CHƯƠNG 1 TỒNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Quốc hội nước ta đã thông qua Luật giáo dục mới nhất vào ngày 14/6/2019 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2019, thay thế luật giáo dục năm 1998 [39]. Theo Luật giáo dục, mục tiêu giáo dục là đào tạo con người phát triển toàn diện, có đạo đức, tư chất, sức khỏe, thông minh và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo về tổ quốc. GDTC và thể thao trong trường học phải góp phần thực hiện mục tiêu này. Để nâng cao năng lực công dân sau khi HS tốt nghiệp theo mục tiêu nêu trên, mấy năm gần đây Bộ GD&ĐT đã ban hành thông tư 04/2014/TT-BGDĐT ngày 28/2/2014 [6] và công văn hướng dẫn số 463/BGDĐT ngày 28/1/2015 về GDKNS và hoạt động ngoài giờ chính khóa cho HS [4].
Muốn thực hiện tốt Luật giáo dục, các Thông tư và Chỉ thị về GDKNS cho HS tại Bạc Liêu, cần phải nghiên cứu thí điểm GDKNS tích hợp chương trình GDTC. Chính vì vậy, nghiên cứu của luận án là thực hiện mục đích trên. Mục đích nghiên cứu của luận án là thực hiện GDTC theo chương trình (sách giáo khoa) của Bộ GD&ĐT đồng thời tích hợp chương trình GDKNS (thí điểm) trong từng giờ dạy thể dục chính khóa theo tinh thần Thông tư và hướng dẫn của Bộ GD&ĐT. Chương trình tích hợp dạy KNS mang tính chất thực nghiệm thí điểm theo chủ trương của Bộ GD&ĐT, trong khi Bộ chưa ban hành sách giáo khoa, tài liệu giảng dạy chính thức nào về tích hợp dạy KNS trong từng môn học.
Chương trình tích hợp này mang tính chất thực nghiệm thí điểm ở phạm vi hẹp, đảm bảo đúng hướng của Bộ GD&ĐT, nhưng cần phải được hoàn chỉnh, vì đây là một chủ trương lớn. Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục kỹ năng sống - Nghị quyết Trung ương V khóa VIII và Hội nghị Trung ương 9 Khóa XI đều rất coi trọng xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, trong đó có lối sống, kỹ năng sống.3 Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013: ". Xây dựng con người Việt Nam có sức khỏe, văn hóa, giàu lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân" [38]. Như vậy, Hiến pháp nước ta cũng yêu cầu xây dựng con người có sức khỏe, nhưng cũng có văn hóa và nhiều tiêu chí khác của KNS.
- Nghị quyết của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục thể thao đến năm 2020 có các đoạn: + "Đổi mới chương trình và phương pháp giáo dục thể chất, gắn giáo dục thể chất với giáo dục ý chí, đạo đức, giáo dục quốc phòng, giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của học sinh, sinh viên." [2] - Chiến lược phát triển thể dục thể thao Việt Nam đến năm 2020 có đoạn: "Cải tiến nội dung, phương pháp giảng dạy theo hướng kết hợp thể dục, thể thao với hoạt động giải trí, chú trọng nhu cầu tự chọn của học sinh” [31] Mục tiêu giáo dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang trang bị năng lực cần thiết cho các em học sinh. Nội dung GDKNS đã được tích hợp trong một số môn học, việc GDKNS cho HS phổ thông còn được thực hiện thông qua nhiều chương trình, dự án như: Giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòng chống HIV/ AIDS, giáo dục phòng tránh tai nạn thương tích,. Quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về GDTC trong trường học các cấp Đảng ta luôn khẳng định rõ vị trí quan trọng của TDTT trong chính sách kinh tế - xã hội nhằm bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người, tạo ra sức mạnh 10 và động lực phát triển đất nước. Phạm vi công tác TDTT rất rộng, vì đối tượng của TDTT là con người thuộc mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp nhân dân, học sinh, sinh viên trong nhà trường các cấp, vì vậy người cán bộ TDTT, giảng viên, giáo viên TDTT cần nắm vững đường lối quan điểm của Đảng, tìm mọi biện pháp để khai thác và phát huy giá trị nhân văn của TDTT, phát hiện, bồi dưỡng tài năng thể thao cho đất nước, phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội và an ninh quốc phòng nhằm phục vụ lợi ích của đông đảo quần chúng nhân dân.
Với ý nghĩa như vậy, Đảng ta luôn coi công tác TDTT là bộ phận quan trọng trong chính sách xã hội. Các Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, X, XI của Đảng đã xác định những quan điểm cơ bản và chủ trương lớn trong công tác TDTT của thời kỳ đổi mới [30, tr. Để đưa công tác GDTC trong nhà trường trở thành một khâu quan trọng, cũng như xác định nhận thức đúng về vị trí GDTC trong nhà trường các cấp, phải được triển khai đồng bộ với các mặt giáo dục tri thức và nhân cách tử tuổi thơ cho đến đại học. Bộ GD&ĐT đã có văn bản quyết định ban hành quy chế về công tác GDTC trong nhà trường các cấp.
Trong đó đã khẳng định: “GDTC được thực hiện trong hệ thống nhà trường từ mầm non đến đại học, góp phần đào tạo những công dân phát triển toàn diện. Cũng như khẳng định: “GDTC trong nhà trường các cấp nhằm từng bước nâng cao trình độ văn hoá thể chất và thể thao của học sinh, sinh viên. Góp phần phát triển sự nghiệp TDTT của đất nước đáp ứng nhiệm vụ giao tiếp của học sinh, sinh viên Việt Nam và Quốc tế” [11]. Ngày 28 tháng 4 năm 2011, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 641/QĐ-TTg về việc phê duyệt đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011 - 2030, trong đó nhấn mạnh: "Phát triển thể lực, tầm vóc bằng giải pháp tăng cường GDTC đối với HS từ 03 tuổi đến 18 tuổi".
[17] và Điều 20 Luật Thể dục, Thể thao khẳng định: 11 1. GDTC là môn học chính khoá thuộc chương trình giáo dục nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thông qua các bài tập và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện. Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của người học được tổ chức theo phương thức ngoại khoá phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao [35]. Ngày 01 tháng 12 năm 2011, Ban chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết số 08/NQ-TW về việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về TDTT đến năm 2020, trong đó nhấn mạnh: "Thể dục, thể thao trường học là bộ phận quan trọng của phong trào thể dục, thể thao, một mặt của giáo dục toàn diện nhân cách học sinh, sinh viên, cần được quan tâm đầu tư đúng mức." và "Đổi mới chương trình và phương pháp giáo dục thể chất, gắn giáo dục thể chất với giáo dục ý chí, đạo đức, giáo dục quốc phòng, giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của học sinh, sinh viên.
Đãi ngộ hợp lý và phát huy năng lực đội ngũ giáo viên thể dục hiện có, mở rộng và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, hướng dẫn viên thể dục cho trường học; củng cố các cơ sở nghiên cứu khoa học về tâm sinh lý lứa tuổi và TDTT trường học. Những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước và của các Bộ, Ngành liên quan đối với công tác phòng chống đuối nước cho trẻ em 1. Những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước và đối với công tác phòng chống đuối nước cho trẻ em Quốc hội đã ban hành Luật số 26/2018/QH sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao số 77/2006/QH11 đã bổ sung khoản 6 vào Điều 22: “6. Khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển môn bơi, võ cổ truyền và 12 các môn thể thao dân tộc; thành lập câu lạc bộ thể thao của học sinh, sinh viên” [37].
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 234/QĐ-TTg, ngày 05/02/2016, phê duyệt Chương trình phòng, chống tai nạn, thương tích trẻ em giai đoạn 2016 - 2020 (sau đây gọi là Chương trình) với những nội dung chủ yếu sau [53]: Mục tiêu tổng quát: Kiểm soát tình hình tai nạn, thương tích trẻ em, đặc biệt là tai nạn đuối nước và tai nạn giao thông nhằm đảm bảo an toàn cho trẻ em, hạnh phúc của gia đình và xã hội. Các mục tiêu cụ thể: Giảm tỷ suất trẻ em bị tai nạn, thương tích xuống còn 600/100.000 trẻ em; Giảm tỷ suất trẻ em bị tử vong do tai nạn, thương tích xuống còn 17/100.000 ngôi nhà thuộc các hộ gia đình có trẻ em đạt tiêu chí Ngôi nhà an toàn; 10.000 trường học đạt tiêu chuẩn Trường học an toàn; 300 xã phường, thị trấn đạt tiêu chuẩn Cộng đồng an toàn; Giảm 25% số trẻ em tử vong do tai nạn giao thông đường bộ so với năm 2015; Giảm 6% số trẻ em bị tử vong do đuối nước so với năm 2015; 90% trẻ em trong độ tuổi tiểu học, trung học cơ sở biết các quy định về an toàn giao thông; 40% trẻ em trong độ tuổi tiểu học và trung học cơ sở biết kỹ năng an toàn trong môi trường nước; 90% trẻ em sử dụng áo phao khi tham gia giao thông đường thủy; 100% tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương triển khai thí điểm chương trình bơi an toàn cho trẻ em; 100% cán bộ cấp tỉnh, cấp huyện và 80% cán bộ cấp xã, cộng tác viên, tình nguyện viên làm công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em được tập huấn về kỹ năng phòng, chống tai nạn, thương tích trẻ em; 100% nhân viên y tế thôn, bản, nhân viên y tế trường học biết các kỹ thuật sơ cứu, cấp cứu ban đầu cho trẻ em bị tai nạn, thương tích.