ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ------------------------------------- BÙI THANH TUẤN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ TỈNH ĐIỆN BIÊN LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Hà Nội - 2011 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ------------------------------------ BÙI THANH TUẤN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ TỈNH ĐIỆN BIÊN Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số: 603101 LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHẠM THỊ HỒNG ĐIỆP Hà Nội - 2011 MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG i DANH MỤC HÌNH VẼ ii Mở đầu 1 Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ 6 1. Cơ cấu ngành kinh tế 6 1. Phân loại cơ cấu kinh tế 6 1. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 8 1. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 9 1. Những nhân tố ảnh hưởng tới chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 15 1. Một số mô hình lý thuyết vế chuyển dịch cơ cấu kinh tế 23 1. Phương thức thực hiện chuyển dịch cơ cấu ngành - Mô hình Rostow 23 1. Mô hình hai khu vực của Arthus Lewis 25 1. Mô hình hai khu vực của trường phái Tân cổ điển 26 1. Mô hình hai khu vực của Harry T. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Lai Châu và bài học kinh nghiệm cho tỉnh Điện Biên 29 1. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Lai Châu 29 1. Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Điên Biên 34 Chương 2. THỰC TRẠNG CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ TỈNH ĐIỆN BIÊN TỪ NĂM 2003 ĐẾN NĂM 2010 36 2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế- xã hội ảnh hưởng tới cơ cấu kinh tế ở tỉnh Điện Biên 36 2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Điện Biên 36 2. Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của tỉnh Điện Biên 39 2. Tổng quan quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Điện Biên 43 2. Tóm lược quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế giai đoạn 1986-2003 43 2. Quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế giai đoạn 2003-2010 45 2. Cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế 60 2. Cơ cấu hàng xuất khẩu 65 2. Đánh giá sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở tỉnh Điện Biên 66 2. Nguyên nhân chủ yếu của những thành tựu và hạn chế trong quá trình chuyên dịch cơ cấu ngành kinh tế giai đoạn 2003- 2010 2. Nguyên nhân của những thành tựu chuyển dịch cơ cấu 71 ngành kinh tế 2. Nguyên nhân của những hạn chế trong quá trình chuyển 71 dịch cơ cấu ngành kinh tế Chương 3. NHỮNG QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU 72 THÚC ĐẨY QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐẾN NĂM 2015 77 3. Bối cảnh tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở tỉnh Điện Biên 77 3. Bối cảnh quốc tế và trong nước 77 3. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Việt Nam trong thời gian tới 83 3. Quan điểm và mục tiêu về chuyển dich cơ cấu ngành kinh tế đến 2015 ở tỉnh Điện Biên 84 3. Quan điểm về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 84 3. Mục tiêu phát triển 89 3. Một số giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Điện Biên 90 3. Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội 90 3. Tăng cường huy động và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư 91 3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 95 3. Phát triển hạ tầng kinh tế kỹ thuật 96 3. Giải pháp phát triển ngành 97 KẾT LUẬN CHUNG 102 DANH MỤC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1.1: Cơ cấu GDP theo ngành kinh tế tỉnh Lai Châu 2004-2010 31 Bảng 1.2: Lao động đang làm việc phân theo ngành kinh tế tỉnh Lai Châu 2004 - 2008 32 Bảng 1.3: Giá trị hàng xuất khẩu tỉnh Lai Châu 2004 - 2008 33 Bảng 2.1: Cơ cấu GDP phân theo ngành kinh tế tỉnh Điện Biên 2004-2010 46 Bảng 2.2: Tỷ trọng vốn đầu tư theo ngành kinh tế tỉnh Điện Biên 2005 - 2009 47 Bảng 2.3: Cơ cấu giá trị sản xuất trong nội bộ ngành nông, lâm, thủy sản tỉnh Điên Biên 48 Bảng 2.4: Cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ tỉnh Điện Biên 2003 - 2009 49 Bảng 2.5: Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp tỉnh Điện Biên 2004- 2009 54 Bảng 2.6: Hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh Điện Biên 2005 - 2009 59 Bảng 2.7: Lao động và cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế 60 Bảng 2.8: Cơ cấu lao động và cơ cấu GDP tỉnh Điện Biên phân theo ngành kinh tế 62 Bảng 2.9: Lao động và cơ cấu lao động theo phân ngành 64 trong nội bộ ngành công nghiệp Bảng 2.10: Giá trị hàng hóa xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Điện 66 Biên 2005 - 2009 Bảng 2.11: Tỷ trọng vốn đầu tư và GDP của ngành nông, lâm, thủy sản tỉnh Điện Biên 2005 - 2009 69 i DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1. Cơ cấu GDP phân theo ngành kinh tế tỉnh Lai Châu 2004-2010 31 Hình 2. Cơ cấu GDP phân theo ngành kinh tế tỉnh Điện Biên 1985-2003 44 Hình 2. Cơ cấu GDP phân theo ngành kinh tế tỉnh Điện Biên 2004-2010 46 ii PHẦN MỞ ĐẦU 1. SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Cơ cấu kinh tế hay cấu trúc của nền kinh tế là yếu tố ảnh hưởng quyết định đến sự tăng trưởng nhanh và bền vững của một nền kinh tế. Cơ cấu kinh tế luôn vận động hay chuyển dịch và chịu tác động của các yếu tố kinh tế - xã hội. Xu hướng vận động cơ cấu kinh tế mà nước ta hướng tới là một cơ cấu kinh tế của một nước công nghiệp, tức có tỷ trọng ngành công nghiệp trong cơ cấu ngành kinh tế là chiếm ưu thế. Một cơ cấu kinh tế hợp lí phù hợp với giai đoạn, điều kiện kinh tế, xã hội cụ thể sẽ phát huy hiệu quả tối đa các nguồn lực hiện có thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Xét trên bình diện tổng thể đó thì chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đã được nghiên cứu tương đối toàn diện, đầy đủ. Tuy nhiên, khi mà ranh giới hay sự tách biệt giữa các thị trường địa phương, thị trường dân tộc vẫn còn lớn thì mỗi vùng đều có cơ cấu kinh tế riêng. Hơn nữa, mỗi cấu trúc riêng đó lại phụ thuộc vào các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của các vùng đó. Xét ở phương diện đó, chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu cụ thể hơn. Điện Biên là một tỉnh miền núi thuộc khu vực Tây Bắc điều kiện kinh tế, xã hội còn rất nhiều khó khăn. Điện Biên không có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế như một số tỉnh khác trong cả nước. Nhưng Điện Biên cũng có những điều kiện riêng nếu phát huy hiệu quả có thể thoát khỏi tình trạng khó khăn trở thành một tỉnh có kinh tế phát triển. Vậy tại sao tỉnh Điện Biên cần chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế? Mô hình cơ cấu ngành kinh tế như thể nào để phát huy được các điều kiện, tiềm năng của Điện Biên? Những yếu tố gì tác động đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của tỉnh Điện Biên? Cơ cấu ngành kinh tế của Điện Biên có điểm khác biệt gì so với mục tiêu cơ cấu ngành kinh tế tổng thể của đất nước là ngành 1 công nghiệp chiếm ưu thế hơn hẳn các ngành khác không? Và Điện Biên cần đưa ra những quan điểm, biện pháp gì để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tới sự hợp lí đó? Trên cơ sở những lí do đã phân tích ở trên, tác giả lựa chọn vấn đề Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Điện Biên làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành kinh tế chính trị. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nói riêng đã có nhiều tác giả và nhiều công trình nghiên cứu như: - Đỗ Hoài Nam “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển những ngành trọng điểm, mũi nhọn ở Việt Nam” Nxb Khoa học-xã hội Hà Nội 1996. Tác giả đã trình bày những vấn đề lí luận chung về chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu ngành kinh tế trên cơ sở đó soi xét nền kinh tế Việt Nam. Nghiên cứu mối quan hệ giữa cơ cấu ngành kinh tế với có cấu vùng kinh tế gắn chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành với phát triển các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam. - Bùi Tất Thắng “Những nhân tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hóa ở Việt Nam” Nxb Khoa học-xã hội Hà Nội 1997. Tác giả tập trung nghiên cứu các nhân tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân. Đặc biệt nhấn mạnh đến nhân tố khoa học công nghệ. - Lê Du Phong-Nguyễn Thành Độ “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong điều kiện hội nhập khu vực và thế giới” Nxb Chính trị quốc gia 1999. Tác giả nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong điều kiện hội nhập kinh tế thế giới. - Bùi Tất Thắng “Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam” Nxb Khoa học xã hội Hà Nội 2006. Tác giả tập trung phân tích những vấn đề lí 2 luận và thực tiện về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam trong bối cảnh mới về kinh tế quốc tế và trong nước, từ đó đưa ra những giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại. Tóm lại, các tác giả đã tập trung nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong điều kiện kinh tế xã hội mới; phân tích những nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế; phân tích sư tương tác giữa cơ cấu ngành kinh tế và phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn ở Việt Nam. Mỗi tác giả nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở một góc độ khác nhau và đây là nguồn tư liệu quan trọng làm tài liệu tham khảo cho luận văn. Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào đặt vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong điều kiện cụ thể của tỉnh Điện Biên- một tỉnh đặc thù miên núi vừa tách tỉnh còn nhiếu khó khăn. Vì vậy, tác giả chọn vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Điện Biên làm đề tài nghiên cứu của mình.
