Luận văn thạc sĩ về cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls pháp luật về cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Chu Văn Thái
• Chuyên ngành: Pháp luật
• Đề tài: Cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước
• Loại tài liệu: Luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ CỔ PHẦN HÓA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC
• 1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC
• 1.2. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, PHƯƠNG THỨC CỔ PHẦN HÓA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 2. CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC VỀ CỔ PHẦN HÓA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC VÀ THỰC TRẠNG TÁI CƠ CẤU CHUẨN BỊ CHO CỔ PHẦN HÓA CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CỔ PHẦN HÓA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước ở Việt Nam

Cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước (NHTMNN) là một trong những chính sách quan trọng nhằm cải cách hệ thống ngân hàng Việt Nam. Chính sách này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc cổ phần hóa NHTMNN trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, thực trạng cổ phần hóa hiện nay vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân hàng thương mại nhà nước

Ngân hàng thương mại nhà nước là tổ chức tín dụng do Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ. Vai trò của NHTMNN rất quan trọng trong việc huy động vốn và thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước. NHTMNN chiếm tỷ lệ lớn trong tổng vốn huy động và cho vay của toàn hệ thống ngân hàng, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. Lịch sử và quá trình cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước

Quá trình cổ phần hóa NHTMNN ở Việt Nam bắt đầu từ những năm 2000, với mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, nhiều ngân hàng vẫn chưa hoàn thành quá trình này, dẫn đến những khó khăn trong việc cải cách và hiện đại hóa hệ thống ngân hàng.

II. Thực trạng cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước hiện nay

Thực trạng cổ phần hóa NHTMNN ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những bước tiến nhất định, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức như quy trình cổ phần hóa chưa rõ ràng, thiếu minh bạch trong việc định giá tài sản, và sự chậm trễ trong việc thực hiện các chính sách cổ phần hóa.

2.1. Những thách thức trong quá trình cổ phần hóa

Một trong những thách thức lớn nhất là việc xác định giá trị tài sản của ngân hàng. Nhiều ngân hàng gặp khó khăn trong việc định giá chính xác, dẫn đến việc cổ phần hóa không đạt được hiệu quả như mong muốn. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt thông tin và minh bạch trong quy trình cổ phần hóa cũng là vấn đề cần được khắc phục.

2.2. Tác động của cổ phần hóa đến hoạt động của ngân hàng

Cổ phần hóa có thể mang lại nhiều lợi ích cho NHTMNN, như tăng cường khả năng cạnh tranh và cải thiện hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, nếu không được thực hiện đúng cách, cổ phần hóa cũng có thể dẫn đến những rủi ro, như việc mất kiểm soát của Nhà nước đối với các ngân hàng quan trọng.

III. Giải pháp cải cách cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước

Để cải cách hiệu quả quá trình cổ phần hóa NHTMNN, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc cải thiện quy trình cổ phần hóa mà còn cần nâng cao năng lực quản lý và điều hành của các ngân hàng.

3.1. Cải cách quy trình cổ phần hóa

Cần xây dựng một quy trình cổ phần hóa rõ ràng và minh bạch, từ việc định giá tài sản đến việc phát hành cổ phiếu. Điều này sẽ giúp thu hút nhà đầu tư và nâng cao hiệu quả của quá trình cổ phần hóa.

3.2. Nâng cao năng lực quản lý ngân hàng

Cần tập trung vào việc đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lý ngân hàng. Việc này sẽ giúp các ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cổ phần hóa ngân hàng

Nghiên cứu về cổ phần hóa NHTMNN đã chỉ ra rằng, việc thực hiện cổ phần hóa không chỉ mang lại lợi ích cho các ngân hàng mà còn cho nền kinh tế nói chung. Các ngân hàng sau khi cổ phần hóa thường có hiệu quả hoạt động tốt hơn và khả năng cạnh tranh cao hơn.

4.1. Kết quả đạt được từ cổ phần hóa

Nhiều ngân hàng sau khi cổ phần hóa đã có sự chuyển mình mạnh mẽ, với hiệu quả hoạt động được cải thiện rõ rệt. Điều này không chỉ giúp ngân hàng phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các nước khác

Nghiên cứu kinh nghiệm cổ phần hóa ngân hàng ở các nước khác cho thấy, việc thực hiện cổ phần hóa thành công cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và một chiến lược rõ ràng. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để cải thiện quá trình cổ phần hóa của mình.

V. Kết luận và tương lai của cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước

Cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước là một quá trình cần thiết và cấp bách trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao, cần có những giải pháp đồng bộ và sự quyết tâm từ các cơ quan chức năng. Tương lai của cổ phần hóa NHTMNN sẽ phụ thuộc vào khả năng thực hiện các giải pháp này.

5.1. Tương lai của cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước

Trong tương lai, cổ phần hóa NHTMNN sẽ tiếp tục là một trong những chính sách quan trọng của Nhà nước. Việc thực hiện thành công cổ phần hóa sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.2. Những khuyến nghị cho quá trình cổ phần hóa

Cần có những khuyến nghị cụ thể cho quá trình cổ phần hóa, bao gồm việc cải cách quy trình, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường sự minh bạch trong hoạt động của ngân hàng. Những khuyến nghị này sẽ giúp quá trình cổ phần hóa diễn ra thuận lợi và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đổi mới kinh tế tại Việt Nam ghi nhận tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội bình quân trên 7%/năm trong giai đoạn 1997–2007, đưa mức thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 800 USD/năm vào năm 2007. Trong cấu trúc tài chính quốc gia, khối ngân hàng thương mại nhà nước đóng vai trò huyết mạch khi nắm giữ tới 76% tổng vốn huy động và 73.5% tổng dư nợ tín dụng của toàn hệ thống ngân hàng vào năm 2005. Tuy nhiên, trước yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và các cam kết gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, mô hình 100% vốn nhà nước tại 5 ngân hàng thương mại quốc doanh lớn gồm Vietcombank, MHB, Incombank, BIDV và Agribank đã bộc lộ nhiều hạn chế nội tại nghiêm trọng như quy mô vốn tự có mỏng, tỷ lệ nợ xấu tiềm ẩn cao và năng lực quản trị hành chính còn phân tán.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu hụt một hành lang pháp lý chuyên biệt điều chỉnh hoạt động cổ phần hóa các định chế tài chính quy mô lớn, khi các quy định pháp luật hiện hành về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước bộc lộ nhiều điểm bất cập khi áp dụng vào lĩnh vực ngân hàng. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ cơ sở lý luận, hệ thống hóa và phân tích thực trạng các quy phạm pháp luật về cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước, đánh giá việc thực thi thí điểm tại Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam và Ngân hàng Phát triển Nhà đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2000–2007. Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn thông qua việc đề xuất hệ thống giải pháp pháp lý đồng bộ, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu lên trên 8% theo thông lệ quốc tế và bảo toàn hiệu quả nguồn vốn nhà nước sau chuyển đổi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết trung gian tài chính và lý thuyết quản trị công ty hiện đại nhằm giải quyết xung đột đại diện giữa chủ sở hữu nhà nước và người điều hành. Theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005 và Luật Các tổ chức tín dụng năm 1997 sửa đổi bổ sung năm 2004, ngân hàng thương mại nhà nước là doanh nghiệp đặc thù kinh doanh tiền tệ, trong đó Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ. Cổ phần hóa ngân hàng được luận giải dựa trên quan điểm kinh điển về sự tiến hóa của sở hữu tư liệu sản xuất, khẳng định bản chất của quá trình này tại Việt Nam là chuyển đổi từ sở hữu đơn nhất sang chế độ đa sở hữu có sự tham gia của người lao động và nhà đầu tư, hoàn toàn phân biệt với tư nhân hóa tuyệt đối.

Khung phân tích tích hợp 4 khái niệm nền tảng: cổ phần hóa ngân hàng, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo chuẩn mực Basel, nhà đầu tư chiến lược nước ngoài và cơ chế định giá trị vô hình của định chế tài chính. Theo quy định của hệ thống chuẩn mực Basel I, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu phải đạt mức 8%, đặt ra yêu cầu pháp lý bắt buộc các ngân hàng phải tăng vốn điều lệ thông qua việc phát hành cổ phiếu ra công chúng và thu hút cổ đông chiến lược có năng lực tài chính trên 20 tỷ USD.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp phương pháp so sánh luật học, phân tích quy phạm và tổng hợp dữ liệu thống kê thứ cấp. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 5 ngân hàng thương mại nhà nước tại Việt Nam thời điểm khảo sát, trong đó chọn mẫu điển hình chuyên sâu đối với Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam và Ngân hàng Phát triển Nhà đồng bằng sông Cửu Long là hai đơn vị thực hiện đề án thí điểm cổ phần hóa đầu tiên theo phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ hệ thống định chế ngân hàng quốc doanh cho phép luận văn đánh giá chính xác các tác động pháp lý xuyên suốt giai đoạn tái cơ cấu từ năm 2000 đến năm 2007. Phương pháp phân tích luật học so sánh đối chiếu hệ thống quy định tại Nghị định 187/2004/NĐ-CP, Nghị định 109/2007/NĐ-CP và Nghị định 69/2007/NĐ-CP với kinh nghiệm cải cách ngân hàng của Trung Quốc và các nước Đông Âu, từ đó xác lập luận cứ khoa học vững chắc cho việc hoàn thiện khung pháp lý trong nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, năng lực tài chính và hệ số an toàn vốn của các ngân hàng thương mại nhà nước trước cổ phần hóa ở mức rất thấp so với tiêu chuẩn quốc tế. Đến tháng 6/2004, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu của Agribank chỉ đạt 6.17%, BIDV đạt 5.25%, Vietcombank đạt 4.70% và Incombank chỉ đạt 4.43%, thấp hơn đáng kể so với mức chuẩn 8% của Basel I. Vốn tự có của toàn bộ 5 ngân hàng quốc doanh năm 2004 chỉ đạt khoảng 18.588 tỷ đồng, trong khi nhu cầu vốn tối thiểu theo thông lệ quốc tế cần tới 37.529 tỷ đồng, tạo ra khoảng thâm hụt vốn tự có lên tới 19.940 tỷ đồng.

Thứ hai, gánh nặng nợ xấu tồn đọng từ cơ chế bao cấp và tín dụng chính trị đe dọa trực tiếp an toàn hệ thống. Mặc dù tỷ lệ nợ xấu báo cáo năm 2004 giảm xuống còn 4.14% so với mức 14.30% của năm 1999, nhưng quy mô nợ khó đòi thực tế vẫn rất lớn, điển hình như Incombank từng ghi nhận hơn 10.139 tỷ đồng nợ xấu vào cuối năm 2001, trong đó riêng vụ án Epco - Minh Phụng chiếm 1.379 tỷ đồng.

Thứ ba, quy định pháp luật về phương pháp định giá doanh nghiệp bộc lộ sự thiếu tương thích. Thông tư 126/2004/TT-BTC từng áp đặt cứng nhắc phương pháp dòng tiền chiết khấu đối với định chế ngân hàng, tuy nhiên trên thực tế tổ chức tư vấn quốc tế Credit Suisse khi định giá Vietcombank đã phải chuyển sang áp dụng phương pháp phân tích chiết khấu cổ tức và so sánh thị trường để phản ánh đúng giá trị thương hiệu.

Thứ tư, khung pháp lý về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại Nghị định 69/2007/NĐ-CP quy định trần room ngoại ở mức 30% vốn điều lệ, trong đó một nhà đầu tư chiến lược nước ngoài nắm tối đa 15% và thời gian hạn chế chuyển nhượng lên tới 5 năm, tạo ra rào cản nhất định trong việc đàm phán thu hút dòng vốn lớn từ các định chế tài chính toàn cầu.

Thảo luận kết quả

Thực trạng suy giảm hệ số an toàn vốn xuất phát từ việc tốc độ tăng trưởng tài sản có bình quân đạt 25%/năm trong khi tốc độ tăng vốn tự có từ ngân sách nhà nước chỉ đạt 6%/năm. Sự chênh lệch này giải thích nguyên nhân các ngân hàng không thể tự nâng cao năng lực tài chính nếu không thực hiện xã hội hóa nguồn vốn qua thị trường chứng khoán. Mô hình quản trị ngân hàng mang nặng tính hành chính với cơ cấu ban lãnh đạo kiêm nhiệm đã làm mờ nhạt chức năng giám sát của Hội đồng quản trị, dẫn đến tình trạng rủi ro đạo đức trong cấp tín dụng chỉ định.

Dữ liệu so sánh giữa phương pháp định giá tài sản thuần và phương pháp chiết khấu cổ tức cho thấy sự khác biệt hàng nghìn tỷ đồng đối với giá trị doanh nghiệp sau khi tính toán các tài sản vô hình như mạng lưới chi nhánh, cơ sở dữ liệu khách hàng và uy tín thương hiệu. So sánh với tiến trình cải tổ 4 ngân hàng thương mại quốc doanh lớn của Trung Quốc, việc Việt Nam ban hành kịp thời Nghị định 109/2007/NĐ-CP thay thế Nghị định 187/2004/NĐ-CP đã mở khóa quyền lựa chọn phương pháp định giá linh hoạt, rút ngắn thời gian cam kết nắm giữ cổ phần của nhà đầu tư chiến lược xuống 3 năm và chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu từ Ngân hàng Nhà nước sang Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước trước hạn chót mở cửa hoàn toàn thị trường tài chính năm 2010.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện quy chế định giá tài sản ngân hàng thương mại: Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cần ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết việc kết hợp phương pháp chiết khấu dòng cổ tức và phương pháp định giá tài sản điều chỉnh theo rủi ro. Mục tiêu đặt ra là rút ngắn quy trình phê duyệt phương án định giá xuống dưới 6 tháng và đảm bảo giá trị xác định không thấp hơn giá trị tài sản ròng kế toán, áp dụng ngay trong giai đoạn 2008–2010 cho các đợt phát hành cổ phần lần đầu của BIDV và Incombank.

Thứ hai, điều chỉnh linh hoạt tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư chiến lược nước ngoài: Chính phủ xem xét nới rộng hạn mức sở hữu của một định chế tài chính chiến lược nước ngoài từ 15% lên mức 20% đến 25% vốn điều lệ đối với các ngân hàng hoàn thành trích lập dự phòng rủi ro 5 nhóm nợ theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN. Giải pháp này giúp các ngân hàng thương mại cổ phần nhanh chóng tiếp nhận chuyển giao công nghệ ngân hàng lõi và chuẩn hóa hệ thống quản trị rủi ro theo chuẩn Basel II trong vòng 3 năm sau chuyển đổi.

Thứ ba, phân định triệt để chức năng quản lý nhà nước và đại diện chủ sở hữu vốn: Ngân hàng Nhà nước cần tập trung hoàn toàn vào chức năng hoạch định chính sách tiền tệ, thanh tra và giám sát an toàn vĩ mô, đồng thời thực hiện chuyển giao 100% phần vốn nhà nước tại các ngân hàng thương mại cổ phần về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước quản lý. Lộ trình bàn giao cần hoàn tất trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày ngân hàng thương mại chính thức nhận giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh công ty cổ phần.

Thứ tư, tái cơ cấu toàn diện bộ máy quản trị và xử lý tài chính: Hội đồng quản trị các ngân hàng sau cổ phần hóa phải thiết lập tỷ lệ tối thiểu 20% thành viên độc lập, áp dụng cơ chế đánh giá hiệu quả kinh doanh theo từng khối nghiệp vụ và phân loại nợ nghiêm ngặt. Mục tiêu cụ thể là đưa tỷ lệ nợ xấu thực chất xuống dưới mức 3% tổng dư nợ và nâng hệ số an toàn vốn CAR đạt tối thiểu 9% trong giai đoạn 2008–2012.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách gồm Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước. Các đơn vị này có thể khai thác hệ thống cơ sở pháp lý và kinh nghiệm xử lý tài chính, phân loại nợ theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN để xây dựng các văn bản hướng dẫn cổ phần hóa các tập đoàn, tổng công ty nhà nước giai đoạn tiếp theo.

Nhóm lãnh đạo, ban chỉ đạo cổ phần hóa và ban kiểm soát tại các tổ chức tín dụng. Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn về quy trình kiểm kê phân loại tài sản, lựa chọn nhà tư vấn định giá độc lập quốc tế và phương thức đàm phán hợp đồng cổ đông chiến lược giúp tối ưu hóa giá trị phát hành lần đầu ra công chúng.

Nhóm nhà đầu tư tài chính, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư trong và ngoài nước. Các định chế đầu tư có thể sử dụng thông tin phân tích về cơ cấu vốn, tỷ lệ ưu đãi 40% cho người lao động, room sở hữu ngoại 30% và quy định hạn chế chuyển nhượng cổ phần để xây dựng chiến lược mua bán, sáp nhập và định giá cổ phiếu ngân hàng chính xác.

Nhóm viện nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu với hệ thống hơn 10 văn bản quy phạm pháp luật then chốt, nguồn số liệu lịch sử xác thực và phương pháp luận so sánh luật học mẫu mực.

Câu hỏi thường gặp

Cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước có đồng nhất với quá trình tư nhân hóa không? Không. Cổ phần hóa tại Việt Nam là quá trình chuyển đổi hình thức sở hữu từ 100% vốn nhà nước sang chế độ đa sở hữu, trong đó Nhà nước vẫn duy trì tỷ lệ sở hữu chi phối trên 51% vốn điều lệ nhằm giữ vững vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, khác hoàn toàn với tư nhân hóa là bán đứt tài sản công cho nhóm tư nhân.

Hệ số an toàn vốn CAR của các ngân hàng quốc doanh trước khi cổ phần hóa đạt bao nhiêu phần trăm? Trước năm 2005, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu của các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam dao động ở mức rất thấp từ 4.43% đến 6.17%, không đáp ứng chuẩn an toàn vốn tối thiểu 8% theo thông lệ quốc tế của hiệp ước Basel I, dẫn đến nhu cầu cấp thiết phải huy động vốn từ thị trường.

Phương pháp định giá nào được pháp luật ưu tiên áp dụng khi cổ phần hóa ngân hàng thương mại? Theo Nghị định 109/2007/NĐ-CP, ngân hàng được quyền lựa chọn linh hoạt giữa phương pháp tài sản, phương pháp chiết khấu dòng tiền hoặc các phương pháp thị trường hiện đại như chiết khấu cổ tức do tư vấn quốc tế đề xuất, miễn là giá trị công bố không thấp hơn giá trị xác định theo phương pháp tài sản.

Nhà đầu tư chiến lược nước ngoài được phép sở hữu tối đa bao nhiêu phần trăm vốn điều lệ của ngân hàng thương mại Việt Nam? Căn cứ Nghị định 69/2007/NĐ-CP, tổng mức sở hữu của tất cả nhà đầu tư nước ngoài không quá 30% vốn điều lệ, trong đó một nhà đầu tư chiến lược nước ngoài được sở hữu tối đa 15%, trường hợp đặc biệt do Thủ tướng Chính phủ quyết định có thể nâng lên mức 20%.

Nguồn tiền thu được từ đợt chào bán cổ phần lần đầu của ngân hàng thương mại nhà nước được phân bổ như thế nào? Sau khi trừ chi phí cổ phần hóa và thanh toán các khoản trợ cấp thôi việc, hỗ trợ đào tạo nghề tối đa 350.000 đồng/người/tháng cho lao động dôi dư, toàn bộ số tiền chênh lệch thặng dư vốn được nộp về Quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp thuộc Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước để tái đầu tư hạ tầng trọng điểm quốc gia.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết toàn diện các yêu cầu lý luận và thực tiễn về pháp luật cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước tại Việt Nam qua các đóng góp trọng tâm:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp đặc thù kinh doanh tiền tệ, khẳng định tính tất yếu của việc tái cơ cấu hệ thống ngân hàng quốc doanh theo cơ chế thị trường.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng chênh lệch giữa quy mô tài sản tăng 25%/năm và mức vốn tự có thiếu hụt gần 20.000 tỷ đồng, minh chứng cho tính cấp bách của giải pháp tăng vốn qua phát hành cổ phiếu.
• Phân tích chi tiết những điểm nghẽn pháp lý tại Nghị định 187/2004/NĐ-CP và chỉ ra những bước tiến vượt bậc của Nghị định 109/2007/NĐ-CP về phương pháp định giá và cơ chế bán vốn.
• Đề xuất lộ trình 4 bước nhằm nâng cao hệ số CAR lên trên 9%, kiểm soát nợ xấu dưới 3% và hoàn tất bàn giao vốn đại diện chủ sở hữu nhà nước sang Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước trước mốc 2010.
• Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ trực tiếp cho quá trình xây dựng Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi và các đề án tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và chuyên gia tài chính có thể khai thác chi tiết các mô hình phân tích và dữ liệu thực chứng trong toàn văn công trình để phục vụ công tác nghiên cứu chuyên sâu và hoạch định chiến lược đầu tư tài chính ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ CỔ PHẦN HÓA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI NHÀ NƢỚC 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI NHÀ NƢỚC 1. Khái niệm NHTM nói chung và NHTMNN (hay quốc doanh) nói riêng là một khái niệm xuất hiện chưa lâu ở Việt Nam. Trước đây, khi thực hiện chế độ Ngân hàng một cấp thì NHNN Việt Nam là ngân hàng duy nhất thực hiện vai trò chức năng của cả Ngân hàng trung ương và NHTM.

Kể từ khi có Nghị định số 53/1988/NĐ-HĐBT ngày 26/3/1988 về việc hình thành hệ thống Ngân hàng hai cấp thì khái niệm NHTM mới xuất hiện. Theo Khoản 2, Điều 20, Luật các Tổ chức tín dụng năm 1997, sửa đổi, bổ sung năm 2004 thì "Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ các hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan". Theo Khoản 1, Điều 20, Luật Tổ chức tín dụng năm 1997, sửa đổi, bổ sung năm 2004, TCTD là "doanh nghiệp được thành lập theo quy định của luật này và các quy định khác của pháp luật để hoạt động ngân hàng". Theo Khoản 7, Điều 20, Luật này thì "Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán".

Theo Khoản 2, Điều 4, Nghị định số 49/2000/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của ngân hàng thương mại thì "Ngân hàng thương mại là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác liên quan, hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận, góp phần thực hiện các mục tiêu kinh tế khác của Nhà nước." LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo Khoản 22, Điều 4, Luật Doanh nghiệp năm 2005 thì "Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp trong đó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ". Do vậy, NHTMNN có thể định nghĩa là NHTM được Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ, hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận và góp phần thực hiện các mục tiêu chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước. Đặc điểm Thứ nhất, NHTMNN trước tiên là một NHTM. Điều này có nghĩa là NHTMNN tổ chức và hoạt động theo mô hình của NHTM, thực hiện đầy đủ các hoạt động nghiệp vụ, mục tiêu, chức năng của NHTM.

Đó là doanh nghiệp được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan, trong đó nội dung hoạt động chính là nhận tiền gửi, sử dụng chúng để cấp tín dụng cho khách hàng và thực hiện các dịch vụ ngân hàng. NHTM là một loại hình doanh nghiệp rất đặc thù của nền kinh tế do đối tượng kinh doanh của nó là tiền tệ một loại hàng hóa đặc biệt, do đó, hoạt động của nó có ảnh hưởng trực tiếp và mạnh mẽ đến toàn bộ nền kinh tế. Thứ hai, NHTMNN là NHTM do Nhà nước nắm quyền chi phối về vốn. Theo quy định của Luật doanh nghiệp 2005, thì tỷ lệ vốn tối thiểu của Nhà nước tại DNNN là 50%.

Nhưng cho đến nay, Việt Nam có 5 NHTMNN là: VCB, MHB, ICB, BIDV, Agribank thì Nhà nước vẫn nắm 100% vốn. Do đó, Nhà nước là người nắm hoàn toàn quyền quản lý, điều hành bao gồm việc bổ nhiệm bộ máy lãnh đạo, quyết định phương án kinh doanh, quản lý hoạt động. Thứ ba, Hoạt động của NHTMNN không chỉ hướng tới mục tiêu lợi nhuận mà còn góp phần thực hiện đường lối chính sách nhà nước, góp phần thực hiện các mục tiêu xã hội. Đây là đặc điểm đặc thù của NHTMNN.

Các NHTM khác đơn thuần là doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ và làm dịch vụ ngân hàng, do đó, mục tiêu chỉ là tìm kiếm lợi nhận hợp pháp, các mục tiêu khác, trong đó có mục tiêu xã hội chỉ là mục tiêu phụ (chủ yếu nhằm quảng bá doanh nghiệp) và hoàn toàn tự nguyện. Với NHTMNN thì việc thực LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hiện các mục tiêu chính trị - xã hội là một trong những mục tiêu hoạt động chính và trong nhiều trường hợp còn lấn át mục tiêu lợi nhuận. Mặc dù trong quá khứ điều này có nhiều điểm tích cực nhưng hiện nay NHTMNN cần phải được cải tổ để thực sự là một NHTM, tức là doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ và cung cấp dịch vụ ngân hàng, hoạt động tuân thủ các quy luật của nền kinh tế thị trường. Thứ tư, NHTMNN hiện nay đang nắm vai trò chủ đạo trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam: chiếm tới 76% vốn huy động và 73.5% tổng dư nợ cho vay của toàn hệ thống (tính đến 2005).

Điều này có nghĩa là hoạt động của NHTMNN có tầm ảnh hưởng chi phối, trong một số trường hợp là quyết định đến thị trường tiền tệ của nền kinh tế nước ta. Vai trò NHTMNN đã và đang đóng một vai trò hết sức quan trọng với sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội nước ta. Vai trò quan trọng này được thể hiện: Thứ nhất, NHTMNN là một kênh huy động vốn hiệu quả phục vụ sự phát triển kinh tế đất nước. Trước đây, khi mà thị trường chứng khoán Việt Nam chưa phát triển, hoạt động của các NHTMCP còn nhỏ bé và hạn hẹp, chi nhánh NHTM nước ngoài còn hoạt động rất hạn chế thì NHTMNN là kênh huy động vốn chủ lực và hiệu quả nhất.

Các công trình trọng điểm đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn lâu hầu hết được thực hiện từ nguồn vốn huy động của NHTMNN. Mặc dù gần đây, thị phần của NHTMNN có giảm đi tương đối song năm 2006, theo số liệu của Vụ chiến lược và phát triển ngân hàng - Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, NHTMNN vẫn chiếm khoảng 70% thị phần huy động và 60% thị phần cho vay của toàn bộ hệ thống tín dụng Việt Nam. Thứ hai, NHTMNN góp phần phân bổ các nguồn lực tài chính quốc gia hợp lý, là trung gian trong việc luân chuyển các nguồn vốn từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn. Vai trò này có được là bởi các NHTMNN có hệ thống LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chi nhánh rộng khắp trên toàn quốc kể cả những vùng xa xôi hẻo lánh của đất nước.

Thứ ba, NHTMNN góp phần thực hiện các chính sách chính trị - xã hội của Nhà nước. NHTMNN là lực lượng chủ yếu tham gia góp vốn đầu tư vào các công trình quốc gia đòi hỏi vốn đầu tư lớn, lợi nhuận thấp hoặc không có lợi nhuận, những lĩnh vực mà khu vực kinh tế tư nhân không đủ sức hoặc không muốn tham gia, nhưng lại có hiệu quả kinh tế - xã hội lâu dài và to lớn. Ví dụ, NHTMNN tham gia các chương trình cho vay chính sách nhằm xóa đói - giảm nghèo cho nông dân, cho vay hỗ trợ xuất khẩu có độ rủi ro cao…Vai trò này của NHTMNN là rất to lớn, đặc biệt là trước đây. Thứ tư, NHTMNN là công cụ hiệu quả để Chính phủ thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia một cách gián tiếp cũng như trực tiếp.

Do các NHTMNN chiếm thị phần chủ đạo trên thị trường nên việc tác động vào NHTMNN qua các công cụ điều hành thị trường, có khi bằng cả mệnh lệnh hành chính, sẽ tác động nhanh chóng và mạnh mẽ đến thị trường tài chính tiền tệ. Tuy nhiên, cũng như tham gia vào việc thực hiện các chính sách chính trị - xã hội của Nhà nước, việc NHTMNN được coi là công cụ trực tiếp để thực hiện chính sách tiền tệ và các mục tiêu chính trị - xã hội là việc trái với quy luật của kinh tế thị trường và trái với bản chất của NHTM. Mặc dù trong quá khứ điều này có những điểm cần phải được nhìn nhận là tích cực nhưng để xây dựng một hệ thống NHTM đáp ứng được yêu cầu của hội nhập kinh quốc tế hiện nay và tương lai, các điểm yếu trên cần phải được sớm khắc phục. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, PHƢƠNG THỨC CỔ PHẦN HÓA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI NHÀ NƢỚC Ở VIỆT NAM 1.

Khái niệm LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cổ phần hóa (Equitization) và tư nhân hóa (Privatization) là hai khái niệm được nhắc đến nhiều ở nước ta trong khoảng một thập kỷ trở lại đây. Trên thế giới, hai khái niệm này đã xuất hiện từ lâu và đến những năm 80 của thế kỷ trước, CPH và TNH các DNNN, trong đó có các NHTMNN, đã trở thành hiện tượng phổ biến trên thế giới. Đặc biệt nó diễn ra mạnh mẽ ở Mỹ Latinh, Đông Âu và Liên Xô (sau sự tan rã của hệ thống XHCN). Để hiểu một cách đầy đủ khái niệm CPH DNNN, đặc biệt là trong bối cảnh của Việt Nam, trước tiên chúng ta cần tiếp cận một số khái niệm liên quan đến nó: Khái niệm doanh nghiệp.

Theo Luật Doanh nghiệp năm 2005, doanh nghiệp được định nghĩa là "tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh". Dựa theo tiêu chí quan hệ sở hữu, doanh nghiệp được chia làm ba hình thức: - Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp trong đó nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ (Luật Doanh nghiệp năm 2005). NHTMNN là một loại hình đặc biệt của DNNN. - Doanh nghiệp sở hữu tư nhân là doanh nghiệp do một hay một số tư nhân nắm toàn bộ quyền sở hữu như công ty tư nhân, công ty hợp danh, công ty trách nhiệm hữu hạn tư nhân… - Công ty cổ phần là doanh nghiệp trong đó vốn điều lệ được chia làm nhiều phần bằng nhau được gọi là cổ phần, cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa; cổ đông có quyền và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp (theo Khoản 1, 2, 3, Điều 77 Luật Doanh nghiệp năm 2005).

Từ những nhận thức trên ta có thể đưa ra khái niệm về CPH NHTMNN như sau: CPH NHTMNN là quá trình chuyển đổi doanh nghiệp từ sở hữu 100% vốn nhà nước sang đa sở hữu qua hình thức phát hành cổ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phiếu, qua đó, các tổ chức và cá nhân thuộc nhiều thành phần kinh tế khác nhau sẽ cùng sở hữu ngân hàng. CPH DNNN đã có một thời gian được coi là vấn đề nhạy cảm vì kinh tế nhà nước ở nước ta gắn liền với chế độ XHCN.