Chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách xuất khẩu thủy sản của việt nam sang thị trường eu trong bối cảnh thực thi evfta, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Bùi Duy Minh
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Hoàng Xuân Bình
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Chính Sách Xuất Khẩu Thủy Sản Của Việt Nam Sang Thị Trường EU Trong Bối Cảnh Thực Thi EVFTA
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU THỦY SẢN TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH TỰ DO THẾ HỆ MỚI
• 1.1. Khái quát về Hiệp định thương mại tự do Liên minh Châu Âu - Việt Nam - EVFTA
• 1.1.1. Giới thiệu nội dung và ý nghĩa của Hiệp định thương mại tự do Liên Minh Châu Âu- Việt Nam –EVFTA
• 1.1.2. Những nội dung của Hiệp định thương mại tự do Liên minh Châu Âu- Việt Nam- EVFTA có tác động đến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam
• 1.2. Xuất khẩu thủy sản và chính sách xuất khẩu thủy sản
• 1.2.1. Khái niệm về xuất khẩu thủy sản và chính sách xuất khẩu thủy sản
• 1.2.2. Vai trò của chính sách xuất khẩu thủy sản
• 1.2.3. Nội dung của chính sách xuất khẩu thủy sản
• 1.3. Những yếu tố ảnh hưởng chính sách xuất khẩu của một quốc gia
• 1.3.1. Những yếu tố thuộc về bối cảnh quốc tế
• 1.3.2. Những yếu tố thuộc về bối cảnh quốc gia
• 1.4. Kinh nghiệm về chính sách xuất khẩu thủy sản của một số nước sang các thị trường EU và bài học kinh nghiệm về chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 1.4.1. Kinh nghiệm về chính sách xuất khẩu thủy sản của một số nước sang các thị trường EU
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm về chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG BỐI CẢNH THỰC THI EVFTA
• 2.1. Thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam giai đoạn 2019 – 2021
• 2.1.1. Thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam giai đoạn 2019-2021
• 2.1.2. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn của Việt Nam khi xuất khẩu thủy sản sang EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 2.2. Phân tích thực trạng chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 2.2.1. Chính sách hỗ trợ thương nhân tận dụng những ưu đãi từ Hiệp định EVFTA để thúc đẩy xuất khẩu vào thị trường EU
• 2.2.2. Chính sách phát triển thị trường trong khối EU để thúc đẩy xuất khẩu thủy sản
• 2.2.3. Chính sách đối với sản phẩm nhằm đáp ứng những quy định của thị trường EU
• 2.2.4. Chính sách khác
• 2.3. Đánh giá thực trạng chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG BỐI CẢNH THỰC THI EVFTA
• 3.1. Quan điểm và mục tiêu xuất thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU
• 3.1.1. Cơ hội và thách thức của xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU
• 3.1.2. Quan điểm và định hướng xuât khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU
• 3.1.3. Mục tiêu xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong bối cảng thực thi EVFTA
• 3.2.1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ thương nhân
• 3.2.2. Hoàn thiện chính sách về phát triển thị trường
• 3.2.3. Hoàn thiện chính sách về sản phẩm
• 3.2.4. Chính sách khác
• 3.3. Kiến nghị để hoàn thiện chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong bối cảng thực thi EVFTA
• 3.3.1. Kiến nghị đối với Chính Phủ
• 3.3.2. Kiến nghị đối với các bộ ngành hữu quan
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU

Chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU trong bối cảnh thực thi EVFTA đang trở thành một chủ đề nóng. Hiệp định EVFTA không chỉ mở ra cơ hội lớn cho ngành thủy sản mà còn đặt ra nhiều thách thức. Việc hiểu rõ về chính sách này là cần thiết để tận dụng tối đa lợi ích từ hiệp định.

1.1. Khái niệm về chính sách xuất khẩu thủy sản

Chính sách xuất khẩu thủy sản là tập hợp các quy định và biện pháp nhằm thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm thủy sản của Việt Nam. Chính sách này bao gồm các yếu tố như quy định về chất lượng, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp.

1.2. Vai trò của chính sách xuất khẩu thủy sản

Chính sách xuất khẩu thủy sản đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trên thị trường EU. Nó giúp doanh nghiệp nắm bắt cơ hội và vượt qua các rào cản thương mại.

II. Thách thức trong chính sách xuất khẩu thủy sản sang EU

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các doanh nghiệp cần phải thích ứng với các quy định khắt khe của thị trường EU để duy trì và mở rộng thị phần.

2.1. Quy định về chất lượng và an toàn thực phẩm

Thị trường EU yêu cầu sản phẩm thủy sản phải đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm nghiêm ngặt. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất.

2.2. Cạnh tranh từ các nước khác

Sự cạnh tranh từ các nước xuất khẩu thủy sản khác như Ấn Độ, Thái Lan cũng là một thách thức lớn. Doanh nghiệp Việt Nam cần có chiến lược marketing hiệu quả để nổi bật trên thị trường.

III. Phương pháp thúc đẩy xuất khẩu thủy sản sang EU

Để tận dụng tối đa lợi ích từ EVFTA, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp hiệu quả trong chính sách xuất khẩu thủy sản. Các giải pháp này sẽ giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

3.1. Tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận thông tin và công nghệ mới. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm.

3.2. Đẩy mạnh quảng bá sản phẩm

Việc quảng bá sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường EU là rất quan trọng. Các chiến dịch marketing cần được triển khai mạnh mẽ để nâng cao nhận thức về thương hiệu.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chính sách xuất khẩu thủy sản

Chính sách xuất khẩu thủy sản đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho ngành thủy sản Việt Nam. Việc áp dụng các chính sách này đã giúp gia tăng kim ngạch xuất khẩu và mở rộng thị trường.

4.1. Kết quả đạt được từ chính sách

Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang EU đã tăng đáng kể sau khi EVFTA có hiệu lực. Điều này cho thấy chính sách đã phát huy hiệu quả trong việc thúc đẩy xuất khẩu.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các nước khác

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các nước khác trong việc phát triển chính sách xuất khẩu thủy sản. Những bài học này sẽ giúp cải thiện và hoàn thiện chính sách hiện tại.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của xuất khẩu thủy sản

Chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU trong bối cảnh EVFTA có nhiều triển vọng. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, cần có những điều chỉnh phù hợp.

5.1. Tương lai của xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Với những chính sách đúng đắn, xuất khẩu thủy sản Việt Nam có thể tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Điều này sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

5.2. Đề xuất chính sách cải thiện

Cần có các đề xuất chính sách cải thiện nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xuất khẩu thủy sản. Những chính sách này cần phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thương mại quốc tế của ngành thủy sản Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ khi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới được kích hoạt. Trong bức tranh chung đó, Liên minh Châu Âu đại diện cho một trong ba thị trường xuất khẩu trọng điểm với tỷ trọng đóng góp khoảng 15% tổng kim ngạch thủy sản cả nước. Giai đoạn 2019 - 2021 chứng kiến nhiều biến động chưa từng có: kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt gần 8,6 tỷ USD năm 2019, giảm nhẹ 1,9% xuống còn 8,4 tỷ USD năm 2020 do đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, và bứt phá ngoạn mục lên 8,9 tỷ USD vào năm 2021 với tốc độ tăng trưởng đạt 5,8%.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để chính sách thương mại của Việt Nam thích ứng linh hoạt trước những cam kết sâu rộng của Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/08/2020. Dù mở ra cơ hội xóa bỏ thuế quan ngay lập tức cho 840 dòng thuế thủy sản, hiệp định cũng đặt ra những rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt về quy tắc xuất xứ, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững. Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng cơ chế chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường 27 nước thành viên EU giai đoạn 2019 - 2021, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách đến năm 2025 và tầm nhìn 2030. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học nhằm hiện thực hóa mục tiêu gia tăng xuất khẩu sang EU thêm 42,7% vào năm 2025, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và ổn định sinh kế cho hơn 4,5 triệu lao động trong ngành thủy sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa Lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo, mô hình H-O (Heckscher-Ohlin) và Lý thuyết Thương mại quốc tế hiện đại về các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Lợi thế so sánh tự nhiên về điều kiện nuôi trồng, mặt nước và nguồn lao động chi phí cạnh tranh được xem xét song hành với lợi thế cạnh tranh tự tạo, hình thành thông qua chính sách đầu tư công nghệ chế biến và chính sách hỗ trợ thương mại của Nhà nước.

Trong bối cảnh hội nhập thế hệ mới, các khái niệm trọng tâm bao gồm:

1. Chính sách xuất khẩu thủy sản: Hệ thống quan điểm, công cụ điều tiết tài chính, xúc tiến thương mại và tiêu chuẩn chất lượng do Nhà nước ban hành nhằm định hướng hoạt động xuất khẩu.
2. Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) và Biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS): Các chuẩn mực bắt buộc về ghi nhãn, kiểm soát dư lượng kháng sinh, bảo vệ môi trường và bảo vệ an toàn sinh học.
3. Quy tắc xuất xứ hàng hóa: Quy định về xuất xứ thuần túy, xuất xứ cộng gộp song phương và cộng gộp mở rộng theo biểu cam kết cắt giảm 99,2% số dòng thuế của hiệp định.
4. Bảo hộ sở hữu trí tuệ và phát triển bền vững: Việc thực thi các cam kết quốc tế về lao động theo chuẩn mực ILO, chống đánh bắt bất hợp pháp và bảo hộ 39 chỉ dẫn địa lý nông thủy sản Việt Nam tại EU.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp xác thực từ 158 thị trường xuất khẩu, tập trung chuyên sâu vào 27 quốc gia thành viên EU trong chuỗi thời gian 3 năm từ 2019 đến 2021. Nguồn số liệu được thu thập từ Tổng cục Thống kê, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng cơ sở dữ liệu thương mại của Ủy ban Châu Âu.

Về phương pháp chọn mẫu, đề tài áp dụng kỹ thuật chọn mẫu mục tiêu có chủ đích đối với 4 nhóm sản phẩm thủy sản xuất khẩu chủ lực chiếm hơn 80% tổng giá trị xuất khẩu sang EU, bao gồm: tôm (tỷ trọng 39% - 44%), cá tra (tỷ trọng 18% - 23%), cá ngừ (chiếm 19% thị phần xuất khẩu cá ngừ cả nước) cùng mực và bạch tuộc (chiếm 12%). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phân tích so sánh định tính và định lượng trước - sau mốc 01/08/2020 là nhằm làm rõ tác động thực tế của việc cắt giảm thuế quan và mức độ thích ứng của khung chính sách hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc thực thi hiệp định đã tạo ra đòn bẩy thuế quan vượt trội khi khoảng 50% số dòng thuế thủy sản có thuế suất cơ sở từ 6% đến 22% được xóa bỏ về 0% ngay từ tháng 8/2020. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành nhanh chóng lấy lại đà tăng trưởng, đạt 8,9 tỷ USD vào năm 2021, tăng 5,8% so với năm 2020 bất chấp những trở ngại nghiêm trọng của đại dịch.

Thứ hai, cơ cấu mặt hàng xuất khẩu có sự phân hóa rõ nét với vai trò dẫn dắt tuyệt đối của ngành tôm. Tỷ trọng mặt hàng tôm trong tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản liên tục gia tăng từ mức 39% năm 2019 lên 44% năm 2020 và giữ vững ở mức 43,2% năm 2021 với giá trị đạt khoảng 3,9 tỷ USD (tăng trưởng 4%). Hiện nay, EU là thị trường tiêu thụ tôm lớn nhất của Việt Nam, chiếm 21% tổng sản lượng tôm xuất khẩu.

Thứ ba, nhóm hàng cá ngừ và nhuyễn thể ghi nhận bước tiến vững chắc. EU trở thành thị trường nhập khẩu cá ngừ lớn thứ 2 của Việt Nam (chiếm 19%) và đứng thứ 3 về tiêu thụ mực, bạch tuộc (chiếm 12%). Các sản phẩm như tôm sú đông lạnh (giảm từ thuế suất 20% về 0%) hay hạn ngạch 11.500 tấn cá ngừ hộp thuế suất 0% đã được các doanh nghiệp tận dụng triệt để.

Thứ tư, công tác bảo hộ tài sản trí tuệ và thương hiệu đạt cột mốc mới khi 39 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam liên quan đến thủy sản như Sò huyết Quảng Ninh, Mực Hạ Long và Nước mắm Phú Quốc được công nhận chính thức trên toàn lãnh thổ EU.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm nhẹ 1,9% kim ngạch vào năm 2020 phản ánh tác động tiêu cực của dịch bệnh và các đợt kiểm tra nghiêm ngặt liên quan đến thẻ vàng IUU của Ủy ban Châu Âu. Tuy nhiên, đà phục hồi mạnh mẽ trong năm 2021 minh chứng cho tính hiệu quả của các chính sách xúc tiến thương mại và gói hỗ trợ doanh nghiệp từ phía Chính phủ.

Khi so sánh với các quốc gia cạnh tranh trực tiếp, Ấn Độ đã xuất khẩu 590.275 tấn tôm năm 2020 trị giá 4,43 tỷ USD nhờ đầu tư 5,66 tỷ USD cho công nghệ con giống, trong khi Trung Quốc duy trì sản lượng nuôi trồng 47 triệu tấn. Việt Nam sở hữu lợi thế thuế quan cạnh tranh hơn nhờ hiệp định song phương, nhưng lại đối mặt với áp lực lớn hơn về tiêu chuẩn kiểm dịch SPS và truy xuất nguồn gốc. Về mặt trình bày học thuật, chuỗi dữ liệu này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột kép thể hiện biến động kim ngạch giai đoạn 2019 - 2021 kết hợp bảng ma trận đối chiếu 840 dòng thuế theo mã HS và quy tắc xuất xứ cụ thể từng mặt hàng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa lợi ích từ hiệp định và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bền vững, hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược cần được triển khai đồng bộ:

1. Hoàn thiện chính sách tài chính tín dụng và hỗ trợ thương nhân: Bộ Tài chính phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước thiết lập gói tín dụng ưu đãi lãi suất thấp hơn từ 1,5% đến 2,0% mỗi năm dành riêng cho các dự án đầu tư nhà máy chế biến sâu đạt chuẩn quốc tế. Triển khai cơ chế gia hạn nợ không chuyển nhóm nợ xấu cho chuỗi cung ứng nuôi trồng bị ảnh hưởng bởi biến động thị trường trong giai đoạn 2023 - 2025, phấn đấu đạt mục tiêu 100% doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận được nguồn vốn lưu động ổn định.

2. Nâng cấp chính sách kiểm soát chất lượng SPS, TBT và gỡ thẻ vàng IUU: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì chuẩn hóa 100% vùng nuôi tôm và cá tra tập trung theo tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP trước năm 2025. Hoàn thành lắp đặt thiết bị giám sát hành trình VMS cho 100% đội tàu đánh bắt xa bờ có chiều dài từ 15 mét trở lên nhằm xóa bỏ hoàn toàn thẻ vàng IUU của EC, nâng tỷ lệ lô hàng thủy sản đạt chuẩn kiểm dịch xuất khẩu vào EU lên trên 99,5%.

3. Đổi mới chính sách phát triển thị trường và xúc tiến thương mại số: Bộ Công Thương phối hợp với các hiệp hội ngành hàng thành lập cổng thông tin cảnh báo sớm rào cản kỹ thuật tại 27 nước thành viên EU. Tổ chức định kỳ 10 đến 15 chương trình kết nối giao thương trực tiếp kết hợp thương mại điện tử B2B xuyên biên giới hàng năm trong giai đoạn 2023 - 2026, hướng tới mục tiêu gia tăng thị phần thủy sản Việt Nam tại EU từ 15% lên trên 20% vào năm 2025.

4. Mở rộng chính sách phát triển thương hiệu và gia tăng chuỗi giá trị: Cục Sở hữu Trí tuệ cùng chính quyền các địa phương ven biển đẩy mạnh thương mại hóa 39 chỉ dẫn địa lý đã được EU công nhận. Hỗ trợ 50% chi phí đăng ký nhãn hiệu quốc tế và chứng nhận chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm chế biến cao cấp, nâng tỷ trọng sản phẩm thủy sản chế biến giá trị gia tăng lên trên 45% tổng kim ngạch xuất khẩu trước năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính sau:

1. Các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và luận cứ khoa học để Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hoàn thiện khung pháp lý, ban hành chính sách hỗ trợ xuất khẩu và nâng cao hiệu quả đàm phán thương mại quốc tế.
2. Doanh nghiệp và hiệp hội chế biến xuất khẩu thủy sản: Đóng vai trò như cẩm nang chiến lược hướng dẫn cách thức đáp ứng quy tắc xuất xứ thuần túy và cộng gộp mở rộng, khai thác hạn ngạch thuế quan ưu đãi cho 11.500 tấn cá ngừ hay 500 tấn surimi, đồng thời chủ động vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe của 27 quốc gia EU.
3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Tài liệu học thuật chuyên sâu về kinh tế quốc tế, cung cấp phương pháp luận phân tích chính sách thương mại thực chứng và chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2019 - 2021 phục vụ giảng dạy, nghiên cứu mở rộng.
4. Các tổ chức tín dụng và quỹ đầu tư phát triển nông nghiệp: Giúp định hình chính sách tài trợ vốn, đánh giá chính xác mức độ rủi ro tín dụng và xây dựng các sản phẩm tài chính chuyên biệt cho chuỗi giá trị thủy sản xuất khẩu sang thị trường Châu Âu.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệp định thương mại tự do mang lại lợi thế cắt giảm thuế quan cụ thể nào cho thủy sản Việt Nam? Ngay khi hiệp định có hiệu lực từ tháng 8/2020, khoảng 50% số dòng thuế thủy sản (tương đương 840 dòng thuế suất cơ sở từ 0% đến 22%) đã được giảm về 0%. Các mặt hàng hưởng lợi lớn nhất gồm tôm hùm, tôm sú đông lạnh với thuế suất giảm từ 12,5% - 20% về 0% ngay lập tức, trong khi 50% dòng thuế còn lại được xóa bỏ hoàn toàn theo lộ trình 3 đến 7 năm.

2. Doanh nghiệp cần đáp ứng quy tắc xuất xứ nào để được hưởng ưu đãi thuế sang EU? Thủy sản xuất khẩu phải thuộc 3 nhóm xuất xứ: xuất xứ thuần túy từ vùng biển nội địa, xuất xứ cộng gộp nguyên liệu có nguồn gốc từ Việt Nam hoặc EU, hoặc sản xuất tại Việt Nam với nguyên liệu không có xuất xứ không vượt quá 10% giá thành sản phẩm. Riêng mực và bạch tuộc được áp dụng cơ chế cộng gộp mở rộng với các nước ASEAN đã ký kết hiệp định với EU.

3. Rào cản kỹ thuật SPS và TBT tác động như thế nào đến hàng thủy sản xuất khẩu? EU quy định nghiêm ngặt về dấu kiểm định sức khỏe, tiêu chuẩn vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp thực phẩm và giới hạn dư lượng kháng sinh ở mức siêu vết. Doanh nghiệp bắt buộc phải có Giấy chứng nhận đánh bắt hợp pháp và nằm trong danh sách cơ sở chế biến được cơ quan có thẩm quyền của EU phê duyệt chính thức.

4. Mặt hàng nào giữ vai trò chủ lực trong cơ cấu xuất khẩu sang thị trường EU giai đoạn 2019 - 2021? Tôm là mặt hàng giữ tỷ trọng cao nhất trong cơ cấu xuất khẩu, tăng liên tục từ 39% năm 2019 lên 44% năm 2020 và đạt 43,2% năm 2021 với giá trị khoảng 3,9 tỷ USD. EU hiện là thị trường tiêu thụ tôm lớn nhất của Việt Nam, chiếm tới 21% tổng sản lượng tôm xuất khẩu.

5. Giải pháp nào mang tính cấp bách nhất để tháo gỡ thẻ vàng IUU của Ủy ban Châu Âu? Giải pháp quan trọng hàng đầu là hoàn thành việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình VMS cho 100% tàu cá đánh bắt xa bờ từ 15 mét trở lên, thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc hải sản điện tử tại tất cả các cảng cá và thực thi chế tài xử phạt nghiêm minh đối với các hành vi xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chính sách thương mại và hiệp định tự do thế hệ mới, khẳng định vai trò trụ cột của chính sách nhà nước trong việc thúc đẩy xuất khẩu thủy sản.
• Đánh giá chi tiết bức tranh kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2019 - 2021 với sự phục hồi ấn tượng đạt 8,9 tỷ USD vào năm 2021, làm nổi bật vai trò chủ lực của mặt hàng tôm (chiếm trên 43% tỷ trọng).
• Làm rõ cơ hội cắt giảm 840 dòng thuế về 0% cùng thách thức từ các rào cản kỹ thuật SPS, TBT và quy tắc xuất xứ khắt khe của thị trường 27 quốc gia EU.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm về chính sách tín dụng tài chính, chuẩn hóa chất lượng vùng nuôi, xúc tiến thương mại số và phát triển thương hiệu 39 chỉ dẫn địa lý nông thủy sản.
• Xác định lộ trình triển khai các giải pháp hoàn thiện chính sách trong giai đoạn 2023 - 2025, tầm nhìn 2030 nhằm hướng tới mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bền vững trên 7% mỗi năm.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp có thể tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận chi tiết hệ thống dữ liệu, mô hình phân tích định lượng và áp dụng các khuyến nghị thực tiễn vào hoạt động sản xuất kinh doanh xuất khẩu thủy sản sang thị trường Liên minh Châu Âu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách xuất khẩu thủy sản trong bối cảnh thực thi hiệp đinh tự do thế hệ mới. Chương 2: Thực trạng chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong bối cảnh thực thi EVFTA. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU THỦY SẢN TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH TỰ DO THẾ HỆ MỚI 1.

Khái quát về Hiệp định thương mại tự do Liên minh Châu Âu - Việt Nam - EVFTA 1. Giới thiệu nội dung và ý nghĩa của Hiệp định thương mại tự do Liên Minh Châu Âu- Việt Nam –EVFTA 1. Nội dung của Hiệp định thương mại tự do Liên Minh Châu Âu- Việt Nam –EVFTA Hiệp định Thương mại tự do châu Âu – Việt Nam (EVFTA) là hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới giữa Việt Nam và các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU). Đây là FTA có phạm vi cam kết rộng và mức độ cam kết cao nhất với 99,2% số dòng thuế sẽ được EU xóa bỏ cho hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam Ngày 1/12/2015, EVFTA đã chính thức kết thúc đàm phán và đến ngày 1/2/2016 văn bản hiệp định đã được công bố.

Ngày 26/6/2018, EVFTA được tách làm hai Hiệp định, một là Hiệp định Thương mại (EVFTA), và một là Hiệp định Bảo hộ Đầu tư (EVIPA); đồng thời chính thức kết thúc quá trình rà soát pháp lý đối với Hiệp định EVFTA  Nội dung hiệp định: “Hiệp định gồm 17 Chương, 2 Nghị định thư và một số biên bản ghi nhớ kèm theo với các nội dung chính là: thương mại hàng hóa (gồm các quy định chung và cam kết mở cửa thị trường), quy tắc xuất xứ, hải quan và thuận lợi hóa thương mại, các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS), các rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT), thương mại dịch vụ (gồm các quy định chung và cam kết mở cửa thị trường), đầu tư, phòng vệ thương mại, cạnh tranh, doanh 8 nghiệp nhà nước, mua sắm của Chính phủ, sở hữu trí tuệ, thương mại và Phát triển bền vững, hợp tác và xây dựng năng lực, các vấn đề pháp lý-thể chế. Thương mại hàng hóa Đối với xuất khẩu của Việt Nam, ngay khi Hiệp định có hiệu lực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng 85,6% số dòng thuế, tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU. Sau 07 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99,2% số dòng thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Đối với khoảng 0,3% kim ngạch xuất khẩu còn lại, EU cam kết dành cho Việt Nam hạn ngạch thuế quan với thuế nhập khẩu trong hạn ngạch là 0%.

Như vậy, có thể nói gần 100% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu sau một lộ trình ngắn. Cho đến nay, đây là mức cam kết cao nhất mà một đối tác dành cho ta trong các hiệp định FTA đã được ký kết. Lợi ích này đặc biệt có ý nghĩa khi EU liên tục là một trong hai thị trường xuất khẩu lớn nhất của ta hiện nay. Thương mại dịch vụ và đầu tư Cam kết của Việt Nam và EU về thương mại dịch vụ đầu tư nhằm tạo ra một môi trường đầu tư cởi mở, thuận lợi cho hoạt động của các doanh nghiệp hai bên.

Cam kết của Việt Nam có đi xa hơn cam kết trong WTO. Cam kết của EU cao hơn trong cam kết trong WTO và tương đương với mức cam kết cao nhất của EU trong những Hiệp định FTA gần đây của EU. Một số nét chính trong các cam kết một số ngành dịch vụ như sau: - Dịch vụ ngân hàng: Trong vòng 05 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam cam kết sẽ xem xét thuận lợi việc cho phép các tổ chức tín dụng EU nâng mức nắm giữ của phía nước ngoài lên 49% vốn điều lệ trong 02 ngân hàng thương mại cổ phần của Việt Nam. Tuy nhiên, cam kết này không áp dụng với 9 04 ngân hàng thương mại cổ phần mà nhà nước đang nắm cổ phần chi phối là BIDV, Vietinbank, Vietcombank và Agribank.

- Dịch vụ bảo hiểm: Việt Nam cam kết cho phép nhượng tái bảo hiểm qua biên giới, cam kết dịch vụ bảo hiểm y tế tự nguyện theo luật Việt Nam. Riêng đối với yêu cầu cho phép thành lập chi nhánh công ty tái bảo hiểm, ta chỉ cho phép sau một giai đoạn quá độ. - Dịch vụ viễn thông: Ta chấp nhận mức cam kết tương đương trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Đặc biệt đối với dịch vụ viễn thông giá trị gia tăng không có hạ tầng mạng, ta cho phép EU được lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài sau một giai đoạn quá độ.

- Dịch vụ phân phối: Ta đồng ý bỏ yêu cầu kiểm tra nhu cầu kinh tế sau 05 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, tuy nhiên ta bảo lưu quyền thực hiện quy hoạch hệ thống phân phối trên cơ sở không phân biệt đối xử. Ta cũng đồng ý không phân biệt đối xử trong sản xuất, nhập khẩu và phân phối rượu, cho phép các doanh nghiệp EU được bảo lưu điều kiện hoạt động theo các giấy phép hiện hành và chỉ cần một giấy phép để thực hiện các hoạt động nhập khẩu, phân phối, bán buôn và bán lẻ. Mua sắm của Chính phủ Việt Nam và EU thống nhất các nội dung tương đương với Hiệp định mua sắm của Chính phủ (GPA) của WTO. Với một số nghĩa vụ như đấu thầu qua mạng, thiết lập cổng thông tin điện tử để đăng tải thông tin đấu thầu, v.v, Việt Nam có lộ trình để thực hiện.

EU cũng cam kết dành hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam để thực thi các nghĩa vụ này. Việt Nam bảo lưu có thời hạn quyền dành riêng một tỷ lệ nhất định giá trị các gói thầu cho nhà thầu, hàng hóa, dịch vụ và lao động trong nước trong vòng 18 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực. 10 Đối với dược phẩm, Việt Nam cam kết cho phép các doanh nghiệp EU được tham gia đấu thầu mua sắm dược phẩm của Bộ Y tế và bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế với một số điều kiện và lộ trình nhất định. Sở hữu trí tuệ Cam kết về sở hữu trí tuệ gồm cam kết về bản quyền, phát minh, sáng chế, cam kết liên quan tới dược phẩm và chỉ dẫn địa lý, v.

Về cơ bản, các cam kết về sở hữu trí tuệ của Việt Nam là phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành. Một số nét chính trong các cam kết sở hữu trí tuệ như sau: - Về chỉ dẫn địa lý, khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam sẽ bảo hộ trên 160 chỉ dẫn địa lý của EU (bao gồm 28 thành viên) và EU sẽ bảo hộ 39 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam. Các chỉ dẫn địa lý của Việt Nam đều liên quan tới nông sản, thực phẩm, tạo điều kiện cho một số chủng loại nông sản của Việt Nam xây dựng và khẳng định thương hiệu của mình tại thị trường EU. - Về nhãn hiệu: Hai bên cam kết áp dụng thủ tục đăng ký thuận lợi, minh bạch, bao gồm việc phải có cơ sở dữ liệu điện tử về đơn nhãn hiệu đã được công bố và nhãn hiệu đã được đăng ký để công chúng tiếp cận, đồng thời cho phép chấm dứt hiệu lực nhãn hiệu đã đăng ký nhưng không sử dụng một cách thực sự trong vòng 5 năm.

- Về thực thi: Hiệp định có quy định về biện pháp kiểm soát tại biên giới đối với hàng xuất khẩu nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. - Cam kết về đối xử tối huệ quốc (MFN): Cam kết về nguyên tắc tối huệ quốc trong Hiệp định này đảm bảo dành cho các tổ chức, cá nhân của EU được hưởng những lợi ích về tiêu chuẩn bảo hộ cao không chỉ với các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ theo Hiệp định của WTO về Các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPs) mà còn cả các đối tượng khác của quyền sở hữu trí tuệ trong các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia (như Hiệp định CPTPP). 11 Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) Quy định về DNNN trong Hiệp định EVFTA nhằm tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. Cam kết cũng tính đến vai trò quan trọng của các DNNN trong việc thực hiện các mục tiêu chính sách công, ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo an ninh – quốc phòng.

Bởi vậy, Hiệp định EVFTA chỉ điều chỉnh hoạt động thương mại của các doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu hoặc kiểm soát và doanh nghiệp độc quyền có quy mô hoạt động thương mại đủ lớn đến mức có ý nghĩa trong cạnh tranh. Thương mại điện tử Để phát triển thương mại điện tử giữa Việt Nam và EU, hai bên cam kết không đánh thuế nhập khẩu đối với giao dịch điện tử. Hai bên cũng cam kết hợp tác thông qua việc duy trì đối thoại về các vấn đề quản lý được đặt ra trong thương mại điện tử, bao gồm: - Trách nhiệm của các nhà cung cấp dịch vụ trung gian trong việc truyền dẫn hay lưu trữ thông tin; - Ứng xử với các hình thức liên lạc điện tử trong thương mại không được sự cho phép của người nhận (như thư điện tử chào hàng, quảng cáo…); - Bảo vệ người tiêu dùng khi tham gia giao dịch điện tử. Các nội dung khác của Hiệp định EVFTA Hiệp định EVFTA cũng bao gồm các Chương liên quan tới hợp tác và xây dựng năng lực, pháp lý - thể chế, chính sách cạnh tranh và trợ cấp.

Các nội dung này phù hợp với hệ thống pháp luật của Việt Nam, tạo khuôn khổ pháp lý để hai bên tăng cường hợp tác, thúc đẩy sự phát triển của thương mại và đầu tư giữa hai Bên.