Chương 1 ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CÔNG TÁC XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC GIAI ĐOẠN 1996 – 2001 1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, văn hoá và xã hội 1. Điều kiện tự nhiên Hải Phòng là một thành phố ra đời từ những năm 70 của thế kỷ XIX. Nền móng đầu tiên để từ đó Hải Phòng phát triển lên thành đô thị xuất phát từ một làng chài nhỏ gần cửa sông, ở đó có bến thuyền, trạm thuế quan và đồn canh cửa biển, với hai chức năng kinh tế và quốc phòng.
Sau khi ra đời với vị trí địa lý thuận lợi và trong bối cảnh lịch sử đặc biệt, Hải Phòng nhanh chóng phát triển thành thành phố - hải cảng có tầm quan trọng lớn về cả mặt kinh tế - chính trị và quân sự trên phạm vi quốc gia. Ngày nay, Hải Phòng là thành phố lớn thứ ba của Việt Nam sau thành phố Hồ Chí Minh và Thủ đô Hà Nội. Thành phố nằm trên bờ vịnh Bắc Bộ, với diện tích tự nhiên khoảng 1.507,6 km 2 , chiếm 0,47% diện tích cả nước, gồm phần đồng bằng ven biển và phần biển đảo. Phía Đông giáp vịnh Bắc Bộ, phía Đông Bắc giáp tỉnh Quảng Ninh, phía Nam và Tây Nam giáp tỉnh Thái Bình, phía Tây và Tây Bắc giáp tỉnh Hải Dương.
Hải Phòng tiếp giáp với các địa phương kinh tế phát triển năng động như Quảng Ninh, Hải Dương, lại cách Thủ đô Hà Nội không xa và là một cực trong tam giác tăng trưởng kinh tế của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ là Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh nên thành phố có điều kiện thuận lợi học hỏi kinh nghiệm phát triển kinh tế cũng như giao lưu văn hóa, giáo dục với các địa phương này. Địa hình Hải Phòng đa dạng, bao gồm vùng biển – hải đảo, đồng bằng ven biển và miền núi. Đặc điểm này có tác động rõ nét tới sự phân bố dân cư (đông đúc ở thành phố, các thị trấn và thưa thớt ở vùng miền núi, hải đảo…) cũng như sự phân bố mạng lưới các trường học. Các địa phương khác nhau có trình độ phát triển kinh tế khác nhau cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện các 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính sách giáo dục, nhất là triển khai chính sách xã hội hóa giáo dục ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo.
Hải Phòng là thành phố công nghiệp, có diện tích đất nông nghiệp không lớn, song có tiềm năng phát triển nông nghiệp và nông thôn theo hướng CNH – HĐH. Với tài nguyên biển và rừng phong phú, thành phố còn có điều kiện phát triển mạnh ngành du lịch và ngư nghiệp. Với cơ cấu ngành kinh tế đa dạng như vậy, cùng với quá trình đẩy mạnh CNH – HĐH ở thành phố, Hải Phòng ngày càng cần hơn nguồn lao động có số lượng lớn và chất lượng cao. Do vậy, giáo dục – đào tạo Hải Phòng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.
Giáo dục – đào tạo không chỉ đào tạo nguồn nhân lực cho Hải Phòng nói riêng mà còn cho cả những địa phương xung quanh nhằm đáp ứng nhu cầu lao động lớn của thành phố. Với vị trí địa lý thuận lợi, thành phố giữ vai trò quan trọng đối với xuất nhập khẩu qua đường biển của vùng Bắc Bộ, có điều kiện tiếp nhận và ứng dụng nhanh các thành tựu GDĐT, khoa học – kỹ thuật và công nghệ hiện đại, kỹ năng về quản lý. Điều này tác động mạnh đến công tác quy hoạch đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Các đặc điểm kinh tế - xã hội Trong 10 năm 2000 - 2009, kinh tế thành phố phát triển ổn định, tăng trưởng khá nhanh và toàn diện; quy mô kinh tế được mở rộng, năng lực sản xuất - kinh doanh được nâng lên, đặc biệt là nội lực.
GDP tăng liên tục với tốc độ bình quân 11,1%/năm; cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tỷ trọng 2 nhóm ngành công nghiệp - dịch vụ tăng từ 82,22% năm 2000 lên 90% năm 2009 (tốc độ tăng bình quân 12%/năm); thị trường xuất khẩu được mở rộng, tăng nhanh về giá trị, chủng loại sản phẩm với kim ngạch xuất khẩu tăng bình quân 20%/năm (năm 2009 gấp trên 6 lần năm 2000). Thu hút vốn đầu tư phát triển tăng nhanh, bình quân 19,1%/năm. Năng lực sản xuất của nhiều ngành kinh tế tăng mạnh. Với tốc độ tăng trưởng trên, năm 2009, thu ngân sách thành phố đã tăng hơn 6 lần so với năm 2000, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân là 20,23%/năm, trong đó thu nội địa tăng bình quân 18,83%/năm.
Vốn đầu tư phát triển trên địa bàn thành phố 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có sự tăng trưởng vượt bậc, năm 1990 chỉ mới có 527,8 tỷ đồng nhưng đến năm 2000 đã là 5.236,3 tỷ đồng và năm 2007 là 20. Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội đạt 22.500 tỷ đồng vào năm 2008, góp phần quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển [58]. Cơ cấu kinh tế theo ngành đã có sự chuyển dịch đúng hướng với sự tăng rất nhanh của công nghiệp - xây dựng, dịch vụ và giảm dần của nông - lâm - ngư nghiệp. Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ cũng đang có sự chuyển dịch theo hướng giảm dần chênh lệch giữa các vùng, mở rộng đô thị, hiện đại hoá nông thôn, phát triển nhanh vùng ven biển.
Quy mô đô thị ngày càng mở rộng, chất lượng đô thị ngày càng được nâng cao, tập trung nhiều ngành dịch vụ, đặc biệt là dịch vụ chất lượng cao. Khu vực nông thôn đã có sự thay đổi cơ bản về chất theo hướng sản xuất hàng hoá và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng của lĩnh vực sản xuất phi nông nghiệp. Tỷ lệ đô thị hoá tăng nhanh (dân số đô thị từ 35% năm 2000 lên 48% năm 2009), thành phố lập thêm 2 quận mới và chuyển 1 thị xã thành quận; quy mô và diện mạo đô thị đã phát triển rõ nét. Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn có nhiều chuyển biến.
Cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội, nhất là hạ tầng giao thông, cảng biển được chú trọng đầu tư, theo hướng hiện đại, tạo nền tảng đẩy nhanh quá trình phát triển Hải Phòng trở thành thành phố cảng, công nghiệp văn minh, hiện đại. Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được được cải thiện rõ rệt; thu nhập thực tế của người dân năm 2009 gấp hơn 5 lần so với năm 2000; phúc lợi xã hội và an sinh xã hội được coi trọng và từng bước mở rộng, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh. Đây là cơ sở quan trọng để vận động nhân dân tham gia tích cực vào công tác xã hội hoá giáo dục của thành phố [14]. Về chất lượng dân cư, nguồn nhân lực, Hải Phòng là địa phương có nhiều lợi thế hơn các tỉnh, thành phố khác trong cả nước cho phát triển kinh tế - xã hội.
Công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình được chú trọng về mọi mặt như đổi mới phương thức hoạt động, hoạt động truyền thông dân số được triển khai đến tận xã, phường 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nên tỷ lệ sinh giảm rõ rệt: 2,09% (năm 1995), 1,80% (năm 2003), 1,1% (năm 2009) [14]. Theo số liệu thống kê năm 2009, dân số của Hải Phòng là 1. Số lao động làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân là 1.435 người, trong đó có 44,4% tổng số lao động làm việc trong lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ; 16% trong lĩnh vực GDĐT. Số người đang trong độ tuổi đi học là 158.
Thành phố đã xây dựng được hầu hết các thư viện ở các xã, phường, 190 nhà văn hóa, cùng với các làng văn hóa được hình thành, đáp ứng yêu cầu nâng cao dân trí và tiến bộ xã hội. Các phương tiện thông tin đại chúng, nhất là phát thanh, truyền hình, báo chí từng bước được nâng cấp, đầu tư hiện đại. Trên địa bàn thành phố có 23 bệnh viện, nhiều phòng khám khu vực, 218 trạm y tế xã, phường và hàng trăm cơ sở y tế tư nhân. Tất cả các trạm y tế xã, phường đều có bác sĩ, y sĩ.
Trên địa bàn Hải Phòng hiện có 4 trường đại học: đại học Hàng Hải Việt Nam, đại học Y Hải Phòng, đại học Hải Phòng và đại học Dân lập Hải Phòng; 2 viện nghiên cứu: Viện nghiên cứu về biển, Viện Y học biển và 8 trường cao đẳng, hàng chục trường trung cấp chuyên nghiệp. Về tiềm lực khoa học – kỹ thuật Hải Phòng đứng thứ hai sau Hà Nội ở đồng bằng sông Hồng và đứng thứ ba trong cả nước, nhờ đó có thể đào tạo và cung cấp đội ngũ lao động có chất lượng cao cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Mặc dù có nhiều cố gắng trong phát triển xã hội, gắn với phát triển kinh tế, song tình hình kinh kế - xã hội thành phố vẫn còn nhiều hạn chế. Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội còn nhiều yếu kém so với yêu cầu phát triển của thành phố, còn nhiều yếu tố tiềm ẩn bất ổn về an ninh xã hội; nhiều vấn đề của xã hội vẫn còn khá gay gắt như việc làm, tệ nạn xã hội.
Chuẩn nghèo của Hải Phòng so với nhiều địa phương trong cả nước còn thấp (250.000 đồng/người/năm), trong khi Đà Nẵng là 800.000 đồng/người/năm; thành phố Hồ Chí Minh là hơn 1.000 đồng/người/năm. Do vậy, nếu tăng mức chuẩn nghèo lên bằng Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh thì tỷ lệ hộ nghèo ở Hải Phòng còn cao. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hải Phòng có dân số trẻ, số người dưới 15 tuổi chiếm 26,96% tổng dân số. Số người trên 60 tuổi chỉ chiếm 10,49% [14].
Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp, đạt 45%. Trình độ học vấn của người dân ở nông thôn còn thấp. Theo báo cáo của Hội Nông dân thành phố, trình độ nông dân có trình độ cao đẳng, đại học trở lên là 6%, trình độ THCS trở xuống là 23% (chủ yếu là những người già từ 60 tuổi). Đây là những hạn chế về nguồn nhân lực cần được khắc phục ngay để thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá thành phố nói chung và đổi mới sự nghiệp giáo dục – đào tạo nói riêng.