Luận văn: Đặc điểm lâm sàng & kết quả phẫu thuật chửa vòi tử cung

Luận văn phân tích đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật chửa vòi tử cung. Nguồn tài liệu tham khảo chuyên sâu cho ngành sản phụ khoa.

Chuyên ngành

Sản phụ khoa

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn bác sĩ nội trú

2020

89
1
0

Phí lưu trữ

30 Point

Tóm tắt

I. Tổng quan chửa vòi tử cung Nguy cơ và các dấu hiệu sớm

Chửa vòi tử cung, một dạng phổ biến của thai ngoài tử cung, là một cấp cứu sản phụ khoa nghiêm trọng. Tình trạng này xảy ra khi trứng đã thụ tinh làm tổ và phát triển bên trong ống dẫn trứng (vòi tử cung) thay vì di chuyển vào buồng tử cung. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong cho thai phụ trong tam cá nguyệt đầu tiên, chiếm tỷ lệ 1-2% tổng số các trường hợp mang thai trên toàn thế giới. Việc chẩn đoán và can thiệp chậm trễ có thể dẫn đến vỡ vòi tử cung, gây xuất huyết nội ồ ạt và đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm tiền sử viêm nhiễm vùng chậu, phẫu thuật vùng bụng hoặc tiểu khung trước đó, đã từng bị chửa ngoài dạ con, sử dụng các biện pháp hỗ trợ sinh sản như IVF, hoặc có bất thường về cấu trúc vòi tử cung. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên cho thấy, 43,7% trường hợp có tiền sử mổ cũ ở ổ bụng, điều này nhấn mạnh mối liên hệ giữa can thiệp phẫu thuật và nguy cơ thai ngoài tử cung. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu chửa vòi tử cung là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe và khả năng sinh sản. Sự kết hợp của các triệu chứng lâm sàng kinh điển và các phương pháp cận lâm sàng hiện đại đã cải thiện đáng kể tỷ lệ chẩn đoán sớm, từ đó mở ra nhiều lựa chọn điều trị hiệu quả hơn, bao gồm cả phẫu thuật bảo tồn vòi trứng và điều trị nội khoa.

1.1. Các yếu tố nguy cơ dẫn đến thai ngoài tử cung

Nguyên nhân chính xác của chửa vòi tử cung vẫn chưa được xác định rõ ràng, tuy nhiên nhiều yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận. Các tổn thương thực thể tại ống dẫn trứng được xem là nguyên nhân hàng đầu. Tiền sử viêm nhiễm đường sinh dục, đặc biệt là viêm tiểu khung do Chlamydia Trachomatis, gây ra sẹo và làm hẹp lòng vòi tử cung, cản trở sự di chuyển của phôi. Bên cạnh đó, các can thiệp phẫu thuật trước đó như mổ lấy thai, mổ u nang buồng trứng, hay đặc biệt là phẫu thuật tái tạo vòi tử cung làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên nhiều lần. Nghiên cứu tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương chỉ ra rằng 70,5% bệnh nhân thai ngoài tử cung sau IVF có tiền sử phẫu thuật. Việc sử dụng các biện pháp tránh thai như đặt vòng cũng là một yếu tố cần lưu ý; mặc dù vòng tránh thai hiệu quả trong việc ngăn thai làm tổ trong tử cung, nó không ngăn được việc làm tổ ở ngoài. Hút thuốc lá cũng được chứng minh là làm tăng nguy cơ do ảnh hưởng đến chức năng của lông chuyển trong vòi tử cung. Cuối cùng, các yếu tố liên quan đến vô sinh và hỗ trợ sinh sản (IVF, IUI) cũng làm gia tăng tỷ lệ chửa ngoài dạ con.

1.2. Nhận biết tam chứng kinh điển của chửa vòi tử cung

Các dấu hiệu chửa vòi tử cung thường xuất hiện trong tam cá nguyệt đầu, và tam chứng lâm sàng kinh điển là công cụ nhận biết ban đầu quan trọng nhất. Các dấu hiệu này bao gồm: trễ kinh, đau bụng dưới, và ra máu âm đạo bất thường. Trễ kinh là triệu chứng phổ biến nhất, tuy nhiên một số phụ nữ có chu kỳ không đều có thể không nhận ra. Cơn đau bụng dưới thường xuất hiện ở một bên, âm ỉ hoặc đôi khi đau nhói, mức độ đau tăng dần khi khối thai lớn lên. Khi xảy ra biến chứng vỡ vòi tử cung, cơn đau sẽ trở nên dữ dội và lan khắp ổ bụng. Ra máu âm đạo bất thường thường là máu sẫm màu, số lượng ít và kéo dài, khác với máu kinh nguyệt thông thường. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, 94,6% bệnh nhân có triệu chứng đau bụng, 81,2% có trễ kinh và 73,9% có ra máu âm đạo. Sự hiện diện đồng thời của cả ba triệu chứng này (54,8% trong nghiên cứu) là một dấu hiệu cảnh báo mạnh mẽ, đòi hỏi phải thăm khám và thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán ngay lập tức để xác định tình trạng và vị trí khối thai.

II. Thách thức chẩn đoán thai ngoài tử cung vỡ và chưa vỡ

Chẩn đoán chính xác và kịp thời chửa vòi tử cung là một thách thức lớn trong thực hành lâm sàng, đặc biệt là phân biệt giữa thể chưa vỡ và đã vỡ. Ở giai đoạn sớm, các triệu chứng có thể không điển hình, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác như dọa sảy thai hoặc viêm ruột thừa. Việc chẩn đoán muộn có thể dẫn đến vỡ vòi tử cung, một biến cố y khoa khẩn cấp gây xuất huyết nội và có thể dẫn đến sốc mất máu. Để vượt qua thách thức này, y học hiện đại dựa vào sự kết hợp chặt chẽ giữa triệu chứng lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng có độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Xét nghiệm beta-hCGsiêu âm đầu dò âm đạo là hai công cụ vàng trong chẩn đoán. Sự gia tăng nồng độ beta-hCG không tương xứng với tuổi thai hoặc không tăng gấp đôi sau 48 giờ là một dấu hiệu nghi ngờ cao. Kết hợp với hình ảnh siêu âm không thấy túi thai trong buồng tử cung khi nồng độ beta-hCG đã vượt ngưỡng cho phép, chẩn đoán thai ngoài tử cung gần như được xác định. Nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên cho thấy, 50,2% bệnh nhân có nồng độ βhCG từ 1000 – 5000 mUI/ml, và 59,8% trường hợp siêu âm thấy khối cạnh tử cung dạng âm vang hỗn hợp, minh chứng cho vai trò không thể thiếu của các xét nghiệm này.

2.1. Vai trò của xét nghiệm beta hCG và siêu âm đầu dò âm đạo

Sự kết hợp giữa định lượng nồng độ xét nghiệm beta-hCG huyết thanh và siêu âm đầu dò âm đạo đã tạo nên một cuộc cách mạng trong chẩn đoán sớm chửa vòi tử cung. Beta-hCG là hormone do tế bào nuôi của thai sản xuất. Trong thai kỳ bình thường, nồng độ hormone này sẽ tăng gấp đôi sau mỗi 48-72 giờ. Khi tốc độ tăng chậm hơn mức này, đó là một dấu hiệu của thai kỳ bất thường, bao gồm cả thai ngoài tử cung. Siêu âm đầu dò âm đạo cho phép quan sát rõ nét tử cung và hai phần phụ. Khi nồng độ beta-hCG đạt đến một ngưỡng nhất định (thường khoảng 1500-2000 mUI/ml) mà siêu âm không thấy túi thai trong buồng tử cung, nguy cơ chửa ngoài dạ con là rất cao. Siêu âm còn có thể phát hiện các dấu hiệu trực tiếp như khối cạnh tử cung có túi thai, phôi thai, tim thai; hoặc các dấu hiệu gián tiếp như hình ảnh túi thai giả trong tử cung, dịch tự do trong ổ bụng (máu). Theo nghiên cứu được trích dẫn, 18,8% trường hợp siêu âm thấy khối hình nhẫn và 6,8% thấy túi thai rõ ràng ngoài tử cung.

2.2. Các biến chứng nguy hiểm Vỡ vòi tử cung và sốc mất máu

Biến chứng đáng sợ nhất của chửa vòi tử cungvỡ vòi tử cung. Khi khối thai phát triển đến một kích thước nhất định, thành ống dẫn trứng mỏng manh sẽ không thể chịu được áp lực và vỡ ra, gây chảy máu ồ ạt vào ổ bụng, hay còn gọi là xuất huyết nội. Tình trạng này diễn tiến rất nhanh, bệnh nhân đột ngột đau bụng dữ dội, da xanh xao, vã mồ hôi, mạch nhanh, huyết áp tụt, dẫn đến sốc mất máu. Đây là một cấp cứu tối khẩn, nếu không được phẫu thuật cầm máu kịp thời, nguy cơ tử vong rất cao. Nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên ghi nhận 32,6% trường hợp nhập viện trong tình trạng khối chửa đã vỡ và 16,1% bệnh nhân có dấu hiệu choáng trước phẫu thuật. Tỷ lệ thiếu máu nặng (Hb < 80 g/l) là 4,6%, phản ánh mức độ mất máu nghiêm trọng ở những ca bệnh đến muộn. Những con số này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục cộng đồng về các dấu hiệu sớm để người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời, trước khi các biến chứng nguy hiểm xảy ra.

III. Phương pháp phẫu thuật nội soi điều trị chửa vòi tử cung

Phẫu thuật nội soi đã trở thành phương pháp điều trị tiêu chuẩn vàng cho các trường hợp chửa vòi tử cung chưa vỡ và huyết động ổn định. So với mổ mở truyền thống, phương pháp này mang lại nhiều ưu điểm vượt trội như ít xâm lấn, giảm đau sau mổ, thời gian hồi phục nhanh hơn, và tính thẩm mỹ cao do sẹo mổ nhỏ. Trong phẫu thuật nội soi, bác sĩ sẽ đưa các dụng cụ chuyên dụng và một camera qua vài vết rạch nhỏ trên thành bụng để quan sát và xử lý khối thai ngoài tử cung. Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của bệnh nhân và mong muốn sinh sản, bác sĩ có thể thực hiện phẫu thuật bảo tồn vòi trứng hoặc phẫu thuật cắt vòi trứng. Dữ liệu từ nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy cho thấy 44,1% bệnh nhân được điều trị bằng phẫu thuật nội soi. Mặc dù thời gian mổ nội soi trung bình (54,6 phút) dài hơn so với mổ mở (48,4 phút), nhưng lợi ích về hậu phẫu là không thể phủ nhận. Sự phát triển của kỹ thuật nội soi không chỉ giúp xử lý hiệu quả khối chửa mà còn cho phép đánh giá toàn diện tình trạng của vòi tử cung bên đối diện, cung cấp thông tin tiên lượng quan trọng cho khả năng mang thai lại trong tương lai.

3.1. Quy trình và kỹ thuật thực hiện phẫu thuật nội soi

Quy trình phẫu thuật nội soi điều trị chửa vòi tử cung đòi hỏi sự chính xác và kinh nghiệm của phẫu thuật viên. Sau khi bệnh nhân được gây mê toàn thân, một vết rạch nhỏ được thực hiện ở rốn để đưa trocar chứa camera vào ổ bụng. Khí CO2 được bơm vào để làm phồng khoang bụng, tạo không gian làm việc. Hai hoặc ba trocar khác được đặt ở vùng bụng dưới để đưa các dụng cụ phẫu thuật vào. Bác sĩ sẽ quan sát hình ảnh trực tiếp trên màn hình, xác định vị trí khối chửa ngoài dạ con tại ống dẫn trứng, đánh giá kích thước, tình trạng (vỡ hay chưa vỡ) và mức độ chảy máu. Dựa trên đánh giá này và nguyện vọng của bệnh nhân, quyết định phẫu thuật bảo tồn vòi trứng hay phẫu thuật cắt vòi trứng sẽ được đưa ra. Sau khi xử lý khối chửa, ổ bụng sẽ được rửa sạch và hút hết máu cục trước khi đóng các vết mổ. Trong nghiên cứu, có 1,9% trường hợp phải chuyển từ nội soi sang mổ mở, thường do dính nhiều hoặc khó kiểm soát chảy máu.

3.2. Ưu điểm và kết quả của phẫu thuật nội soi hiện đại

Ưu điểm lớn nhất của phẫu thuật nội soi là tính ít xâm lấn. Vết mổ nhỏ giúp giảm thiểu tổn thương mô, giảm đau đớn sau phẫu thuật và rút ngắn thời gian nằm viện. Bệnh nhân có thể trở lại hoạt động bình thường sớm hơn so với mổ mở. Về mặt thẩm mỹ, sẹo mổ rất nhỏ hoặc gần như không nhìn thấy. Về mặt chuyên môn, camera nội soi cung cấp hình ảnh phóng đại, rõ nét, giúp bác sĩ quan sát và thao tác chính xác hơn, giảm nguy cơ tổn thương các cơ quan lân cận. Hơn nữa, phẫu thuật nội soi cho phép đánh giá tình trạng vòi tử cung còn lại, giúp tiên lượng khả năng mang thai lại. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ biến chứng sau mổ của phẫu thuật nội soi thấp hơn. Mặc dù tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên trong giai đoạn nghiên cứu, tỷ lệ mổ mở (54%) vẫn còn cao hơn mổ nội soi (44,1%), xu hướng áp dụng nội soi ngày càng tăng là tất yếu nhờ những lợi ích rõ ràng mà nó mang lại.

IV. Bí quyết lựa chọn phẫu thuật bảo tồn hay cắt vòi trứng

Quyết định giữa phẫu thuật bảo tồn vòi trứngphẫu thuật cắt vòi trứng trong điều trị chửa vòi tử cung là một quyết định quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mang thai lại của người phụ nữ. Lựa chọn này phụ thuộc vào nhiều yếu tố: mong muốn có con trong tương lai, tình trạng huyết động của bệnh nhân, kích thước và vị trí khối thai, và tình trạng của chính vòi tử cung mang thai cũng như vòi tử cung bên đối diện. Phẫu thuật bảo tồn vòi trứng thường được ưu tiên cho những phụ nữ còn nguyện vọng sinh sản, có khối thai chưa vỡ, kích thước nhỏ và vòi tử cung không bị tổn thương nặng nề. Ngược lại, phẫu thuật cắt vòi trứng là chỉ định bắt buộc khi vòi tử cung đã vỡ, chảy máu không kiểm soát được, khối thai lớn, hoặc bệnh nhân đã đủ con và không có nhu cầu sinh thêm. Nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên cho thấy, trong 63,6% trường hợp khối chửa chưa vỡ, có tới 105 ca (trên tổng số 166 ca chưa vỡ) được thực hiện phẫu thuật nội soi, tạo điều kiện thuận lợi cho việc cân nhắc phẫu thuật bảo tồn. Việc thảo luận kỹ lưỡng giữa bác sĩ và bệnh nhân để đưa ra lựa chọn phù hợp nhất là vô cùng cần thiết.

4.1. Chỉ định và kỹ thuật của phẫu thuật bảo tồn vòi trứng

Chỉ định chính của phẫu thuật bảo tồn vòi trứng là dành cho bệnh nhân mong muốn có con, có huyết động ổn định, khối chửa vòi tử cung chưa vỡ, kích thước thường dưới 4-5cm, và nồng độ xét nghiệm beta-hCG không quá cao. Kỹ thuật này có thể thực hiện qua mổ mở hoặc nội soi. Bác sĩ sẽ rạch một đường nhỏ trên bờ tự do của ống dẫn trứng tại vị trí khối thai, sau đó nhẹ nhàng lấy khối thai ra ngoài và cầm máu cẩn thận. Vết rạch có thể được để tự lành hoặc khâu lại bằng chỉ tan. Ưu điểm của phương pháp này là giữ lại được vòi tử cung, tăng cơ hội thụ thai tự nhiên sau này. Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn nguy cơ sót mô rau (tồn tại nguyên bào nuôi) cần theo dõi beta-hCG sau mổ, và làm tăng nhẹ nguy cơ tái phát thai ngoài tử cung trên cùng vòi trứng đó.

4.2. Khi nào phẫu thuật cắt vòi trứng là lựa chọn bắt buộc

Phẫu thuật cắt vòi trứng là phương pháp điều trị triệt để, được chỉ định trong các trường hợp chửa vòi tử cung có biến chứng nặng hoặc không đủ điều kiện bảo tồn. Chỉ định tuyệt đối bao gồm: vòi tử cung đã vỡ gây xuất huyết nội, bệnh nhân có sốc mất máu, huyết động không ổn định. Các chỉ định khác bao gồm khối thai quá lớn, vòi tử cung bị tổn thương nặng không có khả năng phục hồi, bệnh nhân đã có tiền sử thai ngoài tử cung tái phát trên cùng một bên, hoặc bệnh nhân đã đủ con. Trong nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, 85 trường hợp khối chửa đã vỡ, và có tới 76 ca (89,4%) được xử trí bằng phẫu thuật mở, phần lớn trong số này là phẫu thuật cắt vòi trứng để kiểm soát chảy máu nhanh chóng. Đây là phương pháp an toàn, giải quyết triệt để bệnh lý và loại bỏ nguy cơ sót mô rau, nhưng sẽ làm giảm khả năng sinh sản tự nhiên.

4.3. Lựa chọn thay thế Điều trị bằng Methotrexate MTX

Trong một số trường hợp được chọn lọc nghiêm ngặt, điều trị bằng Methotrexate (MTX) là một phương pháp nội khoa hiệu quả, giúp tránh được phẫu thuật. MTX là một chất kháng axit folic, có tác dụng ngăn chặn sự phát triển của các tế bào phân chia nhanh như tế bào nuôi của thai. Chỉ định cho phương pháp này bao gồm: bệnh nhân huyết động ổn định, không có dấu hiệu vỡ hoặc chảy máu trong ổ bụng, khối thai ngoài tử cung có kích thước nhỏ (thường < 3.5 cm), không có tim thai trên siêu âm, và nồng độ xét nghiệm beta-hCG ban đầu không quá cao (thường < 5000 mUI/ml). Bệnh nhân cần được theo dõi sát nồng độ beta-hCG sau tiêm để đảm bảo đáp ứng điều trị. Mặc dù tài liệu gốc tập trung vào phẫu thuật, việc biết đến MTX là cần thiết để có cái nhìn toàn diện về các lựa chọn điều trị chửa vòi tử cung hiện nay.

V. Kết quả phẫu thuật chửa vòi tử cung tại bệnh viện lớn

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên từ 2017-2019 cung cấp một cái nhìn chi tiết về thực trạng lâm sàng và kết quả phẫu thuật điều trị chửa vòi tử cung. Tổng số 261 bệnh nhân được đưa vào nghiên cứu, với độ tuổi trung bình là 30,7. Đáng chú ý, tỷ lệ mổ mở (54%) vẫn cao hơn phẫu thuật nội soi (44,1%), cho thấy sự phổ biến của các ca bệnh đến muộn hoặc có biến chứng. Cụ thể, 32,6% trường hợp nhập viện khi khối chửa đã vỡ, và trong số này, 82,1% bệnh nhân có phản ứng thành bụng được chỉ định mổ mở. Vị trí khối chửa thường gặp nhất là ở đoạn bóng vòi tử cung (77%). Kết quả cho thấy, phẫu thuật là phương pháp can thiệp hiệu quả, với thời gian điều trị hậu phẫu trung bình được kiểm soát tốt. Tuy nhiên, các biến chứng sau mổ vẫn là một vấn đề cần quan tâm, bao gồm cả việc phải truyền máu ở một tỷ lệ nhất định bệnh nhân, đặc biệt là những người bị thiếu máu nặng trước mổ. Những dữ liệu này không chỉ phản ánh thực tế điều trị tại một bệnh viện tuyến trung ương mà còn là cơ sở để cải tiến quy trình chẩn đoán sớm và mở rộng chỉ định phẫu thuật nội soi.

5.1. Thống kê tỷ lệ các phương pháp phẫu thuật và kết quả

Dữ liệu từ nghiên cứu cho thấy sự phân bổ các phương pháp phẫu thuật điều trị chửa vòi tử cung. Phẫu thuật mở bụng chiếm đa số với 141 ca (54%), phẫu thuật nội soi là 115 ca (44,1%), và 5 ca (1,9%) phải chuyển từ nội soi sang mổ mở. Sự lựa chọn phương pháp phẫu thuật có liên quan chặt chẽ đến tình trạng lâm sàng. Ví dụ, với 85 ca khối chửa đã vỡ, có đến 76 ca (89.4%) phải mổ mở. Ngược lại, trong 166 ca chưa vỡ, tỷ lệ mổ nội soi cao hơn đáng kể. Lượng máu trong ổ bụng cũng là yếu tố quyết định: 35/36 ca (97,2%) có trên 1000ml máu trong ổ bụng được mổ mở. Về cách thức xử trí, nghiên cứu chủ yếu tập trung vào phẫu thuật cắt vòi trứng, trong khi tỷ lệ phẫu thuật bảo tồn vòi trứng còn thấp, phản ánh thực tế điều trị các ca bệnh phức tạp và mong muốn giải quyết triệt để nguy cơ. Thời gian điều trị hậu phẫu là một chỉ số quan trọng, và việc áp dụng nội soi được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn thời gian này.

5.2. Phân tích biến chứng sau mổ và thời gian hồi phục

Các biến chứng sau mổ trong điều trị chửa vòi tử cung có thể bao gồm chảy máu, nhiễm trùng vết mổ, hoặc tổn thương các tạng lân cận, dù tỷ lệ này trong nghiên cứu không được nêu chi tiết. Một chỉ số gián tiếp phản ánh mức độ nặng của ca bệnh là tỷ lệ truyền máu. Nghiên cứu chỉ ra 4,6% bệnh nhân thiếu máu nặng trước mổ, và trong số 12 bệnh nhân này, 11 người (91.7%) đã được mổ mở, cho thấy đây là nhóm nguy cơ cao cần can thiệp tích cực và có khả năng phải truyền máu. Thời gian hồi phục sau mổ là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng sống của bệnh nhân. Phẫu thuật nội soi thường có thời gian hồi phục nhanh hơn, ít đau hơn và bệnh nhân sớm trở lại sinh hoạt bình thường. Việc giảm thiểu biến chứng sau mổ và rút ngắn thời gian hồi phục là mục tiêu quan trọng trong việc cải tiến chất lượng điều trị, nhấn mạnh thêm lợi ích của việc chẩn đoán sớm và mở rộng chỉ định cho các phương pháp ít xâm lấn.

VI. Hướng đi tương lai Nâng cao khả năng mang thai lại

Tương lai của điều trị chửa vòi tử cung không chỉ dừng lại ở việc cứu sống bệnh nhân mà còn tập trung vào việc bảo tồn và nâng cao khả năng mang thai lại. Mục tiêu này đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện, từ chẩn đoán sớm, lựa chọn phương pháp can thiệp tối ưu, đến tư vấn và theo dõi sau điều trị. Việc đẩy mạnh áp dụng phẫu thuật nội soi và đặc biệt là phẫu thuật bảo tồn vòi trứng cho các trường hợp đủ điều kiện là hướng đi then chốt. Khi vòi tử cung được bảo tồn, cơ hội có thai tự nhiên trong tương lai sẽ cao hơn. Tuy nhiên, điều này cũng đi kèm với nguy cơ tái phát thai ngoài tử cung, đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ ở lần mang thai tiếp theo. Bên cạnh đó, việc quản lý tốt các yếu tố nguy cơ như điều trị triệt để các bệnh viêm nhiễm phụ khoa, tư vấn các biện pháp tránh thai an toàn, và nâng cao nhận thức cộng đồng về các dấu hiệu chửa vòi tử cung sớm sẽ góp phần giảm tỷ lệ mắc bệnh. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, dù tập trung vào kết quả phẫu thuật, cũng đã gián tiếp chỉ ra tầm quan trọng của việc bảo tồn chức năng sinh sản qua việc phân tích các yếu tố liên quan đến lựa chọn phương pháp mổ.

6.1. Tối ưu hóa phẫu thuật để bảo tồn khả năng mang thai lại

Để tối ưu hóa khả năng mang thai lại, việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật phải được cá nhân hóa. Với những bệnh nhân còn mong muốn có con, phẫu thuật bảo tồn vòi trứng qua nội soi là lựa chọn lý tưởng nếu các điều kiện cho phép. Kỹ thuật vi phẫu, thao tác nhẹ nhàng, giảm thiểu tổn thương cho ống dẫn trứng và các mô xung quanh là yếu tố quyết định sự thành công. Sau phẫu thuật bảo tồn, bệnh nhân cần được theo dõi sát nồng độ beta-hCG để loại trừ nguy cơ sót mô rau. Nếu một bên vòi tử cung phải cắt bỏ, việc bảo vệ và đảm bảo vòi tử cung còn lại khỏe mạnh là cực kỳ quan trọng. Điều này bao gồm việc kiểm tra thông vòi trứng sau này và điều trị tích cực bất kỳ tình trạng viêm nhiễm nào. Mục tiêu cuối cùng là cân bằng giữa việc điều trị triệt để bệnh lý hiện tại và tối đa hóa cơ hội làm mẹ trong tương lai cho người phụ nữ.

6.2. Quản lý nguy cơ tái phát và tư vấn sau điều trị

Một trong những lo ngại lớn nhất sau khi điều trị chửa vòi tử cungnguy cơ tái phát, ước tính khoảng 10-15%. Nguyên nhân là do các yếu tố nguy cơ ban đầu (tổn thương vòi tử cung, viêm nhiễm) vẫn có thể còn tồn tại. Do đó, việc tư vấn sau điều trị đóng vai trò vô cùng quan trọng. Bệnh nhân cần được thông báo về nguy cơ tái phát và được hướng dẫn nhận biết sớm các triệu chứng ở lần mang thai sau. Ngay khi có dấu hiệu trễ kinh và thử thai dương tính, họ cần đến gặp bác sĩ ngay để được siêu âm sớm, xác định chính xác vị trí túi thai. Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ như điều trị dứt điểm viêm nhiễm phụ khoa và ngừng hút thuốc lá cũng giúp giảm thiểu rủi ro. Sự hỗ trợ về mặt tâm lý cũng cần thiết, giúp người phụ nữ vượt qua cú sốc và tự tin hơn trên hành trình tìm kiếm thiên chức làm mẹ.

04/10/2025

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Khái niệm chửa ngoài tử cung Chửa ngoài tử cung là trường hợp noãn được thụ tinh, làm tổ và phát triển ở ngoài buồng tử cung [3], [46]. Bình thường noãn được thụ tinh ở 1/3 ngoài vòi tử cung, rồi di chuyển về buồng tử cung và làm tổ ở buồng tử cung. Nếu trứng không di chuyển hoặc di chuyển về hướng tử cung rồi dừng lại ở giữa đường hoặc bị đẩy ra ngoài vòi tử cung để làm tổ tại buồng trứng, vòi tử cung hay trong ổ bụng sẽ gây ra chửa ngoài tử cung.

Ngoài ra một số vị trí làm tổ của trứng bất thường như ở vết mổ, cổ tử cung cũng được xếp vào bệnh lý chửa ngoài tử cung. Sơ lược về giải phẫu, cấu tạo và chức năng của vòi tử cung 1. Đặc điểm giải phẫu và cấu tạo của vòi tử cung Hình 1. Giải phẫu vòi tử cung [59] 4 Vòi tử cung là một ống dẫn trứng dài khoảng 10 cm chạy từ buồng trứng đến sừng tử cung, mỗi bên có một vòi tử cung, được chia làm nhiều đoạn [2]: - Đoạn phễu (loa vòi): là nơi loe ra hình phễu của vòi tử cung, có nhiệm vụ đỡ trứng rụng từ buồng trứng và dẫn trứng vào lòng vòi tử cung.

- Đoạn bóng: dài khoảng 5-7 cm, là phần phình to nhất và dài nhất của vòi tử cung, là nơi thường diễn ra sự thụ tinh. Khoảng 75-80% thai ngoài tử cung ở vị trí này. - Đoạn eo: là đoạn hẹp nhất của vòi tử cung tiếp nối với bóng vòi tới nối vào sừng tử cung. - Đoạn kẽ: là đoạn nằm trong thành tử cung, dài khoảng 1 cm.

Về mặt cấu tạo, thành VTC có 4 lớp: thanh mạc, mô liên kết, cơ, niêm mạc. Chức năng của vòi tử cung Sự hoạt động của VTC chịu tác động của estrogen và progesteron. Estrogen làm tăng co bóp VTC, còn progesteron làm tăng bài tiết dịch và giảm co bóp vòi tử cung. Dưới tác động của hai nội tiết tố này, vòi tử cung nhu động nhịp nhàng đẩy trứng về phía buồng tử cung.

Quá trình thụ tinh thường xảy ra ở 1/3 ngoài vòi tử cung. Sau khi noãn được thụ tinh sẽ di chuyển ở trong lòng vòi tử cung từ 48 đến 72 giờ. Trên đường di chuyển trứng phân bào thành phôi dâu có 16 tế bào. Nhưng vì một lý do nào đó, trứng không di chuyển vào buồng tử cung dẫn đến CNTC [75].

Những yếu tố nguy cơ của chửa ngoài tử cung Cho đến nay bệnh nguyên của CNTC vẫn chưa được xác định rõ ràng. Có giả thuyết cho rằng do cấu tạo giải phẫu bất thường và những tổn thương bệnh lý tại vòi tử cung làm ảnh hưởng đến sự di chuyển của phôi về buồng tử cung, có tác giả nghĩ đến sự rối loạn nhu động VTC do mất cân bằng nội tiết, tăng hoặc giảm nhu động VTC dẫn tới phôi làm tổ ngoài buồng tử cung. Một số ít nghiên cứu cho rằng do bất thường phôi và do hợp chung nhiều yếu tố nguy cơ 5 ảnh hưởng tới di chuyển phôi về buồng tử cung dẫn tới CNTC. Tuy nhiên có một số yếu tố nguy cơ đã được xác định liên quan đến CNTC.

- Viêm tiểu khung và bệnh lây truyền qua đường tình dục Theo Aker (2003), tại Mỹ có 10% số phụ nữ viêm nhiễm tiểu khung gây vô sinh và 5% dẫn đến CNTC [56]. Nhiễm Chlamydia sẽ gây thương tổn vòi tử cung dẫn đến CNTC. Theo Oakeshott tỷ lệ nhiễm Chlamydia trong dân số khoảng từ 2% đến 12% là nguyên nhân gây vô sinh và CNTC [66]. Một nghiên cứu của Mỹ và Thụy Điển cho thấy 50% CNTC có bằng chứng huyết thanh học bị nhiễm Chlamydia, trong khi nhóm chứng là 20% [66].

Theo nghiên cứu của Xia Q và cộng sự thì kết quả cho thấy nhiễm trùng Chlamydia trachomatis làm tăng nguy cơ xuất hiện CNTC [84]. Nghiên cứu của Lý Thị Hồng Vân tỷ lệ viêm nhiễm đường sinh sản ở bệnh nhân chửa ngoài tử cung là 27,2% [44]. - Tiền sử phẫu thuật tiểu khung và vòi tử cung Nghiên cứu của Vương Tiến Hòa cho thấy tỷ lệ CNTC ở những bệnh nhân có tiền sử CNTC tăng từ 7 đến 13 lần [18]. Tiền sử mổ CNTC trước đó thì nguy cơ CNTC ở lần có thai sau tăng lên 1,7 lần [76], tiền sử phẫu thuật tiểu khung làm tăng nguy cơ CNTC lên 3-4 lần [11], tiền sử mổ lấy thai cũng làm tăng nguy cơ CNTC [13].

Theo Phạm Khắc Cương tỷ lệ chửa ngoài tử cung có tiền sử mổ đẻ chiếm 21,5% [6], nghiên cứu của Cao Xuân Hùng là 13,2% [23], theo Cao Thị Thủy tỷ lệ này chỉ chiếm 2,3% [39]. Nghiên cứu của Petrini A thì tỷ lệ tái phát CNTC từ 10-20% khi bệnh nhân có tiền sử CNTC [68]. - Sử dụng các biện pháp tránh thai Theo Lê Anh Tuấn, không tìm thấy mối liên quan giữa dụng cụ tránh thai và chửa ngoài tử cung nhưng nếu có thai thì nguy cơ CNTC cao lên gấp 5 lần so 6 với người không mang dụng cụ tránh thai [43]. Như vậy dụng cụ tử cung có tác dụng ngăn không cho thai làm tổ trong buồng tử cung nhưng không ngăn thai làm tổ ngoài buồng tử cung.

- Hút thai và sẩy thai tự nhiên Theo nghiên cứu bệnh chứng của Lê Anh Tuấn về hút điều hòa kinh nguyệt cho thấy hút điều hòa kinh nguyệt làm tăng gấp 2 đến 3 lần nguy cơ CNTC [43]. Một nghiên cứu tại bệnh viện Phụ sản Hà Nội cho thấy tỷ lệ nạo, hút, sảy thai ở bệnh nhân chửa ngoài tử cung có xu hướng tăng năm 2015 là 55,8% [39] lên 63,8% năm 2018 [6]. Cũng tương tự như các nghiên cứu trên, tỷ lệ này là 41,7% ở bệnh viện 108 [44]. - Vô sinh Tần suất hiện nay của thai ngoài tử cung sau hỗ trợ sinh sản dao động từ 2,1– 9,4% các trường hợp thai lâm sàng [35], [72].

Theo Londra năm 2015, trong tổng số 103070 trường hợp có thai thì chửa ngoài tử cung chiếm tỷ lệ 1,38%, tỷ lệ CNTC thấp hơn 65% ở những phụ nữ chuyển phôi đông lạnh so với chuyển phôi tươi [62]. Một nghiên cứu về chửa ngoài tử cung sau thụ tinh ống nghiệm tại bệnh viện Phụ sản Trung ương từ năm 2013 đến 2015 cho thấy: 70,5% bệnh nhân trong nhóm nghiên cứu có tiền sử phẫu thuật trước đó, 91,25% có tiền sử phẫu thuật liện quan đến vòi tử cung, chuyển nhiều phôi trong một chu kỳ có thể làm tăng nguy cơ chửa ngoài tử cung, hầu hết các bệnh nhân được chẩn đoán và điều trị sớm (80,2%) [42]. - Những yếu tố nguy cơ khác  Sự bất thường của VTC, do cấu trúc của VTC không hoàn chỉnh kém phát triển, có túi thừa, thiểu sản VTC, quá dài, quá gấp khúc [67].  Lạc nội mạc tử cung, khối u buồng trứng, khối u ở vùng tiểu khung làm rối loạn chức năng của VTC.

7  Noãn đi vòng: Theo Phan Trường Duyệt và Đinh Thế Mỹ thì nguyên nhân gây CNTC do trứng đi vòng chiếm tới 20-50% [10].  Hút thuốc lá cũng là yếu tố nguy gây CNTC đã được ghi nhận [57],[71]. Theo nghiên cứu của Sivalingam tại Mỹ năm 2012 cho thấy với những phụ nữ hút trên 20 điếu thuốc lá trong 1 ngày có nguy cơ mắc CNTC cao gấp 3,9 lần những thai phụ khác [78]. Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng chửa ngoài tử cung 1.

Triệu chứng lâm sàng Các triệu chứng lâm sàng của CNTC rất đa dạng, tùy thuộc vào tình trạng vỡ hay chưa vỡ khối chửa [19]. Số liệu về CNTC cho thấy rằng ngay cả bác sĩ phụ khoa có kinh nghiệm cũng không thể phát hiện hơn 1/2 trường hợp CNTC trong khám lâm sàng [48]. Cơ năng - Người bị chửa ngoài tử cung cũng có triệu chứng của thai nghén sớm như: chậm kinh, nghén, căng vú. Chậm kinh là triệu chứng thường gặp, tuy nhiên khoảng 1/3 số bệnh nhân không có hay không rõ dấu hiệu chậm kinh do kinh nguyệt không đều, không nhớ rõ ngày kỳ kinh cuối hoặc rối loạn kinh nguyệt [17].

- Ngoài dấu hiệu thai nghén trên còn có các dấu hiệu khác của chửa ngoài tử cung như: + Đau bụng: là triệu chứng quan trọng trong quá trình theo dõi CNTC. Mức độ đau có thể rất khác nhau tùy thể lâm sàng, vị trí đau có thể là một hay hai bên đau bụng dưới hay toàn ổ bụng tùy thuộc vào vị trí, tình trạng vỡ hoặc chưa vỡ của khối chửa. Triệu chứng đau bụng có độ nhạy 90,2% nhưng giá trị chẩn đoán dương tính thấp [18]. + Ra máu âm đạo: triệu chứng phổ biến đưa bệnh nhân đến với thầy thuốc, thường sau khi chậm kinh ít ngày đã thấy ra máu, thường ra máu ít một kéo dài không theo chu kỳ, máu đen loãng không như máu hành kinh.

Theo Vương 8 Tiến Hoà, 92% bệnh nhân chửa ngoài tử cung chẩn đoán sớm có ra máu âm đạo (độ nhạy 76,6% và giá trị chẩn đoán dương tính là 92%) [18]. Tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, tỷ lệ bệnh nhân có triệu chứng chậm kinh, ra huyết bất thường giữa năm 2003 và 2008 là như nhau, triệu chứng đau bụng tăng từ 73,6% lên 81,2% [40]. Toàn thân - Chửa ngoài tử cung chưa vỡ: dấu hiệu toàn thân bình thường. - Chửa ngoài tử cung vỡ: toàn thân nhanh chóng rơi vào tình trạng choáng mất máu (mạch>100 lần/phút, huyết áp <90/60 mmHg) do chảy máu trong, đau khắp bụng, bụng chướng, mạch nhanh, huyết áp tụt, đôi khi có ngất do đau và mất máu, đây là triệu chứng ít gặp nhưng nếu có thì rất có giá trị chẩn đoán.

- Huyết tụ thành nang: mệt mỏi, gầy sút, sốt nhẹ, da hơi xanh, ánh vàng do thiếu máu và tan máu. Thực thể Thăm âm đạo kết hợp sờ nắn bụng thất: sự thay đổi kích thước và mật độ tử cung theo chiều hướng có thai: tử cung mềm, cổ tử cung tím, thân tử cung hơi lớn hơn bình thường, khó đánh giá và chiếm tỷ lệ nhỏ, trong khi tử cung không to chiếm hơn 60-70% các trường hợp CNTC Nghiên cứu của Phạm Mỹ Hoài tại Bệnh viện trường Đại học Y Dược Thái Nguyên cho thấy tỷ lệ chửa ngoài tử cung chưa vỡ, rỉ máu qua loa, vỡ, huyết tụ thành nang lần lượt là: 34,1%, 40,7%, 18,4% và 4,9% [21]. Cận lâm sàng Các phương pháp cận lâm sàng ngày càng hữu ích và có giá trị trong việc chẩn đoán chửa ngoài tử cung, đặc biệt là chửa ngoài tử cung chưa vỡ. Định lượng β-hCG (human Chorionic Gonadotropin) hCG là một Glucoprotein do tế bào nuôi tiết ra, được cấu tạo từ hai tiểu cầu đơn vị α và β.

Tiểu đơn vị α cấu tạo giống như chuỗi LH và TSH, tiểu đơn vị β đặc hiệu cho hCG là cơ sở cho định lượng chất này.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ