CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án CDCCKT tác động trực tiếp đến tăng trưởng và phát triển kinh tế đất nước, đồng thời là kết quả của quá trình phát triển kinh tế - xã hội trong một giai đoạn nhất định. Để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn cụ thể thì CCKT và sự chuyển dịch của nó cần phải được nghiên cứu dưới góc độ của nhiều ngành khoa học để đánh giá ưu nhược điểm, xu hướng chuyển dịch và các giải pháp thúc đẩy CDCCKT nhanh, bền vững. Vì vậy, trong những năm qua nhiều công trình nghiên cứu về CDCCKT của các nhà khoa học đã được công bố.
Trên cơ sở khảo cứu những tư liệu chuyên sâu về lĩnh vực kinh tế, về chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về xây dựng CCKT ở Việt Nam và khảo cứu nguồn tài liệu có nội dung gắn với CDCCKT ở Yên Bái, nghiên cứu sinh chia thành hai hướng nghiên cứu chủ yếu sau: 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thứ nhất, các công trình là sách chuyên khảo được nghiên cứu dưới góc độ khoa học kinh tế. Nghiên cứu về những vấn đề lý luận chung và thực tiễn về CDCCKT có thể khái quát một số công trình tiêu biểu như: Cuốn sách Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân - tập II của tác giả Ngô Đình Giao chủ biên được xuất bản vào năm 1994. Cuốn sách kết cấu gồm ba phần 11 chương, trong đó Phần I gồm 5 chương tập trung vào xác định phương hướng và biện pháp chuyển dịch cơ cấu các thành phần kinh tế, các vùng lãnh thổ theo hướng CNH, HĐH.
Phần II cuốn sách gồm 2 chương xác định những điều kiện đảm bảo thực hiện CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Phần III cuốn sách trình bày thực tế CDCCKT theo hướng CNH, HĐH đối với ngành công nghiệp nhẹ ở một số địa phương như Hà Nội, Hà Bắc và Hải Phòng. Cuốn sách đã chỉ rõ những cơ sở lý luận và lý giải sự cần thiết của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Theo đó sự phát triển của một đất nước luôn phải có CCKT hợp lý, đó là mối quan hệ giữa các ngành kinh tế quốc dân, giữa các vùng lãnh thổ và giữa các thành phần kinh tế.
Mặc dù cuốn sách đã được xuất bản hơn 20 năm nhưng các tác giả với cơ sở nghiên cứu vững chắc, những đánh giá xác đáng và những kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn nghiên cứu nhiều mô hình kinh tế trên thế giới đã đưa ra được một số mô hình CCKT hợp lý để làm tư liệu quý báu cho việc 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tham khảo, nghiên cứu trong quá trình xây dựng mô hình CCKT hợp lý ở Việt Nam. Những phương hướng và biện pháp được các tác giả đề xuất trong quá trình CDCCKT ở Việt Nam thực sự hữu ích đối với những nhà hoạch định chính sách, những nhà quản lý và những người làm công tác kinh tế. Cuốn sách Kinh tế Việt Nam đổi mới - những phân tích và đánh giá quan trọng của nhóm tác giả Nguyễn Văn Chỉnh, Vũ Quang Việt và Trần Vân được xuất bản vào năm 2002. Cuốn sách đã khái quát những nét lớn về thực trạng đổi mới kinh tế Việt Nam từ năm 1986 đến đầu thế kỷ XXI.
Bên cạnh việc trình bày những khái niệm cơ bản, các tác giả đã sử dụng phương pháp tính các chỉ tiêu kinh tế tổng hợp từ đó hệ thống hóa số liệu từng vùng và trên quy mô cả nước để đưa ra tốc độ tăng trưởng, CDCCKT theo ngành, thành phần kinh tế, theo vùng lãnh thổ và hoạt động tài chính. Cuốn sách không chỉ cung cấp những luận điểm quan trọng về những nội hàm quan trọng trong CDCCKT mà còn giúp nghiên cứu sinh tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học đối với những vấn đề của luận án. Năm 2004, cuốn sách Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI do tác giả Nguyễn Trần Quế (chủ biên) đã được xuất bản. Bên cạnh việc đưa ra các khái niệm, nhóm tác giả còn tiến hành phân tích tổng quát những yếu tố cấu thành CCKT nói chung, trong đó có CCKT ngành (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ), CCKT thành phần và CCKT vùng.
Từ đây, các tác giả đánh giá quá trình CDCCKT, rút ra ưu điểm, nhược điểm và xu hướng của quá trình chuyển dịch rồi đề xuất những giải pháp thúc đẩy CDCCKT phù hợp với quá trình CNH, HĐH của Việt Nam trong các lĩnh vực kinh tế nông nghiệp nông thôn, kinh tế ngành công nghiệp, kinh tế ngành dịch vụ, kinh tế thành phần và kinh tế vùng. Năm 2007, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế quốc dân phát hành cuốn sách Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế - Nghiên cứu thống kê cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tác giả Phan Công Nghĩa - một giảng viên và là nhà nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực thống kê kinh tế. Cuốn sách này đã đi sâu phân tích mối quan hệ, xu thế vận động của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH đồng thời tổng kết, phân tích nội dung, những kinh nghiệm trong nước và nước ngoài về mối quan hệ giữa các ngành kinh tế trong nền kinh tế quốc dân cũng như mối quan hệ trong nội bộ từng ngành của quá trình CDCCKT. Thông qua cách tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau như nghiên cứu kinh tế vĩ mô để đánh giá tình hình CDCCKT, phân tích hệ thống và nghiên cứu hệ thống nông nghiệp trong việc hệ thống hoá các cơ cấu hoạt động kinh tế nông thôn, nông nghiệp, tác giả đã giải quyết được trọn vẹn mục đích nghiên cứu quá trình CDCCKT nông nghiệp và nông thôn nhằm phát triển một nền nông nghiệp hàng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoá bền vững; thay đổi CCKT nông thôn Việt Nam theo hướng CNH, HĐH.
Tác giả đã tổng kết những bài học trong quá trình CDCCKT nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam trong đổi mới từ năm 1986 đến năm 2006, phân tích được nguyên nhân của những thành tựu và tồn tại ở giai đoạn này; bên cạnh đó còn tổng kết cơ sở lý luận và thực tiễn quá trình CDCCKT nông nghiệp và nông thôn ở các nước trong khu vực và trên thế giới để rút ra những bài học kinh nghiệm cho quá trình chuyển đổi CCKT nông nghiệp và nông thôn Việt Nam trong những năm tiếp theo. Cuốn sách Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển bền vững ở Việt Nam do tác giả Phạm Thị Khanh chủ biên được Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia phát hành vào năm 2010. Cuốn sách đã chỉ rõ CDCCKT là yêu cầu cấp bách trong phát triển kinh tế quốc dân, những nhân tố ảnh hưởng đến CDCCKT theo hướng phát triển bền vững, những kinh nghiệm của một số nước Châu Á và bài học rút ra đối với Việt Nam. Từ đó, tác giả đã khái quát chung về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và đánh giá quá trình CDCCKT theo hướng phát triển bền vững ở Việt Nam.
Trên cơ sở kết quả thống kê, tác giả đã đưa ra những quan điểm, giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy CDCCKT theo hướng phát triển bền vững ở Việt Nam. Trong nội hàm CDCCKT, những công trình tiêu biểu về cơ cấu ngành kinh tế được tập trung nghiên cứu bắt đầu từ thời điểm năm 1996 với định hướng CDCCKT gắn với chủ trương đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Đề tài CDCCKT trở thành nội dung được quan tâm đặc biệt của những nhà nghiên cứu về kinh tế, với một loạt công trình được xuất bản trong năm 1996 như: Cuốn sách Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển các ngành trọng điểm, mũi nhọn ở Việt Nam của tác giả Đỗ Hoài Nam chủ biên; cuốn sách Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của hai tác giả Nguyễn Văn Bích và Chu Tiến Quang; cuốn sách Phát triển nông - lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá ở vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam của tác giả Nguyễn Tiến Mạnh, Dương Ngọc Thí, trong đó: Nội dung cuốn sách Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển các ngành trọng điểm, mũi nhọn ở Việt Nam của Đỗ Hoài Nam (chủ biên) là kết quả của đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước KX03.19 về “Những biện pháp kinh tế, tổ chức chủ yếu thúc đẩy CDCCKT ngành và phát triển các ngành trọng điểm, mũi nhọn ở Việt Nam”. Trên cơ sở nhận thức về tầm quan trọng của CDCCKT ngành và phát triển các ngành trọng điểm là một vấn đề cơ bản, cốt lõi của tiến trình CNH, HĐH đất nước, nhóm tác giả đã triển khai việc luận giải một số vấn đề lý thuyết cơ bản và kinh nghiệm thế giới về CDCCKT ngành, phân tích thực trạng cơ cấu kinh tế của nền kinh tế Việt 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nam, định hình cơ cấu ngành và lựa chọn ngành trọng điểm cho nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 1996 - 2005, từ đó đề xuất những biện pháp tổ chức chủ yếu nhằm thúc đẩy CDCCKT các ngành và phát triển các ngành kinh tế trọng điểm.
Cuốn sách Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của hai tác giả Nguyễn Văn Bích - Chu Tiến Quang đề cập khá toàn diện những vấn đề về chính sách phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn. Thông qua việc đánh giá, phân tích vai trò của những chính sách kinh tế đó, quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam được tái hiện với tất cả những thành tựu và hạn chế, những thách thức và mâu thuẫn, những tiềm năng dự báo và giới hạn phát triển, những vấn đề đang đặt ra cũng như hướng xử lý các chính sách và giải pháp lớn. Thông qua việc khẳng định vai trò của chính sách, cuốn sách này đã cung cấp những thông tin bổ ích góp phần thiết thực vào việc hoạch định, hoàn thiện các chính sách tiếp tục đổi mới và phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam. Cuốn sách còn giúp nghiên cứu sinh hiểu sâu hơn vai trò chính sách của Nhà nước đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn nói riêng và phát triển kinh tế nói chung.