Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Hiệu Quả Tại Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ: Nghiên Cứu Từ Luận Án Tiến Sĩ

Luận án tiến sĩ nghiên cứu chuyên ngành quản lý kinh tế cơ chế quản lý tài chính ở trường đại học y dược cần thơ, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh

• Tác giả: Cao Thành Văn
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Quang Minh
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Hiệu Quả Tại Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 1.1. Nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính ở các đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.2. Các nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính ở các trường đại học công lập
• 1.3. Những vấn đề tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 2.1. Khái quát về hệ thống trường đại học công lập và cơ chế quản lý tài chính ở trường đại học công lập
• 2.2. Nội dung, tiêu chí đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng tới cơ chế quản lý tài chính ở các trường đại học công lập
• 2.3. Kinh nghiệm xây dựng và vận dụng cơ chế quản lý tài chính của một số trường đại học công lập
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ
• 3.1. Khái quát về Trường đại học Y Dược Cần Thơ
• 3.2. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính ở Trường đại học Y Dược Cần Thơ
• 3.3. Đánh giá chung về cơ chế quản lý tài chính của Trường đại học Y Dược Cần Thơ
• 4. CHƯƠNG 4: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ
• 4.1. Xu hướng đổi mới giáo dục đại học, tăng cường tự chủ tài chính đối với cơ chế quản lý tài chính của các trường đại học công lập
• 4.2. Mục tiêu phát triển, đổi mới cơ chế hoạt động và phương hướng hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của Trường đại học Y Dược Cần Thơ
• 4.3. Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính ở Trường đại học Y Dược Cần Thơ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính tại các trường đại học công lập

Phần này tổng hợp các nghiên cứu liên quan đến quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là các trường đại học. Các nghiên cứu trước đây tập trung vào việc phân tích cơ chế quản lý tài chính và hiệu quả tài chính trong bối cảnh tự chủ tài chính. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống nghiên cứu, đặc biệt là về quản lý tài chính tại trường đại học Y Dược Cần Thơ. Luận án này nhằm lấp đầy những khoảng trống đó bằng cách đưa ra phân tích chi tiết và đề xuất giải pháp cụ thể.

1.1. Nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập thường bị hạn chế bởi cơ chế bao cấp từ ngân sách nhà nước. Điều này dẫn đến sự thiếu chủ động trong việc huy động và sử dụng nguồn lực tài chính. Các nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc đổi mới chính sách tài chính để tăng cường hiệu quả tài chính.

1.2. Các nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính tại các trường đại học công lập

Các nghiên cứu về quản lý tài chính tại trường đại học công lập tập trung vào việc phân tích cơ chế huy động nguồn thu và quản lý chi tiêu. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng các trường đại học vẫn phụ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước, dẫn đến hạn chế trong việc đạt được tài chính hiệu quả. Luận án này sẽ đi sâu vào phân tích thực trạng tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn về cơ chế quản lý tài chính tại các trường đại học công lập

Phần này trình bày cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại các trường đại học công lập, bao gồm các khái niệm, tiêu chí đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng. Luận án cũng phân tích kinh nghiệm từ các trường đại học khác trong việc xây dựng và vận dụng cơ chế quản lý tài chính hiệu quả.

2.1. Khái quát về hệ thống trường đại học công lập và cơ chế quản lý tài chính

Hệ thống trường đại học công lập tại Việt Nam vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ cơ chế bao cấp. Quản lý tài chính tại các trường này thường bị hạn chế bởi các quy định cứng nhắc từ ngân sách nhà nước. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc đổi mới cơ chế để tăng cường tài chính hiệu quả.

2.2. Nội dung và tiêu chí đánh giá cơ chế quản lý tài chính

Các tiêu chí đánh giá quản lý tài chính bao gồm khả năng huy động nguồn thu, quản lý chi tiêu và cân đối thu chi. Luận án sử dụng các tiêu chí này để phân tích thực trạng tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

III. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ

Phần này phân tích thực trạng quản lý tài chính tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, bao gồm các nguồn thu, chi tiêu và cân đối tài chính. Luận án chỉ ra những hạn chế trong cơ chế hiện tại và nguyên nhân của những hạn chế đó.

3.1. Khái quát về Trường Đại học Y Dược Cần Thơ

Trường Đại học Y Dược Cần Thơ là một trong những trường đại học trọng điểm tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Trường có nhiều nỗ lực trong việc huy động nguồn thu và quản lý chi tiêu, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế do phụ thuộc vào ngân sách nhà nước.

3.2. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ

Thực trạng quản lý tài chính tại trường cho thấy sự phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước, các nguồn thu ngoài ngân sách còn hạn chế. Cơ chế quản lý chi tiêu cũng chưa đạt được tài chính hiệu quả, dẫn đến nhiều bất cập trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu.

IV. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ

Phần này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý tài chính tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, bao gồm việc tăng cường tự chủ tài chính, đổi mới cơ chế huy động nguồn thu và quản lý chi tiêu. Luận án cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc áp dụng các chính sách tài chính mới để đạt được tài chính hiệu quả.

4.1. Xu hướng đổi mới giáo dục đại học và tự chủ tài chính

Xu hướng đổi mới giáo dục đại học đòi hỏi các trường phải tăng cường tự chủ tài chính. Trường Đại học Y Dược Cần Thơ cần áp dụng các chiến lược tài chính mới để đáp ứng yêu cầu này.

4.2. Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính

Các giải pháp bao gồm việc đa dạng hóa nguồn thu, tăng cường quản lý chi tiêu và áp dụng các công cụ phân tích tài chính để đạt được tài chính hiệu quả. Luận án cũng đề xuất việc xây dựng các chính sách tài chính phù hợp với bối cảnh mới.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh phát triển của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đang trải qua bước chuyển mang tính bước ngoặt dưới tác động đa chiều của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng và yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng kinh tế từ chiều rộng sang chiều sâu. Giáo dục đại học giữ sứ mệnh cốt lõi trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ trực tiếp cho năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, mô hình vận hành của các trường đại học công lập (ĐHCL) tại Việt Nam trong một thời gian dài mang nặng tính kế hoạch hóa tập trung, cơ chế bao cấp từ Ngân sách Nhà nước (NSNN) đã tạo ra sức ỳ, tâm lý thụ động và triệt tiêu động lực đổi mới sáng tạo. Trước sức ép bội chi ngân sách và trần nợ công, việc chuyển đổi cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tự chủ, tự chịu trách nhiệm trở thành xu thế tất yếu.

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của NCS. Cao Thành Văn với tiêu đề "Cơ chế quản lý tài chính ở Trường Đại học Y Dược Cần Thơ" (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2018, Người hướng dẫn khoa học: PGS. Ngô Quang Minh) là công trình tiên phong nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về cơ chế quản lý tài chính (QLTC) tại một cơ sở giáo dục đại học khối ngành khoa học sức khỏe trọng điểm tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) - khu vực vốn được xem là "vùng trũng" về giáo dục đại học và y tế chuyên sâu của cả nước.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án giải quyết xuất phát từ sự thiếu hụt các công trình phân tích vi mô về cơ chế QLTC nội bộ tại các trường đại học đặc thù ngành y dược trong giai đoạn giao thời giữa Nghị định 43/2006/NĐ-CP và Nghị định 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các trường đại học khối kinh tế, kỹ thuật hoặc dừng lại ở góc độ chính sách vĩ mô mà chưa giải phẫu được mối quan hệ biện chứng giữa ba trụ cột tài chính nội bộ: cơ chế huy động nguồn thu, cơ chế quản lý chi và cơ chế quản lý cân đối thu - chi trong môi trường đào tạo y khoa lâm sàng có chi phí thực hành đắt đỏ.

Để giải quyết khoảng trống này, luận án xác lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết cụ thể:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ chế QLTC ở đơn vị sự nghiệp giáo dục ĐHCL bao gồm những nội dung, tiêu chí đánh giá và nhân tố tác động cốt lõi nào trong điều kiện đẩy mạnh tự chủ tài chính? (Giả thuyết H1: Cơ chế QLTC là một hệ thống đa chiều chịu sự tác động đồng thời của khung thể chế vĩ mô và năng lực quản trị vi mô, đòi hỏi sự đồng bộ giữa tự chủ học thuật, tổ chức bộ máy và tài chính).
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những bài học kinh nghiệm trong và ngoài nước nào có giá trị tham khảo cho việc đổi mới cơ chế QLTC của một trường đại học y dược công lập? (Giả thuyết H2: Kinh nghiệm quốc tế về phân bổ ngân sách theo kết quả đầu ra và đa dạng hóa nguồn thu ngoài học phí là giải pháp then chốt để giải tỏa áp lực tài chính).
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Thực trạng cơ chế QLTC ở Trường Đại học Y Dược Cần Thơ giai đoạn 2009-2016 bộc lộ những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi nào? (Giả thuyết H3: Quy chế chi tiêu nội bộ của Nhà trường vẫn mang nặng tính bình quân, cơ cấu thu phụ thuộc quá mức vào học phí và sự hỗ trợ của NSNN, cơ chế tạo động lực chưa phát huy hiệu quả).
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Cần thiết lập phương hướng và hệ thống giải pháp đồng bộ nào nhằm hoàn thiện cơ chế QLTC tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ trong bối cảnh thực hiện thí điểm tự chủ theo Quyết định 455/QĐ-TTg ngày 13/4/2017 của Thủ tướng Chính phủ đến năm 2020, tầm nhìn 2025? (Giả thuyết H4: Việc chuyển đổi sang mô hình tự chủ toàn diện đòi hỏi phải tính đúng, tính đủ chi phí dịch vụ đào tạo y khoa kết hợp với tái cấu trúc quy chế chi tiêu nội bộ gắn liền với đánh giá hiệu suất công việc).

Khung lý thuyết của luận án được định hình vững chắc dựa trên sự giao thoa của ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM), Lý thuyết Phụ thuộc Nguồn lực (Resource Dependence Theory - RDT) và Lý thuyết Lựa chọn công (Public Choice Theory). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2009-2016 và bộ dữ liệu sơ cấp khảo sát trên mẫu $N = 200$ cán bộ, giảng viên, nhân viên của trường, mang lại giá trị khoa học và thực tiễn sâu sắc cho tiến trình tự chủ giáo dục đại học tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong luận án được phân tích mạch lạc qua hai dòng chảy học thuật chính:

Dòng nghiên cứu về cơ chế QLTC tại các đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL): Các công trình tiêu biểu như Phan Thị Cúc (2004), Phạm Văn Khoan và Nguyễn Trọng Thản (2008), Đỗ Đức Kiên (2011), Nguyễn Thị Mai Hương (2013), Trần Đức Thắng và Nguyễn Tân Thịnh (2013), Bùi Tiến Dũng (2013), Nghiêm Thị Thúy Hằng (2015) đã phác thảo khung khổ pháp lý và thực tiễn vận hành của Nghị định 43/2006/NĐ-CP và Nghị định 16/2015/NĐ-CP. Điểm đồng thuận của dòng nghiên cứu này là khẳng định cơ chế giao quyền tự chủ đã bước đầu cởi trói cho các ĐVSNCL, nhưng cũng bộc lộ bất cập nghiêm trọng về định mức kinh tế - kỹ thuật lạc hậu, chính sách hai giá gây méo mó phân bổ nguồn lực và quy chế chi tiêu nội bộ còn mang tính cào bằng.

Dòng nghiên cứu về cơ chế QLTC trong các trường đại học công lập: Mai Ngọc Cường và cộng sự (2009), Trần Đức Cân (2011), Phạm Ngọc Trường (2013), Nguyễn Anh Thái (2012), Nguyễn Trường Giang (2013), Phùng Xuân Nhạ và cộng sự (2014), Trần Quang Hùng (2016) đã đi sâu vào bài toán học phí, cơ chế phân bổ ngân sách và tự chủ tài chính đại học. Đáng chú ý, các nghiên cứu đã chỉ rõ mâu thuẫn giữa việc Nhà nước khống chế trần học phí (như quy định tại Nghị định 86/2015/NĐ-CP) với yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo và tự chủ tài chính.

Trong y văn học thuật xuất hiện cuộc tranh luận gay gắt giữa hai quan điểm đối nghịch:

1. Quan điểm thị trường hóa triệt để (Marketization/Privatization): Ủng hộ xóa bỏ hoàn toàn bao cấp, thả nổi học phí theo cơ chế thị trường để phản ánh đúng giá trị dịch vụ đào tạo và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế (Estelle James, Elizabeth M. King và Ace Suryadi, 1999; Vũ Minh Đức, 2013).
2. Quan điểm phúc lợi công cộng và công bằng xã hội: Cho rằng giáo dục đại học, đặc biệt là y khoa, mang tính chất hàng hóa công cộng (public goods) và có tính ngoại tác tích cực (positive externalities) cao, do đó Nhà nước bắt buộc phải duy trì tài trợ nhằm đảm bảo cơ hội tiếp cận công bằng cho người học nghèo và bảo vệ các ngành khoa học nền tảng (Nguyễn Trường Giang, 2013; Tsang, 1997).

                      KHUNG VỊ TRÍ HỌC THUẬT CỦA LUẬN ÁN

Luận án của NCS. Cao Thành Văn định vị chính xác tại điểm giao thoa giữa tự chủ tài chính sự nghiệp công lập và quản trị đại học đặc thù ngành y tế tại một vùng sinh thái - xã hội cụ thể. Công trình kế thừa có phê phán các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu:

• Kinh nghiệm cải cách ĐVSNCL của Trung Quốc (Nguyễn Xuân Thắng, 2014): Đúc kết tiến trình cải cách 4 giai đoạn (1978-1992, 1992-2002, 2002-2011, 2011 đến nay), rút ra bài học về chuyển đổi phương thức quản lý ngân sách sang quản lý theo kết quả đầu ra (performance-based output budgeting) và xây dựng hệ thống định mức chuẩn hóa.
• Nghiên cứu so sánh tài chính đại học công lập và tư thục tại Indonesia (Estelle James, Elizabeth M. King và Ace Suryadi, 1999): Minh chứng rằng sự ỷ lại vào bao cấp làm suy giảm năng lực tự chủ và tính thích ứng của đại học công lập.
• Cẩm nang quản lý và kiểm soát tài chính đại học Hoa Kỳ (Malcolm Prowle và Eric Morgan, 2005) & Tự chủ tài chính đại học Australia (Đào Thị Thu Giang và Bùi Thu Hiền, 2013): Cung cấp các công cụ tác nghiệp về kiểm soát dòng tiền, hạch toán chi phí theo hoạt động và đa dạng hóa nguồn tài trợ ngoài ngân sách.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp vào kho tàng lý luận quản lý kinh tế thông qua việc cụ thể hóa và làm giàu học thuyết Tân quản lý công (New Public Management - NPM do Christopher Hood khởi xướng năm 1991) và Lý thuyết Phụ thuộc Nguồn lực (Resource Dependence Theory - RDT của Jeffrey Pfeffer và Gerald R. Salancik, 1978) trong bối cảnh các trường ĐHCL chuyên ngành y tế tại các nền kinh tế chuyển đổi.

Luận án khẳng định luận điểm: Tự chủ tài chính không đồng nghĩa với việc Nhà nước cắt giảm hoàn toàn trách nhiệm tài trợ, mà là sự tái cấu trúc căn bản cơ chế phân bổ và sử dụng nguồn lực từ cơ chế "cấp phát đầu vào bình quân" sang cơ chế "đặt hàng, giao nhiệm vụ gắn với chuẩn đầu ra và chất lượng cung ứng dịch vụ". Đồng thời, dưới lăng kính RDT, luận án chứng minh rằng để giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào sự điều tiết học phí của Nhà nước, trường đại học y dược bắt buộc phải phát triển năng lực nội sinh, biến hệ thống nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và mạng lưới Bệnh viện thực hành thành các trung tâm tạo lập giá trị gia tăng và nguồn thu bền vững.

Luận án đưa ra định nghĩa chuẩn xác về cơ chế QLTC nội bộ:

"Cơ chế quản lý tài chính là một tập hợp các qui tắc, cách thức vận hành theo qui định nội bộ và qui định của pháp luật nhằm quản lý hoạt động tài chính, góp phần thực hiện chức năng, nhiệm vụ và đạt được mục tiêu của tổ chức."

Mô hình lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên cấu trúc quan hệ tương hỗ của ba trụ cột tài chính vi mô:

1. Mệnh đề 1 (P1 - Cơ chế Huy động Thu): Mức độ tự chủ của trường ĐHCL tỷ lệ thuận với mức độ đa dạng hóa nguồn thu ngoài ngân sách (học phí, dịch vụ y tế, nghiên cứu KHCN, tài trợ quốc tế).
2. Mệnh đề 2 (P2 - Cơ chế Quản lý Chi): Hiệu quả chi tiêu nội bộ đạt mức tối ưu khi quy chế chi tiêu triệt tiêu được tính bình quân cào bằng, liên kết trực tiếp giữa thu nhập tăng thêm với hiệu suất lao động thực tế của từng cán bộ, giảng viên.
3. Mệnh đề 3 (P3 - Cơ chế Quản lý Cân đối Thu - Chi): Khả năng cân đối thu - chi bền vững quyết định quy mô tích lũy các quỹ chuyên dùng (Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, Quỹ học bổng, Quỹ dự phòng rủi ro), tạo nền tảng tái đầu tư cơ sở vật chất và công nghệ hiện đại.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp quan điểm quản trị giá trị đại học toàn diện của Brancato (1995), trong đó nhấn mạnh:

"Giá trị tài chính của đại học không chỉ nằm trong bản tổng hợp thu chi của cơ sở đào tạo mà còn được nhìn nhận dưới góc độ: (i) quy mô đào tạo; (ii) sự hài lòng của sinh viên đối với nhà trường; (iii) sự tận tụy của giảng viên đối với nhà trường; (iv) khả năng thích ứng với tình hình mới và sáng tạo của giảng viên; (v) số lượng bài báo và công trình nghiên cứu khoa học; (vi) chuyển giao công nghệ; (vii) các mối quan hệ hợp tác giữa nhà trường với các trường đại học trong và ngoài nước với các tổ chức quốc tế; và đặc biệt là, (viii) uy tín và hình ảnh của trường đối với các doanh nghiệp."

Khung phân tích lồng ghép phương pháp tiếp cận hiệu quả sử dụng nguồn lực (Resource Efficiency) của Lê Đình Sơn và nguyên lý Thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard) của Robert S. Kaplan và David P. Norton (được Nguyễn Hữu Quý đề xuất vận dụng vào đại học).

                       KHUNG PHÂN TÍCH TOÀN DIỆN CỦA LUẬN ÁN

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được xác lập chuyên biệt cho các cơ sở giáo dục đại học công lập khối ngành y dược tại Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi từ cơ chế tự chủ một phần chi thường xuyên sang tự chủ toàn diện (chi thường xuyên và chi đầu tư).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan triết học của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp lập trường nhận thức luận hiện thực phản biện (Critical Realism) và thực chứng (Positivism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed Methods Research) được triển khai bài bản thông qua việc phối hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính (phân tích văn bản pháp quy, tổng thuật tài liệu, so sánh lịch sử) và nghiên cứu định lượng thực chứng (điều tra xã hội học bằng bảng hỏi bán cấu trúc).

Thiết kế đa tầng (Multi-level design) được cấu trúc rõ ràng:

• Tầng vĩ mô: Đánh giá hệ thống thể chế tài chính quốc gia (Luật Ngân sách Nhà nước 2002/2015, Nghị định 43/2006/NĐ-CP, Nghị định 16/2015/NĐ-CP, Nghị định 86/2015/NĐ-CP, Quyết định 455/QĐ-TTg).
• Tầng vi mô: Đánh giá các quy chế nội bộ, quy trình lập - chấp hành - quyết toán dự toán, cơ cấu thu - chi và nhận thức của người lao động tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu được thực hiện theo phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) trên cơ sở danh sách nhân sự chính thức do Phòng Tổ chức - Cán bộ cung cấp.

Quy mô mẫu khảo sát thực tế đạt $N = 200$ đối tượng, phân bổ chính xác theo 3 nhóm cấu trúc chức danh:

• Cán bộ quản lý (Ban Giám hiệu, Trưởng/Phó Khoa, Phòng, Trung tâm): 30 phiếu ($15{,}0%$).
• Giảng viên trực tiếp giảng dạy và nghiên cứu: 100 phiếu ($50{,}0%$).
• Chuyên viên, nhân viên khối phòng ban và phục vụ đào tạo: 70 phiếu ($35{,}0%$).

Quy trình xử lý dữ liệu được thiết kế chặt chẽ: Tác giả trực tiếp phát và thu bảng hỏi bán cấu trúc; dữ liệu được nhập liệu độc lập bằng phần mềm CSPro nhằm kiểm soát lỗi nhập liệu logic, sau đó làm sạch và phân tích thống kê chuyên sâu bằng SPSS 20 và STATA 12.

Kỹ thuật Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation) được áp dụng triệt để: kết hợp chéo giữa số liệu thứ cấp từ các báo cáo quyết toán tài chính, niên giám thống kê đào tạo của trường giai đoạn 2009-2016 với dữ liệu sơ cấp từ khảo sát thực chứng $N = 200$. Độ tin cậy thang đo (Reliability) đạt hệ số Cronbach's Alpha $> 0{,}80$, đảm bảo tính giá trị cấu trúc (construct validity) và giá trị nội tại (internal validity) của công trình.

Data và phân tích

Dữ liệu thứ cấp phản ánh bức tranh tài chính đa chiều qua chuỗi thời gian 8 năm liên tục (2009-2016). Các kỹ thuật phân tích thống kê mô tả, phân tích cơ cấu, phân tích so sánh chuỗi thời gian (time-series comparative analysis) và kiểm định chi bình phương ($\chi^2$) được vận dụng thuần thục trên phần mềm SPSS 20 và STATA 12 để kiểm tra độ tin cậy và sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm đối tượng.

Nhóm đối tượng khảo sát	Quy mô mẫu ($n$)	Tỷ lệ (%)	Phần mềm nhập liệu & xử lý	Mục tiêu thu thập
Cán bộ quản lý	30	$15{,}0%$	CSPro, SPSS 20, STATA 12	Đánh giá công tác lập dự toán, phân bổ nguồn lực & định hướng chiến lược
Giảng viên	100	$50{,}0%$	CSPro, SPSS 20, STATA 12	Đánh giá cơ chế chi trả thu nhập, định mức giảng dạy & tài trợ NCKH
Nhân viên / Chuyên viên	70	$35{,}0%$	CSPro, SPSS 20, STATA 12	Đánh giá tính minh bạch, công bằng của quy chế chi tiêu & điều kiện làm việc
Tổng cộng	200	$100{,}0%$	—	Độ tin cậy Cronbach's Alpha $> 0{,}80$

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua phân tích dữ liệu tài chính thứ cấp giai đoạn 2009-2016 kết hợp với số liệu điều tra xã hội học sơ cấp, luận án rút ra 4 phát hiện mang tính đột phá:

Thứ nhất, sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu nguồn thu và tính dễ bị tổn thương tài chính. Mặc dù Nhà trường đã tích cực gia tăng nguồn thu ngoài NSNN, song nguồn thu này chiếm tới gần $90%$ từ học phí và lệ phí đào tạo đại học và sau đại học. Nguồn thu từ hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và các hoạt động dịch vụ y tế, khám chữa bệnh từ Bệnh viện trường chỉ chiếm tỷ trọng dưới $5%$ tổng thu. Điều này chứng minh Nhà trường đang chịu sự chi phối nặng nề bởi chính sách trần học phí của Nhà nước, đối mặt với rủi ro đứt gãy dòng tiền khi có biến động về quy mô tuyển sinh.

Thứ hai, cơ chế quản lý chi bộc lộ tính chất "bình quân chủ nghĩa" và thiếu động lực kinh tế. Chi thường xuyên, đặc biệt là chi thanh toán cá nhân (lương ngạch bậc, phụ cấp, thu nhập tăng thêm) chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng chi của trường. Tuy nhiên, kết quả khảo sát cho thấy quy chế chi tiêu nội bộ chưa phân loại rõ ràng hiệu quả đóng góp công việc giữa các cá nhân xuất sắc và trung bình. Định mức chi nghiệp vụ chuyên môn, mua sắm sửa chữa tài sản cố định còn mang tính cứng nhắc, định mức chi nghiên cứu khoa học quá thấp, không đủ bù đắp chi phí chất xám thực tế của giảng viên y dược.

Thứ ba, khoảng cách sai lệch đáng kể giữa dự toán và quyết toán ngân sách. Công tác lập dự toán thu - chi hàng năm tại trường chủ yếu dựa trên số liệu lịch sử của năm trước (incremental budgeting) thay vì lập ngân sách dựa trên kết quả đầu ra hoặc định mức chi phí đơn vị học sinh sinh viên thực tế. Hệ quả là phát sinh sự chênh lệch lớn giữa dự toán được duyệt và số quyết toán thực tế, làm giảm hiệu lực kiểm soát tài chính.

Thứ tư, mâu thuẫn nhận thức về lộ trình tự chủ. Kết quả khảo sát $N = 200$ cho thấy $100%$ cán bộ quản lý và giảng viên ủng hộ xu hướng tự chủ đại học để mở rộng quyền tự quyết, nhưng có tới trên $60%$ người được hỏi bày tỏ lo ngại sâu sắc về sự suy giảm thu nhập và nguy cơ thiếu hụt nguồn kinh phí đầu tư mua sắm trang thiết bị y khoa kỹ thuật cao khi Nhà nước cắt giảm hoàn toàn kinh phí chi thường xuyên theo tinh thần Quyết định 455/QĐ-TTg.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung mô hình tích hợp 3 trụ cột QLTC nội bộ chuyên biệt cho đại học y dược công lập, làm rõ cơ chế chuyển hóa giữa tự chủ tài chính và nâng cao chất lượng dịch vụ giáo dục sức khỏe.
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình điều tra xã hội học phân tầng kết hợp phần mềm chuyên dụng (CSPro - SPSS - STATA) trong đánh giá chính sách tài chính nội bộ trường đại học.
• Về mặt thực tiễn và quản trị: Cung cấp cho Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Dược Cần Thơ bộ công cụ tái cấu trúc quy chế chi tiêu nội bộ:
  1. Chuyển đổi phương thức trả lương và thu nhập tăng thêm theo hệ số KPI đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ (tránh cào bằng).
  2. Xây dựng đề án tính đúng, tính đủ giá dịch vụ đào tạo y khoa theo lộ trình từng bước, kết hợp quỹ học bổng hỗ trợ sinh viên nghèo vượt khó.
  3. Tái cơ cấu mô hình Viện - Trường, liên kết chuỗi giá trị khám chữa bệnh của Bệnh viện trường với nghiên cứu lâm sàng để tạo nguồn thu hợp pháp ngoài học phí.
• Về mặt chính sách vĩ mô: Cung cấp cơ sở khoa học cho Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Tài chính trong việc hoàn thiện các Thông tư hướng dẫn thi hành Nghị định 16/2015/NĐ-CP, tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế giá dịch vụ đào tạo y tế và trao quyền tự chủ đầu tư tài sản công.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một cách khách quan các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn về phạm vi không gian: Khảo sát thực chứng tập trung tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, do đó khả năng suy rộng (generalizability) cho các trường đại học đa ngành hoặc ngoài khối y dược cần được kiểm chứng thêm.
2. Giới hạn về thời gian dữ liệu: Chuỗi số liệu phân tích tài chính sâu dừng ở mốc năm 2016, phản ánh chủ yếu tác động của Nghị định 43/2006/NĐ-CP; các tác động dài hạn của Quyết định 455/QĐ-TTg (phê duyệt năm 2017) cần thời gian tích lũy để đánh giá thực chứng giai đoạn tiếp theo.
3. Mô hình kinh tế lượng: Phân tích định lượng dừng lại ở cấp độ thống kê mô tả, so sánh và kiểm định phi tham số, chưa áp dụng các mô hình cấu trúc tuyến tính phức tạp (SEM/PLS-SEM) hoặc phân tích hồi quy bảng đa biến do cấu trúc dữ liệu cắt ngang (cross-sectional).

Từ các giới hạn trên, luận án đề xuất 4 hướng nghiên cứu tiếp nối trong tương lai:

• Hướng 1: Thực hiện nghiên cứu dọc (Longitudinal study) theo dõi quá trình chuyển đổi toàn diện sau 5 năm và 10 năm thực hiện tự chủ theo Quyết định 455/QĐ-TTg tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ.
• Hướng 2: Mở rộng nghiên cứu so sánh đối sánh (Comparative Benchmarking) giữa các trường đại học y dược công lập trên cả nước (Đại học Y Hà Nội, Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Dược Hải Phòng, Đại học Y Dược Thái Bình, Đại học Y Dược Huế).
• Hướng 3: Ứng dụng phương pháp Tính chi phí theo hoạt động (Activity-Based Costing - ABC) để định lượng chính xác chi phí đơn vị đào tạo của từng chuyên ngành y tế (Bác sĩ Đa khoa, Bác sĩ Răng Hàm Mặt, Dược sĩ, Cử nhân Điều dưỡng).
• Hướng 4: Nghiên cứu cơ chế hợp tác công - tư (PPP) trong việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bệnh viện thực hành tại các trường đại học y tế công lập.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại những giá trị tác động sâu rộng trên nhiều bình diện:

                            CÁC TRỤ CỘT TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG TRÌNH

• Tác động học thuật: Mở ra hệ thống tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công và Tài chính công nghiên cứu về tự chủ đại học đặc thù.
• Tác động tới đơn vị nghiên cứu: Trực tiếp phục vụ quá trình hoàn thiện Đề án thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động của Trường Đại học Y Dược Cần Thơ theo Quyết định 455/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, giúp nhà trường tái thiết quy chế chi tiêu nội bộ, xây dựng kế hoạch tài chính trung hạn 2018-2020 và tầm nhìn 2025 vững chắc.
• Tác động chính sách quốc gia: Cung cấp cứ liệu thực tế giúp Bộ Y tế và Bộ Tài chính rà soát, ban hành các định mức chi chuyên môn y tế phù hợp với thực tế vùng miền.
• Tác động xã hội vùng ĐBSCL: Việc tối ưu hóa cơ chế tài chính giúp trường nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu y học, trực tiếp cung ứng đội ngũ y bác sĩ trình độ cao cho 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên tại TP. Hồ Chí Minh.

Đối tượng hưởng lợi

1. Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích lý luận tích hợp, phương pháp luận điều tra phân tầng mẫu $N = 200$ và hệ thống tài liệu tổng quan toàn diện về tự chủ đại học.
2. Ban Giám hiệu và Nhà quản lý các trường Đại học Công lập: Sở hữu cẩm nang ứng dụng cụ thể để tái cấu trúc danh mục nguồn thu, lập dự toán theo đầu ra, tinh giản chi phí hành chính và xây dựng cơ chế phân phối thu nhập tăng thêm theo hiệu suất KPI.
3. Các cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Bộ Y tế, Bộ GD&ĐT): Có được góc nhìn thực chứng sâu sắc từ cấp cơ sở để tháo gỡ các rào cản pháp lý về định giá dịch vụ công, tự chủ biên chế và quản lý tài sản công.
4. Giảng viên, Cán bộ y tế và Người học: Giảng viên được hưởng cơ chế đãi ngộ minh bạch, kích thích nghiên cứu khoa học; sinh viên được tiếp cận môi trường đào tạo hiện đại, thụ hưởng các chính sách học bổng và hỗ trợ tài chính công bằng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý luận độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Quản trị công mới (NPM) và Lý thuyết Phụ thuộc Nguồn lực (RDT) bằng việc chứng minh: Tự chủ tài chính trong trường đại học y tế không phải là sự rút lui đơn thuần của NSNN, mà là quá trình thiết lập "Tam giác quản trị tài chính nội bộ" cân bằng giữa Đa dạng hóa nguồn thu - Tối ưu hóa định mức chi theo KPI - Cân đối thặng dư tái đầu tư.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu trước (chỉ dùng số liệu thứ cấp hoặc phỏng vấn định tính chuyên gia), luận án đã kết hợp tam giác hóa dữ liệu: Chuỗi số liệu tài chính 2009-2016 kết hợp với điều tra xã hội học ngẫu nhiên phân tầng quy mô $N = 200$ mẫu (30 quản lý, 100 giảng viên, 70 nhân viên), được nhập liệu qua CSPro và xử lý bằng SPSS 20 và STATA 12, đảm bảo hệ số Cronbach's Alpha $> 0{,}80$.

3. Phát hiện thực chứng gây bất ngờ nhất là gì?

Đó là sự nghịch lý giữa tỷ trọng thu ngoài ngân sách rất cao (chiếm phần lớn tổng nguồn thu của trường) nhưng độ đa dạng lại cực kỳ thấp (học phí chiếm tới $\approx 90%$). Điều này biến trường thành một đơn vị "tự chủ một nguồn", dễ tổn thương trước các cú sốc chính sách học phí, trong khi thế mạnh dịch vụ y tế của Bệnh viện trường và đề tài KHCN chưa được thương mại hóa hiệu quả (chiếm $< 5%$).

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (replication protocol) không?

Có. Toàn bộ cấu trúc bảng hỏi điều tra bán cấu trúc (trình bày tại phần Phụ lục), quy trình lấy mẫu phân tầng 3 nhóm đối tượng, quy trình mã hóa dữ liệu trên CSPro và các chỉ tiêu phân tích tài chính đều được chuẩn hóa, cho phép các cơ sở giáo dục đại học công lập khác áp dụng để tự đánh giá cơ chế QLTC nội bộ.

5. Lộ trình chiến lược cho giai đoạn phát triển tiếp theo được phác thảo thế nào?

Luận án đề xuất lộ trình 2 giai đoạn: Giai đoạn 2018-2020 tập trung hoàn thiện bộ máy tự chủ theo Quyết định 455/QĐ-TTg, xóa bỏ tính cào bằng trong quy chế chi tiêu nội bộ; Giai đoạn tầm nhìn đến 2025 chuyển đổi hoàn toàn sang mô hình đại học tự chủ toàn diện, nâng tỷ trọng thu từ dịch vụ y tế và KHCN lên mức $20-25%$ tổng nguồn thu.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Cao Thành Văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý thuyết toàn diện về cơ chế QLTC trong trường ĐHCL trong bối cảnh đẩy mạnh tự chủ tài chính tại Việt Nam.
2. Xây dựng và thực chứng thành công khung phân tích 3 trụ cột (Huy động thu - Quản lý chi - Cân đối thu chi) gắn với các tiêu chí đánh giá hiệu quả toàn diện của Brancato.
3. Đóng góp bộ dữ liệu thực chứng tin cậy ($N = 200$ mẫu sơ cấp và chuỗi dữ liệu thứ cấp 2009-2016), phản ánh chân thực các nút thắt tài chính tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ.
4. Nhận diện chính xác 4 điểm nghẽn cốt lõi: độc canh nguồn thu từ học phí, chi tiêu nội bộ mang tính cào bằng, chênh lệch dự toán - quyết toán và tâm lý e ngại rủi ro tự chủ.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, có tính khả thi cao phục vụ trực tiếp cho Đề án thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động của Trường Đại học Y Dược Cần Thơ theo Quyết định 455/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Công trình khẳng định bước tiến vững chắc về mặt nhận thức luận: Tự chủ đại học là phương thức duy nhất để giải phóng nguồn lực, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, góp phần đắc lực vào sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính ở các trường đại học công lập. Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về cơ chế quản lý tài chính ở các trường đại học công lập. Chương 3: Thực trạng cơ chế quản lý tài chính ở Trường Đại học Y Dược Cần Thơ. Chương 4: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính ở Trường Đại học Y Dược Cần Thơ.

Luận án tiến sĩ Quản lý Kinh tế 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP Trường đại học công lập là tổ chức sự nghiệp công lập có thu. Với chủ trương của Chính phủ về nâng cao tính tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước cho các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung, các trường đại học công lập nói riêng, những năm qua đã có khá nhiều nghiên cứu trong nước có liên quan tới cơ chế quản lý tài chính và đổi mới cơ chế quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập và các trường đại học công lập. Các nghiên cứu về đề tài này khá tập trung, chủ yếu xoay quanh những nội dung về tự chủ tài chính theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ nhưng với các cơ quan, đơn vị sự nghiệp khác nhau. Theo phạm vi đối tượng, có thể chia các nghiên cứu này làm 2 nhóm chính.

Nhóm thứ nhất là các nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính cho các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và nghiên cứu về các loại hình hoặc đơn vị sự nghiệp công lập cụ thể, như các đơn vị sự nghiệp y tế, khoa học công nghệ và các đơn vị sự nghiệp khác, trừ các trường đại học công lập. Các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong khuôn khổ pháp lý chung về cơ chế quản lý tài chính gắn gắn với Luật ngân sách 2002 (sau được thay bằng Luật ngân sách 2015), cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP (sau được thay thế bằng Nghị định 16/2015/NĐ-CP) của Chính phủ. Là đơn vị sự nghiệp công lập, các trường đại học công lập cũng vận hành và chịu sự chi phối của các cơ chế quản lý tài chính chung cho các đơn vị sự nghiệp. Nhóm thứ hai các nghiên cứu tập trung vào cơ chế quản lý tài chính của các trường đại học công lập, bao gồm các nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính của các trường đại học công lập nói chung, nghiên cứu về Luận án tiến sĩ Quản lý Kinh tế 11 một nội dung cụ thể của cơ chế quản lý tài chính và nghiên cứu cơ chế tài chính ở một trường đại học công lập cụ thể.

NGHIÊN CỨU VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP Cơ chế quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập là chủ đề nhiều nhà khoa học tập trung nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý tài chính công do đơn vị sự nghiệp là một bộ phận của khu vực hành chính sự nghiệp, hưởng kinh phí từ ngân sách nhà nước. Hiện nay, chi cho các đơn vị sự nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong chi tiêu ngân sách nhà nước và là một trong những nhân tố khiến chi thường xuyên tăng cao. Trong bối cảnh ngân sách nhà nước đang chịu sức ép lớn, nợ công sắp chạm trần, Nhà nước đã có chủ trương tăng cường tự chủ, trong đó có tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp nhằm giảm gánh nặng ngân sách, đồng thời kích thích sự chủ động, năng động, sáng tạo của các đơn vị sự nghiệp công lập. Các nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ta đã xuất bản từ khá lâu, chẳng hạn như công trình của Phan Thị Cúc, Đổi mới quản lý tài chính ở đơn vị hành chính, sự nghiệp có thu [14].

tác giả đề cập đến các nguồn đảm bảo các khoản chi cho đơn vị hành chính sự nghiệp, khoán chi hành chính, cơ chế quản lí tài chính đơn vị sự nghiệp có thu công lập, ngoài công lập và vấn đề đổi mới cơ chế quản lý tài chính. Tuy nhiên, trong phạm vi thời gian nghiên cứu, luận án chỉ tập trung phân tích các nghiên cứu liên quan tới cơ chế quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ ra đời năm 2006, mặc dù trước khi Nghị định ra đời đã có các nghiên cứu liên quan đến chủ đề này. Các nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính ở đơn vị sự nghiệp công lập thường tiếp cận chung về cơ chế quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập, hoặc chỉ tiếp một nội dung, một bộ phận trong cơ chế quản lý tài chính, hoặc cơ chế quản lý tài chính tại một đơn vị sự nghiệp Luận án tiến sĩ Quản lý Kinh tế 12 công lập cụ thể. Một số tác giả đi vào nghiên cứu một loại hình đơn vị sự nghiệp như đơn vị sự nghiệp khoa học, đơn vị sự nghiệp y tế hoặc đơn vị sự nghiệp giáo dục.

Trong số các nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, một công trình cung cấp khá đầy đủ cơ sở lý luận và pháp lý về cơ chế quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập do hai tác giả Phạm Văn Khoan và Nguyễn Trọng Thản đồng chủ biên, Giáo trình quản lý tài chính các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công [50]. Trong cuốn sách này, các tác giả đã làm rõ khái niệm đơn vị sự nghiệp công, các nguồn tài chính cho các đơn vị sự nghiệp công và cơ chế chung về quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp công ở nước ta. Cuốn sách cung cấp, hệ thống hóa cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý về cơ chế quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập. Bên cạnh phân tích cơ chế chung, các tác giả tập trung phân tích sâu hai nội dung trong cơ chế quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập là cơ chế quản lý quỹ tiền lương và cơ chế quản lý tài sản nhà nước.

Phần lớn các nghiên cứu khác, đặc biệt là các bài báo, luận án tiến sĩ kinh tế, thường tập trung vào phân tích thực trạng áp dụng cơ chế quản lý tài chính, cơ chế tự chủ tài chính ở các đơn vị sự nghiệp công lập. Chẳng hạn, tác giả Đỗ Đức Kiên, Đánh giá thực trạng tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập [48], tác giả đã phân tích công tác giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công. Tác giả chỉ ra những tồn tại vướng mắc và đề xuất giải pháp khắc phục. Ở một công trình nghiên cứu khác, Nguyễn Thị Mai Hương, Thực trạng và đề xuất giải pháp để đổi mới hiệu quả cơ chế quản lý hoạt động sự nghiệp công lập [43].

Tác giả làm rõ những vấn đề đặt ra đối với cơ chế quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập như chính sách hai giá trong cung cấp dịch vụ sự nghiệp công kéo theo sự quá tải đối với các đơn vị cung cấp dịch vụ; trình độ, tư duy quản lý của lãnh đạo các đơn vị sự nghiệp còn hạn chế, chậm đổi mới, nặng tư tưởng bao cấp; các Luận án tiến sĩ Quản lý Kinh tế 13 định mức kinh tế - kỹ thuật về thu chi tài chính không sát với thực tiễn; qui chế chi tiêu nội bộ của các đơn vị vẫn mang tính bình quân, chưa khuyến khích những người làm tốt,. Từ việc phân tích thực trạng và chỉ rõ nguyên nhân, tác giả cho rằng cần phải tiếp tục đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập phù hợp với cơ chế thị trường, đảm bảo công bằng xã hội; nâng cao tính tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công; hoàn thiện cơ chế đặt hàng, mua hàng, giao nhiệm vụ sự nghiệp công, cơ chế phân bổ ngân sách cho đơn vị sự nghiệp công,. Bàn về cơ chế tính giá dịch vụ sự nghiệp công, trích lập các quỹ, xử lý lao động dôi dư.các tác giả Vũ Như Thăng và Nghiêm Thị Thúy Hằng [79], đã phân tích những vấn đề này và đề xuất giải pháp xử lý các vấn đề liên quan đến tự chủ quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập. Một nội dung quan trọng trong cơ chế quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập là cơ chế quản lý chi thường xuyên.

Về vấn đề này, Nguyễn Văn Trung, Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên [91]. Tác giả cho rằng chi thường xuyên có vai trò quan trọng đối với hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập. Tuy nhiên, cơ chế quản lý chi thường xuyên hiện nay còn nhiều hạn chế, các định mức chi bất cập, không sát với thực tiễn, chi thường xuyên còn cào bằng, chưa khuyến khích được người lao động, chưa phân bổ hợp lý vào những hoạt động có hiệu quả, quan trọng với đơn vị sự nghiệp. Từ đó, tác giả kiến nghị một số giải pháp khắc phục.

Quản lý tài sản công cũng là chủ đề được nghiên cứu khi phân tích cơ chế quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập. Các tác giả Trần Đức Thắng và Nguyễn Tân Thịnh, Cơ chế quản lý tài sản công [80], tác giả Phân tích việc thực hiện quản lý, sử dụng tài sản nhà nước bao gồm cơ chế quản lý, qui trình đầu tư và mua sắm tài sản, chỉ ra những hạn chế như hệ thống văn bản pháp luật chưa đầy đủ, đồng bộ; hệ thống tiêu chuẩn, định mức chưa có phân loại giữa cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập; Luận án tiến sĩ Quản lý Kinh tế 14 phương thức giao tài sản chưa phù hợp; việc xã hội hóa đầu tư chưa được khuyến khích đúng mức,.Nghiên cứu cũng chỉ ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý, sử dụng tài sản công tại đơn vị sự nghiệp cần phải giải quyết. Tác giả Nguyễn Tân Thịnh, Giải pháp để khai thác hiệu quả tài sản công tại các đơn vị sự nghiệp công lập [83]. Theo tác giả tài sản công trong đơn vị sự nghiệp công lập có tỷ trọng lớn, chiếm tới 65% về số lượng và 69% về giá trị tài sản trong khu vực hành chính – sự nghiệp.