Chương 1: Cơ sở khoa học về thực hiện công tác thi đua, khen thƣởng. Chương 2: Thực trạng thực hiện công tác thi đua, khen thƣởng tại Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC. Chương 3: Quan điểm, phƣơng hƣớng, giải pháp hoàn thiện thực hiện công tác thi đua, khen thƣởng tại Đài Ttruyền hình Kỹ thuật số VTC. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ THỰC HIỆN CÔNG TÁC THI ĐUA, KHEN THƢỞNG 1.
Khái quát về thi đua, khen thƣởng 1. Công tác thi đua * Khái niệm về thi đua Theo C. Mác, thi đua là một hiện tƣợng xã hội; thi đua nảy sinh trong quá trình tổ chức và phân công lao động xã hội. Ông viết “… ngay sự tiếp xúc xã hội cũng đẻ ra thi đua, cũng kích thích nguyên khí làm tăng năng suất cá nhân của từng người riêng rẽ… Đó là vì con người ta, do bản tính, nếu không phải là động vật chính trị như Arixtôt nói, thì dầu sao cũng là một động vật xã hội” [1].
Nhƣ vậy, thi đua nảy nở trong quá trình hợp tác lao động, trong hoạt động chung và có kế hoạch của con ngƣời, làm tăng năng suất của ngƣời lao động.Mác cũng sử dụng khái niệm tinh thần thi đua để nói về tâm lý thi đua giữa những ngƣời trong lao động trong quá trình hợp tác. Nghiên cứu quá trình hợp tác giữa con ngƣời và con ngƣời trong lao động sản xuất, thấy đƣợc hiện tƣợng diễn ra một cách khách quan trong quá trình hợp tác lao động, Mác đã đƣa ra khái niệm về thi đua: “Thi đua nảy nở trong quá trình hợp tác lao động, trong hoạt động chung và kế hoạch của con người. Sự tiếp xúc xã hội tạo nên thi đua và sự nâng cao theo lối đặc biệt nghị lực sinh động tăng thêm nghị lực cho riêng từng người” [1]. Theo Phêđôxêép nhà khoa học Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô trƣớc đây cho rằng “Thi đua là sự đọ sức trong lao động và sáng tạo, mang đặc tính của con người trong xã hội, được sinh ra bởi sự hợp tác lao động và bởi mối quan hệ xã hội của con người trong quá trình sản xuất…”, “Thi đua xã hội chủ nghĩa là mối quan hệ xã hội mới có lịch sử.
Nó mang tính sáng tạo xã hội 8 của giai cấp công nhân, …thi đua xã hội chủ nghĩa xuất hiện như là nhiệt tình cách mạng là hành động tự giác của quần chúng lao động – những người đã tổ chức sản xuất xã hội theo kiểu mới trong lao động” [48]. Kế thừa tƣ tƣởng của Các Mác về thi đua, V. Lê nin đã vận dụng trong hoàn cảnh mới, khi giai cấp công nhân đã giành đƣợc chính quyền và trở thành ngƣời làm chủ. Nội dung chính trị trong việc tổ chức thi đua đƣợc V.
Lênin xem là một vấn đề quan trọng trong việc phát triển kinh tế đất nƣớc. Ông đã khẳng định chỉ có chủ nghĩa xã hội mới mở đƣờng “cho cuộc thi đua thực sự có tính chất quần chúng …” [48]. Lênin đã nói đến thi đua xã hội chủ nghĩa trong cuộc họp bàn về ngày thứ bảy lao động cộng sản. Ông coi đó là phong trào lao động tự nguyện, góp sức giải quyết khó khăn, xây dựng xã hội mới của quần chúng lao động đƣợc giải phóng khỏi ách áp bức bóc lột.
Ông coi đây là một sáng kiến vĩ đại, chính quyền cách mạng cần chăm lo, tổng kết, phổ biến rộng rãi. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thi đua tồn tại khách quan trong xã hội, ngƣời dạy “…tưởng lầm rằng thi đua là một việc khác với những công việc hàng ngày. Thật ra công việc hàng ngày chính là nền tảng thi đua”. Theo Đại từ điển Tiếng Việt “thi đua” đƣợc hiểu là “cùng nhau đưa hết khả năng làm ra nhằm thúc đẩy lẫn nhau đạt thành tích tốt nhất trong mặt hoạt động nào đó." Điều 3 Luật Thi đua, khen thƣởng năm 2003 quy định: "Thi đua là hoạt động có tổ chức với sự tham gia tự nguyện của cá nhân, tập thể nhằm phấn đấu đạt được thành tích tốt nhất trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc".
Luân văn tiếp cận khái niệm thi đua theo Luật thi đua, khen thƣởng 2022 có hiệu lực từ 01/01/2024, đƣợc hiểu nhƣ sau: “Thi đua là hoạt động có tổ chức do người có thẩm quyền phát động với sự tham gia tự nguyện của cá nhân, tập thể, hộ gia đình”. 9 - Thi đua là một hoạt động diễn ra thƣờng xuyên và phổ biến trong các tổ chức tập thể. Thi đua đƣợc hiểu là thi nhau ra sức học tập, làm việc, hoạt động nhằm đạt đƣợc hiệu quả tốt nhất trong học tập, hoạt động, làm việc. Thi đua giúp tác động kích thích lẫn nhau trong quá trình cùng nhau hoạt động nhằm phát huy khả năng của cá nhân và tập thể để đạt đƣợc kết quả cao.
Quan hệ thi đua một quan hệ có tính xã hội. Thi đua là đòn bẩy mạnh mẽ nhằm nâng cao năng suất lao động, là phƣơng pháp để đạt đƣợc những mục tiêu trong học tập, công việc và hoạt động. Từ các quan niệm trên, có thể hiểu, thi đua là hoạt động có tính tổ chức, trên cơ sở tự nguyện, tự giác, đoàn kết, công khai, hợp tác, cùng phát triển gắn liền với bản chất của con ngƣời, thông qua lao động mà hoàn thiện bản thân và từ đó góp phần tạo dựng xã hội tốt đẹp hơn. * Vai trò của thi đua Thi đua yêu nƣớc có tầm quan trọng đặc biệt trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc cũng nhƣ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Nhận thức về tầm quan trọng này, Đảng ta đã khẳng định: “Truyền thống thi đua yêu nước của nhân dân ta đã và đang là động lực tinh thần quý báu tạo nên sức mạnh tổng hợp, đem lại những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trong hơn 20 năm đổi mới, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [19]. Qua đây ta có thể khái quát vai trò của công tác thi đua nhƣ sau: Thứ nhất, thi đua là động lực cách mạng để thực hiện nhiệm vụ chính trị, bồi dƣỡng, phát huy tinh thần yêu nƣớc. Tinh thần yêu nƣớc đƣợc biểu hiện thành những hành động, việc làm cụ thể, từ đó góp phần nâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sống nhân dân, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc và phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. 10 Thứ hai, thi đua là một trong những biện pháp giáo dục tƣ tƣởng, xây dựng tình đoàn kết trong một cộng đồng.
Bởi chính thông qua công tác tổ chức thực tiễn, thông qua các phƣơng pháp tuyên truyền, giáo dục tích cực sẽ động viên ý chí sáng tạo, ý chí quyết tâm, năng lực hoạt động thực tiễn của cán bộ, công chức, viên chức, chiến sĩ, quần chúng nhân dân. Thi đua góp phần tạo nên sự tiến bộ đối với các cá nhân, tập thể, thúc đẩy đƣợc sự phát triển chung của xã hội. Thi đua, khen thƣởng là biện pháp tổ chức thực tiễn, một phƣơng pháp tuyên truyền, giáo dục tích cực để động viên ý chí sáng tạo, ý chí quyết tâm, năng lực hoạt động thực tiễn của con ngƣời. Thứ ba, thi đua góp phần phát huy những điều tốt đẹp, tích cực, đẩy lùi tiêu cực không đáng có.
Thi đua chính là giải pháp, là phƣơng tiện để phòng, chống tiêu cực, nhân rộng những điều tốt đẹp trong các cơ quan, tổ chức. Thi đua có ý nghĩa “làm cho phần tốt ở trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân”. Thi đua chính là lấy cái đẹp để dẹp cái xấu, lấy xây để chống. Chủ tịch Hồ Chí Minh định hƣớng: “Thi đua không phải là ganh đua, giấu nghề”, mà là “người đi trước hiểu biết, dẫn dắt người đi sau”; “Thi đua có nghĩa là mọi người phát triển tài năng, sáng kiến của mình, học hỏi điều hay, giúp nhau sửa chữa khuyết điểm để cùng nhau tiến bộ”.
Thứ tư, thi đua góp phần xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Thi đua giúp cho đoàn kết chặt chẽ thêm và đoàn kết chặt chẽ để thi đua mãi” [5]. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định: Tăng cƣờng vai trò nòng cốt chính trị, trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tập hợp, vận động nhân dân đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nƣớc, đẩy mạnh cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh", thực hành dân chủ, tăng cƣờng đồng thuận xã hội. 11 * Mục đích của thi đua Thi đua có mục đích là nhằm tạo động lực động viên, lôi cuốn, khuyến khích mọi cá nhân, tập thể phát huy truyền thống yêu nƣớc, năng động, sáng tạo vƣơn lên hoàn thành tốt nhiệm vụ đƣợc giao vì mục tiêu dân giàu, nƣớc mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Nhƣ vậy thì thi đua bao gồm 3 yếu tố là: Thứ nhất, thi đua là hoạt động có tổ chức vì các phong trào thi đua là do các ngành, cơ quan, đơn vị, địa phƣơng phát động để thực hiện nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị, địa phƣơng. Hoạt động có tổ chức của thi đua đƣợc thể hiện từ khi lập kế hoạch, xác định mục tiêu, hình thức, đối tƣợng, tổ chức phát động, ký giao ƣớc thi đua, kiểm tra, sơ kết, tổng kết phong trào thi đua, biểu dƣơng, nhân rộng điển hình tiên tiến, … Thứ hai, thi đua là hoạt động tự nguyện: thi đua không thể là một hoạt động cƣỡng bức hay nói cách khác không nên và không thể cƣỡng bức thi đua. Chỉ có thi đua tự nguyện mới khơi dậy đƣợc sự sáng tạo của con ngƣời. Chỉ khi có tập thể cùng nhau hoạt động trên tinh thần tự nguyện thì thi đua mới có ý nghĩa.
Thứ ba, thi đua là hoạt động có mục tiêu và hƣớng đích rõ rệt, mục đích để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thi đua sẽ giúp cho hiệu quả, chất lƣợng và năng suất lao động, học tập và công tác không ngừng đƣợc nâng lên, từ đó thúc đẩy xã hội phát triển về mọi mặt. * Hình thức thi đua Thi đua thƣờng có hai hình thức là thi đua thƣờng xuyên và thi đua theo đợt, cụ thể: + Thi đua thƣờng xuyên là hình thức thi đua căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao của cá nhân, tập thể để tổ chức phát động, nhằm thực hiện tốt công việc hàng ngày, hàng tháng, hàng quý, hàng năm của cơ quan, tổ chức, 12 đơn vị.