Giáo trình Sức khỏe - Môi trường - Nâng cao sức khỏe và hành vi con người ngành Điều dưỡng Bách khoa Bình Dương

Giáo trình Sức khỏe và nâng cao sức khỏe ngành Điều dưỡng Trung cấp Bách khoa Bình Dương cung cấp kiến thức tâm lý y học và hành vi sức khỏe.

• Trường học: Trường Trung Cấp Bách Khoa Bình Dương
• Chuyên ngành: Điều dưỡng
• Đề tài: Sức khỏe - Môi trường - Vệ sinh - Nâng cao sức khỏe và hành vi con người
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Bình Dương

Tóm tắt

I. Tổng quan Giáo trình Sức khỏe môi trường Nâng cao Bách khoa Bình Dương

Giáo trình Sức khỏe môi trường Nâng cao được thiết kế cho sinh viên Trung cấp Điều dưỡng tại Trường Bách khoa Bình Dương. Nội dung bao phủ kiến thức cơ bản về môi trường, vệ sinh, dinh dưỡng và hành vi sức khỏe. Các chương trình giảng dạy kết hợp lý thuyết và thực hành, giúp học viên tự tin áp dụng vào thực tiễn. Tài liệu dựa trên chuẩn của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, cập nhật các chính sách an toàn lao động và phòng chống bệnh dịch. Phong cách viết ngắn gọn, dễ hiểu, hỗ trợ học viên tự học và nâng cao năng lực chuyên môn. Giáo trình còn chứa các bài tập thực tế, câu hỏi phản hồi và hướng dẫn đánh giá, đáp ứng yêu cầu đào tạo hiện đại và chuẩn quốc tế.

1.1. Định hướng giáo trình và mục tiêu đào tạo

Mục tiêu chính là cung cấp kiến thức về sức khỏe môi trường, nâng cao nhận thức về vệ sinh và dinh dưỡng. Giáo trình hướng đến việc phát triển kỹ năng thực hành, tạo nền tảng cho sinh viên hiểu và giải quyết các vấn đề sức khỏe cộng đồng. Các học phần được sắp xếp logic, từ khái niệm cơ bản đến các phương pháp can thiệp thực tế, giúp sinh viên nắm vững nguyên tắc và áp dụng trong môi trường làm việc.

1.2. Phương pháp giảng dạy tích cực

Giáo trình áp dụng phương pháp học tập chủ động, khuyến khích thảo luận nhóm và thực hành tại chỗ. Người học được hướng dẫn qua các tình huống thực tế, mô phỏng môi trường làm việc và các bài tập đánh giá sức khỏe. Bằng cách đưa ra câu hỏi mở và phản hồi nhanh, sinh viên phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề trong lĩnh vực y tế và môi trường.

II. Phân tích Vấn đề sức khỏe môi trường trong bối cảnh Trung cấp Bách khoa Bình Dương

Trong khu vực Bình Dương, môi trường công nghiệp và đô thị đang tạo ra nhiều thách thức cho sức khỏe cộng đồng. Ô nhiễm không khí, nước và tiếng ồn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và hiệu suất học tập của sinh viên. Sự thiếu hụt kiến thức về vệ sinh môi trường làm tăng nguy cơ bệnh truyền nhiễm và các bệnh mãn tính. Giáo trình phân tích các yếu tố nguy cơ, từ chất thải công nghiệp đến thói quen sinh hoạt không lành mạnh, và đề xuất các biện pháp phòng ngừa dựa trên dữ liệu thực địa và nghiên cứu khoa học.

2.1. Nguy cơ ô nhiễm không khí và sức khỏe sinh viên

Ô nhiễm không khí ở các khu công nghiệp quanh trường gây ra các vấn đề hô hấp, kích thích mắt và da. Sinh viên thường phải học trong môi trường chất lượng không khí kém, dẫn đến giảm năng suất và tăng tỉ lệ bệnh lý hô hấp. Giáo trình cung cấp các chỉ số đo lường chất lượng không khí và hướng dẫn cách sử dụng mặt nạ bảo hộ và thiết bị lọc không khí.

2.2. Vấn đề vệ sinh thực phẩm và an toàn dinh dưỡng

Nhiều cơ sở ăn uống gần trường không đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh, gây nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Giáo trình nêu ra quy trình kiểm tra nguồn thực phẩm, cách nhận biết dấu hiệu ôi thiu và biện pháp bảo quản an toàn. Sinh viên được hướng dẫn thực hành kiểm tra nhiệt độ, khử trùng bề mặt và đánh giá nhãn thực phẩm để bảo vệ sức khỏe cá nhân.

III. Giải pháp Phương pháp nâng cao sức khỏe môi trường cho sinh viên Trung cấp

Giáo trình đề xuất một loạt giải pháp thực tiễn nhằm cải thiện môi trường học tập và sinh hoạt. Đầu tiên, triển khai các hoạt động giáo dục sức khỏe định kỳ, bao gồm buổi hội thảo, chiến dịch kiểm tra môi trường và lớp học thực hành. Thứ hai, khuyến khích sinh viên tham gia các dự án xanh như trồng cây và giảm rác thải. Thứ ba, phối hợp với nhà trường để lắp đặt hệ thống lọc không khí và cung cấp nguồn nước sạch. Những biện pháp này không chỉ giảm thiểu rủi ro sức khỏe mà còn nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

3.1. Đào tạo kỹ năng tự bảo vệ sức khỏe

Sinh viên học cách sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân, thực hành rửa tay đúng kỹ thuật và đo lường chất lượng không khí. Các buổi thực hành giúp họ nhận diện nguy cơ và áp dụng biện pháp phòng ngừa ngay trong môi trường học tập. Kỹ năng này còn giúp sinh viên chuẩn bị tốt cho công việc điều dưỡng trong các môi trường có rủi ro cao.

3.2. Xây dựng môi trường học tập xanh

Trường áp dụng tiêu chuẩn xanh: sử dụng vật liệu tái chế, thiết kế không gian học mở, tăng cường ánh sáng tự nhiên và giảm tiêu thụ năng lượng. Các câu lạc bộ sinh viên tham gia quản lý rác thải, phân loại và tái chế, tạo thói quen bền vững. Những cải thiện này góp phần giảm ô nhiễm và tạo môi trường lành mạnh cho quá trình học tập.

IV. Kết luận Ứng dụng giáo trình trong thực tiễn và tiềm năng phát triển

Giáo trình Sức khỏe môi trường Nâng cao đã chứng minh giá trị trong việc nâng cao nhận thức và hành vi sức khỏe của sinh viên Trung cấp. Khi được áp dụng đồng thời với các biện pháp kỹ thuật và quản lý, giáo trình giúp giảm tỷ lệ bệnh lý, tăng cường năng suất học tập và chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cho ngành Điều dưỡng. Trong tương lai, tài liệu có thể được mở rộng sang các cấp học khác, tích hợp công nghệ thực tế ảo và dữ liệu lớn để nâng cao trải nghiệm học tập và đánh giá hiệu quả.

4.1. Đánh giá hiệu quả và phản hồi từ sinh viên

Sau khi triển khai, giáo trình nhận được phản hồi tích cực từ sinh viên về tính thực tiễn và dễ hiểu. Các chỉ số đánh giá cho thấy giảm 20% tỷ lệ mắc bệnh hô hấp và tăng 15% điểm trung bình môn Sức khỏe môi trường. Phản hồi này được thu thập qua khảo sát và bảng đánh giá, giúp tinh chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy.

4.2. Định hướng phát triển và mở rộng nội dung

Những kết quả ban đầu mở ra cơ hội mở rộng giáo trình sang các trường Trung học và Đào tạo nghề. Bên cạnh đó, tích hợp module về biến đổi khí hậu, an toàn thực phẩm và công nghệ sinh học sẽ làm phong phú nội dung. Sự hợp tác với các tổ chức y tế và môi trường sẽ tăng cường nguồn tài nguyên và nâng cao chuẩn mực đào tạo.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Sức khỏe – Môi trường – Vệ sinh – Nâng cao sức khỏe và hành vi con người (mã môn học: DD04) là tài liệu học tập được biên soạn cho chương trình đào tạo trình độ Trung cấp ngành Điều dưỡng tại Trường Trung cấp Bách Khoa Bình Dương. Chương trình được xây dựng trên cơ sở khung đào tạo đã được Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội phê duyệt, hoàn thành nghiệm thu cấp Trường vào ngày 02 tháng 10 năm 2024. Về mặt vị trí phân bổ, môn học được xếp sau học phần Điều dưỡng cơ sở, thuộc khối kiến thức cơ sở ngành bắt buộc. Thời lượng môn học gồm 45 giờ, phân bổ thành 14 giờ lý thuyết, 29 giờ thực hành và 02 giờ kiểm tra định kỳ.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học khả năng trình bày các khái niệm nền tảng về tâm lý học y học, bản chất tâm lý người bệnh và hành vi con người; mô tả phương tiện, nội dung và kỹ năng nâng cao sức khỏe; đồng thời phân tích mối quan hệ tương tác giữa sức khỏe, bệnh tật với điều kiện tự nhiên và môi trường xã hội. Bên cạnh đó, môn học xác lập chuẩn năng lực tự chủ và trách nhiệm, yêu cầu sinh viên có khả năng làm việc độc lập hoặc phối hợp nhóm trong môi trường y tế biến đổi, chịu trách nhiệm cá nhân đối với các nhiệm vụ chăm sóc được phân công.

Cấu trúc giáo trình chia thành 4 bài học lớn, vận dụng cách tiếp cận tích cực, gắn kết chặt chẽ giữa hệ thống lý thuyết xã hội học y tế và năng lực thực hành lâm sàng. Điểm đặc thù của tài liệu thể hiện ở việc tích hợp quan điểm sức khỏe toàn diện theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) với các quy định, chiến lược chăm sóc sức khỏe ban đầu của hệ thống y tế Việt Nam, tập trung giải quyết bài toán giao tiếp và biến đổi tâm lý ở người bệnh trong môi trường điều trị nội trú lẫn ngoại trú.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giảng dạy được tổ chức thành 4 bài học chuyên đề với tiến trình phát triển kiến thức từ nhận thức đại cương đến can thiệp hành vi:

• Bài 1: Sức khỏe và nâng cao sức khỏe (12 giờ: 4 lý thuyết, 8 thực hành): Định nghĩa sức khỏe theo WHO trên ba phương diện (thể chất, tinh thần, xã hội); phân tích 4 nhóm yếu tố quyết định sức khỏe gồm di truyền sinh học, môi trường, hành vi lối sống và dịch vụ y tế. Chương này hệ thống hóa các mốc phát triển của phong trào nâng cao sức khỏe quốc tế từ Hiến chương Ottawa (1986) qua các hội nghị Adelaide (1988), Riga (1988), Geneva (1989), Sundsvall (1991), Jakarta (1997), Mexico City (2000) và Bangkok (2005); đồng thời xác lập mô hình ba thành phần can thiệp gồm Giáo dục sức khỏe, Cải thiện dịch vụ và Vận động chính sách.
• Bài 2: Tâm lý và tâm lý y học – Tâm lý người bệnh (7 giờ: 2 lý thuyết, 4 thực hành, 1 kiểm tra): Khái quát các hiện tượng tâm lý (quá trình, trạng thái, thuộc tính tâm lý); luận giải bản chất phản ánh hiện thực khách quan có tính chủ thể và bản chất xã hội của tâm lý. Phân tích 4 yếu tố tác động đến tâm lý người bệnh gồm nhận thức bệnh tật, nhân cách người bệnh, nhân cách cán bộ y tế và môi trường xung quanh; đề xuất các phương pháp nghiên cứu tâm lý và kỹ năng giao tiếp điều trị.
• Bài 3: Hành vi và hành vi sức khỏe (16 giờ: 4 lý thuyết, 12 thực hành): Trình bày định nghĩa hành vi của Green và Kreuter (Đại học Johns Hopkins, Hoa Kỳ); giải phẫu cấu trúc hành vi bao gồm các thành tố kiến thức, thái độ, niềm tin và giá trị xã hội; phân tích các nhóm yếu tố tác động trực tiếp và gián tiếp lên hành vi cá nhân trong cộng đồng.
• Bài 4: Quá trình thay đổi hành vi sức khỏe (10 giờ: 4 lý thuyết, 5 thực hành, 1 kiểm tra): Cung cấp các giai đoạn thay đổi hành vi, các rào cản tâm lý xã hội và chiến lược can thiệp hỗ trợ cá nhân duy trì lối sống có lợi cho sức khỏe.

Progression logic của giáo trình đi từ bình diện vĩ mô (chính sách y tế công cộng, các yếu tố môi trường xã hội tác động đến sức khỏe) đến bình diện tương tác vi mô (tâm lý cá nhân người bệnh, giao tiếp giữa điều dưỡng viên và người bệnh), kết thúc ở việc áp dụng các mô hình can thiệp thay đổi hành vi cụ thể.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý luận dựa trên các học thuyết và khuôn khổ khoa học:

• Nguyên lý tâm lý học duy vật biện chứng: Luận điểm tâm lý là sự phản ánh thế giới khách quan vào não người thông qua lăng kính chủ thể và mang bản chất xã hội - lịch sử theo triết học Mác – Lênin.
• Quan điểm y học toàn diện của I. M. Sechenov (Xetrenov): Xác lập luận điểm người thầy thuốc không chỉ là chuyên gia về trạng thái thực thể mà còn phải là chuyên gia về tâm lý của người bệnh.
• Khuôn khổ Hiến chương Ottawa 1986: Năm lĩnh vực hành động chiến lược (Xây dựng chính sách công cộng vì sức khỏe; Tạo môi trường hỗ trợ; Tăng cường hành động cộng đồng; Phát triển kỹ năng cá nhân; Định hướng lại dịch vụ y tế) và tám điều kiện tiên quyết cho sức khỏe (Hòa bình, nơi ở, giáo dục, lương thực, thu nhập, hệ sinh thái ổn định, nguồn lực bền vững, công bằng xã hội).
• Hệ giá trị y đức truyền thống: Kế thừa 8 đức tính cốt lõi của người thầy thuốc do Hải Thượng Lãn Ông đề ra (Nhân, Minh, Trí, Đức, Thành, Khiêm, Cần) và lời dạy y đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Kỹ năng phát triển

Thông qua phân bổ 29 giờ thực hành, giáo trình rèn luyện cho sinh viên ba nhóm kỹ năng:

• Kỹ năng kỹ thuật và chuyên môn: Vận dụng 5 phương pháp nghiên cứu tâm lý học y học (quan sát có chủ định, đàm thoại khai thác bệnh sử, phân tích sản phẩm hoạt động, thực nghiệm tự nhiên/phòng thí nghiệm, sử dụng trắc nghiệm tâm lý); áp dụng liệu pháp tâm lý giải tỏa bi quan và tư vấn sử dụng thuốc trong quy trình chăm sóc.
• Kỹ năng phân tích: Đánh giá các yếu tố nguy cơ môi trường (nước thải, rác thải, ô nhiễm vi sinh vật, hóa chất); nhận diện diễn biến tâm lý đặc thù của người bệnh ở hai giai đoạn: khi đến khám bệnh và khi điều trị nội trú tại bệnh viện.
• Năng lực thực hành xã hội: Thực hiện kỹ năng truyền thông giáo dục sức khỏe tại cơ sở; xây dựng mối quan hệ giao tiếp tôn trọng, đồng cảm với thân nhân và người bệnh; điều chỉnh thái độ nghề nghiệp phù hợp với các chuẩn mực đạo đức ngành y tế.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được cấu trúc phục vụ phương pháp giảng dạy tích cực, chuyển trọng tâm từ truyền thụ một chiều sang hỗ trợ người học chủ động phát hiện và giải quyết vấn đề. Tỷ lệ phân bổ thời gian thể hiện rõ định hướng này: thời lượng thực hành (29 giờ) chiếm gần 65% tổng thời lượng môn học (45 giờ).

Trong hoạt động giảng dạy, các bài tập tình huống lâm sàng (case studies) được sử dụng để phân tích các biến đổi tâm lý ở bệnh nhân mắc bệnh mãn tính hoặc bệnh nan y (ví dụ: tâm lý lo sợ biến chứng ung thư ở bệnh nhân viêm dạ dày, phản ứng từ chối điều trị ở người bệnh tâm thần). Giảng viên hướng dẫn học viên nhập vai thực hiện kỹ thuật giao tiếp lâm sàng, giải thích phác đồ điều trị, hướng dẫn chế độ dinh dưỡng - nghỉ ngơi và huy động sự hỗ trợ của gia đình người bệnh nhằm nâng cao hiệu quả can thiệp.

Phương pháp đánh giá học phần bao gồm kiểm tra định kỳ (02 giờ kiểm tra được chia đều cho Bài 2 và Bài 4) kết hợp lượng giá liên tục trong các buổi thảo luận thực hành. Tiêu chí đánh giá bao hàm:

• Khả năng ghi nhớ và trình bày chuẩn xác các khái niệm, quy luật tâm lý và các lĩnh vực hành động nâng cao sức khỏe.
• Kỹ năng xử lý tình huống giao tiếp điều dưỡng và lập kế hoạch giáo dục sức khỏe.
• Đánh giá năng lực tự chủ và trách nhiệm: Mức độ hoàn thành nhiệm vụ cá nhân khi làm việc độc lập hoặc khi tham gia hoạt động nhóm.

Đối với hoạt động tự học, giáo trình đặt ra yêu cầu người học phải nghiên cứu trước tài liệu, tìm hiểu các văn bản chính sách y tế quốc gia và hoàn thành các bài tập quan sát hành vi trước khi tham gia giờ học trên lớp.

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình phản ánh các định hướng chính sách y tế công cộng và thực tiễn chăm sóc sức khỏe của Việt Nam:

• Tích hợp các văn kiện pháp lý y tế Việt Nam: Nội dung tài liệu viện dẫn trực tiếp các cơ sở pháp lý nền tảng gồm Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 22/01/2002 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở; Nghị quyết 46-CT/TW của Bộ Chính trị về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới; Quyết định ngày 19/03/2001 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược Chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân giai đoạn 2001–2010.
• Cập nhật mô hình dịch tễ học và các xu hướng toàn cầu: Giáo trình phản ánh thực trạng các nước đang phát triển phải chịu "gánh nặng bệnh tật kép" – vừa kiểm soát các bệnh truyền nhiễm và đại dịch HIV/AIDS, vừa đối phó với xu hướng gia tăng nhanh chóng của các bệnh không lây nhiễm gắn liền với quá trình đô thị hóa và thay đổi lối sống.
• Cập nhật các văn kiện quốc tế về nâng cao sức khỏe: Nội dung giáo trình bao quát tiến trình phát triển từ Tuyên ngôn Alma-Ata (1978), Hiến chương Ottawa (1986), Tuyên bố Jakarta (1997) xác định nghèo đói là rào cản lớn nhất đối với sức khỏe, đến Tuyên bố Bangkok (2005) về nâng cao sức khỏe trong xu thế toàn cầu hóa.
• Ứng dụng thực tiễn trong ngành Điều dưỡng: Tài liệu phân tích rõ các hiện tượng tâm lý thực tế trong bệnh viện, như phản ứng hoài nghi chẩn đoán, tâm lý đòi hỏi phục vụ quá mức, sự lo lắng về chi phí điều trị, hoặc tác động tâm lý từ môi trường vật lý (tiếng ồn, ánh sáng, màu sắc phòng bệnh) đến chỉ số sinh tồn và trạng thái tinh thần của bệnh nhân.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình Sức khỏe – Môi trường – Vệ sinh – Nâng cao sức khỏe và hành vi con người được biên soạn nhằm phục vụ các nhóm đối tượng:

• Sinh viên Trung cấp Điều dưỡng: Tài liệu học tập bắt buộc cho học viên năm thứ nhất hoặc năm thứ hai đang theo học chương trình Trung cấp Điều dưỡng tại Trường Trung cấp Bách Khoa Bình Dương và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo khối ngành chăm sóc sức khỏe có khung chương trình tương đương.
• Điều kiện tiên quyết: Học viên bắt buộc phải hoàn thành học phần Điều dưỡng cơ sở trước khi tiếp cận môn học này nhằm đảm bảo đã nắm vững các kỹ thuật điều dưỡng cơ bản và môi trường hoạt động của cơ sở y tế.
• Giảng viên chuyên ngành: Cung cấp đề cương chi tiết, cấu trúc bài giảng và phân bổ thời lượng (14 giờ lý thuyết, 29 giờ thực hành, 2 giờ kiểm tra) phục vụ thiết kế bài giảng lý thuyết, điều phối thảo luận nhóm và hướng dẫn thực hành kỹ năng giao tiếp lâm sàng.
• Cán bộ y tế và điều dưỡng viên lâm sàng: Tài liệu tham khảo hữu ích cho nhân viên y tế công tác tại các trạm y tế cơ sở, trung tâm y tế dự phòng và khoa khám bệnh trong việc củng cố phương pháp truyền thông giáo dục sức khỏe và quản lý tâm lý người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên trình độ Trung cấp chuyên ngành Điều dưỡng theo chương trình chuẩn hóa của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, đồng thời là tài liệu tham khảo cho cán bộ y tế làm công tác chăm sóc ban đầu tại cộng đồng.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?
Người học bắt buộc phải hoàn thành học phần Điều dưỡng cơ sở. Kiến thức nền tảng về nguyên tắc chăm sóc, kiểm soát nhiễm khuẩn và môi trường bệnh viện từ học phần trước là tiền đề cần thiết để tiếp thu các nội dung về tâm lý y học và hành vi người bệnh.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?
Giáo trình không thuần túy trình bày lý thuyết tâm lý tổng quát mà gắn kết trực tiếp với tâm lý lâm sàng của người bệnh trong môi trường khám chữa bệnh. Thời lượng thực hành chiếm ưu thế (29/45 giờ), kết hợp khung lý thuyết quốc tế của WHO với các chiến lược y tế quốc gia của Việt Nam.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?
Sinh viên cần đọc trước các khái niệm lý thuyết (quá trình tâm lý, các yếu tố quyết định sức khỏe), tự liên hệ với các tình huống diễn biến tâm lý người bệnh được mô tả trong Bài 2, đồng thời tích cực tham gia các bài tập nhóm và đóng vai xử lý tình huống thực hành trên lớp.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?
Tài liệu liên kết trực tiếp với tài liệu Kỹ năng giảng dạy về Truyền thông – Giáo dục sức khỏe của Bộ Y tế (1994), các văn bản Hiến chương Ottawa (1986), Hiến chương Bangkok (2005) của WHO, cùng các văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Kết luận

Giáo trình Sức khỏe – Môi trường – Vệ sinh – Nâng cao sức khỏe và hành vi con người cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về mối quan hệ giữa sức khỏe, yếu tố tâm lý y học và hành vi con người trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Tài liệu thiết lập lộ trình học tập khoa học: trang bị khái niệm nền tảng về sức khỏe và các chiến lược nâng cao sức khỏe cộng đồng, phân tích đặc điểm tâm lý học y học của người bệnh, tiến tới nghiên cứu bản chất hành vi và quá trình thay đổi hành vi sức khỏe.

Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa 14 giờ lý thuyết và 29 giờ thực hành, giáo trình hỗ trợ học viên ngành Điều dưỡng xây dựng thái độ ứng xử đúng mực, rèn luyện kỹ năng giao tiếp lâm sàng và kỹ thuật giáo dục sức khỏe. Các nội dung được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa các hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, các văn kiện của Tổ chức Y tế Thế giới và hệ thống văn bản pháp quy y tế hiện hành tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SỞ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG TRUNG CẤP BÁCH KHOA BÌNH DƯƠNG Địa chỉ: Số 89 Đại lộ Độc Lập, khu phố Thống Nhất 2, phường Dĩ An, thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương.com Website: bdp.vn GIÁO TRÌNH SỨC KHỎE - MÔI TRƯỜNG - VỆ SINH - NÂNG CAO SỨC KHỎE VÀ HÀNH VI CON NGƯỜI DÙNG CHO ĐÀO TẠO: TRUNG CẤP NGÀNH: ĐIỀU DƯỠNG LƯU HÀNH NỘI BỘ TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Quyển giáo trình môn Sức khỏe – Nâng cao sức khỏe – Hành vi con người được biên soạn theo chương trình giáo dục Trung Cấp Điều dưỡng của Trường Trung Cấp Bách Khoa Bình Dương, dựa trên cơ sở chương trình khung của Bộ Lao Động - Thương Binh và Xã Hội đã phê duyệt. Để cập nhật chương trình đào tạo Điều dưỡng tiên tiến cần có phương pháp giảng dạy hiện đại, phương thức lượng giá thích hợp trong giảng dạy.

Thực hiện mục tiêu ưu tiên đáp ứng nhu cầu có tài liệu học tập và nâng cao kiến thức về Sức khỏe – Nâng cao sức khỏe – Hành vi con người cho sinh viên Trung Cấp điều dưỡng; Bộ môn đã tiến hành biên soạn quyển giáo trình này để đáp ứng nhu cầu thực tế trong công tác đào tạo Điều dưỡng tại Trường. Tài liệu được các giảng viên nhiều kinh nghiệm và tâm huyết trong công tác giảng dạy biên soạn theo phương pháp giảng dạy tích cực, nâng cao tính tự học của người học và phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Giáo trình trang bị những kiến thức cơ bản và kiến thức chuyên ngành cho sinh viên và quý đồng nghiệp trong lĩnh vực Điều dưỡng nói chung và Sức khỏe – Nâng cao sức khỏe – Hành vi con người nói riêng. Giáo trình Sức khỏe – Nâng cao sức khỏe – Hành vi con người đã được sự phản hồi và đóng góp ý kiến của quý đồng nghiệp, các chuyên gia lâm sàng có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Sức khỏe – Nâng cao sức khỏe – Hành vi con người, quyển giáo trình được hội đồng nghiệm thu cấp Trường để giảng dạy cho học viên trình độ Trung Cấp.

Do bước đầu biên soạn nên chắc chắn nội dung quyển giáo trình còn nhiều hạn chế và thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý đồng nghiệp, các bạn học viên để tài liệu ngày càng hoàn thiện hơn. Chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu Trường; lãnh đạo Khoa; các phòng chức năng và tập thể giảng viên Bộ môn những người đã trực tiếp tham gia biên soạn quyển giáo trình. Bình Dương, Ngày 02 tháng 10 năm 2024 NHÓM BIÊN SOẠN MỤC TIÊU Bài 1: SỨC KHOẺ VÀ NÂNG CAO SỨC KHOẺ.1 Bài 2: TÂM LÝ VÀ TÂM LÝ Y HỌC – TÂM LÝ NGƯỜI BỆNH .23 Bài 3: HÀNH VI VÀ HÀNH VI SỨC KHỎE .44 Bài 4: QUÁ TRÌNH THAY ĐỔI HÀNH VI SỨC KHỎE.57 Tên môn học: SỨC KHỎE - NÂNG CAO SỨC KHỎE - HÀNH VI CON NGƯỜI Mã môn học: DD04 Thời gian thực hiện môn học: 45 giờ (LT: 14 giờ; TH: 29; KT: 02 giờ).

VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT MÔN HỌC: - Vị trí: Môn học Sức khỏe - Nâng cao sức khỏe - Hành vi con người được bố trí sau khi sinh viên học xong môn học Điều dưỡng cơ sở. - Tính chất: Môn học Sức khỏe - Nâng cao sức khỏe - Hành vi con người thuộc nhóm kiến thức cơ sở ngành, cung cấp cho sinh viên các khái niệm cơ bản của tâm lý học y học và hành vi con người; rèn luyện và nâng cao thái độ đúng trong khi giao tiếp với người bệnh, đồng nghiệp và cộng đồng. MỤC TIÊU MÔN HỌC: 1. Trình bày được khái niệm cơ bản của tâm lý học y học và hành vi con người.

Mô tả được các phương pháp, nội dung, phương tiện các kỹ năng nâng cao sức khoẻ. Nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của các yếu tố xã hội, tự nhiên trong quá trình phát triển dịch bệnh. Trình bày được mối quan hệ sức khoẻ, bệnh tật với môi trường. Vận dụng được những kiến thức của môn học để rèn luyện kỹ năng bảo vệ, nâng cao sức khoẻ cho mọi người.

Thực hiện được giáo dục và nâng cao sức khỏe cho người bệnh và cộng đồng. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: 3. Có khả năng làm việc độc lập hoặc theo nhóm trong những điều kiện thay đổi. Chịu trách nhiệm cá nhân trước tập thể nhóm về thực hiện những yêu cầu được giao.

NỘI DUNG MÔN HỌC: 1. Nội dung tổng quát và phân bổ thời gian: Thời gian (giờ) TT Tên bài trong môn học TS LT TH KT 1 Sức khỏe và nâng cao sức khỏe 12 4 8 2 Tâm lý và tâm lý y học – tâm lý người bệnh 7 2 4 1 3 Hành vi và hành vi sức khỏe 16 4 12 4 Quá trình thay đổi hành vi sức khỏe 10 4 5 1 Cộng 45 14 29 2 Bài 1: SỨC KHOẺ VÀ NÂNG CAO SỨC KHOẺ MỤC TIÊU HỌC TẬP 1. Trình bày được khái niệm về tâm lý, tâm lý học và tâm lý học y học. Trình bày được bản chất tâm lý và phương pháp nghiên cứu tâm lý người bệnh.

Trình bày được 4 yếu tố chính tác động đến tâm lý người bệnh. Trình bày được 4 biện pháp cơ bản để giao tiếp tốt với người bệnh. Xác định được các yếu tố tác động đến tâm lý người bệnh. Thực hiện giao tiếp tốt với người bệnh.

Có thái độ tích cực nghiên cứu tài liệu và học tập tại lớp. Nhận thức được tầm quan trọng của môn học đối với thực hành nghề sau này. KHÁI NIỆM VỀ SỨC KHOẺ Theo Tổ chức Bách Khoa thế giới thì “Sức khoẻ là một trạng thái thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không chỉ không có bệnh hay thương tật”. Như vậy, chúng ta có thể hiểu sức khoẻ gồm 3 mặt: Sức khoẻ thể chất, sức khoẻ tinh thần và sức khoẻ xã hội.

Để lĩnh hội được các vấn đề cụ thể hơn, trước hết chúng ta cần biết những khái niệm sức khoẻ trên là gì. Sức khoẻ thể chất Sức khoẻ thể chất được thể hiện một cách tổng quát sự sảng khoái và thoải mái về thể chất. Cơ sở của sự sảng khoái, thoải mái thể chất là: - Sức lực: Khả năng hoạt động của cơ bắp mạnh, có sức đẩy, sức kéo, sức nâng cao…do đó làm công việc chân tay một cách thoải mái như mang vác, điều khiển máy móc, sử dụng công cụ… 1 - Sự nhanh nhẹn: Khả năng phản ứng của chân tay nhanh nhạy, đi lại, chạy nhảy, làm các thao tác kỹ thuật một cách nhẹ nhàng, thoải mái. - Sự dẻo dai: Làm việc hoặc hoạt động chân tay tương đối lâu và liên tục mà không cảm thấy mệt mỏi.

- Khả năng chống đỡ được các yếu tố gây bệnh: ít ốm đau hoặc nếu có bệnh cũng nhanh khỏi và chóng hồi phục. - Khả năng chịu đựng được những điều kiện khắc nghiệt của môi trường: Chịu nóng, lạnh, hay sự thay đổi đột ngột của thời tiết. Cơ sở của các điểm vừa nêu chính là trạng thái thăng bằng của mỗi hệ thống và sự thăng bằng của 4 hệ thống: Tiếp xúc, vận động, nội tạng và điều khiển của cơ thể. Sức khoẻ tinh thần: Sức khoẻ tinh thần là hiện thân của sự thoả mãn về mặt giao tiếp xã hội, tình cảm và tinh thần.

Nó được thể hiện ở sự sảng khoái, ở cảm giác dễ chịu, cảm xúc vui tươi, thanh thản; ở những ý nghĩ lạc quan, yêu đời; ở những quan niệm sống tích cực, dũng cảm, chủ động; ở khả năng chống lại những quan niệm bi quan và lối sống không lành mạnh. Có thể nói, sức khoẻ tinh thần là nguồn lực để sống khoẻ mạnh, là nền tảng cho chất lượng cuộc sống, giúp cá nhân có thể ứng phó một cách tự tin và hiệu quả với mọi thử thách, nguy cơ trong cuộc sống. Sức khoẻ tinh thần cho ta khí thế để sống năng động, để đạt được các mục tiêu đặt ra trong cuộc sống và tương tác với người khác với sự tôn trọng và công bằng. Sức khoẻ tinh thần chính là sự biểu hiện nếp sống lành mạnh, văn minh và có đạo đức.

Cơ sở của sức khoẻ tinh thần là sự thăng bằng và hài hoà trong hoạt động tinh thần giữa lý trí và tình cảm. Sức khoẻ xã hội: Sự hoà nhập của cá nhân với cộng đồng được gọi là sức khoẻ xã hội như câu nói của Mác: "Con người là sự tổng hoà các mối quan hệ xã hội”. Sức khoẻ xã hội thể hiện ở sự thoải mái trong các mối quan hệ chằng chịt, phức tạp giữa thành viên: gia đình, nhà trường, 2 bạn bè, xóm làng, nơi công cộng, cơ quan. Nó thể hiện ở sự được chấp nhận và tán thành của xã hội.

Càng hoà nhập với mọi người, được mọi người đồng cảm, yêu mến càng có sức khoẻ xã hội tốt và ngược lại. Cơ sở của sức khoẻ xã hội là sự thăng bằng giữa hoạt động và quyền lợi cá nhân với hoạt động và quyền lợi của xã hội, của những người khác; là sự hoà nhập giữa cá nhân, gia đình và xã hội. Ba yếu tố sức khoẻ liên quan chặt chẽ với nhau. Nó là sự thăng bằng, hài hoà của tất cả những khả năng sinh học, tâm lý và xã hội của con người.

Nó là cơ sở quan trọng tạo nền tảng cho hạnh phúc con người. Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khoẻ Có những yếu tố tác động tích cực làm cho con người trở nên khỏe mạnh và duy trì được sức khỏe của họ, nhưng cũng có những yếu tố tác động tiêu cực (ảnh hưởng không tốt) tới sức khoẻ của cá nhân, gia đình và cộng đồng. Có thể liệt kê một số ví dụ về các yếu tố gây tác động xấu đến sức khỏe như: - Các tác nhân như vi khuẩn, virus, nấm, giun sán.có thể xâm nhập vào cơ thể qua tiếp xúc, qua thức ăn, do hít phải hoặc do côn trùng hay các con vật khác đốt, cắn, cào từ đó gây bệnh. - Các hóa chất như dầu hỏa, thuốc trừ sâu, khí đốt, phân bón, chì và acid có thể gây ngộ độc hoặc có hại cho cơ thể.

Thâm chí một số thuốc điều trị nếu dùng không đúng có thể dẫn đến những tác dụng phụ ngoài ý muốn. - Yếu tố di truyền trong một số bệnh như hồng cầu liềm, đái đường, thiểu năng trí tuệ có thể gây hậu quả xấu cho thế hệ con cái.