Công tác thanh tra về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Đồng Hỷ

Luận văn thanh tra về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Đồng Hỷ

• Tác giả: Dương Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Thị Hương Giang
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Công tác thanh tra về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Đồng Hỷ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan thanh tra quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại Đồng Hỷ

Ngân sách nhà nước cấp xã là bộ phận cấu thành nền tài chính quốc gia. Đây là công cụ bảo đảm hoạt động của bộ máy chính quyền cơ sở tại huyện Đồng Hỷ. Hoạt động thanh tra quản lý ngân sách cấp xã giữ vai trò cốt lõi. Nhiệm vụ này bảo đảm tính minh bạch trong huy động và phân bổ nguồn lực công. Huyện Đồng Hỷ là địa bàn miền núi của tỉnh Thái Nguyên. Địa phương có địa hình chia cắt phức tạp. Trình độ cán bộ cơ sở giữa các xã không đồng đều. Điều này đặt ra nhiều thách thức lớn cho công tác quản lý tài chính địa phương. Thanh tra huyện chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc giám sát thu chi ngân sách cấp xã. Quy trình thanh tra tuân thủ Luật Ngân sách nhà nước và Luật Thanh tra. Cơ quan thanh tra tiến hành rà soát các khâu lập dự toán, chấp hành và quyết toán niên độ. Việc đánh giá dựa trên hóa đơn, chứng từ kế toán thực tế. Hoạt động thanh tra giúp cấp ủy phát hiện sơ hở trong quản lý ngân sách. Đồng thời, công tác này chấn chỉnh kịp thời các sai lệch tài chính phát sinh. Kỷ cương tài chính tại từng xã nhờ đó được duy trì nghiêm minh.

1.1. Cơ sở pháp lý và vai trò thanh tra ngân sách cấp xã

Công tác thanh tra ngân sách cấp xã dựa trên Luật Thanh tra và Luật Ngân sách nhà nước. Các nghị định hướng dẫn của Chính phủ quy định rõ quyền hạn của Thanh tra huyện. Thanh tra đóng vai trò kiểm soát quyền lực tài chính công. Hoạt động này ngăn ngừa sự lạm quyền trong phân bổ ngân sách. Tại huyện Đồng Hỷ, thanh tra ngân sách giúp bảo đảm nguồn vốn đến đúng mục tiêu phát triển. Từng đồng vốn hỗ trợ đồng bào thiểu số được sử dụng minh bạch. Công tác kiểm tra bảo vệ tài sản nhà nước và lợi ích của nhân dân địa phương.

1.2. Đặc thù quản lý ngân sách xã tại huyện Đồng Hỷ

Huyện Đồng Hỷ có nhiều xã vùng cao với điều kiện kinh tế khó khăn. Nguồn thu ngân sách nội tại của các xã thường chiếm tỷ trọng thấp. Hoạt động chi ngân sách phụ thuộc phần lớn vào trợ cấp cân đối từ ngân sách huyện. Khoản chi phục vụ an sinh xã hội và xây dựng nông thôn mới chiếm tỷ lệ lớn. Điều này đòi hỏi quy trình thanh tra phải tập trung kiểm tra đúng trọng tâm. Cán bộ thanh tra cần nắm rõ nguồn gốc từng dòng vốn đầu tư công. Việc theo dõi chặt chẽ dòng tiền giúp hạn chế tình trạng giải ngân sai chế độ.

II. Thực trạng thanh tra quản lý ngân sách nhà nước cấp xã ở Đồng Hỷ

Giai đoạn 2017 - 2019, Thanh tra huyện Đồng Hỷ triển khai nhiều cuộc thanh tra ngân sách xã. Kết quả thanh tra ghi nhận nhiều cố gắng từ bộ máy tài chính cơ sở. Hầu hết các xã thực hiện việc thu ngân sách theo quy định pháp luật. Việc mở sổ kế toán và lập báo cáo tài chính tuân thủ cơ bản niên độ. Tuy nhiên, công tác kiểm tra cũng chỉ ra nhiều thiếu sót và vi phạm kéo dài. Khâu lập dự toán tại một số xã còn mang tính hình thức. Dự toán chưa bám sát nguồn thu thực tế trên địa bàn. Việc chấp hành dự toán chi xảy ra tình trạng chi vượt định mức cho phép. Nhiều khoản chi hội nghị và tiếp khách thiếu chứng từ hợp pháp. Công tác thanh quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn còn chậm. Việc lưu trữ hồ sơ kế toán cấp xã tại các xã vùng xa chưa khoa học. Đội ngũ kế toán xã còn thiếu chuyên môn sâu về tài chính công. Ngoài ra, việc đôn đốc thực hiện các kết luận thanh tra sau thanh tra chưa thật sự quyết liệt.

2.1. Kết quả tích cực đạt được trong công tác thanh tra

Thanh tra huyện Đồng Hỷ đã xây dựng kế hoạch thanh tra hằng năm rõ ràng. Kế hoạch khảo sát và nắm tình hình trước thanh tra được thực hiện bài bản. Đoàn thanh tra phối hợp chặt chẽ với Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước. Sự phối hợp liên ngành giúp thu thập đầy đủ thông tin về ngân sách xã. Nhờ đó, các sai phạm trong sử dụng ngân sách được phát hiện kịp thời. Cơ quan thanh tra đã kiến nghị thu hồi các khoản tiền chi sai vào ngân sách nhà nước. Ý thức chấp hành chế độ kế toán của cán bộ xã có chuyển biến rõ rệt.

2.2. Những tồn tại và hạn chế cần sớm khắc phục

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động thanh tra vẫn còn một số điểm nghẽn. Số lượng công chức làm công tác thanh tra huyện còn mỏng. Trong khi đó, khối lượng công việc kiểm tra tại các xã rất lớn. Phương pháp thanh tra chủ yếu dựa trên kiểm tra hồ sơ giấy truyền thống. Ứng dụng công nghệ thông tin vào phân tích số liệu tài chính còn hạn chế. Hoạt động kiểm tra hiện trường các công trình xây dựng chưa thường xuyên. Một số kết luận thanh tra chưa quy định rõ thời hạn khắc phục sai phạm. Khâu xử lý sau thanh tra còn nể nang và thiếu chế tài xử phạt nghiêm khắc.

III. Giải pháp thanh tra quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại Đồng Hỷ

Để nâng cao hiệu quả thanh tra ngân sách cấp xã ở huyện Đồng Hỷ, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, Thanh tra huyện phải đổi mới toàn diện quy trình khảo sát trước thanh tra. Việc thu thập thông tin sơ cấp và thứ cấp cần tiến hành đa chiều. Cần kết nối dữ liệu giữa Thanh tra huyện, Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc. Việc này giúp xác định chính xác các xã có nguy cơ sai phạm cao để tập trung kiểm tra. Đồng thời, Ủy ban nhân dân huyện cần chú trọng đào tạo cán bộ thanh tra. Công chức thanh tra cần nâng cao kỹ năng kiểm toán nội bộ và phân tích dữ liệu điện tử. Đổi mới phương pháp thanh tra theo hướng kết hợp kiểm tra sổ sách với kiểm tra thực địa công trình. Tăng cường thanh tra đột xuất các khoản chi có dấu hiệu bất thường. Đặc biệt, huyện phải hoàn thiện cơ chế theo dõi và xử lý sau thanh tra. Các xã vi phạm phải hoàn trả triệt để tiền sai phạm vào công quỹ. Người đứng đầu đơn vị để xảy ra thất thoát cần phải bị xử lý trách nhiệm nghiêm khắc.

3.1. Hoàn thiện quy trình và phương pháp nghiệp vụ thanh tra

Thanh tra huyện cần xây dựng quy trình chuẩn hóa từ khâu khảo sát đến kết luận. Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp rút ngắn thời gian đối chiếu số liệu tài chính. Đoàn thanh tra phải mở rộng phạm vi kiểm tra các nguồn thu ngoài ngân sách. Việc giám sát phải tập trung vào các khoản thu từ đấu giá đất và đóng góp tự nguyện. Đồng thời, công tác thanh tra cần tăng cường kiểm tra chất lượng các công trình cơ sở hạ tầng. Việc giám sát chặt chẽ khối lượng nghiệm thu giúp ngăn ngừa thất thoát vốn đầu tư công. Mọi quy trình thanh tra phải được công khai minh bạch.

3.2. Nâng cao năng lực cán bộ và xử lý sau thanh tra

Nâng cao chất lượng cán bộ thanh tra là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu. Huyện cần cử công chức tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu. Cán bộ thanh tra cần nắm vững các chuẩn mực kế toán công mới nhất. Song song với đó, Ủy ban nhân dân huyện cần siết chặt kỷ luật tài chính sau thanh tra. Các cơ quan chức năng phải thường xuyên theo dõi việc thực hiện kết luận thanh tra. Những cá nhân và tập thể cố tình trì hoãn nộp tiền sai phạm phải bị xử lý nghiêm minh. Việc công khai kết luận thanh tra trên cổng thông tin điện tử huyện giúp tăng cường sự giám sát xã hội.

IV. Ứng dụng thanh tra quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại Đồng Hỷ

Hoạt động thanh tra quản lý ngân sách nhà nước cấp xã giữ ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với huyện Đồng Hỷ. Công tác này góp phần giữ nghiêm kỷ luật kỷ cương tài chính ở cấp cơ sở. Thanh tra giúp chính quyền huyện đánh giá chính xác năng lực điều hành ngân sách của từng xã. Nguồn ngân sách được kiểm soát chặt chẽ sẽ thúc đẩy kinh tế địa phương tăng trưởng bền vững. Tài nguyên tài chính công được phân bổ đúng mục đích, phục vụ trực tiếp cho đời sống người dân. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực chứng giá trị cho các nhà hoạch định chính sách địa phương. Huyện ủy và Ủy ban nhân dân huyện Đồng Hỷ có thêm căn cứ để chỉ đạo điều hành tài chính. Mô hình thanh tra hiệu quả tại Đồng Hỷ có thể nhân rộng sang các huyện miền núi khác. Việc chấn chỉnh sai phạm kịp thời củng cố niềm tin của nhân dân vào sự liêm chính của bộ máy công quyền. Cuối cùng, công tác thanh tra ngân sách góp phần xây dựng hệ thống chính quyền cơ sở trong sạch, vững mạnh và hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

4.1. Đóng góp về mặt lý luận và chính sách tài chính

Nghiên cứu làm sáng tỏ khung lý luận về kiểm soát tài chính cấp cơ sở tại các vùng miền núi. Các phát hiện giúp cụ thể hóa quy định của Luật Ngân sách nhà nước vào thực tiễn địa phương. Đề tài cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho các cơ quan thanh tra cấp huyện. Những kiến nghị giải pháp hỗ trợ cơ quan chuyên môn hoàn thiện văn bản quản lý nội bộ. Đồng thời, nghiên cứu gợi mở phương thức phối hợp hiệu quả giữa cơ quan thanh tra và cơ quan tài chính. Đây là bước đệm quan trọng nhằm hoàn thiện thể chế quản lý tài chính địa phương.

4.2. Khả năng ứng dụng thực tế tại cấp xã ở Đồng Hỷ

Các đề xuất từ nghiên cứu có khả năng áp dụng trực tiếp tại các xã thuộc huyện Đồng Hỷ. Chính quyền cấp xã có thể sử dụng kết quả này để tự rà soát công tác kế toán. Kế toán xã dễ dàng phát hiện các lỗ hổng trong khâu thanh toán chứng từ. Việc áp dụng giúp ngăn chặn thất thoát vốn ngân sách trước khi có đoàn thanh tra đến làm việc. Huyện Đồng Hỷ cũng có thể ứng dụng bảng kiểm tra rủi ro để phân loại các đơn vị dự toán. Nhờ đó, việc lựa chọn đối tượng thanh tra hàng năm trở nên khoa học và đạt hiệu quả thiết thực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã là mắt xích trực tiếp và nền tảng trong hệ thống tài chính công, quyết định hiệu quả phân bổ nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, công tác quản lý tài chính cơ sở đối mặt với nhiều áp lực do địa bàn miền núi chia cắt gồm 15 xã, thị trấn. Trong giai đoạn 2017 - 2019, Thanh tra huyện Đồng Hỷ chỉ tổ chức được 03 cuộc thanh tra tài chính ngân sách xã, qua đó phát hiện và kiến nghị thu hồi tổng số tiền 113,53 triệu đồng do sai phạm trong lập dự toán, thanh quyết toán công trình xây dựng cơ bản và chi trùng lặp nội dung. Tỷ lệ thanh tra này đạt mức thấp khi chỉ bao phủ chưa đầy 20% tổng số đơn vị hành chính cấp xã trong suốt 3 năm.

Vấn đề đặt ra là nguồn lực thanh tra cấp huyện còn thiếu hụt, quy trình kiểm soát chưa đồng bộ, dẫn đến nguy cơ thất thoát ngân sách và vi phạm chế độ kế toán tại các xã. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng công tác thanh tra ngân sách xã tại huyện Đồng Hỷ giai đoạn 2017 - 2019, chỉ rõ hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện nhằm nâng tỷ lệ giám sát định kỳ lên trên 50% số xã hàng năm và bảo đảm tỷ lệ xử lý thu hồi sau thanh tra đạt trên 90%. Về phạm vi, đề tài khảo sát toàn bộ hoạt động thanh tra ngân sách tại 15 xã, thị trấn huyện Đồng Hỷ với dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2017 - 2019 và thông tin sơ cấp thu thập vào tháng 10 năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế kiểm tra tài chính công cấp cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết nền tảng trong khoa học quản lý: Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước và Lý thuyết quản trị tài chính công hiện đại. Kiểm soát quyền lực đòi hỏi hoạt động tài chính công phải chịu sự thanh tra, giám sát thường xuyên để ngăn ngừa lạm quyền và thất thoát tài sản nhà nước. Quản trị tài chính công hiện đại hướng tới mục tiêu tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách, đề cao tính giải trình và minh bạch.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng theo chu trình thanh tra tài chính khép kín gồm 3 giai đoạn: chuẩn bị thanh tra (thu thập dữ liệu, khảo sát, lập kế hoạch), tiến hành thanh tra (công bố quyết định, thẩm tra chứng từ, đối chiếu thực địa) và kết thúc thanh tra (ban hành kết luận, truy thu sai phạm, giám sát thực hiện kiến nghị). Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm cốt lõi: ngân sách nhà nước cấp xã theo Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13; cơ chế quản lý thu - chi theo Thông tư 344/2016/TT-BTC; hoạt động thanh tra hành chính theo Luật Thanh tra năm 2010 và Nghị định 86/2011/NĐ-CP; nguyên tắc công khai tài chính theo Thông tư 343/2016/TT-BTC; và hiệu lực xử lý sau thanh tra. Hoạt động thanh tra tại cấp huyện tuân thủ nghiêm ngặt khung thời gian tối đa 30 ngày làm việc đối với địa bàn thông thường và không quá 45 ngày đối với khu vực miền núi khó khăn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo tổng kết thu chi ngân sách của 15 xã thuộc huyện Đồng Hỷ, hệ thống văn bản pháp quy của Bộ Tài chính, hồ sơ lưu trữ và kết luận của 03 cuộc thanh tra thực hiện từ năm 2017 đến năm 2019. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập vào tháng 10 năm 2020 qua điều tra bảng hỏi khảo sát thực tế.

Cỡ mẫu điều tra sơ cấp gồm 65 cán bộ, công chức, bao gồm toàn bộ 6 công chức phòng Thanh tra huyện Đồng Hỷ, lãnh đạo Phòng Tài chính - Kế hoạch, cán bộ Kho bạc Nhà nước huyện và 50 công chức giữ vị trí chủ chốt (Chủ tịch UBND, công chức địa chính, công chức tài chính - kế toán) từ 10 xã đại diện trên địa bàn huyện. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng địa lý giữa các xã vùng cao khó khăn và các xã khu vực đồng bằng nhằm đảm bảo tính đại diện cao. Đề tài lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh số tuyệt đối, số tương đối và phân tích thang đo Likert 5 mức độ để lượng hóa các tiêu chí đánh giá quy trình thanh tra. Phương pháp này hoàn toàn phù hợp với tính chất của luận văn thạc sĩ định hướng ứng dụng, giúp nhận diện chính xác sai phạm tài chính và đánh giá khách quan mức độ chấp hành pháp luật của các đơn vị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tần suất và quy mô thanh tra ngân sách xã còn hạn chế. Trong giai đoạn 2017 - 2019, Thanh tra huyện Đồng Hỷ chỉ thực hiện được 03 cuộc thanh tra việc quản lý ngân sách xã, bình quân mỗi năm chỉ triển khai 01 cuộc. Tỷ lệ này tương đương 20% tổng số đơn vị hành chính cấp xã trên địa bàn, dẫn đến tình trạng nhiều xã trong nhiều năm liên tục không được thanh tra toàn diện về tài chính.

Thứ hai, phát hiện sai phạm kinh tế tập trung chủ yếu ở khâu chi đầu tư xây dựng cơ bản và thanh quyết toán chi thường xuyên. Tổng số tiền kiến nghị xử lý thu hồi nộp ngân sách nhà nước qua 03 cuộc thanh tra là 113,53 triệu đồng. Trong đó, sai phạm do lập hồ sơ nghiệm thu sai khối lượng thi công xây dựng công trình phúc lợi chiếm khoảng 68% tổng giá trị sai phạm, các khoản chi trùng lặp nội dung và thanh toán vượt định mức trong chi thường xuyên chiếm khoảng 32%.

Thứ ba, cơ cấu nhân sự của cơ quan thanh tra bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Biên chế của Thanh tra huyện Đồng Hỷ duy trì ở mức mỏng với dưới 7 cán bộ, công chức. Trong đó, tỷ lệ công chức có chuyên môn sâu về tài chính - kế toán chỉ chiếm khoảng 30%, phần lớn còn lại thuộc chuyên ngành luật hoặc quản lý hành chính, gây áp lực lớn khi phải kiểm tra khối lượng hồ sơ kế toán phức tạp.

Thứ tư, hiệu lực thực hiện kiến nghị sau thanh tra chưa triệt để. Tỷ lệ thu hồi tiền sai phạm nộp vào tài khoản tạm giữ trong năm đầu chỉ đạt khoảng 75% đến 80%, nhiều kiến nghị xử lý trách nhiệm cá nhân chỉ dừng ở mức kiểm điểm rút kinh nghiệm nội bộ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, huyện Đồng Hỷ có địa hình đồi núi phức tạp, nguồn thu ngân sách phân cấp cho các xã còn hạn hẹp, phụ thuộc vào trợ cấp cân đối từ ngân sách huyện với tỷ lệ bổ sung lên tới 60% đến 80%. Về chủ quan, áp lực xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo chiếm hơn 50% thời gian làm việc của Thanh tra huyện, khiến hoạt động thanh tra kinh tế theo kế hoạch bị thu hẹp. Đội ngũ kế toán cấp xã thường xuyên luân chuyển, năng lực cập nhật các thông tư mới của Bộ Tài chính còn chậm, dẫn đến việc lập dự toán và lưu trữ chứng từ thanh quyết toán chưa đúng quy định.

So sánh với kinh nghiệm thực tiễn tại huyện Quảng Ninh (tỉnh Quảng Bình) với số tiền thu hồi 120,1 triệu đồng và huyện Thái Thụy (tỉnh Thái Bình) thu hồi 235,5 triệu đồng trong các giai đoạn tương đương, tỷ lệ xử lý thu hồi tài sản vi phạm của các địa phương này đều đạt trên 90% nhờ thiết lập cơ chế giám sát sau thanh tra chặt chẽ. Dữ liệu nghiên cứu tại huyện Đồng Hỷ có thể được trực quan hóa qua biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu sai phạm (68% từ xây dựng cơ bản và 32% từ chi thường xuyên), kết hợp bảng đối chiếu giữa số cuộc thanh tra theo kế hoạch được duyệt và số cuộc thực tế hoàn thành (đạt tỷ lệ xấp xỉ 33%), làm nổi bật sự cần thiết phải nâng cao năng lực giám sát tài chính công cấp cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, kiện toàn cơ cấu bộ máy và nâng cao năng lực chuyên môn cho lực lượng thanh tra huyện. Ủy ban nhân dân huyện Đồng Hỷ cần phối hợp với Phòng Nội vụ tuyển dụng hoặc điều động bổ sung 02 cán bộ có chuyên môn tài chính - kế toán hoặc kiểm toán công trong năm 2022. Đồng thời, tổ chức ít nhất 02 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm về kỹ năng bóc tách dự toán xây dựng cơ bản và phân tích báo cáo tài chính xã, bảo đảm 100% thanh tra viên làm nhiệm vụ thanh tra ngân sách nắm vững nghiệp vụ kế toán công.

Thứ hai, đổi mới quy trình lập kế hoạch và áp dụng phương pháp thanh tra dựa trên rủi ro. Thanh tra huyện Đồng Hỷ cần chuyển đổi từ phương thức kiểm tra dàn trải sang phân loại rủi ro tài chính, ưu tiên đưa vào kế hoạch kiểm tra các xã có quy mô vốn đầu tư xây dựng trên 5 tỷ đồng mỗi năm hoặc có biến động lớn về thu chi ngoài định mức. Mục tiêu đến giai đoạn 2022 - 2025, cơ quan thanh tra nâng tần suất lên tối thiểu 4 đến 5 cuộc thanh tra ngân sách xã mỗi năm, nâng tỷ lệ bao phủ lên trên 30% tổng số đơn vị hành chính trên địa bàn.

Thứ ba, thiết lập cơ chế cưỡng chế và chế tài xử lý sau thanh tra nghiêm minh. Thanh tra huyện chủ trì phối hợp cùng Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước huyện theo dõi sát sao việc thực hiện kết luận thanh tra; áp dụng biện pháp tạm dừng giải ngân các khoản chi bổ sung chưa cấp bách đối với những đơn vị chậm nộp lại tiền sai phạm quá 30 ngày. Phấn đấu nâng tỷ lệ thu hồi triệt để số tiền thất thoát đạt 100% trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày ban hành kết luận chính thức.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và thực hiện nghiêm việc công khai minh bạch ngân sách xã. Ủy ban nhân dân các xã trực thuộc cần triển khai kết nối 100% phần mềm kế toán ngân sách xã với hệ thống quản lý của Kho bạc Nhà nước trước năm 2023. Nghiêm túc thực hiện niêm yết công khai dự toán và quyết toán thu chi tối thiểu 30 ngày liên tục tại trụ sở và công bố trên hệ thống truyền thanh xã theo quy định của Thông tư 343/2016/TT-BTC, tạo điều kiện thuận lợi cho nhân dân và Mặt trận Tổ quốc tham gia giám sát tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện và cán bộ lãnh đạo Phòng Thanh tra huyện. Luận văn cung cấp bức tranh toàn cảnh về những khoảng trống trong kiểm soát tài chính công cơ sở, giúp người quản lý xác định rõ điểm nghẽn về nhân lực để phê duyệt kế hoạch thanh tra trọng tâm, tối ưu hóa nguồn lực cho địa bàn miền núi gồm 15 xã, thị trấn.

Nhóm thứ hai là Chủ tịch Ủy ban nhân dân và công chức tài chính - kế toán cấp xã. Nghiên cứu chỉ rõ các lỗi sai phạm phổ biến chiếm 68% trong quyết toán công trình cơ sở hạ tầng nông thôn và 32% trong chi thường xuyên, mang lại bài học cảnh báo thực tế để các xã tự rà soát, hoàn thiện quy chế chi tiêu nội bộ và thiết lập quy trình kiểm soát chứng từ trước khi các đoàn kiểm tra tiến hành làm việc.

Nhóm thứ ba là cơ quan Thanh tra tỉnh Thái Nguyên và Sở Tài chính. Tài liệu là nguồn tham khảo đáng tin cậy phản ánh các vướng mắc trong phân cấp ngân sách địa phương, hỗ trợ việc tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh hoàn thiện chính sách phân chia tỷ lệ điều tiết nguồn thu và ban hành quy trình thanh tra chuyên ngành tài chính chuẩn hóa cho các huyện miền núi.

Nhóm thứ tư là học viên cao học, giảng viên và các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công. Luận văn là công trình mẫu mực định hướng ứng dụng, cung cấp khung phương pháp phân tích, bảng hỏi khảo sát thực địa với 65 mẫu khảo sát và hệ thống số liệu cụ thể để phát triển các đề tài liên quan đến thanh tra kinh tế, quản trị ngân sách nhà nước tại các địa phương có điều kiện tương đồng.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính dẫn đến sai phạm trong quyết toán xây dựng cơ bản tại cấp xã là gì? Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ việc cán bộ giám sát kỹ thuật cấp xã hạn chế về năng lực chuyên môn, dẫn đến việc nghiệm thu khống khối lượng đất đào đắp, bê tông hóa so với hồ sơ thiết kế ban đầu. Điển hình tại huyện Đồng Hỷ trong 03 cuộc thanh tra giai đoạn 2017 - 2019, sai phạm xây dựng cơ bản chiếm tới 68% tổng số tiền kiến nghị thu hồi nộp ngân sách.

Thời hạn tối đa cho một cuộc thanh tra quản lý ngân sách cấp xã được quy định thế nào? Theo Luật Thanh tra năm 2010, cuộc thanh tra do cơ quan Thanh tra huyện tiến hành không được kéo dài quá 30 ngày làm việc. Riêng đối với các địa bàn vùng cao, miền núi, giao thông đi lại khó khăn như một số xã vùng xa của huyện Đồng Hỷ, thời hạn thanh tra có thể được gia hạn theo quyết định của người có thẩm quyền nhưng không vượt quá 45 ngày.

Biện pháp nào giúp nâng tỷ lệ thu hồi tiền sai phạm sau thanh tra đạt trên 90%? Giải pháp hiệu quả nhất là phối hợp liên ngành giữa Thanh tra huyện, Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước nhằm phong tỏa hạn mức rút dự toán hoặc khấu trừ vào các kỳ phân bổ ngân sách tiếp theo đối với xã vi phạm. Thực tiễn tại huyện Thái Thụy và huyện Quảng Ninh đã chứng minh cơ chế này giúp tỷ lệ thu hồi đạt trên 90% số tiền sai phạm.

Tại sao cần chuyển đổi sang phương pháp thanh tra quản lý ngân sách dựa trên rủi ro? Do biên chế Thanh tra huyện Đồng Hỷ rất mỏng với dưới 7 cán bộ nhưng phải theo dõi 15 xã, việc thanh tra tuần tự sẽ gây dàn trải và bỏ lọt vi phạm. Phương pháp thanh tra dựa trên rủi ro giúp dồn trên 80% nguồn lực vào các xã có dự toán đầu tư công trên 5 tỷ đồng hoặc có đơn thư tố cáo, nâng cao hiệu quả phát hiện sai phạm.

Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 đã thay đổi căn bản điều gì trong quản lý ngân sách xã? Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13 và Thông tư 344/2016/TT-BTC đã phân định rõ ràng các khoản thu xã hưởng 100%, tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu và cơ chế trợ cấp có mục tiêu. Điều này trao quyền chủ động tài chính lớn hơn cho cấp xã nhưng cũng đặt ra yêu cầu cơ quan thanh tra phải giám sát chặt chẽ mọi khoản chi phát sinh qua Kho bạc Nhà nước.

Kết luận

• Khẳng định công tác thanh tra về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã là công cụ thiết yếu nhằm giữ nghiêm kỷ cương tài chính công, phòng chống tham nhũng, lãng phí và củng cố niềm tin của nhân dân tại huyện Đồng Hỷ.
• Đánh giá khách quan thực trạng giai đoạn 2017 - 2019 với 03 cuộc thanh tra được tổ chức, phát hiện và kiến nghị thu hồi 113,53 triệu đồng vi phạm kinh tế, tập trung chủ yếu vào khâu xây dựng cơ bản và thanh toán sai chế độ.
• Nhận diện rõ các hạn chế cốt lõi do lực lượng thanh tra mỏng với dưới 7 biên chế, tỷ lệ công chức có chuyên ngành tài chính kế toán chỉ chiếm khoảng 30%, và tỷ lệ bao phủ thanh tra chưa đầy 20% tổng số xã.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao, bao gồm: kiện toàn nhân sự chuyên sâu, áp dụng mô hình thanh tra theo rủi ro, siết chặt cơ chế cưỡng chế sau thanh tra và đẩy mạnh số hóa, công khai minh bạch tài chính.
• Kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên và Thanh tra Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật, có chính sách đãi ngộ đặc thù cho công chức làm công tác thanh tra tài chính tại các huyện miền núi.

Luận văn đóng góp khung giải pháp đồng bộ có giá trị thực tiễn cao, sẵn sàng chuyển giao thành đề án nâng cao chất lượng thanh tra ngân sách cấp cơ sở giai đoạn 2022 - 2025. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm có thể khai thác trực tiếp mô hình phân tích và các khuyến nghị trong công trình để ứng dụng vào công tác quản lý tài chính công tại đơn vị mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ 1. Cơ sở lý luận về công tác thanh tra quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 1. Ngân sách Nhà nước cấp xã 1. Khái niệm ngân sách nhà nước cấp xã NSNN cấp xã là một bộ phận của NSNN.

Vậy trước khi tìm hiểu về khái niệm và nội dung liên quan đến NSNN cấp xã, chúng ta cần tìm hiểu về khái niệm và nội dung của NSNN. Trong hệ thống tài chính, NSNN là bộ phận chủ đạo, là điều kiện vật chất quan trọng để Nhà nước thực hiện các nhiệm vụ của mình. Mặt khác nó còn là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện điều tiết vĩ mô nền kinh tế xã hội. Xét theo biểu hiện bên ngoài: NSNN bao gồm những nguồn thu cụ thể, những khoản chi cụ thể và được định hướng các nguồn thu đều được nộp vào một quỹ tiền tệ - quỹ NSNN và các khoản đều được xuất ra từ quỹ tiền tệ ấy.

Những khoản thu nộp và cấp phát qua quỹ NSNN là các quan hệ được xác định trước, được định lượng và Nhà nước sử dụng chúng để điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế. Bởi vậy, trên phương diện kinh tế, có nhiều định nghĩa về NSNN khác nhau như: Dưới góc độ hình thức: NSNN là một bản dự toán thu và chi tài chính hàng năm của nhà nước do Chính phủ lập ra, đệ trình Quốc hội quyết định và giao cho chính phủ thực hiện. Dưới góc độ về thực thể: NSNN bao gồm các nguồn thu cụ thể, những khoản chi cụ thể và được định lượng. Các nguồn thu đều được nộp vào một quỹ tiền tệ và các khoản chi đều được xuất ra từ quỹ tiền tệ ấy.

Thu chi quỹ này có quan hệ ràng buộc nhau gọi là cân đối ngân sách, đây là một cân đối lớn trong nền kinh tế thị trường. Xét về bản chất kinh tế chứa đựng trong NSNN: Các hoạt động thu chi Ngân sách đều phản ánh những quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể khác trong xã hội gắn với quá trình tạo lập quản lý và sử dụng quỹ NSNN. Hoạt động đó đa dạng được tiến hành trên hầu hết các lĩnh vực và có tác động đến mọi chủ thể kinh tế xã 6 hội. Những quan hệ thu nộp cấp phát qua quỹ NSNN là những quan hệ được xác định trước, được định lượng và nhà nước sử dụng chúng để điều tiết vĩ mô kinh tế xã hội.

Như vậy, trên phương diện kinh tế, giáo trình Tài chính công năm 2009 của Học viện tài chính do tác giả Vũ Văn Hóa đã đưa ra khái niệm về NSNN: “Ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ chung của Nhà nước khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của mình trên cơ sở luật định”. Trên phương diện pháp lí, Luật NSNN số 83/2015/QH13 cho rằng: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Với các định nghĩa này, các nhà làm luật đã đề cập tới ba vấn đề cơ bản khi quan niệm về NSNN: Thứ nhất, NSNN là toàn bộ các khoản thu và chi của Nhà nước nằm trong dự toán đã được quyết định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Thứ hai, các khoản thu, chi này chỉ được thực hiện trong khoảng thời gian nhất định ở trên được gọi là Năm ngân sách. Năm ngân sách ở phần lớn các quốc gia trong đó có Việt Nam đều có thời hạn bằng một năm dương lịch, tức là bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12.

Thứ ba, các khoản thu, chi này được xây dựng và thực hiện nhằm mục tiêu bảo đảm về mặt tài chính cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Luật NSNN số 83/2015/QH13 cũng nêu rõ Ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Trong đó, Ngân sách địa phương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương. Ngân sách các cấp cụ thể như sau: - Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sách tỉnh), bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; 7 - Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện), bao gồm ngân sách cấp huyện và ngân sách các xã, phường, thị trấn; - Ngân sách các xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã).

Như vậy “Ngân sách cấp xã là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp xã được hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương, ngân sách cấp tỉnh, ngân sách cấp huyện cho ngân sách cấp xã và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp xã. Ngân sách nhà nước cấp xã là một cấp ngân sách thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn xã. Đây cũng cấp cuối cùng trong phân cấp quản lý NSNN”. Nội dung ngân sách nhà nước cấp xã Ngân sách bao gồm toàn bộ các khoản thu, nhiệm vụ chi được quy định trong Thông tư 344/2016/TT-BTC ngày 30 tháng 12 năm 2016 quy định về quản lý ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã, cụ thể: - Nguồn thu NSNN cấp xã (1) Các khoản thu ngân sách xã hưởng 100% là các khoản thu dành cho xã sử dụng toàn bộ để chủ động về nguồn ngân sách bảo đảm các nhiệm vụ chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển.

Cụ thể: + Các khoản phí, lệ phí giao cho xã tổ chức thu theo quy định; + Thu từ các hoạt động sự nghiệp của xã, phần nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật; + Thu từ quỹ đất công ích và hoa lợi công sản khác do xã quản lý theo quy định của pháp luật; + Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quy định của pháp luật do cấp xã thực hiện; + Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của nhà nước do các cơ quan, đơn vị, tổ chức thuộc xã xử lý theo quy định của pháp luật, sau khi trừ đi các chi phí theo quy định của pháp luật; + Các khoản huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân gồm: các khoản huy động đóng góp theo quy định của pháp luật, các khoản đóng góp theo 8 nguyên tắc tự nguyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng do Hội đồng nhân dân xã quyết định đưa vào ngân sách xã quản lý; + Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nước ngoài trực tiếp cho ngân sách xã; + Thu kết dư ngân sách xã năm trước; + Thu chuyển nguồn ngân sách cấp xã năm trước chuyển sang; + Các khoản thu khác của ngân sách xã theo quy định của pháp luật. (2) Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách xã, thị trấn với ngân sách cấp huyện: + Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp; + Thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình; + Lệ phí môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh; + Lệ phí trước bạ nhà, đất. Căn cứ vào khả năng thực tế nguồn thu và nhiệm vụ chi của xã, HĐND cấp tỉnh quyết định tỷ lệ phần trăm (%) đến tối đa là 100% các khoản thu. Ngoài ra, ngân sách xã còn có thể được HĐND cấp tỉnh phân cấp thêm nguồn thu từ các khoản thu ngân sách địa phương được hưởng 100%, các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.

(3) Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách xã: + Thu bổ sung cân đối ngân sách là mức chênh lệch lớn hơn giữa dự toán chi cân đối theo phân cấp và dự toán thu từ các nguồn thu được phân cấp cho ngân sách xã (các khoản thu 100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm), được xác định cho năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách. + Thu bổ sung có mục tiêu là các khoản thu để thực hiện các chương trình, nhiệm vụ (như chương trình mục tiêu quốc gia; chương trình mục tiêu của trung ương; chương trình, nhiệm vụ của địa phương) hoặc chế độ, chính sách mới do cấp trên ban hành nhưng có giao nhiệm vụ cho xã tổ chức thực hiện và dự toán năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách địa phương chưa bố trí.