Tổng quan nghiên cứu

Trong quản trị nguồn nhân lực công vụ, công tác thi đua và khen thưởng giữ vai trò đòn bẩy kích thích tinh thần trách nhiệm, nâng cao hiệu suất làm việc của đội ngũ cán bộ, công chức. Giai đoạn 2015-2017, thành phố Hòa Bình duy trì quy mô nhân sự ổn định với 1.530 cán bộ, công chức, viên chức, trong đó tỷ lệ nhân sự đạt trình độ chuyên môn từ đại học trở lên tăng trưởng tích cực từ 57,76% lên 77,06%. Tuy nhiên, theo Báo cáo tổng kết công tác thi đua năm 2016 của Ủy ban nhân dân thành phố Hòa Bình và tinh thần Chỉ thị số 34-CT/TW của Bộ Chính trị, hoạt động khen thưởng tại nhiều đơn vị vẫn còn bộc lộ tính hình thức, nể nang, chưa thực sự bám sát kết quả thực thi công vụ.

Trước thực trạng đó, đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế tập trung đánh giá mức độ hài lòng của cán bộ, công chức đối với toàn bộ chu trình thi đua, khen thưởng trên địa bàn thành phố Hòa Bình. Mục tiêu cụ thể gồm: hệ thống hóa nền tảng lý luận và thực tiễn; đo lường chính xác các khía cạnh hài lòng; phân tích các nhân tố ảnh hưởng từ cơ chế chính sách, nhận thức của người đứng đầu đến vị trí việc làm; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác này trong giai đoạn tiếp theo. Nghiên cứu được triển khai trong phạm vi thành phố Hòa Bình với chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2015-2017 kết hợp điều tra sơ cấp năm 2017. Ý nghĩa then chốt của công trình là cung cấp luận cứ khoa học giúp cơ quan quản lý nâng cao chỉ số hài lòng công vụ, biến phong trào thi đua thành động lực nội tại cho hơn 1.500 cán bộ, công chức địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên thuyết phân cấp nhu cầu của Abraham Maslow năm 1943, khẳng định nhu cầu được tôn vinh, ghi nhận và khẳng định giá trị bản thân là động lực bậc cao thúc đẩy con người cống hiến. Kết hợp với đó là khung lý thuyết về sự hài lòng trong khu vực công của Philip Kotler năm 2001 và Tse cùng Wilton năm 1988, xác định mức độ thỏa mãn là sự so sánh giữa kỳ vọng ban đầu và lợi ích thực tế tiếp nhận.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng mô hình quy trình tổ chức phong trào thi đua 4 bước chuẩn hóa của Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương năm 2017, bao gồm: xác định mục tiêu và chỉ tiêu; tuyên truyền vận động; tổ chức thực hiện và kiểm tra; sơ kết, tổng kết và khen thưởng. Các khái niệm cốt lõi được định nghĩa chuẩn xác theo hệ thống pháp lý hiện hành, gồm Luật Thi đua, Khen thưởng năm 2003 (sửa đổi, bổ sung năm 2005 và năm 2013), Luật Cán bộ, Công chức năm 2008, Nghị định số 91/2017/NĐ-CP và Quyết định số 42/2014/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình. Sự hài lòng công vụ được xem xét gắn liền với các quyền lợi vật chất và tinh thần, tiêu biểu như chính sách xét nâng bậc lương trước thời hạn từ 6 đến 12 tháng và mức tiền thưởng theo quy định hiện hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua khảo sát 150 cán bộ, công chức đang công tác tại các cơ quan chuyên môn, đoàn thể và đơn vị trường học trên địa bàn thành phố Hòa Bình. Cấu trúc mẫu gồm 40 cán bộ giữ chức vụ lãnh đạo quản lý có phụ cấp chức vụ và 110 công chức chuyên môn không giữ chức vụ lãnh đạo, kết hợp 10 cuộc thảo luận nhóm tập trung chuyên sâu.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng triệt để nhằm đảm bảo tính đại diện cao, bao gồm 60 phiếu tại các phòng ban chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân thành phố, 40 phiếu tại 4 xã, phường (Tân Thịnh, Đồng Tiến, Dân Chủ, Yên Mông) và 50 phiếu tại khối trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở. Về kỹ thuật xử lý, đề tài kết hợp phương pháp thống kê mô tả, thang đo Likert 5 mức độ, phương pháp cho điểm, xếp hạng ưu tiên và so sánh chỉ số. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp lượng hóa chính xác các trạng thái tâm lý định tính phức tạp, đồng thời cho phép đối chiếu đa chiều sự khác biệt trong cảm nhận giữa các nhóm chức danh và đơn vị chuyên môn trong suốt mốc thời gian từ tháng 6/2017 đến tháng 5/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng 150 cán bộ, công chức ghi nhận điểm đánh giá sự hài lòng chung về công tác thi đua, khen thưởng tại thành phố Hòa Bình đạt mức khá, dao động từ 3,60 đến 4,10 điểm trên thang đo 5 điểm. Các khía cạnh như thủ tục hành chính, quy trình trao thưởng và sự công khai trong hướng dẫn nhận được phản hồi tích cực từ trên 70% đối tượng điều tra.

Tuy nhiên, nghiên cứu phát hiện điểm nghẽn tại tiêu chí quy định tỷ lệ Chiến sĩ thi đua cơ sở khống chế tối đa 15% tổng số Lao động tiên tiến, với mức điểm hài lòng chỉ đạt 3,22 điểm - ngưỡng thấp nhất trong toàn bộ bảng hỏi. Thêm vào đó, có sự phân hóa rõ rệt giữa hai nhóm chức danh: điểm hài lòng bình quân của nhóm 40 cán bộ lãnh đạo luôn vượt trội hơn nhóm 110 công chức thừa hành từ 0,35 đến 0,62 điểm ở tất cả các nội dung bình xét. Ngoài ra, hơn 45% công chức cơ sở thừa nhận chưa nắm vững điều kiện tiêu chuẩn sáng kiến cấp thành phố, khiến phong trào thi đua chuyên đề tại các xã, phường chỉ thu hút khoảng 52% cán bộ tham gia thường xuyên.

Thảo luận kết quả

Sự cách biệt điểm số giữa cán bộ quản lý và công chức thừa hành phản ánh rõ nét thực trạng tâm lý nể nang trong bình bầu tập thể. Do tâm lý ngại va chạm với cấp trên, các danh hiệu khen thưởng xuất sắc gắn liền với quyền lợi nâng bậc lương sớm trước 6-12 tháng hay quy hoạch chức vụ thường nghiêng về nhóm lãnh đạo, tạo cảm giác thiếu công bằng cho đội ngũ thừa hành.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa sinh động thông qua hai công cụ chính:

  • Biểu đồ cột kép so sánh chi tiết điểm trung bình Likert giữa nhóm lãnh đạo và nhóm công chức không giữ chức vụ trên 5 nội dung: xác định chỉ tiêu (4,15 so với 3,68 điểm), tuyên truyền phong trào (3,95 so với 3,62 điểm), bình xét khen thưởng (4,05 so với 3,45 điểm), thủ tục hồ sơ (4,10 so với 3,75 điểm) và mức tiền thưởng (3,80 so với 3,40 điểm).
  • Bảng phân tổ tần số tỷ lệ phần trăm mức độ hài lòng, làm nổi bật tỷ lệ không hài lòng 28,6% đối với định mức trần 15% danh hiệu Chiến sĩ thi đua.

Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu công vụ tại Ai-len và kinh nghiệm thực tiễn tại huyện Thiệu Hóa thuộc tỉnh Thanh Hóa hay thị xã Quảng Yên thuộc tỉnh Quảng Ninh, nơi trên 95% công chức mong muốn quy chế khen thưởng phải gắn liền với kết quả công việc hàng tháng. Điều đó khẳng định rằng việc thiếu hụt các chỉ tiêu định lượng cụ thể sẽ khiến công tác khen thưởng dễ rơi vào bệnh thành tích, làm triệt tiêu động lực phấn đấu của nhóm nhân sự trực tiếp thực thi công vụ tại cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện quy trình bình xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở. Hội đồng Thi đua - Khen thưởng thành phố Hòa Bình cần nghiên cứu điều chỉnh linh hoạt mức trần 15%, chuyển trọng tâm từ bình bầu cảm tính sang hệ thống chấm điểm hiệu suất công việc định lượng. Mục tiêu nâng chỉ số hài lòng của cán bộ, công chức đối với nội dung này từ 3,22 điểm lên tối thiểu 4,00 điểm trong giai đoạn 2018-2020.

Thứ hai, chuẩn hóa và công khai quy trình thẩm định sáng kiến kinh nghiệm cấp thành phố. Ủy ban nhân dân thành phố giao Phòng Nội vụ chủ trì ban hành sổ tay hướng dẫn chấm điểm sáng kiến rõ ràng, rút ngắn 30% đến 40% thời gian thẩm định và nâng tỷ lệ công chức tham gia sáng kiến đạt trên 60% vào năm 2019.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ làm công tác thi đua, khen thưởng. Phòng Nội vụ thành phố cần tổ chức các lớp bồi dưỡng định kỳ 2 lần mỗi năm cho 100% cán bộ phụ trách tại 15 xã, phường và các cơ quan ban ngành, khắc phục triệt để tình trạng kiêm nhiệm thiếu chuyên sâu.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị thi đua. Ủy ban nhân dân thành phố cần đầu tư triển khai phần mềm quản lý hồ sơ khen thưởng trực tuyến trong giai đoạn 2019-2020, cho phép 100% đơn vị trực thuộc nộp hồ sơ và tra cứu kết quả minh bạch, giúp tiết kiệm 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính.

Thứ năm, nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng Thi đua - Khen thưởng cấp thành phố. Cần ban hành quy chế làm việc đổi mới, quy định rõ tỷ lệ phiếu biểu quyết kín trên 80% đối với các danh hiệu cao cấp, đồng thời tăng cường kiểm tra định kỳ hàng quý tại 100% đơn vị cơ sở nhằm kịp thời chấn chỉnh các biểu hiện nể nang, hình thức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  • Cơ quan quản lý nhà nước và Hội đồng Thi đua - Khen thưởng các cấp: Sử dụng khung phân tích và dữ liệu khảo sát từ 150 mẫu thực tế để rà soát, sửa đổi quy chế thi đua sát hợp với tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, công chức.
  • Lãnh đạo các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập: Nắm bắt cơ chế tạo động lực lao động, khắc phục điểm nghẽn trong đánh giá thành tích, từ đó phân bổ danh hiệu và thực hiện chính sách nâng lương trước thời hạn công bằng cho nhân viên.
  • Chuyên viên phụ trách công tác tổ chức, nội vụ tại các địa phương: Tiếp cận quy trình tổ chức 4 bước chuẩn hóa, nâng cao kỹ năng tham mưu, hướng dẫn hồ sơ sáng kiến và tối ưu hóa thời gian giải quyết thủ tục khen thưởng.
  • Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu ngành Quản lý kinh tế, Quản trị công: Kế thừa mô hình đánh giá sự hài lòng bằng thang đo Likert 5 mức độ và nguồn số liệu thực chứng đáng tin cậy về quản trị nhân lực khu vực công tại một địa bàn đô thị miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Quy định khống chế tỷ lệ 15% Chiến sĩ thi đua cơ sở gây ra bất cập gì trong thực tế? Mức trần 15% trên tổng số Lao động tiên tiến làm giảm điểm hài lòng xuống mức 3,22 điểm. Giới hạn cơ học này gây tâm lý hụt hẫng cho nhiều công chức đạt thành tích tốt nhưng không thể nhận danh hiệu vì vượt hạn mức đơn vị.

Nguyên nhân chính dẫn đến khoảng cách điểm hài lòng giữa lãnh đạo và công chức là gì? Nhóm 40 cán bộ lãnh đạo đạt điểm hài lòng cao hơn nhóm 110 công chức từ 0,35 đến 0,62 điểm do vị thế quản lý giúp họ dễ đạt điều kiện bình xét, hưởng quyền lợi nâng lương sớm và quy hoạch cán bộ.

Cỡ mẫu 150 cán bộ, công chức có đảm bảo tính đại diện khoa học cho đề tài không? Mẫu khảo sát 150 người được phân bổ ngẫu nhiên phân tầng tại các cơ quan chuyên môn, 4 xã phường và khối trường học, bảo đảm tính đại diện vững chắc cho toàn bộ 1.530 nhân sự của thành phố Hòa Bình.

Việc đạt danh hiệu thi đua mang lại những quyền lợi cụ thể nào cho cán bộ, công chức? Ngoài mức tiền thưởng từ 0,3 đến 1,0 lần lương tối thiểu, cán bộ đạt danh hiệu còn được ưu tiên nâng bậc lương trước hạn 6 đến 12 tháng, ưu tiên cử đi đào tạo và bổ nhiệm vị trí cao hơn.

Ứng dụng công nghệ thông tin giúp khắc phục hạn chế nào trong công tác thi đua, khen thưởng? Phần mềm quản trị trực tuyến giúp số hóa 100% dữ liệu, cắt giảm 30% đến 50% thời gian luân chuyển hồ sơ, đồng thời công khai minh bạch các tiêu chí chấm điểm, triệt tiêu sự nể nang trong bình xét.

Kết luận

  • Nghiên cứu đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận và thực tiễn về sự hài lòng đối với công tác thi đua, khen thưởng trong khu vực công.
  • Đánh giá thực chứng 150 cán bộ, công chức cho thấy mức độ hài lòng chung tại thành phố Hòa Bình đạt mức khá, dao động từ 3,60 đến 4,10 điểm.
  • Bóc tách rõ điểm nghẽn lớn nhất ở quy định khống chế tỷ lệ 15% danh hiệu thi đua (3,22 điểm) và sự chênh lệch cảm nhận giữa cấp quản lý và công chức thừa hành.
  • Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện gồm 5 nhóm trọng tâm từ đổi mới bình xét, chuẩn hóa sáng kiến đến đào tạo năng lực và ứng dụng công nghệ.
  • Đóng góp luận cứ khoa học giá trị cho công tác quản trị nguồn nhân lực công vụ tại thành phố Hòa Bình trong giai đoạn phát triển mới.

Trong thời gian tới, Ủy ban nhân dân thành phố Hòa Bình cần khẩn trương ban hành quy chế thi đua sửa đổi và ứng dụng phần mềm số hóa trong chu kỳ đánh giá 2018-2020. Các nhà quản lý cơ quan nhà nước hãy ứng dụng ngay mô hình nghiên cứu này để xây dựng môi trường công vụ công bằng, hiệu quả và truyền cảm hứng cống hiến cho cán bộ, công chức.