Chương 1 đã nêu rõ tính cấp thiết và ý nghĩa của đề tài nghiên cứu, cụ thể là đề tài liên quan đến khoản mục kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương. Tác giả đã đưa ra các mục tiêu tổng quát và cụ thể cho bài nghiên cứu. Để đạt được các mục tiêu này, tác giả lựa chọn phương pháp định tính để thu thập dữ liệu. Trong chương tiếp theo, tác giả sẽ tổng quan các nghiên cứu trong nước và ngoài nước, xác định khoảng trống nghiên cứu để hoàn thiện nghiên cứu, và nêu các khía cạnh khác nhau và tính mới của đề tài so với các đề tài khác.
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan các nghiên cứu trước đây Đề tài về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương là một chủ đề thường xuyên được lựa chọn trong các nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, mỗi nghiên cứu đều có phạm vi thời gian và bối cảnh kinh tế khác nhau, điều này tạo ra những thách thức riêng biệt. Mục tiêu chung của các nghiên cứu này là cải tiến và nâng cao hiệu quả quản lý tiền lương và các khoản trích theo lương tại doanh nghiệp, từ đó giúp việc tính toán và chi trả cho người lao động trở nên chính xác và toàn diện hơn.
Một số nghiên cứu trước đã tập trung vào các khía cạnh cụ thể của chủ đề này. Các tình hình nghiên cứu quốc tế Fio Alfiandi (2014), trong nghiên cứu "The Implementation of Payroll Accounting System as an Effort to Improve the System of Internal Control (a Study at PDAM Kota Malang)", đã thực hiện một nghiên cứu nhằm xác định việc áp dụng hệ thống kế toán tiền lương như một biện pháp để nâng cao hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ. Ngoài ra, tác giả cũng đề xuất các giải pháp thay thế cần thiết để khắc phục những khó khăn liên quan đến hệ thống này. Nghiên cứu đã sử dụng phương pháp mô tả, phỏng vấn và thu thập dữ liệu để thu thập các thông tin cần thiết.
Kết quả của nghiên cứu cho thấy tầm quan trọng của việc phân quyền rõ ràng trong quy trình xử lý tiền lương. Dựa trên những phát hiện này, tác giả đã đề xuất công ty cung cấp thêm thông tin về thuế thu nhập cá nhân bị khấu trừ từ lương của người lao động và hy vọng rằng quy trình trả lương sẽ được cải thiện để đạt hiệu quả cao hơn. Cengage Learning (2022), trong nghiên cứu "Payroll Accounting and Business Finance", Tác phẩm này trình bày về mối quan hệ giữa kế toán tiền lương và tài chính doanh nghiệp, đặc biệt là trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nghiên cứu tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình quản lý tiền lương thông qua các hệ thống phần mềm tự động và cung cấp các hướng dẫn tuân thủ pháp lý mới nhất trong việc trả lương và phúc lợi cho người lao động.
Nghiên cứu này đã sử dụng kết hợp giữa phân tích định tính và định lượng. Tác giả sử dụng dữ liệu từ các doanh nghiệp nhỏ và vừa để đánh 6 giá hiệu quả của hệ thống phần mềm kế toán tiền lương và các quy trình kiểm soát nội bộ. Các số liệu về năng suất lao động và tuân thủ pháp luật được so sánh để đánh giá sự tác động của việc áp dụng phần mềm trong quản lý tiền lương. Nghiên cứu này áp dụng các phần mềm quản lý tiền lương không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao tính minh bạch và chính xác trong các khoản thanh toán.
Đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ, việc kiểm soát nội bộ và tuân thủ các quy định pháp luật mới nhất có thể giúp tránh được rủi ro pháp lý và tài chính. Yuliana Resca (2022), trong nghiên cứu "Agus Munandar The payroll accounting system and employee wages", Hệ thống kế toán, đặc biệt là hệ thống kế toán tiền lương và tiền công của nhân viên sẽ hỗ trợ công ty quản lý việc thanh toán tiền lương, do đó ngăn ngừa gian lận. Kiểm soát nội bộ sẽ bị ảnh hưởng bởi một hệ thống kế toán vững chắc. Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định hiệu quả kiểm soát nội bộ của công ty bằng cách kiểm tra mức độ áp dụng tốt các hệ thống thông tin kế toán tiền lương.
Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là nghiên cứu tài liệu. Trong cơ cấu tổ chức, thiếu sự phân chia và phân nhiệm vụ. Hệ thống ủy quyền và các thủ tục ghi chép và các thông lệ lành mạnh chưa được triển khai đúng cách. Tóm lại, các khía cạnh kiểm soát nội bộ trong hệ thống kế toán tiền lương và tiền công chưa được thực hiện đầy đủ tại một số công ty.
Các nghiên cứu trong nước Đào Thị Minh Phương (2022), trong luận văn tốt nghiệp tại Trường Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh với đề tài: “Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty TNHH Thương mại Thép không gỉ Nam Phát”, đã trình bày cơ sở lý luận về tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp. Bên cạnh đó, luận văn cũng nêu rõ thực trạng kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty TNHH Thương mại Thép không gỉ Nam Phát, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quá trình này. Phạm Thị Thùy Ngân (2022), trong luận văn tốt nghiệp tại Trường Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh, đã thực hiện nghiên cứu với đề tài: “Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Krông Bông”. 7 Trong nghiên cứu này, tác giả đã vận dụng các lý thuyết về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương đã học tại trường, qua sách vở, Internet và nghiên cứu thực tiễn tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk.
Từ đó, tác giả phân tích những hạn chế về cơ sở vật chất và nhân lực trong bộ phận kế toán, góp phần hoàn thiện kế toán tiền lương tại đơn vị hành chính sự nghiệp này. Lường Thị Hương Giang (2021), trong luận văn tốt nghiệp tại Trường Đại học Phenikaa, đã thực hiện nghiên cứu với đề tài: “Hoàn thiện kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty TNHH Dịch vụ và Thương mại Nam Hải”. Tác giả dựa vào các lý thuyết về quản lý lao động và tiền lương trong cơ chế thị trường để phân tích và trình bày những vấn đề cơ bản liên quan đến tiền lương và các khoản trích theo lương tại công ty. Đồng thời, tác giả đánh giá thực trạng công tác kế toán tiền lương hiện tại, từ đó đưa ra các kiến nghị và giải pháp cụ thể nhằm cải thiện và hoàn thiện công tác quản lý lao động và tiền lương tại doanh nghiệp.
Những nghiên cứu trong và ngoài nước đều khẳng định vai trò quan trọng của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại các doanh nghiệp, cho thấy tầm quan trọng đặc biệt đối với cả doanh nghiệp và người lao động. Việc thực hiện tốt kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương theo đúng hướng sẽ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững và nâng cao hiệu quả kinh tế. Tác giả cũng nhận ra rằng kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương có mối liên hệ mật thiết với các phần hành kế toán khác trong doanh nghiệp. Xác định khoảng trống nghiên cứu Đối với các nghiên cứu quốc tế từ trước đến nay, đã có rất nhiều bài viết về chủ đề kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương.
Trong đó, đa số các tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để thuận tiện đưa ra các phương pháp quản lý tiền lương cũng như đề xuất các giải pháp để công tác kế toán tiền lương ở công ty tốt hơn. Điển hình như nghiên cứu “The Implementation of Payroll Accounting System as an Effort to Improve the System of Internal Control (Fio Alfiandi, 2014)” đã phân tích việc áp dụng hệ thống kế toán tiền lương để cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ nhưng vẫn chưa phân tích chuyên sâu về tính minh bạch 8 và chính xác trong quy trình tính toán và chi trả lương. Ngoài ra, các nghiên cứu khác cũng có tập trung mở rộng hơn về kế toán tiền lương nhưng vẫn còn nhiều khía cạnh chưa được hoàn thiện và có những phần nghiên cứu khác biệt so với Việt Nam. Tại Việt Nam, các tác giả nghiên cứu về kế toán tiền lương chỉ tập trung dùng phương pháp định tính là chủ yếu.
Các luận văn, bài báo tác giả tìm thấy hầu hết đều xoay quanh vào các khía cạnh chung của kế toán tiền lương mà không phân tích cụ thể cách quản lý, kiểm soát sao cho hiệu quả. Ngoài ra, hạn chế của các nghiên cứu trên cũng chưa thể đi sâu vào chi tiết các chứng từ, quy trình tính toán và chi trả lương ở một đối tượng cụ thể. Bên cạnh đó, những nghiên cứu này đã được thực hiện tại các không gian, thời gian và các đối tượng khác nhau nên không thể ứng dụng những kết quả này cho các không gian, thời gian và đối tượng hiện tại. Chính vì vậy, tác giả đã chọn đề tài “Công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty TNHH Xây Dựng Vận Tải Hữu Nghị” làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp.
Đưa ra các giải pháp phát huy và khắc phục những mặt còn hạn chế mà tác giả đề cập trong nội dung của bài khóa luận này. 9 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Trong chương này, tác giả đã trình bày về tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý thuyết liên quan đến kế toán lương. Phần này chủ yếu đề cập đến các nghiên cứu trong và ngoài nước cũng như những vấn đề chung về kế toán lương. Đây sẽ là những nền tảng để tác giả đưa ra các phương pháp phù hợp khi nghiên cứu đề tài ở chương tiếp theo.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP 3. Cơ sở lý luận chung về tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp 3. Khái niệm về tiền lương Theo Bộ luật lao động số 45/2019/QH14 –Khoản 1, Điều 90: “Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác.” Khái niệm tiền lương theo “Giáo trình Kế toán tài chính” (Nguyễn Quỳnh Hoa –Nhà xuất bản Tài chính, 2020) – Trường Đại học Ngân hàng TP.