MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đề tài “Công việc mưu sinh trên đầm Ô Loan của cư dân xã An Hải, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên” được nâng cấp và phát triển từ đề tài nghiên cứu về đầm Ô Loan trong chuyến đi thực tế tại tỉnh Phú Yên của nhóm nghiên cứu (NNC) chúng tôi. Nhóm chúng tôi là sinh viên năm thứ ba (12VNH) khoa Việt Nam học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh. Theo chương trình của trường, sinh viên năm thứ ba khoa Việt Nam học chúng tôi được đi thực tế tại các địa phương ở Việt Nam.
Việc đi thực tế giúp cho chúng tôi có dịp thực tập nói tiếng Việt cũng như tìm hiểu về văn hóa, lịch sử, cuộc sống của người dân Việt Nam ở những địa phương mà chúng tôi đến. Trước chuyến đi, mỗi nhóm sinh viên chúng tôi đã cùng nhau bốc thăm để chọn đề tài cho nhóm mình. Đầu tiên, nhóm chúng tôi phụ trách đề tài “Món ăn vặt ở thành phố Tuy Hoà, tỉnh Phú Yên”. Tuy nhiên, khi đến Tuy Hoà, chúng tôi gặp phải một số vấn đề khi tiếp cận với thực tế, chẳng hạn như: không tìm được những món ăn vặt phổ biến tại địa phương hay các món ăn vặt thường bán ở những nơi không tập trung.
Vì thế, nhóm chúng tôi đã quyết định chuyển sang tìm hiểu về công việc cũng như cuộc sống của cư dân quanh đầm Ô Loan. Ngoài ra, chuyến đi nghiên cứu thực tế cũng giúp nhóm chúng tôi thấy được sự khác biệt giữa giọng địa phương của người dân miền Trung so với giọng miền Nam hay miền Bắc mà chúng tôi đang học tập tại trường. Qua đó, chúng tôi có thể học cách phát âm và cách tiếp xúc với nhiều người Việt Nam theo từng địa phương. Mục đích nghiên cứu Đề tài “Công việc mưu sinh trên đầm Ô Loan của cư dân xã An Hải, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên” đã giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về cuộc sống, về những vất vả của cư dân sống bằng các nghề có liên quan đến công việc sông nước trên đầm Ô Loan.
3 Được tận mắt chứng kiến các ngư dân đi đánh bắt hải sản trên đầm hay những người phụ nữ đảm nhận công việc đan lưới, vá lưới tại nhà. chúng tôi đã phần nào cảm nhận được những khó khăn, cực khổ mà họ đã và đang trải qua hàng ngày. Tuy nhiên họ vẫn quyết tâm theo nghề và giữ nghề. Theo họ, đây là những nghề truyền thống đã tồn tại từ lâu đời, trải qua nhiều thế hệ trong các gia đình cư dân tại đầm Ô Loan.
Những trải nghiệm thực tế tại đầm Ô Loan dù chỉ 10 ngày nhưng cũng giúp nhóm nghiên cứu chúng tôi hiểu, thông cảm và muốn chia sẻ nhiều hơn với những mơ ước về tương lai của người dân nơi đây. Chúng tôi thật sự mong muốn những đề xuất nghiên cứu của nhóm mình sẽ trở thành hiện thực trong một thời gian không xa để cuộc sống của cư dân tại đầm Ô Loan đỡ vất vả hơn, giàu có và hạnh phúc hơn. Phƣơng pháp nghiên cứu Nhóm chúng tôi đã sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau như: phương pháp quan sát, tham dự và phương pháp phỏng vấn sâu để thực hiện đề tài này. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu và tra cứu các dữ liệu trên mạng cũng giúp chúng tôi rất nhiều trong quá trình nghiên cứu.
Đối tƣợng nghiên cứu và giới hạn đề tài Ô Loan là một đầm nước lợ, diện tích mặt đầm khá lớn, khoảng 1.570 ha, giáp với cả 5 xã: An Cư, An Hoà, An Hải, An Hiệp và An Ninh Đông của huyện Tuy An. Phần lớn người dân sinh sống tại đầm Ô Loan đều làm các nghề mưu sinh có liên quan đến công việc sông nước hay công việc đi biển. Do những hạn chế về thời gian và không gian (từ thành phố Tuy Hoà đến đầm Ô Loan khá xa) nên chúng tôi không thể thăm hỏi được tất cả các hộ dân ở đầm Ô Loan. Chúng tôi chọn cư dân xã An Hải làm đối tượng chính cho đề tài nghiên cứu của nhóm mình.
So với 4 xã tiếp giáp với đầm Ô Loan kể trên, phương tiện và việc đi lại ở xã An Hải khá thuận tiện hơn. Hơn nữa, cư dân tại xã An Hải sinh sống bằng phần lớn các nghề nghiệp có liên đến công việc sông nước trên đầm Ô Loan và điều này có liên quan đến công việc nghiên cứu của nhóm chúng tôi. Một số công trình và bài viết nghiên cứu về đầm Ô Loan Qua tìm hiểu các tài liệu trên mạng, chúng tôi biết được đã có một vài đề tài nghiên cứu về nghề nghiệp và cuộc sống của cư dân tại đầm Ô Loan. Phần lớn các tác giả đã giới thiệu khái quát về điều kiện tự nhiên, địa lý và nghề nuôi trồng thuỷ sản tại địa phương.
Dưới đây là một vài đề tài có liên quan đến nghề nghiệp và cuộc sống của cư dân tại đầm Ô Loan. - “Thành phần loài cá ở Đầm Ô Loan, tỉnh Phú Yên” của Nguyễn Thị Phi Loan, trường Đại học Phú Yên. Tác giả đề tài đã nghiên cứu đa dạng sinh học về thành phần loài cá và tình hình khai thác. Từ đó, tác giả đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá ở đầm Ô Loan.
- “Phú Yên: cần bảo vệ và tái tạo nguồn lợi sò huyết đầm Ô Loan” của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia. Bài viết cho biết nguồn lợi sò huyết ở đầm Ô Loan đang ngày bị suy giảm nên việc tiếp tục đẩy mạnh bảo vệ và phát triển nguồn lợi sò huyết đầm Ô Loan phải được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài gắn bó mật thiết với cuộc sống của dân đầm Ô Loan. - “Chính sách quản lý tài nguyên cộng đồng đầm Ô Loan, huyện Tuy An- tỉnh Phú Yên” của Nguyễn Thị Phương Dung, Đại học Nông Lâm, TP. Tác giả đã chỉ ra những nguyên nhân tác động xấu đến môi trường và nguồn tài nguyên tại đầm Ô Loan.
Một số nguyên nhân cơ bản, như: sự ô nhiễm môi trường do nước thải, rác thải; việc khai thác tận diệt nguồn thuỷ sản. Từ đó, tác giả đưa ra những đề xuất trong việc quản lý tài nguyên cộng đồng đầm Ô Loan. - “Nghề đánh bắt cá ở xã An Hải, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên” của Jang Sang Jin - Jun Eun Hye - Hwang Kyong Lim - Kim Gun Kuk, Đại học 5 KHXN&NV TP. Các tác giả đã giới thiệu những cách thức đánh bắt cá truyền thống của cư dân tại xã An Hải, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên.
6 CHƢƠNG 1: ĐÔI NÉT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1. Đôi nét về tỉnh Phú Yên và thành phố Tuy Hoà TuyHòa Bản đồ (1) tỉnh Phú Yên, nguồn: Google Phú Yên là một tỉnh thuộc khu vực miền Trung, cách Hà Nội khoảng 1.160 km về phía nam và cách thành phố Hồ chí Minh (TP HCM) khoảng 543 km về phía bắc theo quốc lộ 1A. Từ TP HCM đến Phú Yên thì mất khoảng một tiếng bằng máy bay còn bằng tàu hỏa thì mất khoảng 12 tiếng. Tỉnh Phú Yên có diện tích tự nhiên là 5.045 km² và chiều dài bờ biển 189 km.
Phú Yên vừa có núi vừa có đồng bằng xen kẽ nhau. Phía bắc giáp tỉnh Bình Định, phía nam giáp tỉnh Khánh Hòa, phía tây giáp tỉnh Đăk Lăk và Gia Lai, phía đông giáp biển. Phú Yên (theo bản đồ1) có một thành phố lớn, đó là thành phố Tuy Hòa và tám huyện: Sông Cầu, Đồng Xuân, Tuy An, Sơn Hòa, Phú Hòa, Sông Hinh, Tây Hòa và Đông Hòa. 7 Thành phố Tuy Hòa được công nhận là đô thị loại 2.
Thành phố này có diện tích 107 km² với dân số là 202.(1) Tháp Nhạn là một tháp Chăm nằm trên núi Nhạn, đây là một trong những thắng cảnh tiêu biểu của thành phố Tuy Hòa. Ở ngay trung thành phố Tuy Hòa có một con sông nổi tiếng, đó là sông Đà Rằng. Con sông này rất đẹp, chảy qua trung tâm thành phố Tuy Hòa và đổ nước ra cửa biển gần thành phố. Chúng tôi nghĩ, con sông này rất quan trọng.
Nó ảnh hưởng nhiều đến nông nghiệp của tỉnh Phú Yên vì nó cung cấp cung cấp phù sa cho các vùng đồng bằng Phú Yên.1 Sông Đà Rằng chảy qua thành phố Tuy Hòa, ảnh NTP (1) Nguồn : Google 8 Phú Yên có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm và chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương, trong năm có 2 mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12 và mùa nắng từ tháng 1 đến tháng 8. Theo Tổng cục thống kê Việt Nam, vào ngày 30 tháng 9 năm 2012, dân số của toàn tỉnh Phú Yên là 871.900 người với mật độ dân số 172 người/km². Tại tỉnh Phú Yên có gần 30 dân tộc sinh sống cùng nhau, trong đó các dân tộc Chăm, Ê Đê, Ba Na là những tộc đã sống lâu đời trên đất Phú Yên.2 Tháp Nhạn, ảnh NNC H.3 Nhóm nghiên cứu ở tháp Nhạn, ảnh NNC H 4. Núi Chóp Chài nhìn từ xa, ảnh NTP H 5.
Nhóm nghiên cứu trên tháp Nhạn, ảnh NTP 9 H 6. Bãi biển Tuy Hoà, ảnh Jeong Min. Đôi nét về xã An Hải, huyện Tuy An Bản đồ (2) huyện Tuy An, nguồn: google 10 An Hải là một xã thuộc huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên với diện tích khoảng 147,088 ha. Phía đông giáp biển Đông, phía tây giáp xã An Hiệp và xã An Cư, phía nam giáp xã An Hòa, phía bắc giáp xã An Ninh Đông.
Xã An Hải gồm có 6 thôn: Tân Qui, Xuân Hoà, Xóm Cát, Đồng Nổ, Đồng Môn và Phước Đồng. Toàn xã có 1,116 hộ gia đình với 4,180 nhân khẩu. Giống như thành phố Tuy Hoà, thời tiết ở đây có hai mùa trong năm: mùa nắng từ tháng 1 đến tháng 8, mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12.(2) Người dân trong xã sống chủ yếu bằng nghề nuôi trồng thuỷ sản hay đánh bắt cá trên đầm Ô Loan. Một số ít sống bằng nghề nông nghiệp hay chăn nuôi gia súc, gia cầm.
Nhóm nghiên cứu và cộng tác viên trƣớc UBND xã An Hải, ảnh NTP 1. Đôi nét về đầm Ô Loan (2) Nguồn : UBND XÃ AN HẢI 11 H.8 Toàn cảnh Ô Loan, ảnh NTP Đầm Ô Loan là một di tích thắng cảnh cấp quốc gia của Việt Nam (9/1996). Đây cũng là một danh lam tiêu biểu của tỉnh Phú Yên. Đầm Ô Loan là một đầm nước lợ nằm về phía Đông ven quốc lộ 1A, dưới chân đèo Quán Cau, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, cách thành phố Tuy Hoà khoảng 25 km về phía Bắc.
Diện tích tự nhiên khoảng 1.
