CHƯƠNG 1: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN CHUNG VE KE TOÁN TIEN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát chung về tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp 1. Khái quát lao động, tiền lương và các khoản trích theo lương 1.1 Khai niệm, phân loại và ý nghĩa cua lao động a, Khai niệm lao động Lao động là sự tiêu dùng sức lao động hiện thực; là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người nhằm tác động biến đồi các vật tự nhiên thành các vật phẩm đáp ứng được nhu cầu của con người, là sự vận động của sức lao động trong quá trình tạo ra của cải vật chất và là sự kết hợp giữa sức lao động và tư liệu lao động. Lao động là yếu tô không thé thiếu trong quá trình sản xuất kinh doanh, là một trong những nhân tố quan trọng quyết định hiệu quảsản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp.
b, Phân loại lao động Phân loại lao động là việc sắp xếp lao động vào các nhóm khác nhau theo những đặc trưng nhất định. Thông thường lao động được phân theo các tiêu thức sau: + Phân loại theo thời gian lao động : Theo thời gian lao động có thê chia tổng số lao động của công ty thành 2 loại: - Lao động thường xuyên trong danh sách (gồm cả số hợp đồng ngăn hạn và dài hạn) - Lao động tạm thời, mang tính thời vụ. + Phân loại lao động theo chức năng và nhiệm vụ của lao động trong quá trình sản xuất kinh doanh: Theo cách này, tong số lao động trong công ty có thé chia làm 3 loại: - Lao động thực hiện chức năng sản xuất, chế biến - Lao động thực hiện chức năng bán hàng - Lao động thực hiện chức năng quản lý + Phân loại lao động theo quan hệ với sản xuất: - Lao động trực tiếp sản xuất - Lao động gián tiếp sản xuất c, Ý nghĩa lao động Lao động là một yếu tố không thể thiếu trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Đây là yếu tố quyết định đến số lượng, chất lượng sản phẩm của một doanh nghiệp cũng như quyết định đến kết quả sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp.2 Khái niệm, phân loại và ý nghĩa của tiền lương a, Khai niệm tién lương Trong nền kinh tế thị trường, sức lao động được nhìn nhận như là một thứ hàng hoá đặc biệt, nó có thê sáng tạo ra giá trị từ quá trình lao động sản xuất.
Do đó, tiền lương chính là giá cả sức lao động, khoản tiền mà người sử dụng lao động và người lao động thoả thuận là người sử dụng lao động trả cho người lao động theo cơ chế thị trường cũng chịu sự chi phối của phát luật như luật lao động, hợp đồng lao động. Có nhiều định nghĩa khác nhau về tiền lương, nhưng định nghĩa nêu lên có tính khái quát được nhiều người thừa nhận đó là: Tiên lương là giá cả sức lao động được hình thành theo thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động phù họp với các quan hệ và các quy luật trong nên kinh tế thị trường. Nói cách khác, tiền lương là số tiền mà người lao động nhận được từ người sử dụng lao động thanh toán tương đương với số lượng và chất lượng lao động mà họ đã tiêu hao dé tạo ra của cải vật chất hoặc các giá trị có ích khác. b, Phân loại tiền lương Do tiền lương có nhiều loại với tính chất khác nhau, chỉ trả cho các đối tượng khác nhau nên cần phân loại tiền lương theo tiêu thức phù hợp.
Trên thực tế có rất nhiều cách phân loại tiền lương như: + Phân loại tiền lương theo thời gian lao động: Tiền lương theo thời gian lao động được phân loại thành hai loại chủ yếu: - Lương thường xuyên: là toàn bộ số tiền lương phải trả cho những người lao động thường xuyên tại công ty và có tên trong danh sách lương của công ty. - Lương thời vụ: là tiền lương trả cho người lao động làm việc mang tính tạm thời, tính chất thời vụ. + Phân loại tiền lương theo mối quan hệ với quá trình sản xuất Gồm hai loại chính: - Lương trực tiếp: là tiền lương phải trả cho những người lao động trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, là bộ phận công nhân trực tiếp sản xuất, hoặc trực tiếp thực hiện các lao vụ dịch vụ. - Lương gián tiếp: là phần lương trả cho những người lao động tham gia gián tiếp vào quá trình sản xuất, hay những người lao động tham gia gián tiếp vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp , giám sát, quản lý, hành chính, kế toán.
c, Ý nghĩa tiền lương Tiền lương luôn được xét đưới ba góc độ: - Đối với người lao động: Tiền lương là thu nhập từ quá trình lao động, phần thu nhập chủ yếu đối với đại đa số lao động trong xã hội có ảnh hưởng trực tiếp đến mức sống của họ phan dau nâng cao tiền lương là mục đích hết thay của mọi người lao động. Mục đích này tạo động lực để người lao động phát triển trình độ và khả năng lao động. - Đối với doanh nghiệp: Tiền lương là một bộ phận chi phí cấu thành nên giá trị sản phẩm, dich vụ va nằm trong chi phí kinh doanh của doanh nghiệp. Do vậy dé tiết kiệm chi phí doanh nghiệp phải sử dụng hiệu quả sức lao động dé tiết kiệm chi phí tiền lương, tăng lợi nhuận nhưng vẫn đảm bảo tiền lương cho người lao động được trả thỏa đáng.
Tăng lợi nhuận phải tăng phúc lợi, có như vậy mới đảm bảo sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp. - Đối với xã hội: Tiền lương có thé có ảnh hưởng quan trọng tới các nhóm xã hội và các tô chức khác nhau trong xã hội. Tiền công cao hơn giúp cho người lao động có sức mua cao hơn và điều đó làm tăng sự thịnh vượng của cộng đồng nhưng mặt khác có thể dẫn tới tăng giá cả và làm giảm mức sống của những người có thu nhập không đuôi kịp mức tăng của giá cả. cả tăng cao lại có thé làm giảm cầu về sản phâm va dich vụ và dan tới giảm công việc làm.
Các khoản trích theo lương Ngoài tiền lương, dé đảm bao tái sản xuất sức lao động và cuộc sống lâu dai, bảo vệ sức khỏe và đời sông tinh than của người lao động, doanh nghiệp còn phải thực hiện các khoản trích theo lương. Các khoản trích theo lương là các khoản được tạo lập dé hình thành các quỹ nhằm hỗ trợ người lao động trong một số trường hợp. Nó bao gồm: BHXH, BHYT, BHTN, KPCD. Quỹ BHXH được trích lập tại ra nguồn von tài tro cho người lao động trong trường hợp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí.
Thực chất của BHXH là giúp mọi người đảm bảo về mặt xã hội dé người lao động co thé duy trì và ôn định cuộc sống khi gặp khó khăn, rùi ro khiến họ bị mất sức lao động tạm thời hay vĩnh viễn. Quỹ BHYT trích lập để tài trợ cho người lao động có tham gia đóng góp quỹ trong các hoạt động khám chữa bệnh. Cơ quan Bảo Hiểm sẽ thanh toán về chi phí khám chữa bệnh theo tỉ lệ nhất định mà nhà nước quy định cho những người tham gia đóng bảo hiểm. Toàn bộ quỹ BHXH được nộp lên cơ quan chuyên môn chuyên ngành quản lý và trợ cấp cho người lao động thông qua mạng lưới y tế.
KPCD là khoản tiền được trích lap theo ty lệ quy định trên tổng quỹ lươngthực tế phải trả cho toàn bộ cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp nhằm chăm lo,bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động đồng thời duy trì hoạt động của côngđoàn tại Doanh nghiệp. BHTN là một loại hình phúc lợi tam thời dành cho người đã di làm và bi thôi việc ngoài ý muốn. Bảo hiểm thất nghiệp sẽ góp phan ồn định đời sống và hỗ trợ người lao động được học nghề và tìm việc làm sớm đưa họ trở lại làm việc. Yêu cầu quản lý đối với lao động, tiền lương và các khoản trích theo lương Quản lý lao động là một nội dung quan trọng trong công tác quản lý sản xuất kinh doanh, giúp cho doanh nghiệp hoàn thành vượt mức kế hoạch sản xuất của mình.
Thực chat, yêu cầu quản lý lao động chính là yêu cầu quản lý về số lượng, chất lượng lao động. Về sô lượng: Quản lý trên các mặt như giới tính, độ tuôi, chuyên môn. Về chất lượng: Quản lý năng lực mọi mặt của từng lao động trong quá trình sản xuất tạo ra sản pham: sức khỏe lao động, trình độ kỹ năng, ý thức kỷ luật. Tiền lương vừa là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động, vừa là chi phí của doanh nghiệp.
Vì vậy, mỗi doanh nghiệp cần bố trí, sử dụng lao động một cách hợp lý, cũng như lựa chọn hình thức và phương pháp kế toán tiền lương đề trả lương một cách hợp lý, nhằm nâng cao năng suất lao động, đảm bảo thu nhập cho người lao động, đồng thời giảm chi phí cho doanh nghiệp, từ đó góp phần làm tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Nói tóm lại tổ chức tốt công tác hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương giúp doanh nghiệp quản lý tốt quỹ tiền lương, bảo đảm việc trả lương và trợ cấp BHXH đúng nguyên tắc, đúng chế độ, kích thích người lao động hoàn thành nhiệm vụ được giao đồng thời tao cơ sở cho việc phân bồ chi phí nhân công vào giá thành sản phẩm được chính xác. Doanh nghiệp phải có chính sách về tiền lương hợp ly dé tiết kiệm chi phí nhân công cho doanh nghiệp nhưng không vì thế mà giảm lương của người lao động. Tổ chức tốt công tác hạch toán lao động tiền lương giúp doanh nghiệp quản lý tốt quỹ lương, đảm bảo việc trả lương và trợ cấp bảo hiểm xã hội đúng nguyên tắc, đúng chế độ, khuyến khích người lao động hoàn thành nhiệm vụ được giao, đồng thời tạo cơ sở cho việc phân bồ chỉ phí nhân công vào giá thành sản phâm được chính xác.
Nhiệm vụ kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương không chỉ liên quan đến quyên lợi của người lao động mà còn liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Đề phục vụ quản lý tiền lương ở doanh nghiệp cần thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau: Tổ chức ghi chép, phản ánh, tổng hop một cách trung thực, kịp thời, đầy đủ tình hình hiện có sự biến động về số lượng, chất lượng lao động, tình hình sử dụng thời gian lao động và kết quả lao động.