CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUAN LÝ CHO VAY DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về ngân hàng thương mại và hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại 1.1 Tổng quan về ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại đã hình thành tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hoá. Sự phát triển hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngược lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nên kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thê thiếu được. Thông qua hoạt động tín dụng thì ngân hàng thương mại tạo lợi ích cho người gửi tiền, người vay tiền và cho cả ngân hàng thông qua chênh lệch lại suất mà thu được lợi nhuận cho ngân hàng. Cho đến thời điểm hiện nay có rât nhiêu khái nệm vê NHTM: e Ở Việt Nam, Định nghĩa Ngân hàng thương mại: “Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền ký gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó dé cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán” (Phan Thị Thu Hà, 2008).
Từ những nhận định trên có thể thấy NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội.2 Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm cho vay của Ngân hàng thương mại Theo khoản 16, điều 04 của Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 số 47/2010/QH12 ban hành ngày 16/06/2010 thì “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền dé sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyền tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Cho vay là hoạt động sinh lời lớn nhất song rủi ro cao nhất của ngân hàng thương mại. Dé Ngân hàng tôn tại và phát triển vững chắc, hoạt động cho vay phải an toàn và hiệu quả.
Muốn vậy, nó phải được thực hiện theo những nguyên tắc nhất định. Thứ nhất, KH vay vốn phải đảm bảo sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thoả thuận. Điều này giúp hạn chế rủi ro tín dụng cho NH. Thứ hai, KH phải đảm bảo hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng.
Thứ ba, NH cho vay đối với những dự án khả thi, có hiệu quả và có khả năng hoàn trả nợ. Nhờ đó, NH mới có được lợi nhuận từ việc cho vay. Mục tiêu quản lý khoản mục cho vay thống nhất với mục tiêu chung của ngân hàng trên cơ sở đảm bảo an toàn. Có thé hiểu ngắn gọn: “Hoạt động cho vay là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định”.
Ngân hàng trao quyền sử dụng vốn cho khách hàng, khách hàng dùng số vốn này đầu tư vào sản xuất kinh doanh kiếm lời, đảm bảo trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng. Các hình thức cho vay của ngân hàng thương mại a. Căn cứ vào thời hạn cho vay Theo thời gian, các khoản vay của NH được phân thành: - Cho vay ngắn hạn: Là loại cho vay có thời hạn đến 12 tháng và được sử dụng dé bù dap sự thiếu hut vốn lưu động cho các DN và các nhu cầu chỉ tiêu ngắn hạn của cá nhân. - Cho vay trung hạn: Là các món vay có khoảng thời gian trên 12 tháng đến 60 tháng.
Cho vay trung hạn chủ yêu được mua săm tải sản cô định, cải tiên hoặc đôi mới thiệt bi, công nghệ, mở rộng sản xuât kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh, hình thành vốn lưu động thường xuyên của các DN, đặc biệt là những DN mới thành lập. - Cho vay dài han: Là loại cho vay có thời hạn trên 60 tháng va thời hạn tối đa có thể lên đến 20-30 năm. Cho vay dài hạn nhằm mục dich tai trợ cho các công trình xây dựng cơ bản như xây dựng nhà ở, sân bay, cầu đường, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn, xây dựng các xí nghiệp mới. Căn cứ vào mục đích sử dụng vôn vay - Cho vay tiêu dùng: Là khoản cho vay để tài trợ cho việc tiêu dùng nhằm giúp người tiêu dùng có thể sử dụng hàng hóa dịch vụ trước khi họ có khả năng chỉ trả, tạo điều kiện cho người vay được hưởng mức sống cao hơn.
Thông thường quy mô của những khoản vay này nhỏ rủi ro cao vì phụ thuộc phần lớn vào thu nhập và ý thức trả nợ của khách hàng. Lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao. Đối tượng được vay là các cá nhân và hộ gia đình vay dé phuc vu cho muc dich mua nha, mua 6t6, du hoc, du lich. - Cho vay kinh doanh: Là loại hình cho vay của tổ chức tin dụng đối với các dự án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh, dich vụ của các cá nhân, tổ chức như: cho vay công nghiệp, cho vay thương mại, cho vay nông nghiệp.
Căn cứ vào tính chất bảo đảm của khoản vay - Cho vay có tài sản đảm bảo: Là loại cho vay dựa trên cơ sở có bảo đảm như câm có, thế chấp, hoặc phải có bảo đảm bang tài sản của bên thứ ba. - Cho vay không có tải sản đảm bảo: Cho vay không có tải sản đảm bảo là việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng đi vay mà không có tài sản cầm có, thế chấp hoặc sự bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ 3. Cho vay không có tài sản đảm bảo thông thường dành cho khách hàng có uy tín cao, khách hàng truyền thống, có tỉnh hình tài chính lành mạnh, kinh doanh thường xuyên có lãi. Tuy nhiên, đây là hình thức cho vay mang nhiều rủi ro đối với các NH, NH cần thâm định kỹ khách hàng trước khi quyết định cho vay.
Căn cứ vào phương thức vay - Cho vay trực tiếp từng lần: Là hình thức cho vay tương đối phô biến của ngân hàng đối với các khách hàng không có nhu cầu vay thường xuyên, không có điều kiện dé được cấp hạn mức thấu chi. Theo từng kỳ hạn nợ trong hợp đồng, ngân hàng sẽ thu gốc và lãi. Trong quá trình khách hàng sử dụng tiền vay, ngân hàng sẽ kiểm soát mục dich và hiệu quả. Lãi suất có thé cố định hoặc thả nỗi theo thời điểm tính lãi.
- Cho vay theo hạn mức tín dụng: Là nghiệp vụ tín dụng theo đó ngân hàng thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng, hạn mức tín dụng có thé tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ. Đó là số dư tối đa tại thời điểm tính. - Cho vay thấu chi: Là hình thức cho vay qua đó ngân hang cho phép người vay được chi trội (vượt) trên số dư tiền gửi thanh toán cua minh đến một thời hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định. - Cho vay luân chuyên: Là nghiệp vụ cho vay dựa trên luân chuyên của hàng hóa, áp dụng đối với các doanh nghiệp thương mại hoặc doanh nghiệp sản xuất có chu kỳ tiêu thụ ngắn ngày, có quan hệ vay trả thường xuyên với ngân hàng.
Doanh nghiệp khi mua hàng có thê thiếu vốn, ngân hàng có thé cho vay dé mua hàng va sẽ thu nợ khi doanh nghiệp bán hàng. - Cho vay trả góp: Là hình thức tín dụng theo đó ngân hàng cho phép khách hàng trả gốc làm nhiều lần trong hạn mức tín dụng đã thỏa thuận. Cho vay trả góp thường được áp dụng đối với các khoản vay trung và dài hạn, tài trợ cho tài sản cô định hoặc lâu bền. Số tiền một lần trả được tính toán sao cho phù hợp với khả năng trả nợ (thường là khấu hao và thu nhập sau thuế của dự án, hoặc thu nhập hàng kỳ của người tiêu dùng).
- Cho vay hợp vốn: Là hình thức cho vay gồm một nhóm các tổ chức tín dụng cùng cho vay đôi với một dự án vay vôn của khách hàng. Trong đó có một tô chức tín dụng làm đầu mối dàn xếp, phối hợp với các tổ chức tín dụng khác. Các tổ chức tín dụng phải ký kết với nhau về việc hợp vốn trên. - Cho vay theo dự án đầu tư: Phương thức nay áp dụng đối với khách hàng có nhu cầu vay vốn dé thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các dự án phục vụ đời sông.
Quy trình cho vay SƠ ĐỎ QUY TRÌNH TÍN DỰNG CHUNG Xác định thị trường và các thị trường mục tiêu DE XUẤT TIN DUNG NHƯ CAU KHACH + aN 1. THẤM ĐỊNH THƯƠNGLƯỢNG | „| ? PHÊ DUYET *— Tiếp nhận yêu * Mục dich vay " Kỳ hạn = Cán bộ quản trị cầu khách hàng + HĐKD = Thanh toán rủi ro - * Tìm hiểu triển © Quin ty * Cac điều khoản © - Giám 4écTéng vong = Sốliệu = Bảo dam tiền vay giám đốc * - Tham khảo ý || " Các vấn đề khác kiến bên ngoài [ 11 THUTUCHO SO & CLAINCAN ¥ THU TUC HỖ SƠ GIẢI NGÂN = Dự thảo hợp đồng = Xem xéthẻ so * Thi tục hd sơ hoàn tất * Kiểm tra tài sản bảo đảm ® Chuyển tiền "— Miễn bố giấy tờ phaply "Cac vấn dé khác [ QUAN LÝ DANH MUC M QUẦN LÝ TD Trả nợ đúng hạn THANH TOÁN - + Tradi gốc = Sôliệu © Trảđủ lãi * Cácđiều khoản = - * Bảo đâm tiễn vay Dấu hiệu bất thường 8 Đảnh giả tin dung q * Nhan biét som - * Chính sách xử lý |_——y TỎNTHÁT * Quan ly : * Dau hiệu cảnh bio » Khong tra ng gốc * Cé ging thu hỏi ng " Không trả ng lai * __ Biện pháp pháp lý * Tảicơcâu 1. Quản lý cho vay doanh nghiệp của ngân hàng thương mại 1.