Chương Trình Đào Tạo Điều Dưỡng Ngoại 2 của Bộ Y Tế

Điều dưỡng ngoại 2 bộ y tế cung cấp thông tin chi tiết về quy trình, tiêu chuẩn và vai trò của điều dưỡng trong chăm sóc sức khỏe.

• Tác giả: PGS. Nguyễn Tấn Cường
• Người hướng dẫn: GS. Đỗ Đức Vân
• Trường học: Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Điều dưỡng
• Đề tài: Chương Trình Đào Tạo Điều Dưỡng Ngoại Bộ Y Tế
• Loại tài liệu: tài liệu dạy – học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. I. GIẢI PHẪU LỒNG NGỰC
• 1.1. Giải phẫu lồng ngực
• 1.1.1. Xương ức
• 1.1.2. Xương sườn
• 1.1.3. Sụn sườn
• 1.2. CHỨC NĂNG SINH LÝ HÔ HẤP
• 1.2.1. Tác dụng của cơ hô hấp
• 1.2.2. Động tác hít vào
• 1.2.3. Động tác thở ra
• 1.2.4. Áp suất âm trong màng phổi
• 1.2.5. Sự chuyên chở oxy và CO2
• 1.2.6. Bảng nhận định dấu hiệu thiếu oxy
• 1.3. CHỨC NĂNG SINH LÝ TIM MẠCH
• 1.3.1. Điều hoà hoạt động của tim
• 1.3.1.1. Hệ thần kinh thực vật
• 1.3.1.2. Cơ chế phản xạ
• 1.3.1.3. Ảnh hưởng của vỏ não
• 1.3.1.4. Ảnh hưởng của các hormone
• 1.3.1.5. Ảnh hưởng của khí hô hấp trong máu
• 1.3.1.6. Ảnh hưởng của nồng độ ion trong máu
• 1.4. CHỈ ĐỊNH CỦA PHẪU THUẬT LỒNG NGỰC
• 2. II. QUY TRÌNH CHĂM SÓC TRƯỚC MỔ
• 2.1. NHẬN ĐỊNH TÌNH TRẠNG NGƯỜI BỆNH
• 2.1.1. Hỏi
• 2.1.2. Khám
• 2.1.3. Đánh giá chức năng hô hấp tim mạch trước mổ
• 2.2. CHUẨN BỊ TRƯỚC MỔ
• 2.2.1. Thực hiện công tác tư tưởng cho người bệnh
• 2.2.2. Chuẩn bị người bệnh
• 2.2.3. Chuẩn bị người bệnh một ngày trước mổ
• 2.3. CHẨN ĐOÁN VÀ CAN THIỆP ĐIỀU DƯỠNG
• 2.3.1. Trao đổi khí giảm do tổn thương tim, phổi
• 2.3.2. Đường thở không thông do tắc nghẽn
• 2.3.3. Lo lắng về phương pháp mổ và tự chăm sóc sau mổ
• 2.4. LƯỢNG GIÁ
• 3. III. QUY TRÌNH CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH SAU MỔ HỆ HÔ HẤP
• 3.1. NHẬN ĐỊNH TÌNH TRẠNG NGƯỜI BỆNH
• 3.2. CHẨN ĐOÁN VÀ CAN THIỆP ĐIỀU DƯỠNG
• 3.2.1. Đường thở không thông liên quan đến không dám ho, sợ đau
• 3.2.2. Chuẩn bị người bệnh đặt nội khí quản
• 3.2.2.1. Trước đặt
• 3.2.2.2. Sau đặt

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chương Trình Đào Tạo Điều Dưỡng Ngoại Bộ Y Tế

Chương trình đào tạo điều dưỡng ngoại của Bộ Y tế được thiết kế nhằm nâng cao chất lượng nhân lực trong ngành y tế. Chương trình này không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn cập nhật các tiến bộ khoa học và kỹ thuật hiện đại. Mục tiêu chính là đào tạo ra những điều dưỡng viên có khả năng đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của cộng đồng.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của chương trình

Chương trình đào tạo tập trung vào việc trang bị kiến thức về giải phẫu, sinh lý và các kỹ thuật chăm sóc bệnh nhân. Nội dung được biên soạn dựa trên chương trình khung đã được phê duyệt, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển chương trình

Chương trình đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những năm đầu thành lập đến nay, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành y tế. Sự phát triển này phản ánh sự thay đổi trong quan điểm điều trị và chăm sóc bệnh nhân.

II. Những thách thức trong đào tạo điều dưỡng ngoại hiện nay

Ngành điều dưỡng đang đối mặt với nhiều thách thức, từ việc thiếu tài liệu giảng dạy đến sự phụ thuộc vào bác sĩ. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và khả năng thực hành của sinh viên. Cần có những giải pháp hiệu quả để khắc phục những vấn đề này.

2.1. Thiếu tài liệu và nguồn lực giảng dạy

Sự thiếu hụt tài liệu chuyên ngành, đặc biệt là trong lĩnh vực ngoại khoa, gây khó khăn cho việc giảng dạy và học tập. Cần có sự đầu tư vào việc biên soạn tài liệu phù hợp với chương trình đào tạo.

2.2. Sự phụ thuộc vào bác sĩ trong quá trình chăm sóc

Điều dưỡng viên thường phải làm theo chỉ định của bác sĩ mà không có sự tự chủ trong việc chăm sóc bệnh nhân. Điều này cần được thay đổi để nâng cao vai trò của điều dưỡng viên trong quá trình điều trị.

III. Phương pháp đào tạo hiệu quả cho điều dưỡng viên

Để nâng cao chất lượng đào tạo, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và thực tiễn. Việc kết hợp lý thuyết và thực hành sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết.

3.1. Kết hợp lý thuyết và thực hành trong giảng dạy

Việc áp dụng các tình huống thực tế trong giảng dạy giúp sinh viên có cái nhìn rõ hơn về công việc của điều dưỡng viên. Các buổi thực hành tại bệnh viện là rất cần thiết.

3.2. Đào tạo liên tục và cập nhật kiến thức

Đào tạo liên tục là một yêu cầu bắt buộc để điều dưỡng viên có thể cập nhật các kiến thức mới nhất trong lĩnh vực y tế. Các khóa học ngắn hạn và hội thảo chuyên đề sẽ giúp nâng cao trình độ chuyên môn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chương trình đào tạo điều dưỡng ngoại

Chương trình đào tạo không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có những ứng dụng thực tiễn rõ ràng trong công tác chăm sóc bệnh nhân. Những kiến thức và kỹ năng được trang bị sẽ giúp điều dưỡng viên thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.

4.1. Cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân

Việc áp dụng các kỹ thuật chăm sóc hiện đại giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Điều dưỡng viên có thể thực hiện các quy trình chăm sóc một cách hiệu quả hơn.

4.2. Đánh giá kết quả đào tạo qua thực tiễn

Đánh giá kết quả đào tạo thông qua sự hài lòng của bệnh nhân và hiệu quả điều trị là rất quan trọng. Điều này giúp cải thiện chương trình đào tạo và nâng cao chất lượng nhân lực.

V. Kết luận và tương lai của chương trình đào tạo điều dưỡng ngoại

Chương trình đào tạo điều dưỡng ngoại của Bộ Y tế đang trên đà phát triển và cần tiếp tục cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Tương lai của ngành điều dưỡng phụ thuộc vào sự đầu tư và đổi mới trong giáo dục.

5.1. Định hướng phát triển chương trình trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng để phát triển chương trình đào tạo, bao gồm việc cập nhật nội dung và phương pháp giảng dạy phù hợp với xu thế hiện đại.

5.2. Vai trò của công nghệ trong đào tạo điều dưỡng

Công nghệ thông tin sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo. Việc sử dụng các phần mềm mô phỏng và học trực tuyến sẽ giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Điều dưỡng Ngoại 2 là tài liệu dạy – học chính thức thuộc hệ thống giáo trình đào tạo nhân lực y tế, được biên soạn theo chương trình khung đào tạo Cử nhân Điều dưỡng do Bộ Giáo dục & Đào tạo và Bộ Y tế ban hành theo Quyết định số 12/2001/QĐ-BGD&ĐT ngày 26 tháng 04 năm 2001. Cuốn sách được Hội đồng chuyên môn thẩm định sách và tài liệu dạy – học chuyên ngành Cử nhân điều dưỡng của Bộ Y tế thẩm định năm 2007 và được ban hành nhằm chuẩn hóa chương trình giảng dạy chuyên ngành Điều dưỡng Ngoại khoa tại các cơ sở đào tạo y dược trên phạm vi toàn quốc.

Về mặt chuyên môn, giáo trình do tập thể giảng viên Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh biên soạn, với PGS. Nguyễn Tấn Cường (Phó Chủ nhiệm Bộ môn Ngoại) làm Chủ biên, cùng sự tham gia của ThS. Trần Thị Thuận và CN. Nguyễn Thị Ngọc Sương. Bản thảo cuốn sách đã trải qua quá trình đọc và phản biện chuyên môn của các chuyên gia đầu ngành gồm GS. Đỗ Đức Vân và PGS. Võ Tấn Sơn trước khi được Bộ Y tế chính thức phê duyệt.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc cung cấp cho sinh viên kiến thức bệnh học ngoại khoa cơ bản, hệ thống hóa sinh lý bệnh, các phương pháp chẩn đoán – điều trị ngoại khoa hiện hành, và xây dựng quy trình chăm sóc điều dưỡng chuyên biệt cho từng mặt bệnh. Sách gồm 7 chương với 51 bài giảng, bao phủ các chuyên khoa ngoại cơ bản, tiêu hóa, tiết niệu, tuần hoàn, thần kinh, chỉnh hình và kỹ thuật chăm sóc ngoại khoa. Điểm đặc thù trong cách tiếp cận của giáo trình là đặt trọng tâm vào quy trình điều dưỡng (nhận định, chẩn đoán điều dưỡng, can thiệp điều dưỡng, giáo dục sức khỏe và lượng giá), kết hợp bảng kiểm kỹ thuật cụ thể và hệ thống câu hỏi lượng giá sau mỗi bài giảng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân bổ dung lượng qua 7 chương lớn và 51 bài giảng chuyên đề, phản ánh các lĩnh vực phẫu thuật lâm sàng:

• Chăm sóc ngoại khoa cơ bản và Kỹ thuật chăm sóc ngoại khoa: Trình bày các nguyên tắc vô khuẩn, chuẩn bị người bệnh tiền phẫu, theo dõi hồi tỉnh, chăm sóc vết mổ, quy trình đặt và rút các loại ống dẫn lưu, kỹ thuật thay băng và xử trí biến chứng sau phẫu thuật.
• Chăm sóc người bệnh ngoại lồng ngực và mạch máu: Tóm lược giải phẫu khung sườn (12 đốt sống ngực, xương ức, 12 đôi xương sườn) và sinh lý hô hấp. Phân tích sinh lý bệnh áp suất âm khoang màng phổi (từ $-6\text{ mmHg}$ lúc hít vào bình thường đến $-30\text{ mmHg}$ khi hít vào hết sức). Phân loại chấn thương ngực kín, chấn động dội (contrecoup trauma), vết thương thấu ngực, tràn khí và tràn máu màng phổi theo mức độ mất máu ($<250\text{ ml}$, $250\text{ - }750\text{ ml}$ và $750\text{ - }1500\text{ ml}$), mảng sườn di động gây hô hấp đảo ngược.
• Chăm sóc người bệnh phẫu thuật tuyến nội tiết (Bướu giáp): Phân loại giải phẫu và độ lớn bướu giáp (từ độ 1 đến độ 4), xét nghiệm chuyển hóa cơ bản, định lượng $T_3$, $T_4$, đo hấp thu Iode phóng xạ. Quy trình chăm sóc theo dõi biến chứng sau cắt tuyến giáp như chảy máu vết mổ vùng cổ, khó thở do chèn ép thanh quản, tổn thương dây thần kinh quặt ngược gây mất tiếng, cơn hạ calci máu cấp (nhận định qua nghiệm pháp Chvostek và Trousseau) và cơn bão giáp.
• Chăm sóc người bệnh ngoại Tiết niệu: Phân tích triệu chứng lâm sàng như cơn đau bão thận, nước tiểu mủ, dưỡng trấp, nghiệm pháp 3 ly phân định vị trí xuất huyết đường tiểu. Nhận định sinh hóa – lý học nước tiểu (thể tích bình thường $1\text{ - }1{,}5\text{ l/24h}$, đa niệu $>3\text{ l}$, thiểu niệu $<800\text{ ml}$, vô niệu $<200\text{ ml}$; pH $5{,}5\text{ - }6{,}5$; ngưỡng cấy vi khuẩn niệu $\ge 10^5\text{ CFU/ml}$). Các kỹ thuật hình ảnh gồm X-quang bụng không sửa soạn (KUB), chụp niệu đồ tĩnh mạch (UIV/IVP), chụp niệu đạo – bàng quang ngược dòng (UCR), chụp niệu quản – bể thận ngược dòng (UPR), siêu âm, CT-Scan và MRI.
• Chăm sóc người bệnh sỏi niệu: Cơ chế sinh hóa hình thành sỏi calci, sỏi oxalate, sỏi phosphate (trong môi trường kiềm $\text{pH} > 6{,}8\text{ - }7$), sỏi urat ($\text{pH} < 6$); vị trí sỏi đài thận, bể thận, sỏi san hô, niệu quản, bàng quang và niệu đạo; quy trình chăm sóc trước và sau các can thiệp ngoại khoa từ mổ hở đến nội soi lấy sỏi, tán sỏi qua da và tán sỏi ngoài cơ thể.
• Chăm sóc người bệnh ngoại Tiêu hóa, Thần kinh, Chỉnh hình: Quy trình nhận định và can thiệp điều dưỡng cho người bệnh phẫu thuật ổ bụng, chấn thương sọ não, chấn thương cột sống và gãy xương chi.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng khối kiến thức dựa trên sự gắn kết giữa ba khối lý thuyết:

1. Cơ sở giải phẫu – sinh lý học định hướng ngoại khoa: Tái hiện ngắn gọn cấu trúc giải phẫu học và sinh lý cơ quan trước mỗi bài bệnh học (ví dụ: chức năng vận động cơ hoành qua dây thần kinh $C_3\text{ - }C_5$, ái lực Hemoglobin với oxy phụ thuộc nồng độ $2,3\text{-DPG}$, pH và nhiệt độ; các chất chỉ điểm sinh học như PSA $< 4\text{ ng/ml}$, Ure $20\text{ - }40\text{ mg/dl}$, Creatinine $0{,}8\text{ - }1{,}5\text{ mg/dl}$).
2. Sinh lý bệnh và cơ chế can thiệp ngoại khoa: Giải thích bản chất các hiện tượng mất bù tuần hoàn, suy giảm thông khí, đáp ứng stress phẫu thuật, rối loạn cân bằng nước – điện giải (như hạ Kali máu, hạ Calci máu) và nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu do bất động.
3. Khung lý thuyết Quy trình Điều dưỡng chuẩn hóa: Vận dụng 5 bước của quy trình điều dưỡng chuyên biệt cho người bệnh ngoại khoa, gồm: Nhận định tình trạng lâm sàng/cận lâm sàng $\rightarrow$ Xác định chẩn đoán điều dưỡng $\rightarrow$ Lập kế hoạch và thực hiện can thiệp $\rightarrow$ Giáo dục sức khỏe $\rightarrow$ Lượng giá kết quả chăm sóc.

Kỹ năng phát triển

Nội dung bài giảng hướng tới việc hình thành ba nhóm năng lực thực hành cho cử nhân điều dưỡng:

• Năng lực kỹ thuật thủ thuật ngoại khoa: Thực hiện thành thạo và tuân thủ nguyên tắc vô khuẩn khi phụ giúp đặt ống dẫn lưu màng phổi, vận hành hệ thống bình dẫn lưu một chiều (duy trì cột nước ngập $3\text{ cm}$, đặt bình thấp hơn chân dẫn lưu $60\text{ cm}$), thực hiện kỹ thuật rút ống dẫn lưu màng phổi phối hợp nghiệm pháp Valsalva, chăm sóc ống thông nội khí quản, ống thông tiểu và sonde bàng quang.
• Năng lực nhận định và phân tích lâm sàng: Đánh giá tri giác theo thang điểm Glasgow; phân tích chỉ số khí máu động mạch ($PaO_2$, $PaCO_2$), điện tâm đồ (ECG), ion đồ; theo dõi lượng nước xuất nhập từng giờ; phát hiện sớm các dấu hiệu sinh tồn bất thường, dấu hiệu thiếu oxy mô, mất máu cấp ($>100\text{ ml/giờ}$ qua ống dẫn lưu) hoặc chèn ép khí quản cấp tính.
• Năng lực can thiệp điều dưỡng độc lập và phục hồi chức năng: Hướng dẫn người bệnh tập thở sâu, thở cơ hoành, ho có hiệu lực kết hợp ôm gối nâng đỡ thành ngực; áp dụng liệu pháp tư thế (tư thế Fowler, nằm nghiêng về bên tổn thương); hướng dẫn vận động chi sớm và sử dụng tất áp lực phòng ngừa thuyên tắc mạch sau mổ.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm cấu trúc hóa theo tình huống lâm sàng ngoại khoa. Mỗi bài học được thiết kế theo một trình tự logic cố định:

$$\text{Tóm lược giải phẫu - sinh lý} \longrightarrow \text{Bệnh học & chỉ định ngoại khoa} \longrightarrow \text{Quy trình chăm sóc trước mổ} \longrightarrow \text{Quy trình chăm sóc sau mổ} \longrightarrow \text{Biến chứng & Giáo dục sức khỏe}$$

Cách tổ chức này giúp người học gắn kết nguyên nhân tổn thương thực thể với các biểu hiện lâm sàng, từ đó xác định chính xác ưu tiên chăm sóc thay vì chỉ thực hiện y lệnh một cách thụ động.

Sơ đồ, hình vẽ và mô tả kỹ thuật

Các bài học tích hợp hệ thống minh họa trực quan gồm sơ đồ giải phẫu, hình ảnh tư thế người bệnh (như nghiệm pháp kiểm tra dấu hiệu co cứng cơ Chvostek và Trousseau trong hạ calci máu, tư thế dẫn lưu lồng ngực, cách thở qua dụng cụ tập thở phế dung). Đối với chương kỹ thuật chăm sóc ngoại khoa, từng bài giảng đều mô tả chi tiết 4 thành tố cốt lõi:

1. Mục đích kỹ thuật.
2. Chỉ định và chống chỉ định.
3. Chuẩn bị dụng cụ và người bệnh.
4. Quy trình thao tác kỹ thuật và các tai biến có thể xảy ra.

Hệ thống câu hỏi lượng giá và tự học

Sau mỗi bài giảng, giáo trình cung cấp bảng câu hỏi lượng giá dưới hình thức Đúng/Sai và câu hỏi trắc nghiệm kiểm tra kiến thức trọng tâm. Các câu hỏi được thiết kế gắn liền với các mốc thông số lâm sàng và nguyên tắc an toàn người bệnh (ví dụ: yêu cầu người bệnh ngưng hút thuốc lá 1 tuần trước mổ ngực; chỉ định không băng cố định lồng ngực trong gãy xương sườn đơn thuần tránh xẹp phổi; ngưỡng chống chỉ định chụp UIV khi Ure máu $> 0{,}8\text{ g/l}$ hoặc $\text{BUN} > 40\text{ mg/dl}$). Hệ thống câu hỏi này đóng vai trò làm bảng kiểm tự đánh giá, định hướng cho sinh viên tự học và củng cố kiến thức trước các kỳ thi lý thuyết và thực hành lâm sàng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tích hợp tiến bộ kỹ thuật ngoại khoa hiện đại

Điều dưỡng Ngoại 2 cập nhật nhiều kỹ thuật ngoại khoa hiện đại đang được áp dụng tại các bệnh viện tuyến đầu ở Việt Nam tại thời điểm biên soạn:

• Đưa vào chương trình các phương pháp can thiệp ít xâm lấn như phẫu thuật nội soi lấy sỏi tiết niệu qua vết mổ $1\text{ cm}$, tán sỏi ngoài cơ thể, tán sỏi qua da, phẫu thuật nội soi lồng ngực.
• Cập nhật các phương pháp chẩn đoán hình ảnh tiên tiến: bên cạnh X-quang quy ước, sách phân tích vai trò của CT-Scanner và Cộng hưởng từ (MRI) trong bệnh lý thận – tiết niệu, chỉ rõ ưu thế của MRI đối với người bệnh có tiền sử dị ứng thuốc cản quang chứa Iode.

Chuẩn hóa quy trình chăm sóc theo chuẩn quốc tế

Nội dung chăm sóc được biên soạn trên cơ sở tham khảo các tài liệu chuyên ngành điều dưỡng ngoại khoa chuẩn quốc tế như Medical Surgical Nursing Foundations for Clinical Practice (Monahan & Neighbors), Medical Surgical Nursing (Lewis, Collier, Heitkemper / Mosby), và Mosby’s Manual of Clinical Nursing. Việc tiếp thu khung lý thuyết này giúp chuyển dịch mô hình đào tạo điều dưỡng tại Việt Nam từ vai trò hỗ trợ đơn thuần sang thực hành quy trình điều dưỡng độc lập, khoa học và có bằng chứng chuyên môn.

Gắn kết chặt chẽ với thực tiễn lâm sàng Việt Nam

Giáo trình điều chỉnh các nội dung can thiệp phù hợp với nguồn lực và đặc điểm dịch tễ thực tế tại các bệnh viện Việt Nam. Sách nhấn mạnh các hướng dẫn cụ thể về:

• Theo dõi vết mổ hở và xử trí khi thiếu trang thiết bị chuyên dụng (như chỉ định chọc hút máu khoang màng phổi khi cơ sở thiếu hệ thống máy hút áp lực).
• Giáo dục người bệnh điều chỉnh lối sống, chế độ ăn uống phù hợp với nguồn thực phẩm địa phương (như giảm thực phẩm chứa oxalate, purine để phòng ngừa sỏi tái phát).
• Phòng ngừa biến chứng hạ huyết áp tư thế khi người bệnh ngồi dậy và tập đi lại sau phẫu thuật lớn.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học chuyên ngành Điều dưỡng: Là tài liệu học tập bắt buộc cho sinh viên Cử nhân Điều dưỡng (năm thứ 3 và năm thứ 4) trong học phần Điều dưỡng Ngoại khoa. Sinh viên sử dụng giáo trình để học lý thuyết trên giảng đường và làm tài liệu chuẩn bị cho các đợt thực tập lâm sàng tại các khoa Ngoại tổng quát, Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Ngoại Niệu, Hồi sức Ngoại.
• Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở y học bao gồm: Giải phẫu học, Sinh lý học, Hóa sinh, Dược lý học, Điều dưỡng cơ bản và Điều dưỡng Ngoại 1 trước khi tiếp cận các bài giảng chuyên khoa trong giáo trình này.
• Giảng viên y khoa và điều dưỡng: Dùng làm khung chương trình chuẩn để soạn giáo án lý thuyết, xây dựng bảng kiểm kỹ năng thực hành lâm sàng và thiết kế ngân hàng câu hỏi thi kết thúc học phần.
• Điều dưỡng viên lâm sàng: Là tài liệu tham khảo chuyên môn phục vụ công tác tra cứu quy trình kỹ thuật, chuẩn bị người bệnh trước mổ và theo dõi chăm sóc sau mổ tại các cơ sở khám chữa bệnh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuyên biệt cho hệ đào tạo Cử nhân Điều dưỡng tại các trường đại học y dược. Ngoài ra, sách phù hợp làm tài liệu tham khảo cho học viên sau đại học chuyên ngành điều dưỡng và điều dưỡng viên đang công tác tại các khoa ngoại tổng hợp và chuyên khoa sâu.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững giải phẫu định khu, sinh lý học các hệ cơ quan (hô hấp, tim mạch, tiết niệu, nội tiết), nguyên lý dược lý học của các nhóm thuốc dùng trong ngoại khoa (thuốc giảm đau, kháng sinh, thuốc tim mạch, dịch truyền) và các kỹ thuật điều dưỡng cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các sách bệnh học ngoại thông thường là gì?

Sách bệnh học ngoại khoa thường tập trung vào chẩn đoán xác định, cơ chế bệnh sinh chi tiết và các thì phẫu thuật của bác sĩ. Ngược lại, Điều dưỡng Ngoại 2 đặt trọng tâm vào quy trình nhận định dấu hiệu lâm sàng, xác định nhu cầu chăm sóc của người bệnh, kỹ thuật theo dõi các hệ thống dẫn lưu, xử trí biến chứng hậu phẫu và giáo dục sức khỏe phục hồi.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên đọc phần tóm lược giải phẫu – sinh lý để hiểu nguyên nhân, tiếp đó nghiên cứu quy trình chăm sóc trước và sau mổ. Cuối mỗi bài học, cần tự trả lời bảng câu hỏi lượng giá Đúng/Sai và đối chiếu lại với các mốc thông số cận lâm sàng (như trị số khí máu, sinh hóa, thể tích dẫn lưu) được nêu trong văn bản.

5. Có những tài liệu tham khảo chính nào được trích dẫn trong sách?

Giáo trình sử dụng các nguồn trích dẫn từ tài liệu bệnh học trong nước của Đại học Y Dược TP.HCM (như tài liệu của GS. Nguyễn Quang Quyền, PGS. Trần Văn Sáng, GS. Nguyễn Khánh Dư) và các bộ sách giáo khoa điều dưỡng ngoại khoa quốc tế của Nhà xuất bản Mosby và W.B. Saunders.

---

Kết luận

Giáo trình Điều dưỡng Ngoại 2 do Bộ Y tế ban hành là tài liệu học thuật đạt chuẩn chuyên môn, cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về bệnh học và quy trình chăm sóc người bệnh ngoại khoa. Cuốn sách định hình năng lực thực hành lâm sàng cho Cử nhân Điều dưỡng thông qua việc chuẩn hóa các bước nhận định, can thiệp điều dưỡng và lượng giá kết quả chăm sóc. Để tiếp thu trọn vẹn giá trị của giáo trình, người học được khuyến nghị kết hợp chặt chẽ việc học lý thuyết với thực hành bảng kiểm kỹ năng tại bệnh viện, đồng thời tra cứu mở rộng các tài liệu chuyên khảo về điều dưỡng ngoại khoa lồng ngực, tim mạch và tiết niệu được trích dẫn ở cuối mỗi bài giảng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ Y TẾ Page 1 of 218 file://C:\Windows\Temp\vxeocsbusq\content.htm 30/09/2009 BỘ Y TẾ Page 2 of 218 LỜI GIỚI THIỆU file://C:\Windows\Temp\vxeocsbusq\content.htm 30/09/2009 BỘ Y TẾ Page 3 of 218 Thực hiện một số ñiều của Luật Giáo dục, Bộ Giáo dục & ðào tạo và Bộ Y tế ñã ban hành chương trình khung ñào tạo Cử nhân ñiều dưỡng. Bộ Y tế tổ chức biên soạn tài liệu dạy – học các môn cơ sở và chuyên môn theo chương trình trên nhằm từng bước xây dựng bộ sách ñạt chuẩn chuyên môn trong công tác ñào tạo nhân lực y tế. Sách ðIỀU DƯỠNG NGOẠI 2 ñược biên soạn dựa vào chương trình giáo dục của Trường ðại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh trên cơ sở chương trình khung ñã ñược phê duyệt. Sách ñược PGS.

Nguyễn Tấn Cường (Chủ biên), ThS. Trần Thị Thuận, CN. Nguyễn Thị Ngọc Sương biên soạn theo phương châm: kiến thức cơ bản, hệ thống; nội dung chính xác, khoa học; cập nhật các tiến bộ khoa học, kỹ thuật hiện ñại và thực tiễn Việt Nam. Sách ðIỀU DƯỠNG NGOẠI 2 ñã ñược Hội ñồng chuyên môn thẩm ñịnh sách và tài liệu dạy – học chuyên ngành Cử nhân ñiều dưỡng của Bộ Y tế thẩm ñịnh năm 2007.

Bộ Y tế quyết ñịnh ban hành tài liệu dạy – học ñạt chuẩn chuyên môn của ngành trong giai ñoạn hiện nay. Trong thời gian từ 3 ñến 5 năm, sách phải ñược chỉnh lý, bổ sung và cập nhật. Bộ Y tế chân thành cảm ơn các tác giả và Hội ñồng chuyên môn thẩm ñịnh ñã giúp hoàn thành cuốn sách; cảm ơn GS. ðỗ ðức Vân, PGS.

Võ Tấn Sơn ñã ñọc và phản biện ñể cuốn sách sớm hoàn thành, kịp thời phục vụ cho công tác ñào tạo nhân lực y tế. Lần ñầu xuất bản, chúng tôi mong nhận ñược ý kiến ñóng góp của ñồng nghiệp, các bạn sinh viên và các ñộc giả ñể lần xuất bản sau cuốn sách ñược hoàn thiện hơn. VỤ KHOA HỌC VÀ ðÀO TẠO – BỘ Y TẾ LỜI NÓI ðẦU Y học là một lĩnh vực không ngừng biến ñổi, trong ñó ngoại khoa cũng không phải là một ngoại lệ. Trong gần hai thập niên vừa qua, thế giới ñã chứng kiến sự biến ñổi sâu sắc trong lĩnh vực chẩn ñoán và ñiều trị bệnh tật.

Sự biến ñổi này ñã kéo theo một loạt ñiều chỉnh về quan ñiểm ñiều trị và chăm sóc, trong ñó có thay ñổi về lĩnh vực ñào tạo y khoa. ðiều dưỡng là một thành phần quan trọng trong nhóm phẫu thuật, tham gia vào quá trình tiếp nhận, ñiều trị, chăm sóc và theo dõi người bệnh, do ñó việc cập nhật kiến thức cũng là một ñòi hỏi cấp thiết. Ở nước ta, ñiều dưỡng vẫn ñược xem là một ngành phụ thuộc vào ngành bác sĩ, có rất ít sách chuyên ngành, nhất là sách về chuyên ngành ngoại khoa. Ngày nay, số lượng cử nhân ñiều dưỡng ñược ñào tạo ngày càng nhiều, ñòi hỏi phải có một tài liệu giảng dạy tương xứng ñể nâng cao chất lượng ñào tạo.

Vì vậy, chúng tôi viết cuốn sách ðiều dưỡng ngoại này ñể ñáp ứng nhu cầu giảng dạy Cử nhân ðiều dưỡng. Cuốn sách này ñược hình thành dựa theo chương trình ðiều dưỡng Ngoại của Bộ Y tế, theo Quyết ñịnh số 12/2001/Qð–BGD&ðT ngày 26–04–2001. Sách ñược viết trên cơ sở kinh nghiệm giảng dạy lâm sàng và cập nhật dần qua tham khảo các tài liệu trong nước, các sách giáo khoa nước ngoài dành cho ñiều dưỡng ngoại khoa. Sách ñược trình bày theo từng lĩnh vực chuyên khoa, mỗi bài giảng có tóm lược về giải phẫu, file://C:\Windows\Temp\vxeocsbusq\content.htm 30/09/2009 BỘ Y TẾ Page 4 of 218 sinh lý, có sơ ñồ, hình vẽ hoặc hình ảnh minh hoạ giúp học viên dễ nắm bắt các kiến thức cần thiết.