CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THI ĐUA, KHEN THƯỞNG VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC THI ĐUA, KHEN THƯỞNG 1. Khái niệm chung về thi đua, khen thưởng 1. Khái niệm thi đua 1. Một số quan điểm cơ bản của Mác, Ăng-ghen về "cạnh tranh" và "thi đua" Mác, Ăng-ghen cho rằng gốc rễ của cạnh tranh là chế độ tư hữu, cạnh tranh không thể mất khi vẫn còn chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa.
Chỉ khi nào chế độ tư hữu đó bị xoá bỏ, hình thành một xã hội có sự tương đồng nhất định về lợi ích và mục tiêu giữa các tầng lớp nhân dân, lúc đó mới có cơ sở để có thể "tổ chức lao động", trong đó xuất hiện thi đua thay thế cạnh tranh để trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Mác đánh giá cao vai trò của hiệp tác trong lao động. Sự hiệp tác lao động tạo ra sức mạnh tập thể lớn hơn sức mạnh của từng lao động cá nhân cộng lại. Chính thi đua nảy nở trong quá trình hợp tác lao động, trong hoạt động chung và có kế hoạch của con người.
Sự tiếp xúc xã hội đẻ ra thi đua, thi đua làm tăng năng suất lao động của người công nhân. Những quan điểm cơ bản của Mác, Ăng-ghen về cạnh tranh và thi đua đặt nền tảng tư tưởng về tổ chức thi đua trong xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và trong chế độ xã hội chủ nghĩa ở tương lai. Một số quan điểm cơ bản của Lê nin về thi đua xã hội chủ nghĩa Lê nin thừa nhận tính tất yếu của tự do cạnh tranh trong chế độ tư bản chủ nghĩa và còn coi cạnh tranh là một hình thức "thi đua đặc biệt" mà xã hội tư bản chủ nghĩa vốn có, nhưng chỉ ra trong mục đích, bản chất của tự do cạnh tranh có những mặt tiêu cực trái ngược với mục đích tốt đẹp của thi đua trong chế độ xã hội mới - xã hội chủ nghĩa. 15 Trong thực tế, cạnh tranh trong chủ nghĩa tư bản có tính phủ định.
Nó tất yếu dẫn đến tình trạng "cá lớn nuốt cá bé". Còn thi đua trong chủ nghĩa xã hội làm cho mọi người, mọi tổ chức cùng thi đua, hợp tác để phát triển. Đó là sự khác nhau về bản chất giữa thi đua và cạnh tranh. Nhưng chúng có thể cùng tồn tại trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bởi sự cùng tồn tại cả hai thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa trong thời kỳ này.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về thi đua yêu nước a) Mục đích của phong trào thi đua yêu nước Vận dụng sáng tạo những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về thi đua, thi đua xã hội chủ nghĩa vào hoàn cảnh nước ta, trên cơ sở phát huy truyền thống của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng cao quan niệm về thi đua lên tầm tư tưởng, đường lối chính trị. Coi thi đua yêu nước là biểu hiện của lòng yêu nước của mỗi người dân Việt Nam. Thi đua yêu nước là cốt cách, phẩm chất đạo đức của người Việt Nam yêu nước. Người khẳng định "Thi đua ái quốc nhằm 3 mục đích chính: Diệt giặc đói, diệt giặc dốt, diệt giặc ngoại xâm.
Tức là làm cho nhân dân no, ấm, biết chữ, làm cho Tổ quốc độc lập tự do" [15, tr.445] b) Nền tảng và phạm vi phong trào thi đua yêu nước Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Công việc hàng ngày là nền tảng thi đua, mọi việc đều thi đua”. Đây là luận điểm có giá trị bổ sung và phát triển lý luận Mác - Lê nin về thi đua trong xây dựng chủ nghĩa xã hội. Nó có giá trị lớn về thực tiễn không chỉ trong thời kỳ kháng chiến kiến quốc trước đây, mà còn hết sức có giá trị lý luận và thực tiễn trong việc tổ chức, phát động các phong trào thi đua yêu nước trong công cuộc đổi mới hiện nay. Theo dõi sát việc tổ chức phong trào thi đua yêu nước trong toàn quốc Chủ tịch Hồ Chí Minh phát hiện thấy trong nhận thức của cán bộ, đảng viên, nhân dân có nơi chưa thật hiểu rõ nội dung, phạm vi, nhiệm vụ của phong trào 16 thi đua yêu nước.
Tưởng lầm rằng thi đua là một việc khác với những công việc làm hàng ngày, hoặc tưởng rằng thi đua chỉ là công việc nhất thời. Người vạch rõ nền tảng của phong trào thi đua là công việc thường ngày của tất cả mọi người. Thi đua là hoạt động có tính tất yếu nhằm đảm bảo sự tồn tại và phát triển của mỗi con người. Người khẳng định rõ: "Thật ra, công việc hàng ngày chính là nền tảng thi đua".658] Người người phải thi đua, ngành ngành phải thi đua.
Ai làm việc gì, nghề gì cũng thi đua làm cho nhanh, cho tốt, cho nhiều. "- Quân đội thi đua giết giặc lập công”, “Công nhân thi đua tăng gia sản xuất”, “Nông dân thi đua sản xuất lương thực”.200-201] c) Kế hoạch tổ chức các phong trào thi đua yêu nước * Xây dựng kế hoạch: Trong kế hoạch thi đua cần xác định rõ thời gian, địa điểm, định mức công việc thực hiện một cách tỉ mỉ, cụ thể, tránh đại khái chung chung. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Phải có kế hoạch tỉ mỉ. Kế hoạch ấy phải do từng đơn vị nhỏ, từng gia đình, từng cá nhân bàn bạc kỹ, hiểu biết thấu, vui vẻ làm”.
Nghĩa là phải sao cho mỗi nhóm, mỗi người tự giác, tự động. Nội dung của kế hoạch phải thiết thực, rõ ràng, đúng mức. Khi đạt kế hoạch phải tuyệt đối tránh sự sơ xuất, đại khái, quá cao, phiền phức, miễn cưỡng" [16, tr. * Tổ chức phong trào thi đua yêu nước: Kế hoạch thi đua vạch ra muốn biến thành hiện thực thì đảng, chính quyền, các đoàn thể nhân dân phải có những tổ chức chịu trách nhiệm vận động, đôn đốc, kiểm tra, đánh giá phong trào thi đua.
d) Đặt khẩu hiệu và phương pháp động viên trong phong trào thi đua yêu nước * Đặt khẩu hiệu và tên phong trào thi đua 17 Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ mỗi ngành, mỗi nơi thi đua, cần đặt một khẩu hiệu mấu chốt cho phong trào thi đua ở đó để mọi người nhằm theo đó mà cố gắng phấn đấu thực hiện. Trong thời kỳ chống thực dân Pháp có những phong trào thi đua yêu nước, tên gọi và khẩu hiệu nổi tiếng như: “Yêu nước thì phải thi đua. Thi đua là yêu nước”; “Diệt giặc đói, diệt giặc dốt, diệt giặc ngoại xâm”; “Người người thi đua, ngành ngành thi đua”. Trong thời kỳ đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đã có các phong trào thi đua và khẩu hiệu cách mạng nổi tiếng như: Phất cao cờ Duyên hải trong công nhân; Cờ Đại phong trong nông dân; Cờ 3 nhất trong Quân đội và thường được gọi tắt là: "Sóng Duyên hải, Gió Đại phong, Cờ Ba nhất".
- Mỗi người làm việc bằng hai vì miền Nam ruột thịt. - Thanh niên "3 sẵn sàng", Phụ nữ "3 đảm đang". * Phương pháp động viên phong trào thi đua yêu nước Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: muốn vận động được nhiều tập thể và cá nhân tích cực tham gia phong trào thi đua yêu nước, cần phải biết tuyên truyền, giải thích, động viên tinh thần trong toàn Đảng, toàn dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Sáng kiến và kinh nghiệm là của quý chung cho cả dân tộc.
Chúng ta phải ra sức làm cho nó dồi dào thêm và lan rộng mãi. Ban đầu thì lan khắp một đơn vị, một nhà máy, một làng. dần dần lan khắp cả quân đội, cả ngành công nghệ, cả nước. Sáng kiến và kinh nghiệm cũng như những con suối nhỏ chảy vào sông to, những sông to chảy vào bể cả.
Không biết quý trọng sáng kiến và phổ biến kinh nghiệm tức là lãng phí của dân tộc" [16, tr. e) Những điều nên tránh, nên làm trong phong trào thi đua yêu nước * Những điều nên tránh 18 Thi đua mà không khéo lãnh đạo, tổ chức, điều khiển thì thường nảy sinh ra chia rẽ, ganh tị, tức tối nhau, ghét bỏ nhau, lại có thể làm những người tham gia thi đua kiệt sức, mất dẻo dai và bền bỉ. Tránh hiện tượng các cá nhân, tập thể tham gia thi đua mà chia rẽ, bản vị, chỉ biết mưu lợi ích cho địa phương mình, công việc mình mà không ngó đến lợi ích của nơi khác và cả nước; tránh tư tưởng anh hùng cá nhân. * Những điều nên làm - Cấp uỷ Đảng trên chỉ thị cho cấp dưới phải cụ thể, thiết thực, nhưng không nên máy móc, hẹp hòi, để ý lỗi nhỏ nhặt.
Phải để cho cấp dưới có sáng kiến. Chỉ thị của cấp trên là chỉ thị chung. Các địa phương nhận được chỉ thị của cấp trên, phải đem ra thảo luận, tự đặt ra kế hoạch cho sát với hoàn cảnh của mình. - Kế hoạch thi đua đặt ra, khi thi hành không nên máy móc, thụ động.
- Muốn thắng lợi cần phải học hỏi kinh nghiệm của nhau, trao đổi kinh nghiệm cho nhau. - Đã tổ chức thi đua cần phải làm cho thiết thực. Đã thi đua phải cố gắng làm cho bằng được. Trước hết tập trung vào phát động thi đua ở một vài nơi để lấy phong trào và lấy đà cho những nơi khác.
"Lãnh đạo phải cụ thể, phải kịp thời, phải thiết thực, phải có trọng điểm và nắm điển hình" [17, tr. g) Thi đua phải có kiểm tra, sơ kết, tổng kết Muốn lãnh đạo phong trào thi đua thành công là phải có kiểm tra. Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở phải thực hiện việc kiểm tra cho đúng, nhằm khắc phục khuyết điểm, phát huy ưu điểm trong các phong trào thi đua. Người chỉ rõ: kiểm tra, cố nhiên không phải cứ ngồi trong phòng giấy mà chờ người ta báo cáo, mà phải đi tận nơi, xem tận chỗ.
Cán bộ tỉnh phải đến tận các huyện, các xã. Cán bộ huyện phải đến tận các xã các thôn để thiết 19 thực điều tra, giúp đỡ, kiểm soát, rút kinh nghiệm, trao đổi kinh nghiệm giúp đỡ nông dân và học hỏi dân. Sau mỗi đợt thi đua phải có kiểm tra, sơ kết, tổng kết những điển hình tiên tiến và phong trào thi đua từ địa phương cho đến toàn quốc, phổ biến kinh nghiệm và sáng kiến trong phong trào thi đua. Khen thưởng những người kiểu mẫu, nâng đỡ những người kém cỏi.
h) Đảng lãnh đạo phong trào thi đua yêu nước Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Thi đua phải có sự lãnh đạo đúng" [16, tr.