Chương 1: Những vấn đề lý luận về cổ tức và trả cổ tức trong công ty cổ phần. Chương 2: Thực trạng pháp luật về cổ tức và trả cổ tức trong công ty cổ phần và kiến nghị các giải pháp hoàn thiện. 5 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CỔ TỨC VÀ TRẢ CỔ TỨC TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN 1. Khái niệm về cổ tức và trả cổ tức trong công ty cổ phần 1.
Khái niệm cổ tức LDN năm 2020 trong phần giải thích từ ngữ tại khoản 5 Điều 4 đã giải thích “cổ tức là khoản lợi nhuận ròng được trả cho mỗi cổ phần bằng tiền mặt hoặc bằng tài sản khác”. Tuy nhiên, quy định về cổ tức đối với từng loại cổ phần được quy định trong LDN năm 2020 thì có thể thấy giải thích về cổ tức tại Khoản này chỉ phù hợp với cổ tức dành cho CPPT. CTCP luôn phải có CPPT. Cổ tức được trả cho CPPT luôn sẽ phải căn cứ vào lợi nhuận ròng của công ty.
Cổ tức trả cho CPPT phải căn cứ vào lợi nhuận ròng của công ty, nghĩa là khi công ty không có lợi nhuận ròng thì công ty không thể trả cổ tức cho CPPT. CTCP ngoài CPPT, CTCP còn có thể phát hành các loại cổ phần ưu đãi. Trong các loại cổ phần ưu đãi công ty có thể phát hành, có cổ phần ưu đãi cổ tức. Cổ tức được công ty trả cho cổ phần ưu đãi cổ tức khác với các loại cổ phần khác.
LDN năm 2020 quy định rõ “cổ phần ưu đãi cổ tức là cổ phần được trả cổ tức với mức cao hơn so với mức cổ tức của cổ phần phổ thông hoặc mức ổn định hàng năm. Cổ tức được chia hàng năm gồm cổ tức cố định và cổ tức thưởng. Cổ tức cố định không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của công ty. Mức cổ tức cố định cụ thể và phương thức xác định cổ tức thưởng được ghi rõ trong cổ phiếu của cổ phần ưu đãi cổ tức”1.
Vậy nên, có thể thấy rõ là mức cổ tức của cổ phần ưu đãi cổ tức được xác định rõ và được ghi trên cổ phiếu khi công ty phát hành loại cổ phần này mà không phụ thuộc vào tình hình kinh doanh của công ty. Điều này có nghĩa là công ty kinh doanh không có lợi nhuận hoặc thua lỗ thì công ty vẫn phải trả cổ tức cho CĐ sở hữu cổ phần ưu đãi cổ tức theo mức cổ tức đã được xác định ghi trên cổ phiếu ưu đãi cổ tức. Quy định về cổ tức được trả cho cổ phần ưu đãi cổ tức không phụ thuộc vào lợi nhuận ròng là hoàn toàn phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều 135 LDN năm 2020 đó là “cổ tức trả cho mỗi cổ phần ưu đãi được thực hiện theo điều kiện áp dụng riêng cho mỗi loại cổ phần ưu đãi”. Vì vậy, có thể thấy không phải cổ tức trả cho tất cả các loại cổ phần đều phải phụ thuộc vào lợi nhuận ròng trong công ty.
Vậy nên, nếu hiểu đúng thì có thể thấy cổ tức là lợi ích về vật chất mà các CĐ trong công ty nhận được từ công ty có thể là bằng cổ phần của công ty, tiền hoặc tài sản khác. 1 Khoản 1 Điều 117 LDN năm 2020 6 Trong quá trình thành lập và hoạt động các CTCP luôn phải có vốn điều lệ. Vốn điều lệ của công ty được chia thành các phần bằng nhau gọi là cổ phần. Vì vậy, tổng mệnh giá cổ phần của công ty sẽ bằng số vốn điều lệ của công ty.
Cá nhân, tổ chức khi sở hữu cổ phần của công ty được gọi là CĐ. Vì tính chất CTCP là công ty “đối vốn” nên các CĐ trong công ty có thể sở hữu tỷ lệ cổ phần của công ty khác nhau.Tùy theo tỉ lệ sở hữu cổ phần và tùy theo loại cổ phần của các CĐ công ty sở hữu thì các CĐ có thể nhận được cổ tức khác nhau khi công ty trả cổ tức. CTCP có thể phát hành cổ phiếu. Cổ phiếu là chứng chỉ do CTCP phát hành, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử xác nhận quyền sở hữu của một hoặc một số cổ phần của công ty đó.
Cổ phiếu sẽ thể hiện các thông tin như: Tên công ty phát hành cổ phiếu, số lượng cổ phần và loại cổ phần, mệnh giá mỗi cổ phần và tổng mệnh giá số cổ phần ghi trên cổ phiếu, thông tin CĐ sở hữu cổ phiếu…2. Cổ phiếu thể hiện các thông tin cổ phần nên các CTCP sẽ có cổ phiếu phổ thông. Ngoài ra, các công ty có thể phát hành thêm các loại cổ phiếu ưu đãi. Nếu căn cứ vào quy định này, thì cổ phiếu là chứng chỉ có thể là 1 cổ phần khi thông tin trên cổ phiếu là 1 cổ phần và có thể là 10 cổ phần nếu thông tin trên cổ phiếu là 10 cổ phần.
Trong nhiều văn bản luật hoặc văn bản các CTCP ban hành có thể hiểu một cổ phiếu là một cổ phần. Ví dụ: Công ty phát hành 100 cổ phiếu điều này có thể được hiểu là công ty phát hành 100 cổ phần. Công ty trả cổ tức cho 10 cổ phiếu có thể hiểu là trả cổ tức cho 10 cổ phần. Vì vậy, cổ tức trả cho cổ phần là cổ tức trả cho cổ phiếu của các CĐ đang sở hữu.
Hầu hết các CTCP ở nước ta chỉ có một loại cổ phần là CPPT. Cổ tức trả cho CPPT không theo một mức ổn định. Mức cổ tức trả cho CPPT có thể cao hoặc thấp điều này tùy thuộc tình hình hoạt động kinh doanh và chính sách sử dụng nguồn tiền lợi nhuận của công ty sau khi kinh doanh có lợi nhuận. Cổ phần ưu đãi là loại cổ phần rất hiếm được các công ty phát hành.
LDN năm 2020 cũng quy định CTCP thể phát hành các loại cổ phần ưu đãi là: cổ phần ưu đãi biểu quyết, cổ phần ưu đãi hoàn lại và cổ phần ưu đãi cổ tức. LDN năm 2020 không có quy định rõ về trả cổ tức đối các loại cổ phần ưu đãi hoàn lại và cổ phần ưu đãi biểu quyết. Vậy nên, có thể hiểu khi công ty trả cổ tức thì cổ tức trả cho hai loại cổ phần ưu đãi này sẽ không khác so với cổ tức trả cho CPPT. Nếu như mức cổ tức trả cho CPPT có thể thay đổi trong các kỳ trả cổ tức thì mức cổ tức được trả cho cổ phần ưu đãi cổ tức theo một mức được xác định rõ ràng khi phát hành cổ phần ưu đãi cổ tức và được ghi rõ trên cổ phiếu ưu đãi cổ tức khi công ty phát hành.
2 Điều 121 Luật Doanh nghiệp năm 2020 7 1. Khái niệm trả cổ tức CTCP luôn có các CĐ công ty. CĐ công ty là người góp vốn vào công ty và là những thành viên của công ty. CĐ của công ty sẽ có các quyền trong công ty, trong đó có các quyền liên quan đến tài sản trong công ty, bao gồm cả quyền lợi đối với phần lợi nhuận công ty có được sau khi kinh doanh có lợi nhuận.
CTCP cũng giống như tất cả các loại hình hợp tác kinh doanh. Khi kinh doanh có lợi nhuận thì nguồn lợi nhuận sẽ được phân chia cho các thành viên góp vốn vào công ty theo quyết định của công ty. CTCP cũng không nằm ngoài quy luật này, khi các CTCP kinh doanh có lợi nhuận và muốn chia lợi nhuận thì công ty sẽ chia một phần hoặc toàn bộ lợi nhuận cho các thành viên trong công ty là CĐ của công ty. Khi công ty chia lợi nhuận cho các CĐ có nghĩa là công ty phân chia lợi tức có được cho các CĐ hay được gọi là trả cổ tức.
Công ty trả cổ tức là công ty trả lợi tức cho các CĐ trong công ty, nhưng ở đây có thể thấy công ty có thể trả toàn bộ hoặc một phần lợi tức cho các CĐ. Điều này thể hiện rõ các công ty trong nhiều trường hợp có thể chia hết lợi nhuận cho các CĐ nhưng chính sách của công ty quyết định chỉ chia một phần lợi nhuận cho các CĐ và phần còn lại của lợi nhuận được công ty giữ lại để thực hiện những mục đích tiếp theo của công ty. CTCP là loại hình công ty có tính chất đặc biệt so với các loại hình công ty khác, đó là các công ty thường có vốn rất lớn, lượng CĐ là thành viên công ty rất lớn có thể lên đến hàng triệu CĐ và là những công ty có ảnh hưởng lớn đến kinh tế trong nước. Nên có thể thấy vấn đề chia lợi nhuận trong CTCP không phải chỉ là vấn đề tài chính trong mỗi công ty mà còn ảnh hưởng rất lớn đến quyền lợi quan trọng của các CĐ, ảnh hưởng đến nền kinh tế trong nước và quyền lợi NĐT trong và ngoài nước.
Vì vậy, pháp luật cần phải có những quy định chặt chẽ về phân chia lợi nhuận đối với các CTCP bằng việc luật đã có những quy định chặt chẽ về trả cổ tức trong CTCP. Vậy nên, có thể thấy trả cổ tức là hoạt động diễn ra trong CTCP khi công ty sau khi kinh doanh có lợi nhuận và công ty muốn dùng một phần hoặc toàn bộ lợi nhuận để chia cho các CĐ trong công ty dưới dạng cổ phần công ty, tiền hoặc tài sản khác phù hợp với các quy định pháp luật. Các CTCP có vốn ít, số lượng CĐ ít hoặc các CTCP mang tính chất gia đình thì sau khi kinh doanh có lợi nhuận và muốn chia lợi nhuận cho các CĐ thường chia lợi nhuận theo thỏa thuận giữa các CĐ trong công ty hoặc có thể chia lợi nhuận cho CĐ theo tỷ lệ cổ phần các CĐ nắm giữ mà không cần chia lợi nhuận theo đúng những quy định chặt chẽ theo quy định trả cổ tức trong LDN. Các công 8 ty có thể chia lợi nhuận theo hình thức này giúp có thể đơn giản các thủ tục trong phần chia lợi nhuận mà vẫn đảm bảo đúng pháp luật.
Công ty kinh doanh có lợi nhuận không có nghĩa là công ty đó phải chia lợi nhuận cho các CĐ trong công ty. Công ty có thể kinh doanh có lợi nhuận liên tục nhiều năm và luôn đảm bảo các vấn đề tài chính để trả cổ tức nhưng vẫn giữ lại toàn bộ lợi nhuận mà không chia lợi nhuận cho CĐ, điều này cũng phù hợp với quy định pháp luật. Lấy ví dụ một trường hợp thực tế để chứng minh điều này, đó là trường hợp Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) kinh doanh có lợi nhuận sau thuế năm 2019 lên đến hơn 1000 tỷ đồng.