: “Người ta có thể cầm chắc là nông dân sống ở mức cùng cực của đói kèm và nghèo khổ” [18; tr.

Các tầng lớp lao động khác như tiểu thương, tiểu chủ, thợ thủ công, viên chức, trí thức cũng sống điêu đứng. Địa chủ nhỏ cũng bị sa sút. Một số tư sản dân tộc bị phá sản, vỡ nợ. Cùng với những biển đổi lớn về kinh tế, xã hội, văn hóa Việt Nam thời kì này cũng có nhiều thay đổi do sự giao lưu, tiếp biến với văn hóa phương Tây.

Các giá trị văn hóa Tây phương du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỉ XX, dẫn đến những chuyển biến lớn trong đời sống của nhân dân, trước hết ở nhận thức. Sự phát triển của ý thức về cái tôi cá nhân, tự do cá nhân là một điểm mới trong nhận thức của người Việt Nam. Nếu như ở thời kì trung đại, dưới tác động, ảnh hưởng của Nho giáo, quan hệ họ hàng, gia tộc, quốc gia được đề cao, cái tôi cá nhân bị lu mờ thì bước sang thế kỉ XX, quan hệ họ hàng gia tộc lại mờ nhạt trước cái tôi cá nhân. Từ chỗ bị chìm trong cái Ta, cái Tôi đã trở thành những cá thể độc lập, là bản vị của xã hội, có nghĩa vụ và lợi ích độc lập.

Đặc biệt, đến đầu thế kỉ XX, vấn đề “nữ quyền” đã được nhiều người quan tâm và cổ vũ. Nếu như ở thời kì trung đại, người phụ nữ bị đối xử bất công, không được đi học, không được thể hiện cái tôi, không được tham gia các hoạt động xã hội, chính trị quốc gia đại sự… thì đến đầu thế kỉ XX, những người phụ nữ, nhất là ở thành thị, đã nhận thức được giá trị bản thân, đấu tranh đòi nữ quyền, chống lại những tập tục lạc hậu, luân lý Nho giáo lỗi thời, lên tiếng đòi quyền tự do, dân chủ, bình đẳng cho giới mình. Phụ nữ cũng được đi học, cũng làm các công việc như nam giới như công nhân, viên chức, công chức, buôn bán, kinh doanh…, khẳng định mình trong tình yêu và hôn nhân, mạnh dạn trong giao tiếp xã hội, tiếp cận các mẫu trang phục hiện đại, Âu hóa… Cùng với những thay đổi trong nhận thức về cái tôi cá nhân, cách nhìn nhận phong tục tập quán của con người đầu thế kỉ XX đã khác trước. Một mặt LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 17 tôn vinh bản sắc tinh tế riêng biệt của văn hóa dân tộc qua các lễ hội, sinh hoạt gia đình, tình nghĩa làng xóm, đạo thầy trò, nghĩa cha con, vợ chồng, để cao tình nghĩa thủy chung, nhân hậu.

Mặt khác đã phê phán nhẹ nhàng các hủ tục lạc hậu, xuất hiện những hành vi ứng xử mới trong phong tục như: thay đổi cách đặt tên cho con, dùng tên của những loài hoa đẹp hoặc ước vọng của cha mẹ để đặt tên cho con chứ không phải chỉ là “thằng cu”, “con hĩn” nữa; đem hoa ra viếng mộ người đã khuất; ở thành thị thì đơn giản hóa ngày Tết. Trong hôn nhân, con cái được quyền tự do yêu đương chứ không còn “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”, cũng không nhất thiết phải môn đăng hộ đối, không phân biệt giàu nghèo, không có hiện tượng cưỡng ép duyên con nặng nề như trước. Nhận thức về nghề nghiệp của người Việt cũng khác xưa. Nếu xưa kia người Việt say mê bia đá, bảng vàng, chăm lo dùi mài kinh sử nên coi thường công nghệ thì đến đầu thế kỉ XX, giới sĩ phu đã viết “văn minh tân học sách”, phê phán thái độ coi rẻ công thương, nhận thấy buôn bán giữ một vị trí quan trọng đối với một quốc gia.

Cũng từ đó, hàng quán, cơ sở kinh doanh buôn bán mọc lên nhiều và ngày càng phát triển mạnh mẽ, nhất là ở các đô thị. Kéo theo đó là sự xuất hiện của tầng lớp thương nhân, những người buôn bán nhỏ, những người làm thuê cho các cửa hàng, cơ sở kinh doanh. Họ là một bộ phận của tầng lớp thị dân mới với những nhu cầu mới về văn hóa. Nói tới những bước chuyển của văn hóa Việt Nam đầu thế kỉ XX không thể không nói tới sự xuất hiện và ngày càng phổ biến của chữ quốc ngữ.

Từ chỗ chỉ là một phương tiện truyền đạo của một số nhà truyền giáo phương Tây tại Việt Nam ở thế kỉ XVII, đến đầu thế kỉ XX chữ quốc ngữ đã trở thành ngôn ngữ phổ biến, một thứ ngôn ngữ phổ thông thay thế cho chữ Hán và chữ Nôm vốn giữ vị trí độc tôn từ hàng ngàn năm trước. Chữ quốc ngữ diễn tả được tâm tư tình cảm, suy nghĩ, tư tưởng của người Việt. Các nhà văn đã sử dụng chữ quốc ngữ để sáng tác văn học, dịch các tác phẩm văn học nghệ thuật, các công trình nghiên cứu nước ngoài. Đồng thời, một số chữ nước ngoài cũng được du LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 18 nhập để làm phong phú thêm vốn ngôn ngữ dân tộc, diễn tả những khái niệm mới của thời đại.

Cùng với sự phát triển của chữ quốc ngữ, thể loại báo chí, dịch thuật đã ra đời và phát triển. Các tờ báo Tiếng Việt như Nam Phong (1919), Thực nghiệp dân báo (1920), Nam Kỳ kinh tế (1920), Thanh niên (1925), Tiếng dân (1927), Phụ nữ tân văn (1929), Tiểu thuyết thứ bảy (1934), Phong Hóa (1932), Ngày nay (1936)… lần lượt ra đời với hàng loạt bài viết phản ánh đời sống tư tưởng, tình cảm, nếp suy nghĩ mới của con người Việt Nam. Phóng sự là một trong những thể loại báo chí ra đời sau nhưng phát triển mạnh mẽ, đã phản ánh chân thực muôn mặt đời thường, từ kinh tế, chính trị đến xã hội, văn hóa của con người Việt Nam. Các cây bút phóng sự như Tam Lang, Vũ Trọng Phụng, Trọng Lang, Ngô Tất Tố, Vũ Bằng, Thạch Lam, Nguyễn Đình Lạp… với bút lực dồi dào và tinh thần nhập cuộc đã “lăn lộn” với đời để đưa lên trang báo những bài phóng sự phản ánh chân thực, sâu sắc đời sống của các tầng lớp nhân dân cùng rất nhiều những góc khuất mà không phải ai cũng dễ dàng nhận thấy được.

Như vậy, từ đầu thế kỉ XX, đời sống văn hóa tinh thần của người Việt Nam đã có nhiều thay đổi theo hướng tiếp thu những ảnh hưởng của văn hóa phương Tây. Phong trào Âu hóa diễn ra mạnh mẽ nhất ở các đô thị, nơi không bị níu giữ bởi văn hóa làng xã. Thị dân sống ở thành thị không phụ thuộc vào lề thói văn hóa cũ, ít bị ảnh hưởng bởi văn hóa làng xã, tách dần với nếp suy nghĩ, nếp cảm của người nông dân, dễ thích nghi với những biến chuyển mới của xã hội. Thị dân đã chấp nhận một lối sống văn hóa mới.

Họ chọn cách sinh hoạt của người phương Tây như mặc đồ Tây, ở nhà Tây, thích đi ô tô, xe điện, chụp ảnh, xem phim, đọc sách báo, nhảy đầm… Thị dân tìm đến với văn hóa phương Tây để thỏa mãn những nhu cầu của mình, thực hiện lối sống mới – tự do, phóng khoáng, đề cao cái tôi cá nhân. Văn hóa phương Tây có nhiều mặt tích cực, song cũng có những mặt trái của nó. Ở xã hội mới này, sức mạnh của đồng tiền quá lớn. Vì tiền mà người ta LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 19 sẵn sàng chà đạp lên những phẩm chất đạo đức, luân lý và nhân phẩm con người, ảnh hưởng tiêu cực đến các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của Việt Nam.

Trong đời sống tinh thần của người Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945, ở thành thị, không khó để bắt gặp những cảnh tượng con khinh bố, vợ chửi chồng, thanh niên ăn chơi trụy lạc, cờ bạc, lừa lọc, phụ nữ làm mãi dâm, làm vợ Tây để kiếm tiền. Thân xác người phụ nữ đôi khi trở thành thứ đồ chơi để thỏa mãn thú vui dâm dật của nhóm người nhiều tiền, lắm của, háo sắc.