Chương 1 là chương cơ sở lý luận, địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu. Chương này không chỉ bàn về cơ sở lý luận của đề tài mà còn đề cập cụ thể cách thức thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu và trình bày những nét khái quát về địa bàn nghiên cứu. Chương 2 đi sâu vào thực trạng cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình. Chương này sẽ phân tích cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở địa phương này trên một số chiều cạnh cụ thể như giới tính, độ tuổi, tôn giáo, thâm niên công tác, mức sống, trình độ chuyên môn và lý luận chính trị.
Chương 3 bên cạnh việc phân tích các yếu tố tác động cũng sẽ tập trung chỉ ra xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội của của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình trên một số chiều cạnh. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Chương này sẽ tập trung vào ba vấn đề chính làm cơ sở cho việc trình bày các nội dung nghiên cứu của luận văn ở hai chương tiếp theo. Nội dung đầu tiên của chương sẽ bàn về cơ sở lý luận của đề tài. Trước khi đề cập đến khái niệm và các lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu, nội dung này sẽ trình bày tổng quan các công trình đi trước liên quan đến chủ đề nghiên cứu của đề tài.
Nội dung đầu tiên của chương cũng nêu lên một số quan quan điểm của Đảng về công tác thanh niên, công tác đoàn và đội ngũ cán bộ đoàn. Nội dung thứ hai của chương sẽ đề cập đến địa bàn nghiên cứu. Qua nội dung này, tác giả luận văn sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về tỉnh Thái Bình, nhất là công tác đoàn và phong trào thanh niên ở địa phương này. Đây là bối cảnh để luận văn đi sâu phân tích cơ cấu đội ngũ bí thư đoàn xã và xu hướng biến đổi cơ cấu đội bí thư đoàn xã ở các chương.
Nội dung thứ ba của chương này trình bày các phương pháp nghiên cứu của luận văn. Trong phần nội dung này, quá trình thu thập dữ liệu và phân tích dữ liệu sẽ được tác giả đề cập cụ thể. Như vậy, nhìn chung chương này cung cấp ba cơ sở quan trọng để tác giả luận văn triển khai các nội dung cơ bản của luận văn ở hai chương sau. Các mục của chương dưới đây sẽ lần lượt triển khai ba nội dung này.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu Cho đến nay, các nghiên cứu đi trước về cơ cấu xã hội đã được triển khai rất nhiều.Nhìn một cách tổng thể, chúng ta có thể điểm qua những nghiên cứu nổi bật về chủ đề này, cụ thể như sau. Trước hết là bài viết “Phân tích cơ cấu xã hội từ giác độ xã hội học” của tác giả Nguyễn Đình Tấn (1992).Qua bài viết này, tác giả nhấn mạnh rằng giai cấp là chiều cạnh quan trọng trong nghiên cứu cơ cấu xã hội, phân tầng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Ngoài ra, tác giả còn phân tích sâu quá trình di động xã hội.Đó là quá trình dịch chuyển vị trí, vị thế xã hội của một cá nhân hay một nhóm xã hội cụ thể [34]. Cùng với bài viết này, cuốn sách “Cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội” của Nguyễn Đình Tấn (2005) đi sâu phân tích các khái niệm, cách tiếp cận nghiên cứu cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội. Qua cuốn sách này, Nguyễn Đình Tấn còn vận dụng lý thuyết cơ cấu xã hội để nghiên cứu cơ cấu xã hội Việt Nam và đề xuất những giải pháp đáng lưu ý liên quan đến cơ cấu xã hội, phân tầng xã hội [33].
Cùng hướng nghiên cứu này, một công trình khác đáng lưu ý là ấn phẩm “Một số vấn đề về biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam hiện nay” của tác giả Tạ Ngọc Tấn (2010). Nghiên cứu này đã bàn về biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam trong giai đoạn đổi mới, trên những phương diện quan trọng bao gồm: giai cấp, nghề nghiệp, dân số, dân tộc và tôn giáo. Nghiên cứu này còn đi sâu tìm hiểu những nhân tố quan trọng tác động đến cơ cấu xã hội ở Việt Nam trong giai đoạn đổi mới.Nghiên cứu còn nêu lên những tác động tích cực và hệ quả tiêu cực của biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam. Ngoài ra, công trình này còn đưa ra dự báo xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội ở Việt Nam trong thời gian tới, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm tạo sự biến đổi tích cực cơ cấu ở xã hội Việt Nam [35].
Ngoài một số công trình bàn về cơ cấu xã hội một cách tổng quát ở trên, các nghiên cứu về cơ cấu xã hội thường đề cập đến cơ cấu xã hội của các nhóm xã hội cụ thể.Trước hết là các nghiên cứu về cơ cấu xã hội của giai cấp công nhân. Liên quan đến hướng nghiên cứu này, tác giả Nguyễn Vũ (1986) qua bài viết “Mấy vấn đề nghiên cứu cơ cấu xã hội giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay” đã nhấn mạnh đến những chiều cạnh quan trọng khi nghiên cứu cơ cấu xã hội của giai cấp công nhân. Những chiều cạnh quan trọng đó bao gồm: cơ cấu nhân khẩu-xã hội, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu trình độ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyên môn, cơ cấu mức độ trang bị kỹ thuật [38]. Cùng hướng nghiên cứu này, một công trình đáng lưu ý khác là bài viết “Thực trạng cơ cấu xã hội giai cấp công nhân Việt Nam và những xu hướng biến đổi” của tác giả Đỗ Nguyên Phương (1989).
Qua bài viết này, Đỗ Nguyễn Phương nhấn mạnh rằng cơ cấu giai cấp công nhân Việt Nam ngày càng đa dạng, và biến động theo hướng không thuần nhất. Điều này được thể hiện qua một số chiều cạnh cụ thể như thành phần kinh tế, trình độ văn hóa, tay nghề, giới tính, loại hình nghề nghiệp [28]. Liên quan đến cơ cấu xã hội của nhóm công nhân, tác giả Tôn Thiện Chiếu (1991) bàn về “Cơ cấu đội ngũ công nhân, lao động thủ đô và những vấn đề đặt ra hiện nay”. Với nghiên cứu này, Tôn Thiện Chiếu đã đi sâu tìm hiểu không chỉ số lượng, mà còn cả độ tuổi, nghề nghiệp, cách thức đào tạo liên quan đến đội ngũ này.
Tác giả còn chú ý đến đến sự đứt đoạn của cơ cấu đội ngũ công nhân, lao động thủ đô theo tuổi đời và bậc thợ [12]. Một nghiên cứu khác của tác giả Nguyễn Hữu Minh (1992) về cơ cấu của giai cấp công nhân là “Nghiên cứu giai cấp công nhân Việt Nam từ hướng tiếp cận cơ cấu xã hội-một số vấn đề đáng quan tâm”. Bài viết này cung cấp một góc nhìn khái quát về giai cấp công nhân qua các đặc trưng về số lượng và chất lượng của đội ngũ này. Đồng thời, nghiên cứu cũng nhấn mạnh đến tính cơ động xã hội theo chiều dọc và chiều ngang, giữa các thế hệ và trong nội bộ thế hệ của giai cấp công nhân [27].
Cùng chủ đề này, một nghiên cứu nữa đáng lưu ý là công trình “Một số vấn đề cơ cấu xã hội - nghề nghiệp của đội ngũ công nhân lao động Hải Phòng hiện nay” của tác giả Trương Xuân Trường (1998). Trong bài viết này, tác giả tập trung phân tích cơ cấu xã hội - nghề nghiệp của đội ngũ công nhân lao động Hải Phòng trên một số phương diện cụ thể. Trong đó, cơ cấu dân số- lao động, cơ cấu nghề nghiệp-chuyên môn, cơ cấu xã hội-chính trị và sự di 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động của đội ngũ công nhân lao động tại Hải Phòng là chiều cạnh được tác giả quan tâm nghiên cứu [37]. Bên cạnh hướng nghiên cứu về cơ cấu xã hội của giai cấp công nhân, một hướng nghiên cứu nữa được các tác giả quan tâm triển khai là hướng nghiên cứu về cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ lực lượng vũ trang.
Hướng nghiên cứu này có một số công trình đáng lưu ý như “Cơcấu xã hội của đội ngũ sĩ quan trung, sơ cấp trong Quân đội nhân dân Việt Nam - thực trạng và xu hướng biến đổi” được ấn hành năm1996 [16];và bài viết “Một số kết quả bước đầu của việc vận dụng phương pháp tiếp cận cơ cấu xã hội để phân tích nhóm sĩ quan quân đội” được xuất bản năm 1995 của tác giả Phạm Xuân Hảo [15]. Qua các công trình này, Phạm Xuân Hảo đã chỉ ra thực trạng cơ cấu xã hội của đội ngũ sĩ quan trung và sơ cấp trong quân đội nhân dân Việt Nam trên các phương diện độ tuổi, trình độ học vấn, địa bàn cư trú. Các nghiên cứu này cũng làm rõ xu hướng biến đổi của đội ngũ. Cụ thể là xu hướng trẻ hóa, xu hướng phát triển trình độ chuyên môn.
Hướng nghiên cứu thứ ba về cơ cấu xã hội được các tác giả trong nước tập trung tìm hiểu là hướng nghiên cứu về cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ Đảng, chính quyền, đoàn thể. Trong hướng nghiên cứu này, nghiên cứu đầu tiên đáng lưu ý là công trình “Cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ đảng, chính quyền cấp tỉnh ở An Giang giai đoạn 1996-2006” của tác giả Huỳnh Đức Hiền năm 2006. Tác giả Huỳnh Đức Hiền đã chỉ ra rằng về mặt cơ cấu xã hội, cán bộ đảng, chính quyền cấp tỉnh ở An Giang đã có những thay đổi nhất định trong khoảng thời gian 1996-2006. Điểm đáng lưu ý là đội ngũ cán bộ chính quyền có thay đổi nhanh về trình độ chuyên môn [17].
Cùng với nghiên cứu của Huỳnh Đức Hiền, một số các công trình đáng lưu ý thuộc hướng này cần được đề cập đến, bao gồm: “Cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ, công chức các ban đảng cấp tỉnh ở Bình Phước-thực trạng và xu 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hướng biến đổi” của tác giả Dương Thanh Huân (2011) [23]; “Cơ cấu xã hội đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị cấp tỉnh ở Bình Phước (nghiên cứu trường hợp khối mặt trận, đoàn thể) của tác giả Phan Kiều Hưng (2012) [24]; “Cơ cấu xã hội cán bộ khối đoàn thể cấp xã huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội” của tác giả Nguyễn Thị Trang (2016) [32]. Các công trình này đã tập trung phân tích cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ, công chức các ban đảng, mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể cấp tỉnh trong hệ thống chính trị của một số địa phương cụ thể.