Đảng bộ tỉnh Nam Định lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2010

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ussh đảng bộ tỉnh nam định lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2010, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Cao Thị Huệ
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Thịnh
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ tỉnh Nam Định lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2010
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. BƯỚC ĐẦU LÃNH ĐẠO CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2000
• 0.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng kinh tế nông nghiệp tỉnh Nam Định trước năm 1997
• 0.1.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. Thực trạng kinh tế nông nghiệp tỉnh Nam Định và nhu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 0.1.3. Đảng bộ tỉnh Nam Định lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2000
• 0.1.4. Đường lối chung của Đảng và chủ trương của Đảng bộ. Quá trình tổ chức thực hiện
• 0.2. LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2010
• 0.2.1. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 2001 đến năm 2005
• 0.2.2. Chủ trương chung của Đảng và sự vận dụng của Đảng bộ vào thực tiễn Nam Định
• 0.2.3. Quá trình tổ chức thực hiện
• 0.2.4. Tăng cường lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 2006 đến năm 2010
• 0.2.5. Chủ trương chung của Đảng và sự vận dụng của Đảng bộ Nam Định
• 0.2.6. Quá trình tổ chức thực hiện
• 1. CHƯƠNG 1: BƯỚC ĐẦU LÃNH ĐẠO CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2000
• 1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng kinh tế nông nghiệp tỉnh Nam Định trước năm 1997
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 3.1. Một số nhận xét
• 3.2. Một số kinh nghiệm chủ yếu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Nam Định 1997 2010

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Nam Định từ năm 1997 đến năm 2010 là một quá trình quan trọng, phản ánh sự thay đổi trong chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp của tỉnh. Trong giai đoạn này, tỉnh đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, đồng thời chuyển dịch từ nền nông nghiệp truyền thống sang nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.

1.1. Tình hình kinh tế nông nghiệp tỉnh Nam Định trước năm 1997

Trước năm 1997, tỉnh Nam Định có nền kinh tế nông nghiệp chủ yếu dựa vào sản xuất lúa gạo và các loại cây trồng truyền thống. Tuy nhiên, năng suất và hiệu quả sản xuất còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp chưa được chú trọng, dẫn đến tình trạng lạc hậu trong sản xuất.

1.2. Động lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Động lực chính cho việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Nam Định đến từ các chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước. Sự cần thiết phải nâng cao đời sống nông dân và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao của xã hội đã thúc đẩy tỉnh thực hiện các biện pháp chuyển dịch cơ cấu.

II. Những thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 1997 2000

Giai đoạn 1997-2000, tỉnh Nam Định đối mặt với nhiều thách thức trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Những khó khăn này không chỉ đến từ yếu tố nội tại mà còn từ các yếu tố bên ngoài như thị trường và thiên tai.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng công nghệ mới

Việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn do thiếu vốn đầu tư và trình độ tay nghề của nông dân còn hạn chế. Điều này đã ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, như hạn hán, lũ lụt, làm giảm năng suất cây trồng và ảnh hưởng đến đời sống nông dân. Tỉnh cần có các biện pháp ứng phó hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại.

III. Phương pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 2001 2005

Giai đoạn 2001-2005, tỉnh Nam Định đã áp dụng nhiều phương pháp để đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững.

3.1. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ

Tỉnh đã chú trọng đến việc ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, từ giống cây trồng đến quy trình sản xuất. Điều này đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

3.2. Tăng cường đào tạo nghề cho nông dân

Đào tạo nghề cho nông dân là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao trình độ sản xuất. Tỉnh đã tổ chức nhiều khóa đào tạo, giúp nông dân tiếp cận với các kỹ thuật mới và nâng cao tay nghề.

IV. Kết quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 2006 2010

Giai đoạn 2006-2010, tỉnh Nam Định đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Sự chuyển biến này không chỉ thể hiện qua tăng trưởng kinh tế mà còn qua cải thiện đời sống nông dân.

4.1. Tăng trưởng kinh tế nông nghiệp

Tốc độ tăng trưởng kinh tế nông nghiệp của tỉnh đã có sự cải thiện rõ rệt, với nhiều sản phẩm nông sản chủ lực được nâng cao giá trị. Điều này đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế chung của tỉnh.

4.2. Cải thiện đời sống nông dân

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã giúp nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của nông dân. Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo và có điều kiện sống tốt hơn nhờ vào việc áp dụng các mô hình sản xuất mới.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nông nghiệp tỉnh Nam Định

Kết thúc giai đoạn 1997-2010, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Nam Định đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Tỉnh cần tiếp tục đẩy mạnh các chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, chú trọng đến bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xanh. Điều này sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong nông nghiệp

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nông nghiệp sẽ giúp tỉnh Nam Định tiếp cận với công nghệ mới, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp giữ vai trò then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương thuần nông. Khi tái lập tỉnh vào ngày 01 tháng 01 năm 1997, Nam Định đối mặt với nhiều thách thức lớn khi có tới 81% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn và nguồn tư liệu sản xuất hạn hẹp với diện tích đất nông nghiệp bình quân chỉ đạt 550 m2/người, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân chung của cả nước là trên 1.000 m2/người. Trong tổng số 165.000 ha diện tích đất tự nhiên, diện tích đất nông nghiệp năm 2000 chiếm 106.662 ha (tương đương 65%), song nền sản xuất vẫn mang nặng tính độc canh cây lúa, năng suất và tỷ suất hàng hóa chưa tương xứng với tiềm năng sinh thái.

Trước bối cảnh đó, vấn đề nghiên cứu trọng tâm được đặt ra là làm rõ quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nam Định trong việc chuyển đổi mô hình kinh tế nông nghiệp truyền thống sang sản xuất hàng hóa đa dạng, hiện đại và bền vững. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa các chủ trương, nghị quyết của Tỉnh ủy; phân tích quá trình tổ chức triển khai trên 3 trụ cột chính: cơ cấu ngành, cơ cấu vùng và cơ cấu thành phần kinh tế; từ đó đánh giá khách quan các thành tựu, chỉ rõ hạn chế và đúc kết bài học lịch sử.

Phạm vi nghiên cứu tập trung tại địa bàn tỉnh Nam Định từ năm 1997 đến năm 2010, có mở rộng khảo sát giai đoạn 1986 - 1996 để tạo tiền đề so sánh. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện rõ qua việc làm sáng tỏ các chỉ số tăng trưởng kinh tế then chốt: tốc độ tăng giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản đạt từ 4,5% đến 5%/năm, giá trị thu hoạch đạt 23 - 25 triệu đồng/ha đất canh tác, sản lượng lương thực vượt mốc 1,025 triệu tấn và mức lương thực bình quân đầu người tăng từ 447 kg năm 1995 lên 535 kg năm 2000.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở lý luận vững chắc của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Trọng tâm lý thuyết là quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, khẳng định vai trò của việc hoàn thiện thể chế quản lý kinh tế nông nghiệp nhằm giải phóng sức lao động của người nông dân. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) và lý luận về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa và xuyên suốt toàn bộ công trình gồm 4 khái niệm chính:

• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Quá trình thay đổi tỷ trọng và mối quan hệ hữu cơ giữa các phân ngành (trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, dịch vụ), giữa các vùng sinh thái và các thành phần kinh tế theo hướng gia tăng giá trị.
• Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn: Tiến trình chuyển đổi căn bản từ phương thức sản xuất thủ công, manh mún sang ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa và công nghệ sinh học.
• Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong nông nghiệp: Mô hình vận hành nông nghiệp theo cơ chế thị trường dưới sự điều tiết của Nhà nước, lấy kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể làm nền tảng.
• Hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới: Tổ chức kinh tế tự chủ của nông dân, hoạt động theo nguyên tắc cung ứng các dịch vụ đầu vào và đầu ra hỗ trợ kinh tế hộ gia đình phát triển sản xuất hàng hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ 10/10 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Nam Định (gồm 9 huyện và 1 thành phố) với 230 xã, phường, thị trấn. Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp bao gồm hệ thống báo cáo thống kê định kỳ từ năm 1997 đến năm 2010 của Chi cục Thống kê tỉnh Nam Định, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng hơn 50 văn kiện, nghị quyết chuyên đề, chỉ thị của Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu mục đích kết hợp toàn diện (purposive comprehensive sampling) đối với 3 vùng sinh thái kinh tế đặc thù: vùng đồng bằng ven biển (3 huyện: Hải Hậu, Giao Thủy, Nghĩa Hưng), vùng đồng bằng thấp trũng (6 huyện: Ý Yên, Vụ Bản, Mỹ Lộc, Nam Trực, Trực Ninh, Xuân Trường) và vùng trung tâm công nghiệp - dịch vụ (thành phố Nam Định). Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo bao quát đầy đủ tính đa dạng về điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng và tập quán canh tác của toàn tỉnh.

Hai phương pháp nghiên cứu chủ đạo được lựa chọn là phương pháp Lịch sử và phương pháp Logic. Phương pháp Lịch sử cho phép tái hiện chân thực, khách quan quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh theo trình tự thời gian liên tục; trong khi phương pháp Logic giúp khái quát hóa các mối liên hệ bản chất, phân tích nguyên nhân và quy luật vận động nội tại của nền kinh tế. Ngoài ra, việc kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp, thống kê so sánh giúp lượng hóa chính xác các biến động về năng suất và tỷ trọng cơ cấu. Timeline nghiên cứu được chia làm 3 mốc thực hiện: khảo sát tiền đề (1986 - 1996), giai đoạn khởi đầu chuyển dịch (1997 - 2000) và giai đoạn đẩy mạnh phát triển (2001 - 2010).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 1997 - 2000 đã làm rõ 3 phát hiện mang tính bước ngoặt trong sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tỉnh Nam Định:

Thứ nhất, cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp có sự bứt phá vượt bậc ở lĩnh vực thủy sản và chăn nuôi. Giá trị sản xuất ngành thủy sản tăng trưởng bình quân 19,1%/năm. Sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy hải sản năm 2000 đạt 42.000 tấn, vượt 12.000 tấn (tương đương vượt 40%) so với chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV đề ra. Năng suất lúa bình quân toàn tỉnh tăng từ 10,97 tấn/ha năm 1997 lên 11,27 tấn/ha năm 2000, đưa tổng sản lượng lương thực quy thóc đạt mốc kỷ lục 1,025 triệu tấn, giữ vững an ninh lương thực trong điều kiện diện tích đất lúa bị thu hẹp dần do đô thị hóa.

Thứ hai, cơ cấu kinh tế vùng được tái cấu trúc rõ nét dựa trên lợi thế so sánh sinh thái. Vùng đồng bằng ven biển (chiếm 40,1% diện tích tự nhiên với 684 km2) trở thành đầu tàu tăng trưởng kinh tế biển khi diện tích mặt nước nuôi trồng đạt 7.543 ha vào năm 2000 (tăng hơn 3.000 ha so với năm 1995), đưa kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng 128,5% từ 4,2 triệu USD năm 1999 lên 9,6 triệu USD năm 2000. Trong khi đó, vùng đồng bằng thấp trũng (chiếm 58% diện tích tự nhiên với 968 km2) phát huy vai trò vùng thâm canh lúa và chăn nuôi quy mô lớn, nâng tổng sản lượng lúa đạt 541.000 tấn năm 2000 và phát triển tổng đàn lợn lên 310.000 con (tăng 24% so với năm 1997).

Thứ ba, sự chuyển biến tích cực trong cơ cấu các thành phần kinh tế nông nghiệp. Tỉnh đã cơ bản hoàn thành việc chuyển đổi và tổ chức lại hơn 80% trong tổng số trên 300 hợp tác xã nông nghiệp theo Luật Hợp tác xã năm 1997, trong đó tỷ lệ hợp tác xã đạt loại khá chiếm 37,9%. Toàn tỉnh có 196/210 xã, thị trấn hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp đạt tỷ lệ 93,2%. Hai nông trường quốc doanh Rạng Đông và Bạch Long chuyển đổi sản xuất kinh doanh có lãi, trong đó doanh thu nông trường Rạng Đông tăng từ 3,8 tỷ đồng năm 1997 lên 4,5 tỷ đồng năm 2000.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến các thành tựu trên xuất phát từ sự năng động, sáng tạo của Đảng bộ tỉnh Nam Định trong việc cụ thể hóa Nghị quyết 06-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết Trung ương 4 (khóa VIII). Tỉnh ủy đã kịp thời ban hành các nghị quyết chuyên đề về kinh tế biển, thâm canh lúa giống mới và tổ chức lại hợp tác xã theo hướng làm dịch vụ cho kinh tế hộ tự chủ.

Trong công bố học thuật, các dữ liệu chuyển dịch này có thể được trình bày một cách trực quan thông qua biểu đồ cột kép thể hiện tương quan tăng trưởng giữa sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản giai đoạn 1997 - 2000, kết hợp biểu đồ tròn biểu diễn sự dịch chuyển tỷ trọng giữa trồng trọt (giảm từ 70% xuống 65%) và chăn nuôi - thủy sản (tăng lên 35%). Đồng thời, một bảng ma trận đối chiếu chỉ tiêu giữa 3 vùng sinh thái sẽ làm nổi bật sự phân công lao động lãnh thổ.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại các tỉnh lân cận thuộc đồng bằng sông Hồng trong cùng thời kỳ, Nam Định nổi bật ở năng suất lúa vụ chiêm xuân dẫn đầu cả nước và tốc độ mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản mặn lợ. Tuy nhiên, thảo luận cũng chỉ ra rằng nông nghiệp Nam Định vẫn còn những hạn chế cố hữu: xuất khẩu thủy sản chủ yếu ở dạng sơ chế thô nên giá trị gia tăng chưa cao, phương thức chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ còn chiếm trên 85% dẫn đến rủi ro dịch bệnh, và công nghiệp chế biến sau thu hoạch chưa phát triển tương xứng với sản lượng nông sản tạo ra.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp bền vững:

Thứ nhất, quy hoạch đồng bộ kết cấu hạ tầng kỹ thuật và nâng cao năng lực ứng phó thiên tai. Ủy ban nhân dân tỉnh cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần tập trung huy động vốn để kiên cố hóa 100% trong tổng số 72 km đê biển, nâng cấp các công trình thủy nông huyết mạch như trạm bơm Vĩnh Trị II, Sông Chanh II giai đoạn 2011 - 2015, nhằm bảo đảm tiêu thoát úng cho 106.000 ha đất canh tác.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học và cơ cấu lại hệ thống giống cây trồng, vật nuôi. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng các viện nghiên cứu chuyên ngành nâng tỷ lệ phủ sóng giống lúa đặc sản, lúa chất lượng cao (như tám thơm, nếp tiến vua) lên trên 65% tổng diện tích gieo trồng; đồng thời đầu tư Trại giống thủy sản Bạch Long để sản xuất trên 35 triệu con giống tôm, cá chất lượng cao/năm, chủ động 80% nguồn giống sạch bệnh cho các hộ nuôi trồng ven biển trước năm 2015.

Thứ ba, phát triển mạnh mẽ công nghiệp chế biến sâu gắn liền với chuỗi giá trị xuất khẩu. Sở Công Thương và Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh cần ban hành chính sách ưu đãi đất đai, thuế để thu hút các doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến nông sản, thực phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế; phấn đấu nâng công suất chế biến thịt lợn đông lạnh xuất khẩu lên 2.000 tấn/năm và kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng trưởng tối thiểu 15%/năm.

Thứ tư, đổi mới thể chế quản trị và nâng cao hiệu quả hoạt động của kinh tế tập thể. Tỉnh ủy chỉ đạo Liên minh Hợp tác xã tỉnh hoàn thiện mô hình hợp tác xã kiểu mới, mở rộng 100% các khâu dịch vụ thỏa thuận (vật tư, tiêu thụ sản phẩm), phấn đấu nâng tỷ lệ hợp tác xã hoạt động khá và tốt lên trên 70% vào năm 2015, từng bước hình thành các vùng chuyên canh sản xuất hàng hóa quy mô lớn gắn kết hợp đồng với doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực tế của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ quản lý và cơ quan hoạch định chính sách nông nghiệp: Các cơ quan ban ngành tại địa phương như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư có thể sử dụng các phân tích thực chứng về 10 đơn vị hành chính để xây dựng đề án quy hoạch phân vùng sinh thái và chuyển đổi mô hình kinh tế nông nghiệp hiện đại.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế: Luận văn cung cấp nguồn tư liệu lịch sử xác thực, hệ thống hóa toàn bộ văn kiện chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Nam Định giai đoạn 14 năm (1997 - 2010), là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu lịch sử Đảng và kinh tế địa phương.
• Ban quản trị Hợp tác xã và các chủ trang trại nông nghiệp: Giúp các nhà quản trị kinh tế cơ sở nắm bắt quy trình tổ chức dịch vụ sản xuất, phương thức phân bổ nguồn vốn và kinh nghiệm liên kết hộ nông dân trong chuỗi cung ứng nông sản hàng hóa tại 230 xã phường thị trấn.
• Giảng viên và sinh viên khối ngành Khoa học Xã hội, Kinh tế học: Nguồn tài liệu thực tiễn sinh động phục vụ công tác giảng dạy, học tập các học phần Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Kinh tế phát triển, và Chuyên đề Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếp cận vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Nam Định dưới góc độ nào? Nghiên cứu tiếp cận dưới góc độ khoa học Lịch sử Đảng, kết hợp chặt chẽ giữa tính lịch sử và tính logic. Luận văn tái hiện toàn diện quá trình Đảng bộ tỉnh Nam Định vận dụng đường lối đổi mới của Trung ương vào điều kiện cụ thể của địa phương qua 14 năm (1997 - 2010), phân tích sự lãnh đạo trên cả 3 chiều cạnh: ngành, vùng và thành phần kinh tế.

Những chỉ số kinh tế nổi bật nhất của nông nghiệp Nam Định giai đoạn 1997 - 2000 là gì? Giai đoạn 1997 - 2000 ghi nhận tốc độ tăng trưởng thủy sản đạt 19,1%/năm, sản lượng đạt 42.000 tấn (vượt 40% kế hoạch). Năng suất lúa đạt 11,27 tấn/ha, tổng sản lượng lương thực đạt mốc kỷ lục 1,025 triệu tấn, và giá trị xuất khẩu thủy sản tăng 128,5% từ 4,2 triệu USD lên 9,6 triệu USD.

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp vùng tại Nam Định được phân định ra sao trong nghiên cứu? Nghiên cứu phân chia tỉnh thành 3 vùng sinh thái rõ rệt: Vùng đồng bằng ven biển (3 huyện, 684 km2) tập trung phát triển thủy hải sản và kinh tế biển; Vùng đồng bằng thấp trũng (6 huyện, 968 km2) giữ vai trò trọng tâm thâm canh lương thực và chăn nuôi hàng hóa; Vùng đô thị công nghiệp (thành phố Nam Định, 46,4 km2) phát triển nông nghiệp ven đô công nghệ cao.

Mô hình kinh tế tập thể tại Nam Định đã có bước chuyển biến căn bản nào sau năm 1997? Dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, hơn 80% trong tổng số trên 300 hợp tác xã nông nghiệp đã được chuyển đổi theo Luật Hợp tác xã năm 1997. Cơ chế quản lý mới xóa bỏ tình trạng bao cấp, xác lập quyền tự chủ sản xuất của kinh tế hộ xã viên, đồng thời cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đạt 93,2% tại 196 xã, thị trấn.

Đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong chuyển dịch nông nghiệp của tỉnh trong giai đoạn nghiên cứu? Hạn chế lớn nhất là tình trạng sản xuất còn phân tán, tỷ trọng xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm thô sơ chế. Công nghiệp bảo quản sau thu hoạch chưa phát triển, bình quân diện tích đất canh tác thấp (550 m2/người) gây khó khăn cho việc tích tụ ruộng đất quy mô lớn, và cơ sở hạ tầng thủy lợi ven biển còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng một cách chân thực, có hệ thống quá trình Đảng bộ tỉnh Nam Định lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2010.
• Làm sáng tỏ sự chuyển biến tích cực trên 3 trụ cột cơ cấu, đưa sản lượng lương thực cán mốc 1,025 triệu tấn và nâng kim ngạch xuất khẩu thủy sản lên 9,6 triệu USD vào năm 2000.
• Khẳng định tính đúng đắn trong việc vận dụng sáng tạo các nghị quyết của Đảng về kinh tế nông nghiệp, phát huy quyền tự chủ kinh tế hộ và chuyển đổi mô hình hợp tác xã kiểu mới.
• Đúc kết 4 bài học kinh nghiệm sâu sắc về công tác quy hoạch, phát triển khoa học công nghệ, gắn kết chuỗi giá trị chế biến và xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh.
• Đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hóa công nghệ cao, tạo tiền đề hoàn thành mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn trong giai đoạn tiếp theo.

Các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và bạn đọc quan tâm có thể khai thác toàn bộ dữ liệu khoa học, hệ thống bảng biểu thống kê chi tiết và khung phân tích thực tiễn trong toàn văn luận văn thạc sĩ để ứng dụng vào công tác nghiên cứu lý luận cũng như hoạch định chính sách phát triển kinh tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 BƯỚC ĐẦU LÃNH ĐẠO CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2000 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng kinh tế nông nghiệp tỉnh Nam Định trước năm 1997 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Điều kiện tự nhiên: Vị trí địa lý: Tỉnh Nam Định nằm ở phía Nam vùng đồng bằng sông Hồng, có một vị trí địa lý thuận lợi cho sự phát triển kinh tế – xã hội. Nam Định trải rộng từ Vĩ độ: 19°54′ đến 20°40′ độ vĩ Bắc, Kinh độ: 105°55′ đến 106°45′ độ kinh Đông.

Phía Bắc giáp tỉnh Hà Nam, phía Đông giáp tỉnh Thái Bình, phía Đông Nam và Nam giáp với biển Đông và phía Tây giáp tỉnh Ninh Bình. Tỉnh có 9 huyện và 1 thành phố, 230 xã, phường, thị trấn, thành phố Nam Định là trung tâm chính trị - kinh tế - văn hoá của tỉnh, cách thủ đô Hà Nội 90 km về phía Nam, Cảng Hải Phòng 100 Km về phía Đông. Nam Định nằm trong vùng ảnh hưởng trực tiếp của Tam giác tăng trưởng Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và tuyến hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hành lang Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng và Vành đai kinh tế ven vịnh Bắc Bộ, có mạng lưới giao thông thuận lợi tạo điều kiện cho Nam Định phát triển sản xuất hàng hoá quy mô lớn và mở rộng giao lưu kinh tế - xã hội với các tỉnh trong vùng, cả nước và quốc tế. Song mặt khác cũng là một thách thức lớn đối với Nam Định trong điều kiện cạnh tranh thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

Là mảnh đất nằm giữa hai con sông lớn: sông Hồng và sông Đáy tạo nên địa giới tự nhiên giữa Nam Định với hai tỉnh Thái Bình, Ninh Bình. Sông Đào phân chia Nam Định thành hai vùng Nam - Bắc. Sông Ninh Cơ, sông Sò là giới hạn các huyện trong tỉnh. Nam Định có bờ biển dài 72 km, vùng kinh tế 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giàu tiềm năng có khả năng triển khai, thực hiện nhiều đề án phát huy thế mạnh kinh tế biển của tỉnh.

Địa hình: Địa hình chủ yếu là đồng bằng – ven biển và thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam, Nam Định nằm giữa hai đứt gãy sâu là đứt gãy sông Hồng chạy theo sông Đáy và đứt gãy sông Chảy đi xuống theo dòng sông Hồng ra cửa Ba Lạt, dọc theo đó châu thổ bị sụt lún, khiến cho bề dày trầm tích Đệ tam và Đệ tứ bên trên nền móng Nguyên sinh có chỗ dày đến 300m. Tuy nhiên mức độ sụt võng và tuổi sụt võng cũng khác nhau giữa phần phía Tây và phần phía Đông núi Gôi. Vị trí Đông Nam giáp biển và nằm giữa hai sông Hồng sông Đáy cũng khiến cho Nam Định là bộ phận châu thổ trẻ của đồng bằng sông Hồng, nơi còn chịu tác động của biển do ảnh hưởng của thủy triều, nước mặn vẫn lan vào qua các cửa sông. Sự phân hóa đó ảnh hưởng sâu sắc đến đặc điểm địa hình, thổ nhưỡng và thủy văn Nam Định.

Tính chất châu thổ hiện đại của tự nhiên, khiến cho tại đây sông Hồng phải phân ra nhiều chi lưu để có thể thoát nhanh ra biển, trong đó quan trọng nhất là sông Nam Định, sau đó là sông Ninh Cơ, sông Sò. Như thế tỉnh Nam Định chịu sức ép rất lớn của nước sông Hồng và của sóng, thủy triều biển Đông. Điều này đã cắt nghĩa tầm quan trọng của hệ thống đê sông, đê biển và các dòng sông nội đồng chi chít trong tỉnh. Nhìn chung, địa hình Nam Định tương đối bằng phẳng, chia làm 3 vùng chính: Vùng đồng bằng thấp trũng được phù sa sông Hồng, sông Đáy bồi đắp nên miền đất này tương đối bằng phẳng, phì nhiêu gồm các huyện: Vụ Bản, Ý Yên, Mỹ Lộc, Nam Trực, Trực Ninh, Xuân Trường (huyện Vụ Bản, Ý Yên có một số ít đồi núi thấp).

Đây là vùng có nhiều khả năng thâm canh phát triển nông nghiệp, công nghiệp dệt, công nghiệp chế biến, công nghiệp cơ khí và các ngành nghề truyền thống. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vùng đồng bằng ven biển gồm các huyện: Giao Thủy, Hải Hậu và Nghĩa Hưng, có bờ biển dài 72 km, đất đai phì nhiêu, có tiềm năng phát triển kinh tế tổng hợp ven biển, nhất là ngành nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản. Vùng trung tâm công nghiệp – dịch vụ thành phố Nam Định: có các ngành công nghiệp dệt may, công nghiệp cơ khí, công nghiệp chế biến, các ngành nghề truyền thống, các phố nghề… cùng với các ngành dịch vụ tổng hợp, dịch vụ chuyên ngành hình thành và phát triển từ lâu. Khí hậu: Cũng như các tỉnh trong vùng đồng bằng Bắc Bộ, Nam Định mang khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm.

Hướng gió chính là Đông Nam và Đông Bắc. Nhiệt độ trung bình trong năm từ 25 – 26 °C. Tháng lạnh nhất là các tháng 12 và 1, với nhiệt độ trung bình từ 16 – 17 °C. Tháng 7 nóng nhất, nhiệt độ khoảng trên 30 °C.

Lượng mưa trung bình trong năm từ 1.800 mm, chia làm 2 mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa ít mưa từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau. Số giờ nắng trong năm: 1. Độ ẩm tương đối trung bình: 80 – 85%. Mặt khác, do nằm trong cùng vịnh Bắc Bộ nên hàng năm Nam Định thường chịu ảnh hưởng của bão hoặc áp thấp nhiệt đới, bình quân từ 4 – 6 cơn/năm.18] Vị trí Đông Nam và giáp biển của Nam Định trong đồng bằng sông Hồng còn giải thích sự giảm bớt tính khô lạnh của khí hậu trong tỉnh về mùa đông và sự gia tăng ảnh hưởng của gió bão, sóng bão và mưa bão trong mùa hè.

Khí hậu của Nam Định còn chịu ảnh hưởng của dải đồi núi chạy theo rìa Tây Bắc – Đông Nam của đồng bằng sông Hồng, đó là bức chắn đối với gió mùa Tây Nam, làm tăng thời tiết mưa - ẩm vào mùa đông và thời tiết nóng khô vào mùa hè, nhất là mạn ven biển. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khí hậu Nam Định nhìn chung rất thuận lợi cho môi trường sống con người, sự phát triển của hệ sinh thái động, thực vật và du lịch, mùa đông cho phép phát triển nhiều loại rau màu có giá trị kinh tế cao. Tài nguyên đất, khoáng sản và tài nguyên rừng: Tài nguyên đất ở Nam Định chủ yếu là đất phù sa sông bồi lắng, có độ phì khá, có những nơi hàng năm còn được bồi đắp. Thành phần cơ giới từ thịt nhẹ đến trung bình, khả năng giữ nước và giữ chất dinh dưỡng tốt thuận lợi cho phát triển các loại cây trồng.

Nam Định có diện tích đất tự nhiên khoảng trên 165.000 ha, bao gồm các loại: đất cát (ven sông và ven biển), đất mặn, đất phèn, đất phù sa, đất feralít, đất sỏi đá và đất mới biến đổi. Năm 2000, diện tích đất nông nghiệp là 106.662 ha (chiếm 65% diện tích toàn vùng), trong đó diện tích đất cấy hàng năm là 91.068 ha; đất chuyên dùng là 25.312 ha (15,4%); đất thổ cư 9.399 ha (5,8%); đất lâm nghiệp 4.723 ha (2,9%) và đất chưa sử dụng chiếm 10,8% với 17. Diện tích đất nông nghiệp bình quân đầu người của tỉnh Nam Định rất thấp (550 m2), trong khi bình quân chung của cả nước là 1. Tuy nhiên, đặc điểm nông hoá thổ nhưỡng tạo cho đất nông nghiệp của tỉnh có khả năng thâm canh cao, nhất là cây lúa và các loại cây màu, cây công nghiệp ngắn ngày.

Vùng ven biển Giao Thuỷ, Nghĩa Hưng, đất đang được bồi tụ ra biển với tốc độ nhanh, bình quân mỗi năm tiến ra biển được 80-120m và cứ sau 5 năm thì diện tích đất có khả năng tăng thêm từ 1. Đất nông nghiệp có tầng canh tác khá dầy, phì nhiêu màu mỡ, hàm lượng dinh dưỡng khá cao, đồng thời còn nhiều khả năng mở rộng diện tích gieo trồng bằng tăng vụ, lấn biển. Tài nguyên khoáng sản của Nam Định không nhiều, theo tài liệu điều tra khảo sát của Cục Địa chất – Khoáng sản, trên địa bàn có một số loại: Nhiên liệu: gồm than nâu, dầu mỏ và khí đốt ở thềm lục địa Giao Thuỷ. Khoáng sản 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kim loại: có các vành phân tán Inmenit, Ziarcon, mônazit, tại Hải Hậu và Nghĩa Hưng, có quy mô nhỏ.

Ngoài ra, còn có quặng titan, zicôn với trữ lượng ít. Các nguyên liệu sét: bao gồm sét làm gốm sứ ở núi Phương Nhi đã được khai thác phục vụ xí nghiệp gốm sứ Bảo Đài; sét gạch ngói nằm rải rác ở các bãi ven sông như Đồng Côi (Nam Trực), trữ lượng 2 triệu tấn; Sa Cao (Xuân Trường) trữ lượng 5 – 10 triệu tấn; Hoành Lâm (Giao Thuỷ)…, sét làm bột màu có ở Nam Hồng (Nam Trực).29] Tài nguyên rừng của tỉnh năm 2000 có diện tích 4.723 ha, chủ yếu là trồng rừng phòng hộ ở các huyện ven biển để chắn sóng bảo vệ đê biển, ở các đồi trọc thuộc huyện Ý Yên, Vụ Bản và các bãi bồi ven biển. [13] Tài nguyên nước và nguồn thủy hải sản: Nam Định nằm giữa hai con sông lớn của đồng bằng Bắc bộ là sông Hồng và sông Đáy cùng với nhiều sông nhỏ khác giúp cho giao thông đường thuỷ thuận lợi và bồi đắp phù sa, tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp. Hệ thống sông ngòi dày giúp Nam Định có lợi thế về nước tưới và hàng năm phù sa được bồi đắp thêm đất đai, nhất là các huyện phía Nam tỉnh.

Cạnh đó là hệ thống thuỷ nông được đầu tư nhiều năm đã và đang phát huy tác dụng. Nước ngầm vùng ven biển có trữ lượng và chất lượng tốt, đặc biệt là nguồn nước chứa trong các sông, hồ, ao rất lớn, nước các sông có trữ lượng phù sa nhiều phục vụ tốt cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt. Bên cạnh tài nguyên nước, nguồn lợi thuỷ hải sản ở Nam Định cũng rất phong phú và đa dạng (gồm thuỷ sản nước ngọt, nước lợ và nước mặn). Vùng cửa sông còn có nhiều tảo và thực vật thuỷ sinh là thức ăn cho cá, ốc, tôm, cua.

Tổng diện tích mặt nước có thể phát triển nuôi trồng thuỷ sản có khoảng 22.000 ha, trong đó vùng mặn lợ khoảng 8.500 ha, vùng nước ngọt có khoảng 13. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bờ biển Nam Định dài 72 km, có 4 cửa sông là: cửa Ba Lạt (tức cửa sông Hồng), cửa Sò (là một nhánh chảy ra từ cửa sông Hồng), cửa Lạch Giang (cửa sông Ninh Cơ) và cửa Đáy (cửa sông Đáy).