Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài. Chương 2: Lý luận pháp luật về cho thuê tài chính theo hình thức hợp đồng bán và thuê lại. Chương 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam về cho thuê tài chính theo hình thức hợp đồng bán và thuê lại. Chương 4: Hoàn thiện pháp luật Việt Nam về cho thuê tài chính theo hình thức hợp đồng bán và thuê lại.
6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1. Tiền đề của việc đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài "Pháp luật Việt Nam về cho thuê tài chính theo hình thức hợp đồng bán và thuê lại" xuất phát từ những tiền đề sau: Thứ nhất, cho thuê tài chính theo hình thức hợp đồng bán và thuê lại là một hành vi pháp lý có liên quan đến rất nhiều môn khoa học khác nhau như: pháp lý, tài chính, và kế toán. Thứ hai, nhìn từ góc độ tài chính, thì cho thuê tài chính theo hình thức hợp đồng bán và thuê lại là một phương thức tài trợ hay là một hình thức tín dụng; tuy nhiên nhìn từ góc độ pháp lý, thì cho thuê tài chính theo hình thức hợp đồng bán và thuê lại là một hành vi thương mại (hợp đồng thương mại). Thứ ba, pháp luật về hợp đồng của các quốc gia có những khác biệt nhất định trong việc điều chỉnh hợp đồng nói chung và hợp đồng bán và thuê lại nói riêng.
Từ ba tiền đề trên, các hệ quả sau cần được lưu ý khi đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài: Một là, không thể tách bạch hoàn toàn khi nghiên cứu khoa học pháp lý về cho thuê tài chính theo hình thức hợp đồng bán và thuê lại với các môn khoa học khác có cùng đối tượng nghiên cứu. Vì vậy, khi đánh giá tổng quan tình nghiên cứu đề tài không thể không nhắc tới các công trình nghiên cứu thuộc các môn khoa học có liên quan đến lĩnh vực này. Tuy nhiên, luận án chỉ đánh giá ở mức độ nhất định các công trình nghiên cứu liên quan đó trong chừng mực mà kết quả nghiên cứu của chúng góp phần làm sáng tỏ những vấn đề pháp lý của cho thuê tài chính theo hình thức hợp đồng bán và thuê lại. Hai là, xuất phát từ bản chất pháp lý của bán và thuê lại là một hợp đồng thương mại, việc đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu cần xem xét trong một phạm vi thích hợp các công trình nghiên cứu về hợp đồng nói chung liên quan tới đề tài luận án.
7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Ba là, việc đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu không dàn trải tới các công trình nghiên cứu pháp luật của các quốc gia trên thế giới về cho thuê tài chính nói chung và hình thức hợp đồng bán và thuê lại nói riêng, mà chủ yếu tập trung vào những công trình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan trực tiếp tới hoặc làm nền tảng cho nghiên cứu về cho thuê tài chính nói chung và hợp đồng bán và thuê lại nói riêng theo pháp luật Việt Nam. Phân loại nội dung nghiên cứu của luận án Nhằm mục đích đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án, nội dung nghiên cứu của luận án phải được phân chia thành các vấn đề nghiên cứu chủ yếu như sau: Thứ nhất: Nhóm vấn đề nghiên cứu chung về thuê tài chính bao gồm: (i) khái niệm, bản chất, đặc điểm, vai trò và ý nghĩa của cho thuê tài chính, (ii) vị trí của chế định cho thuê tài chính trong hệ thống pháp luật, (iii) phân loại cho thuê tài chính; (iv) kết cấu căn bản của một giao dịch cho thuê tài chính; (v) điều chỉnh pháp luật đối với cho thuê tài chính nói chung; và (vi) thực trạng của pháp luật Việt Nam về cho thuê tài chính, cũng như các kiến nghị liên quan; Thứ hai: Nhóm vấn đề lý luận chung về bán và thuê lại bao gồm: (i) khái niệm, bản chất, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa của bán và thuê lại; (ii) chủ thể của hợp đồng bán và thuê lại; (iii) giao kết hợp đồng bán và thuê lại; (iv) hiệu lực của hợp đồng bán và thuê lại; (v) điều chỉnh pháp luật đối với hợp đồng cho thuê tài chính; và (vi) tranh chấp và giải quyết tranh chấp hợp đồng bán và thuê lại. Thứ ba: Nhóm vấn đề nghiên cứu thực trạng của pháp luật Việt Nam về bán và thuê lại bao gồm: (i) phân tích các quy định của pháp luật thực định liên quan; (ii) áp dụng các quy định của pháp luật vào giải quyết các tranh chấp cụ thể; (iii) đánh giá những ưu và khuyết điểm của pháp luật về bán và thuê lại; và (iv) tìm hiểu nguyên nhân những bất cập của pháp luật về bán và thuê lại. Thứ tư: Nhóm kiến nghị liên quan tới hợp đồng bán và thuê lại bao gồm: (i) những kiến nghị về định hướng hoàn thiện pháp luật; (ii) những kiến nghị 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com về lập pháp; (iii) những kiến nghị về tổ chức thi hành và áp dụng pháp luật; và (iv) những kiến nghị nâng cao nhận thức pháp luật về bán và thuê lại.
Trên căn bản của việc phân loại này, luận án đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước, đúc rút những thành tựu luận án kế thừa và tìm ra những vấn đề cần nghiên cứu tiếp. Từ đó, luận án tiến hành xác định cơ sở lý thuyết, xây dựng câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu, xác định phương pháp nghiên cứu, xây dựng bố cục của luận án, tìm ra những điểm mới mà luận án có khả năng đóng góp cho khoa học pháp lý và thực tiễn pháp lý. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở trong nước 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu lý luận chung ở trong nước về cho thuê tài chính Thực tế, ở Việt Nam cho thuê tài chính lần đầu tiên được pháp luật ghi nhận và điều chỉnh dưới tên gọi "tín dụng thuê mua". Văn bản pháp luật ghi nhận đầu tiên là Pháp lệnh ngân hàng, hợp tác xã tín dụng và công ty cho thuê tài chính năm 1990 [32] cũng như văn bản pháp luật đầu tiên điều chỉnh cụ thể hoạt động này là Quyết định số 149/QĐ-NH5 [44] sử dụng thuật ngữ "tín dụng thuê mua". Sau đó, ngày 9/10/1995 Chính phủ ban hành Nghị định số 64/CP [7] đã chính thức sử dụng thuật ngữ "cho thuê tài chính" thay cho thuật ngữ "tín dụng thuê mua". Về bản chất, đây chỉ là việc sử dụng các thuật ngữ khác nhau khi đề cập đến cùng một hiện tượng vì định nghĩa "tín dụng thuê mua" có nội dung giống như định nghĩa "cho thuê tài chính" sau đó.
Liên quan đến khái niệm, đặc điểm, vai trò và ý nghĩa của cho thuê tài chính Các công trình nghiên cứu trong nước về cho thuê tài chính đều đưa ra khái niệm cho thuê tài chính. Phổ biến có hai cách thức xây dựng khái niệm cho thuê tài chính: Thứ nhất, xây dựng khái niệm bằng việc chỉ ra các đặc tính hoạt động của cho thuê tài chính. Chẳng hạn, công trình "Vận dụng tín dụng thuê mua trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam" của Hồ Diệu (Luận án 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tiến sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh năm 1995) [16] với định nghĩa tín dụng thuê mua (cho thuê tài chính) là cho thuê trong đó có các nội dung cơ bản sau: (i) người cho thuê chuyển giao tài sản cho người đi thuê sử dụng; (ii) bên thuê có trách nhiệm thanh toán tiền thuê và được các quyền: hoặc được quyền sở hữu tài sản sau khi kết thúc hợp đồng thuê; hoặc được quyền mua tài sản bất cứ lúc nào cho đến khi kết thúc hợp đồng thuê; hoặc được quyền thuê tiếp tài sản. Thứ hai, xây dựng khái niệm cho thuê tài chính theo cách thức tiếp cận bản chất của hoạt động này.
Cụ thể, Nguyễn Thị Ánh Vân trong cuốn "Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam" của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân dân, năm 2014 [84] đưa ra định nghĩa cho thuê tài chính là việc cấp một khoản tín dụng trung hoặc dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị và các động sản khác [84, tr. Nhìn chung, hai cách thức xây dựng khái niệm này đều có những ưu điểm và nhược điểm. Bởi lẽ, cách tiếp cận bằng việc chỉ ra những đặc tính hoạt động cho thuê tài chính giúp chúng ta dễ dàng xác định giao dịch cho thuê tài chính nhưng lại có hạn chế là không bao quát và đầy đủ mọi trường hợp của cho thuê tài chính như cách định nghĩa thông qua việc chỉ ra bản chất của hoạt động này và ngược lại. Ngoài ra, theo Nguyễn Mạnh Bách trong sách chuyên khảo về: "Luật dân sự lược giải các hợp đồng dân sự thông dụng" của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 1997 [2] thì cho thuê tài chính bản chất là việc cho thuê kèm theo một lời hứa bán khi kết thúc thời hạn thuê.
Các đặc điểm của cho thuê tài chính cũng đã được nghiên cứu trong công trình "Vận dụng tín dụng thuê mua trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam" tác giả Hồ Diệu (Luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, năm 1995) [16] với việc chỉ ra đặc điểm tín dụng (trung và dài hạn) của thuê mua từ phương diện kinh tế học. Tác giả cho rằng về mặt bản chất sự vận động của tín dụng và sự vận động của thuê mua là giống nhau, giữa hai loại hợp đồng này chỉ có một điểm khác nhau cơ bản, cụ thể: tín dụng là một phạm trù hay một khái niệm chung, khát quát nhiều quan hệ cụ 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thể, bao gồm những quan hệ được biểu hiện dưới hình thái tiền và hiện vật, còn thuê mua chỉ là một quan hệ cụ thể chứa đựng đầy đủ các đặc điểm của tín dụng. Ngoài ra, tác giả cho rằng cho thuê tài chính là hình thức tín dụng trung và dài hạn. Điều này xuất phát từ hiệu quả của việc quản lý tài sản và chi phí quản lý tài chính cho việc quản lý tài sản thuê của Bên cho thuê.
Đây là một lập luận đúng đắn nhưng chưa đầy đủ vì không chỉ có lý do kinh tế nói trên mà còn bởi những lý do về mặt kỹ thuật lập pháp, tài chính và kế toán sẽ được phân tích cụ thể ở Chương 2 của luận án.