Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THI ĐUA, KHEN THƯỞNG TRONG NGÀNH XÂY DỰNG 1. Một số khái niệm về thi đua, khen thưởng 1.Khái niệm thi đua.Mác là người đầu tiên nghiên cứu một cách khoa học về bản chất và nội dung thi đua, ông đánh giá cao vai trò của hiệp tác trong lao động, sự hiệp cộng lao động tạo ra sức mạnh tập thể lớn hơn sức mạnh của từng lao động cá nhân cộng lại.Mác: “Thi đua nảy nở trong quá trình hợp tác lao động, trong hoạt động chung và kế hoạch của con người với sự tiếp xúc xã hội tạo nên thi đua và nâng cao theo lối đặc biệt, nghị lực sinh động làm tăng thêm nghị lực riêng của từng người”. Trên cơ sở những quan điểm nền tảng của Mác và Ăng ghen về thi đua, Lê-nin đã nghiên cứu và đưa ra những quan điểm, tư tưởng cơ bản về thi đua xã hội chủ nghĩa, đó là phong trào tự nguyện, góp sức giải quyết khó khăn, xây dựng xã hội mới của quần chúng lao động được giải phóng khỏi ách áp bức bóc lột. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng cao quan điểm về thi đua lên tầm tư tưởng, mà biểu hiện của lòng yêu nước, là những hành động cụ thể của mỗi cá nhân vì lợi ích chung của cộng đồng và xã hội, Người nói: “…Tưởng lầm rằng thi đua là một việc làm khác với những công việc hàng ngày.
Thật ra công việc hàng ngày là nền tảng của thi đua. Thí dụ: Từ trước đến giờ ta vẫn ăn, vẫn mặc, vẫn ở. Nay ta thi đua ăn, mặc, ở cho sạch, cho hợp vệ sinh, cho khỏi ốm đau. Xưa nay ta vẫn làm ruộng, nay ta thi đua làm cho ruộng tốt hơn, sản xuất nhiều hơn, mọi việc đều thi đua như vậy” [4; 1339].
Như vậy, thi đua là một hiện tượng khách quan, là quy luật phát triển tất yếu trong quá trình hợp tác lao động của con người. Ở đâu có hợp tác lao động thì ở đó nảy sinh thi đua. Luật Thi đua, khen thưởng năm 2003 quy định: “Thi đua là hoạt động có tổ chức với sự tham gia tự nguyện của cá nhân, tập thể nhằm phát triển, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[8;1]. Khái niệm khen thưởng.
Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Trong một nước thưởng, phạt phải nghiêm minh thì nhân dân mới yên ổn, kháng chiến mới thắng lợi, kiến quốc mới thành công” [5; 269]. Khen thưởng đúng người, đúng việc, kịp thời có tác dụng động viên, giáo dục, nêu gương. 7 Nguyên Tổng Bí thư Trường Chinh cho rằng: “Khen thưởng là một vấn đề thuộc phạm trù khoa học xã hội. Công tác khen thưởng cũng như trừng phạt là một vấn đề thực hiện phát sinh và tồn tại trong quá trình phát sinh, phát triển con người.
Giai cấp thống trị sử dụng nó như là một vũ khí để duy trì quyền lực thống trị của mình”. Luật Thi đua, khen thưởng năm 2003 quy định: “Khen thưởng là việc ghi nhận, biểu dương, tôn vinh công trạng và khuyến khích bằng lợi ích vật chất đối với cá nhân tập thể có thành tích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[8;1]. Như vậy, trong phạm vi bài khóa luận, tác giả sử dụng hai khái niệm thi đua, khen thưởng được quy định trong Luật Thi đua, khen thưởng làm hai khái niệm chính của bài. Mối quan hệ giữa thi đua và khen thưởng - Thi đua và khen thưởng có mối quan hệ chặt chẽ, biện chứng với nhau.
Thi đua là cơ sở của khen thưởng; tổ chức tốt phong trào thi đua thì kết quả khen thưởng cao. Khen thưởng chính xác, kịp thời, đúng người, đúng việc sẽ có tác dụng động viên cho các đợt thi đua sau đạt kết quả cao hơn. Do vậy không coi nhẹ khen thưởng trong thi đua, ngược lại không có thi đua thì không có căn cứ đánh giá thành tích khen thưởng. Thi đua là cơ sở của việc khen thưởng.
Chính nền tảng của phong trào thi đua mới có thể lựa chọn ra những cá nhân, tập thể tiêu biểu nhất, xứng đáng nhất, đầy đủ và kịp thời nhất cho việc khen thưởng. - Thi đua và khen thưởng cũng độc lập với nhau, không phụ thuộc vào nhau; không phải tất cả các hình thức khen thưởng đều xuất phát từ thi đua. Như: Khen thưởng đối ngoại, khen tổng kết, khen đột xuất, khen thưởng người có quá trình lâu dài trong cơ quan, tổ chức đoàn thể…Ngược lại, khi tham gia phong trào thi đua, mục tiêu cuối cùng mà cá nhân, tổ chức hướng tới là kết quả trong thực hiện công việc của mình, chứ không phải là để được khen thưởng, tôn vinh. Vai trò của thi đua, khen thưởng Đối với xã hội: Thi đua, khen thưởng là bộ phận cấu thành quan trọng của đời sống xã hội, là động lực nhằm phát triển kinh tế - xã hội bền vững chế độ chính trị - xã hội.
Công tác thi đua, khen thưởng là động lực phát triển tích cực, là công cụ quản lý quan trọng, tham gia thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ, xây dựng con người mới; lay động mạnh mẽ đến tình cảm, trách nhiệm, ý thức, ý chí tự lực tự cường, lòng tự hào 8 cộng đồng và sức sáng tạo của tập thể, các nhân. Thi đua, khen thưởng nhằm tạo động lực động viên, khuyến khích mọi cá nhân, tập thể phát huy truyền thống yêu nước, năng động, sáng tạo vươn lên hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, văn minh. Một xã hội văn minh tiến bộ là xã hội hóa sâu rộng các phong trào thi đua, đề cao khen thưởng. Ngược lại, xã hội không có hoặc không đề cao thi đua, khen thưởng tức là xã hội lạc hậu, kém phát triển.
Khen thưởng để nêu gương, giáo dục đạo đức xã hội, khen thưởng để hạn chế, bớt đi tiêu cực, làm cho xã hội tốt đẹp và nhân văn hơn. Môi trường xã hội tốt đẹp là môi trường khen thưởng nhiều hơn trách phạt. Đối với tổ chức, doanh nghiệp: Thi đua là một hiện tượng xã hội có tính quy luật, nó có một ý nghĩa to lớn trên nhiều mặt kinh tế, xã hội, thông qua thi đua, khen thưởng tất cả các doanh nghiệp có thể cạnh tranh được với nhau bằng các biện pháp nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao chất lượng, sắp xếp tổ chức, hợp lí hóa sản xuất, cải tiến công tác quản lý nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tạo điều kiện nâng cao đời sống cho người lao động. Đây là biện pháp tốt để đào tạo nên đội ngũ lao động để đạt được những mục tiêu chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.
Thi đua, khen thưởng góp phần tạo động lực thúc đẩy toàn thể tổ chức, doanh nghiệp đoàn kết, nâng cao năng suất lao động, không ngừng phấn đấu, sáng tạo để đưa doanh nghiệp ngày càng phát triển. Đối với người lao động: Thi đua, khen thưởng là động lực cho mỗi cá nhân phấn đấu hoàn thiện bản thân. Thi đua sẽ khiến nhân viên trong doanh nghiệp ganh đua với nhau sẽ thúc đẩy các nhiệm vụ được giao sẽ hoàn thành tốt. Cạnh tranh sẽ khiến người lao động luôn tìm tòi sáng tạo hoàn thiện các phương án kinh doanh thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp.
Việc khen thưởng chính xác, kịp thời có tác dụng rất lớn, động viên và cổ vũ người lao động trong doanh nghiệp cống hiến hết sức lực của họ thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp. Nguyên tắc, hình thức, nội dung, căn cứ trong thi đua ngành Xây dựng 1. Nguyên tắc thi đua. a) Tự nguyện, tự giác, công khai; b) Đoàn kết, hợp tác, cùng phát triển; c) Việc xét tặng các danh hiệu thi đua phải căn cứ vào phong trào thi đua; các tập thể, cá nhân tham gia phong trào thi đua đều phải có đăng ký thi đua, xác định mục tiêu, chỉ tiêu thi đua; không đăng ký thi đua sẽ không được xem xét, công nhận các danh hiệu thi đua.
Hình thức tổ chức thi đua. Thi đua thường xuyên. Thi đua thường xuyên là hình thức thi đua căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ được giao của cá nhân, tập thể để tổ chức, phát động nhằm thực hiện tốt công việc hàng ngày, hàng tháng, hàng quý, hàng năm của cơ quan, tổ chức, đơn vị. - Đối tượng thi đua thường xuyên: + Các cá nhân trong một tập thể; + Các tập thể trong cùng một cơ quan, tổ chức, đơn vị; + Các đơn vị có chức năng, nhiệm vụ, tính chất tương đồng nhau.
- Việc tổ chức phong trào thi đua thường xuyên phải xác định rõ mục đích, yêu cầu, mục tiêu, các chỉ tiêu cụ thể và được triển khai, thực hiện tại cơ quan, tổ chức, đơn vị theo khối, cụm thi đua tiến hành tổng kết và bình xét các danh hiệu thi đua. - Kết thúc năm công tác, thủ trưởng cơ quan, tổ chức, đơn vị, trường các khối, cụm thi đua tiến hành tổng kết và bình xét các danh hiệu thi đua. Thi đua theo chuyên đề (hoặc theo đợt). - Thi đua theo chuyên đề là hình thức thi đua nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ trọng tâm được xác định trong khoảng thời gian nhất định hoặc tổ chức thi đua để phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ đốt xuất, cấp bách của cơ quan, tổ chức, đơn vị.
- Cơ quan, tổ chức, đơn vị chỉ phát động thi đua theo chuyên đề (hoặc theo đợt) khi đã xác định rõ mục đích, yêu cầu, nội dung, chỉ tiêu, giải pháp và thời gian. - Thi đua theo chuyên đề tổ chức trong phạm vi bộ, ban, ngành, tỉnh, đoàn thể trung ương khi tiến hành sơ kết, tổng kết, lãnh đạo các bộ, ban ngành, tỉnh, đoàn thể trung ương thực hiện việc khen thưởng theo thẩm quyền. 10 - Trường hợp tổ chức trong phạm vi cả nước, khi sơ kết, tổng kết phong trào thi đua từ 03 năm trở lên, lựa chọn tập thể, cá nhân có thành tích tiêu biểu xuất sắc đề nghị Thủ tướng Chính phủ xét tặng Bằng khen; từ 05 năm trở lên, lựa chọn tập thể, các nhân có thành tích đặc biệt xuất sắc đề nghị Chủ tịch nước xét tặng “Huân chương Lao động” hạng Ba hoặc “Huân chương Bảo vệ Tổ quốc” hạng Ba. - Khi tổ chức phong trào thi đua theo chuyên đề có phạm vi trong tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoặc phạm vi ngành và lĩnh vực thuộc bộ, ban, ngành, đoàn thể trung ương có thời gian từ 03 năm trở lên, các bộ, ban, ngành, tỉnh, đoàn thể trung ương gửi kế hoạch tổ chức phát động phong trào thi đua về Ban Thi đua – Khen thưởng Trung ương để tổng hợp và hướng dẫn xét khen thưởng.
Nội dung tổ chức thi đua.
