phần mở đầu, kết luận đề tài đƣợc kết cấu làm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa trên địa bàn cấp huyện Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở huyện Hoài Đức trong giai đoạn 2010-2014 Chƣơng 4: Một số giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở huyện Hoài Đức trong giai đoạn 2015-2020. 4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Ở Việt Nam vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế đƣợc nhiều học giả trong nƣớc quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Do có sự phát triển nhanh của KH- CN và sự cạnh tranh ngày càng mạnh khi tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu có tác động lớn đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Vì vậy đã có rất nhiều học giả quan tâm nghiên cứu về vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Vấn đề chuyển dịch cơ cấu và chuyển dịch cơ cấu kinh tế đƣợc đề cập trong các giáo trình của trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, trƣờng Đại học Kinh tế Hồ Chí Minh. Giáo trình “Lịch sử các học thuyết kinh tế” do tác giả Trần Đức Hiếu và Ngô Đức Hồng biên soạn năm 2006 cũng bàn đến vấn đề cơ cấu kinh tế và tăng trƣởng kinh tế. Nhìn chung các giáo trình của các trƣờng đại học ở Việt Nam đã làm sáng tỏ những vấn đề lý thuyết cơ bản về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Đi sâu vào nghiên cứu ứng dụng trên thực tế, học giả Ngô Doãn Vịnh và đồng nghiệp đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong bối cảng thực tế ở nƣớc ta. Những tác phẩm tiêu biểu nhƣ ” Những vấn đề chủ yếu về kinh tế phát triển“ xuất bản năm 2006; “ Bàn về cải tiến cơ cấu nền kinh tế Việt Nam” xuất bản năm 2010. Qua những tác phẩm này từ kinh nghiệm thực tiễn nghiên cứu chiến lƣợc, quy hoạch và tổng kết thực tiễn quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nƣớc ta, tác giả đã đƣa ra những quan điểm, đặc điểm, tính chất và những yếu tố tác động đến cơ cấu kinh tế, 5 z chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong bối cảnh thực tiễn tại Việt Nam để làm nền tảng cho những đề xuất chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiệu quả. Một loạt các bài viết của các học giả về vấn đề cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế đang là định hƣớng, bƣớc đi đúng đắn của nền kinh tế Việt Nam trong quá trình CNH - HĐH, điển hình nhƣ bài viết của học giả Võ Duy Khƣơng đã có bài viết” Định hƣớng và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố Đà nẵng đến năm 2020” trên tạp chí Phát triển kinh tế xã hội Đà Nẵng cho rằng “ Chuyển dịch cơ cấu kinh tế luôn gắn liền với sự thay đổi mang tính dài hạn về mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành nền kinh tế.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế liên quan đến sự suy giảm hay gia tăng của mỗi bộ phận trong nền kinh tế do sự thay đổi của các yếu tố cơ bản của sản xuất bao gồm: công nghệ, nhân lực, sự xuất hiện của các nghề mới, sự suy giảm hay biến mất của các nghề cũ và dẫn đến sự phân bố lại các yếu tố đầu vào trong dài hạn. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế không quan tâm đến những thay đổi mang tính ngắn hạn nhƣ nền kinh tế phản ứng tức thời với các thay đổi trong chính sách tài chính tiền tệ hay sự tác động ngẫu nhiên ngắn hạn của thiên tai…’ TS. Trần Anh Phƣơng có bài viết về” Chuyển dịch cơ cấu kinh tế - thực trạng và những vấn đề đặt ra“ đăng trên tạp chí Cộng sản số 1 (169) năm 2009 cho rằng “ Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta xác định là con đƣờng tất yếu để Việt Nam nhanh thoát khỏi tình trạng lạc hậu, chậm phát triển trở thành một quốc gia văn minh hiện đại”. Ngoài ra còn có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết, các luận văn, luận án,… của các học giả nghiên cứu về Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tạo một số địa phƣơng trong nƣớc.
Hầu hết các công trình nghiên cứu đều cho rằng: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triểm kinh tế 6 z xã hội của mỗi quốc gia. Để có một cơ cấu kinh tế hợp lý, mỗi vùng, mỗi quốc gia cần phải xuất phát từ những điều kiện lịch sử của mình. Thực tế trong xu hƣớng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, sự khác biệt về các nhân tố tự nhiên và kinh tế xã hội tác động không nhỏ tới quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình phát triển bền vững, việc nghiên cứu cơ sở lý luận và khái quát kinh nghiệm thực tiễn là hết sức cần thiết, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi vùng, địa phƣơng trong quá trình phát triển bền vững * Một số công trình nghiên cứu về định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo CNH - HĐH Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và vấn đề CNH - HĐH là những vấn đề đƣợc nhiều học giả trong và ngoài nƣớc quan tâm nghiên cứu. Trong lịch sử, Mark K (1909) [122] là một trong những học giả sớm bàn về vấn đề định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế thông qua phân tích, bàn luận trong học thuyết về phân công lao động xã hội và học thuyết về tái sản xuất xã hội.
Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế cũng đƣợc đề cập trong một số ấn phẩm của các học giả tiêu biểu nhƣ Clark C (1964), Fisher I Allen G. Những quan điểm của các nhà kinh tế đó đã tạo ra nền tảng cho nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, các định hƣớng về chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với quá trình hiện đại hóa của nền sản xuất, phù hợp với sự phát triển của khoa học - công nghệ và quá trình CNH diễn ra trong thế kỷ 20. Nhìn chung, các học giả tiêu biểu trên đƣa ra các quan điểm định hƣớng, quá trình vận hành của nền kinh tế và các yếu tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tuy nhiên các học giả chƣa bàn sâu đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong bối cảnh kinh tế giữa các quốc gia ngày càng đƣợc mở rộng, các yếu tố tác động mang tính chất toàn cầu chi phối quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại mỗi quốc gia.
7 z Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình CNH - HĐH hiệu quả cần phải đạt đƣợc mục tiêu nâng cao mức tăng trƣởng trong điều kiện sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu vào. Trong lịch sử các nhà kinh tế đã cố gắng nghiên cứu những yếu tố nằm sau quá trình tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế để đƣa ra những quan điểm định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách hiệu quả. Trong các tác phẩm nhƣ Smith A.M (1936) các học giả đều tập trung vào thảo luận, phân tích vai trò, tầm quan trọng của các yếu tố tác động đến tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhƣ: vai trò của vốn, lao động, tài nguyên thiên nhiên, khoa học - công nghệ. Đây là những quan điểm có giá trị nền tảng đẻ các nhà nghiên cứu đi sau tiếp tục kế thừa và tiếp tục lý thuyết về tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Trong lịch sử đã xuất hiện trƣờng phái “cơ cấu luận”, những học giả tiêu biểu có thể kể đến Chenery R.S và Syrquin M (1986) đã đi sâu nghiên cứu về sự phát triển kinh tế, các định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong bối cảnh các quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế đang phát triển. Để phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế các nƣớc cần phải tìm cho mình cách chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách hiệu quả trên cơ sở phát huy dƣợc các yếu tố nội lực, lợi thế so sánh và tận dụng đƣợc những lợi thế từ bên ngoài. Đối với các nƣớc đang phát triển, vấn đề quan trọng là phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhƣ thế nào để chuyển từ xã hội nông nghiệp truyền thống sang xã hội CNH - HĐH với ngành công nghiệp và ngành dịch vụ hiện đại làm nòng cốt. Đây là những quan điểm có giá trị thực tế để các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách và quản lý kinh tế tham khảo để đề xuất điều chỉnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi quốc gia phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.
8 z Nhà kinh tế Porter M (1990) đã phân tích quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và các định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với xu thế phát triển kinh tế hiện đại, hội nhập kinh tế quốc tế và tăng cƣờng năng lực cạnh tranh” Những yếu tố đầu vào của sản xuất nhƣ đất đai, lao động, vốn, tài nguyên và sự can thiệp của chính phủ thông qua trợ cấp, tỷ lệ lãi suất, rào cản thƣơng mại lẫn nhau sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định lợi thế so sánh của một quốc gia đối với phát triển kinh tế trong đó bao gồm quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế“. Những quan điểm về lợi thế cạnh tranh của nhà kinh tế Porter M rất có giá trị đối với việc điều chỉnh cơ cấu sản xuất của mỗi quốc gia để đảm bảo lợi thế cạnh tranh hay nói cách khác là tác động lớn đến định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại mỗi quốc gia trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng phát triển.