Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng ®¹i häc vinh NguyÔn thÞ quúnh hoa Céng ®ång ng-êi viÖt ë lµo vµ ®ãng gãp cña hä ®èi víi lµo vµ ViÖt Nam Chuyªn ngµnh: lÞch sö thÕ giíi M· sè: 60.50 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc lÞch sö Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: pgs. phan v¨n ban 1 Vinh - 2009 Lêi c¶m ¬n Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi nµy, t«i ®· nhËn ®-îc sù gióp ®ì, khuyÕn khÝch vÒ mäi mÆt cña c¸c thÇy, c« gi¸o, b¹n bÌ, ®ång nghiÖp vµ gia ®×nh. Nh©n ®©y, t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c cña m×nh ®Õn PGS. Phan V¨n Ban - Ng-êi ®· trùc tiÕp h-íng dÉn t«i hoµn thµnh luËn v¨n.
T«i xin göi lêi c¶m ¬n ®Õn c¸c anh, chÞ c«ng t¸c ë Uû ban vÒ ng-êi ViÖt Nam ë n-íc ngoµi, ViÖn Nghiªn cøu §«ng Nam ¸, Th- viÖn Quèc gia ®· gióp ®ì t«i rÊt nhiÒu vÒ nguån t- liÖu ®Ó thùc hiÖn ®Ò tµi. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thÇy, c« gi¸o Khoa §µo t¹o Sau ®¹i häc, Khoa LÞch sö - tr-êng §¹i häc Vinh ®· tËn t×nh gi¶ng d¹y, gãp ý cho t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ rÌn luyÖn. Xin c¶m ¬n sù ®éng viªn, cæ vò cña b¹n bÌ, ®ång nghiÖp vµ cña gia ®×nh t«i. Vinh, th¸ng 12/2009 T¸c gi¶ NguyÔn ThÞ Quúnh Hoa 2 PHÇN Më §ÇU 1.
Lý do chän ®Ò tài 1. Nh÷ng cuéc di c- cña nh÷ng c¸ nh©n, cña c¸c céng ®ång ng-êi trªn thÕ giíi ®· trë thµnh mét hiÖn t-îng x· héi phæ biÕn trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö nh©n lo¹i. Di cư ®Õn vïng ®Êt míi, ngoµi l·nh thæ quèc gia cña m×nh ®Ó tiÕp tôc sinh sèng lµ mét viÖc lµm th-êng xảy ra cña con ng-êi trong lÞch sö x· héi loµi ng-êi. §i t×m nguyªn nh©n dÉn ®Õn hiÖn t-îng mang tÝnh lÞch sö nµy là một c«ng việc khã khăn vµ quá trình này diễn ra mu«n h×nh mu«n vÎ.
Ở mét xø së nµo ®ã, nh÷ng con ng-êi hay mét tæ chøc nµo ®ã, do kh«ng thÓ chÞu ®ùng næi trong khu«n phÐp cña sù ¸p chÕ chÝnh trÞ, sù khã kh¨n vÒ kinh tÕ hay søc Ðp cña t«n gi¸o. th× sù di c- cña nh÷ng c¸ thÓ, nh÷ng tËp thÓ lµ ®iÒu kh«ng tr¸nh khái. Sù di c- cña con ng-êi trªn thÕ giíi mµ chóng ta ®Æt ra ë ®©y ®-îc giíi h¹n trong mét giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh. LÞch sö ®· chøng kiÕn nh÷ng cuéc di d©n lín ®· diÔn ra cã tÇm ¶nh h-ëng lín ®Õn sù ph¸t triÓn nh©n lo¹i.
§ã lµ vµo thÕ kû XVII, nh©n lo¹i ®· tõng biÕt ®Õn nh÷ng cuéc di c- ®Çy ngo¹n môc cña ng-êi Anh ®Õn vïng B¾c Mü giµu cã; sù ra ®i cña ng-êi Hoa ®Õn tÊt c¶ c¸c n¬i trªn thÕ giíi, cho ®Õn sù di c- hµng lo¹t cña ng-êi Do Th¸i tr¸nh sù diÖt chñng. VÊn ®Ò kh«ng ®¬n gi¶n khi mµ c¸c nhµ nghiªn cøu kh«ng chØ dõng l¹i ë viÖc thèng kª sè l-îng ng-êi di c- ®Õn quèc gia nµy hoÆc quèc gia kh¸c. T×m hiÓu sè ng-êi di c- ë c¸c n-íc trªn thÕ giíi sÏ t¹o ra nh÷ng c¬ së hÕt søc quan träng gãp phÇn ®Þnh h-íng cho ®-êng lèi ngo¹i giao trªn tr-êng quèc tÕ nãi chung vµ tõng quèc gia nãi chung. Ph¹m vi ®Ò tµi nµy kh«ng bµn ®Õn tÊt c¶ nh÷ng luång di c- Êy mµ chØ ®-îc giíi h¹n bëi cuéc di c- cña céng ®ång ng-êi ViÖt ®Õn ®Êt n-íc Lµo víi thêi gian cña nhiÒu thÕ kỷ.
Víi vÞ trÝ ®Þa lý n»m ¸n ng÷ trªn nh÷ng trôc ®-êng giao th«ng quèc tÕ lín cña loµi ng-êi trong quan hÖ §«ng -T©y - Nam - B¾c, ViÖt Nam lµ quèc gia ph¶i ®èi mÆt víi nhiÒu thÕ lùc ngo¹i bang x©m l-îc. Nh÷ng cuéc xung ®ét liªn tôc xÈy ra, bao ng-êi d©n l-¬ng thiÖn cña ®Êt ViÖt bÞ x« ®Èy vµo vßng lao lý. Di c- lµ 3 mét ®éng th¸i cña ng-êi ViÖt Nam còng trë thµnh mét vÊn ®Ò kh«ng tr¸nh khái. Tr¶i dµi theo n¨m th¸ng, ng-êi ViÖt di c- ra n-íc ngoµi còng lµ c©u chuyÖn b×nh th-êng cña lÞch sö.
Qua tõng thêi kú lÞch sö, di c- liªn tôc diÔn ra, cho ®Õn nay céng ®ång ng-êi ViÖt Nam ë n-íc ngoµi cã kho¶ng trªn 3 triÖu ng-êi. Céng ®ång ng-êi ViÖt ®· sinh sèng ë trªn gÇn 90 n-íc vµ vïng l·nh thæ, trong ®ã cã h¬n 80% sèng ë c¸c n-íc ph¸t triÓn. Víi b¶n tÝnh cÇn cï, l-¬ng thiÖn, chÞu th-¬ng chÞu khã, ng-êi ViÖt Nam ë n-íc ngoµi ®· t¹o ra cho m×nh mét cuéc sèng æn ®Þnh, cã tiÒm lùc kinh tÕ nhÊt ®Þnh, cã nhiÒu trÝ thøc víi nÒn häc vÊn vµ tr×nh ®é chuyªn m«n cao. Qua c¸c thêi kú lÞch sö, céng ®ång ng-êi ViÖt ®· cã nhiÒu ®ãng gãp vÒ tinh thÇn, vËt chÊt cho sù nghiÖp gi¶i phãng d©n téc còng nh- sù nghiÖp ®æi míi x©y dùng cña ®Êt n-íc trong giai ®o¹n hiÖn nay.
§èi víi ng-êi ViÖt ta ë n-íc ngoµi, quan ®iÓm cña §¶ng vµ Nhµ n-íc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam coi hä lµ mét bé phËn kh«ng thÓ t¸ch rêi cña d©n téc ViÖt Nam. Trong sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc, §¶ng vµ nhµ n-íc lu«n t¹o ®iÒu kiÖn cho kiÒu bµo h-ëng quyÒn lîi vµ thùc hiÖn nghÜa vô cña m×nh ®èi víi ®Êt n-íc. Nh÷ng quan ®iÓm cña §¶ng vµ nhµ n-íc kh«ng chØ dõng l¹i ë nh÷ng lêi ph¸t biÓu cña c¸c nhµ l·nh ®¹o mµ ®· x©y dùng hÖ thèng v¨n b¶n mang tÝnh Ph¸p quy chÆt chÏ. Ngµy 26/3/2004 Bé chÝnh trÞ Trung -¬ng §¶ng céng s¶n ViÖt Nam ®· cã nghÞ quyÕt sè 36 NQT¦ vÒ c«ng t¸c ®èi víi ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi nh sau: ‚Céng ®ång ng-êi ViÖt Nam ë n-íc ngoµi cã tiÒm lùc kinh tÕ nhÊt ®Þnh, cã mèi quan hÖ víi nhiÒu doanh nghiÖp tæ chøc trong n-íc.
NhiÒu trÝ thøc cã tr×nh ®é häc vÊn vµ chuyªn m«n cao, mét sè ng-êi gi÷ vÞ trÝ quan träng trong c¸c c¬ quan, c¬ së nghiªn cøu. MÆc dï sèng xa tæ quèc, ®ång bµo ta lu«n nu«i d-ìng, ph¸t huy tinh thÇn yªu n-íc trong niÒn tù t«n d©n téc, gi÷ g×n truyÒn thèng v¨n ho¸ vµ h-íng vÒ céi nguån dßng téc, g¾n bã víi gia ®×nh vµ quª h-¬ng. NhiÒu ng-êi ®· cã nh÷ng ®ãng gãp vÒ tinh thÇn, vËt chÊt vµ c¶ x-¬ng m¸u cho sù nghiÖp gi¶i phãng d©n téc, thèng nhÊt ®Êt n-íc. Tuy nhiªn, ng-êi ViÖt Nam ë mét sè n-íc cßn khã kh¨n trong viÖc æn ®Þnh cuéc sèng, ch-a ®-îc h-ëng quy chÕ râ rµng, thËm chÝ ë mét sè n¬i cßn bÞ kú thÞ.
Mét sè ®ång bµo ta ch-a cã dÞp vÒ th¨m ®Êt n-íc ®Ó tËn 4 m¾t thÊy ®-îc nh÷ng thµnh tùu cña c«ng cuéc ®æi míi, hoÆc do thµnh kiÕn mÆc c¶m, nªn ch-a hiÓu l¾m vÒ t×nh h×nh ®Êt n-íc. TÝnh liªn kÕt céng ®ång, sù g¾n bã gióp ®ì lÉn nhau trong céng ®ång ch-a cao. Sù ®ãng gãp cña bµ con vµo c«ng cuéc x©y dùng ®Êt n-íc, nhÊt lµ vÒ tri thøc ch-a xøng víi tiÒm n¨ng cña céng ®ång ng-êi ViÖt ë n-íc ngoµi. Nguyªn nh©n dÉn ®Õn nh÷ng t×nh tr¹ng trªn lµ do mét bé phËn c¸n bé c¸c cÊp c¸c ngµnh, c¸c ®oµn thÓ nh©n d©n ch-a nhËn thøc ®Çy ®ñ vµ s©u s¾c c¸c quan ®iÓm chØ ®¹o s©u s¾c cña §¶ng vÒ c«ng t¸c ®èi víi ng-êi ViÖt Nam ë n-íc ngoµi.
NhiÒu cÊp uû §¶ng vµ l·nh ®¹o chÝnh quyÒn c¸c cÊp ch-a quan t©m ®óng møc vµ ch-a th-êng xuyªn kiÓm tra ®«n ®èc viÖc thùc hiÖn c«ng t¸c nµy. C«ng t¸c ®èi víi ng-êi ViÖt Nam ë n-íc ngoµi lµ tr¸ch nhiÖm cña toµn bé hÖ thèng chÝnh trÞ, cña toµn d©n. C¸c tæ chøc §¶ng, nhµ n-íc, MÆt trËn tæ quèc ViÖt Nam vµ c¸c ®oµn thÓ nh©n d©n, c¸c ngµnh, c¸c cÊp tõ Trung -¬ng ®Õn ®Þa ph-¬ng. ë trong còng nh- ngoµi n-íc, toµn thÓ nh©n d©n ViÖt Nam cÇn coi ®©y lµ mét nhiÖm vô quan träng nh»m ph¸t huy søc m¹nh ®oµn kÕt toµn d©n téc v× sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ tæ quèc‛ [2,1] §Ó nh÷ng môc tiªu b¶o vÖ vµ x©y dùng ®Êt n-íc nªu trªn biÕn thµnh hiÖn thùc, c¸c nhµ khoa häc ViÖt Nam cÇn ph¶i coi viÖc nghiªn cøu, t×m hiÓu c¸c céng ®ång ng-êi ViÖt ®ang sinh sèng, lµm ¨n ë n-íc ngoµi lµ mét viÖc lµm nghiªm tóc mang tÝnh khoa häc.
Trong sè nh÷ng c- d©n sinh sèng ë n-íc ngoµi, céng ®ång ng-êi ViÖt ë Lµo lµ mét céng ®ång thËt ®Æc biÖt. Sù ®Æc biÖt ®ã kh«ng nh÷ng bëi sù gÇn gòi vÒ vÞ trÝ ®Þa lý, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, phong tôc tËp qu¸n, qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö, mµ cßn bëi mèi quan hÖ h÷u nghÞ bÒn chÆt gi÷a hai n-íc Lào - ViÖt. Nh×n vµo b¶n ®å, ng-êi ta cã thÓ h×nh dung ngay hai d©n téc Lµo - ViÖt cã d·y Tr-êng S¬n nh- nãc cña mét ng«i nhµ chung vËy. Còng cã thÓ nãi hai d©n téc Lµo - ViÖt nh- mét c¬ thÓ con ng-êi, mµ d·y Tr-êng S¬n trô x-¬ng cét sèng.
Hai d©n téc Lµo - ViÖt còng ®· tõng cã mét qu¸ khø hµo hïng, ®ïm bäc c-u mang nhau tr-íc bao th¶m ho¹ cña kÎ x©m l-îc. Ph¶i dùa vµo nhau ®Ó cïng tån 5 t¹i vµ ph¸t triÓn ®· trë thµnh c-¬ng lÜnh sèng cho c¶ hai d©n téc. Trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ b¶o vÖ ®Êt n-íc hai n-íc lu«n kÒ vai s¸t c¸nh bªn nhau. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lµ ngêi x©y ®¾p nªn ‚mèi quan hÖ ®Æc biÖt” ViÖt - Lµo trong qu¸ tr×nh ®Êu tranh c¸ch m¹ng.
Mèi quan hÖ ®Æc biÖt Êy còng ®· trë thµnh mèi quan hÖ chñ ®¹o cña hai n-íc ViÖt - Lµo cho ®Õn tËn ngµy h«m nay. §©y lµ tµi s¶n tinh thÇn v« gi¸ ®Ó hai d©n téc b-íc vµo thêi kú x©y dùng vµ ph¸t triÓn ®Êt n-íc víi mét sù lùa chän ®Çy qu¶ c¶m, khai ph¸ chung con ®-êng tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi ch-a tõng cã tiÒn lÖ trong lÞch sö nh©n lo¹i. Do vËy vÊn ®Ò ®Æt ra trong nghiªn cøu vÒ quan hÖ ®Æc biÖt hai n-íc kh«ng thÓ bá qua viÖc nghiªn cøu vÒ vai trß cña céng ®ång ng-êi ViÖt t¹i Lµo. §iÒu nµy sÏ kh«ng chØ ®ãng gãp vµo bøc tranh nghiªn cøu chung vÒ vai trß cña céng ®ång ng-êi ViÖt ë n-íc ngoµi mµ cßn gãp phÇn lµm râ h¬n nh÷ng ®Æc tr-ng cña cña mèi quan hÖ ®Æc biÖt ViÖt Nam - Lµo.
H¬n n÷a, céng ®ång ng-êi ViÖt ë Lµo lµ mét céng ®ång cã sè l-îng kh¸ ®«ng ®¶o, cã lÞch sö t-¬ng ®èi dµi vµ cã nhiÒu ®ãng gãp cho hai ®Êt n-íc trong sù nghiÖp gi¶i phãng d©n téc còng nh- trong c«ng cuéc x©y dung ®Êt n-íc. §©y lµ mét trong nh÷ng céng ®ång ®¸ng quan t©m t×m hiÓu ®Ó tõ ®ã ®Ò ra nh÷ng chÝnh s¸ch cô thÓ, s¸t thùc nh»m ph¸t huy tèi -u nguån lùc nµy phôc vô cho sù nghiÖp ph¸t triÓn cña hai n-íc trong thêi kú ®æi míi.