chương I, điều 2 : “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kì tài sản nào để tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này”. Đến năm 2005, theo luật đầu tư mới tại điều 3, khoản 12 chỉ quy định : Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư. Nhìn chung, định nghĩa về FDI của các tổ chức, quốc gia trên thế giới vẫn còn chưa thống nhất, cụ thể. Nhưng ít nhiều vẫn có điểm chung.
Dựa vào đó có thể đưa ra cách hiểu về FDI như sau : Đầu tư trực tiếp nước ngoài là một hình thức đầu tư đưa nguồn vốn bằng tiền, tài sản hoặc các nguồn lực cần thiết vào khu vực kinh tế của các quốc gia khác để thực hiện các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhằm tìm kiếm lợi nhuận, dựa trên cơ sở tuân theo quy định Luật Đầu tư nước ngoài của nước sở tại. Các nhà đầu tư có quyền điều hành, quản lý thậm chí sở hữu doanh nghiệp tuỳ vào tỷ lệ vốn góp của mình. Đặc điểm của FDI 1. Đặc điểm về nguồn vốn Nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là vốn đầu tư phát triển dài hạn, bởi nó là hình thức đầu tư mang tính vật chất, gắn liền với việc xây dựng các cơ sở, chi nhánh sản xuất kinh doanh tại nước sở tại nên không dễ rút ra trong một thời gian ngắn.
Điều này khác hoàn toàn so với hình thức đầu tư gián tiếp thông qua việc mua bán chứng khoán cổ phiếu, trái phiếu (đầu tư gián tiếp). Bên cạnh đó, vốn FDI không phải hoàn trả nợ bởi nó không phát sinh nợ cho nước tiếp nhận đầu tư, không tạo gánh nặng quốc gia và cũng không có những ràng buộc về 8 chính trị khác tại nước sở tại. Đây là điểm khác biệt cơ bản giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và đầu tư nước ngoài (ĐTNN). Mặc dù vốn FDI vẫn chịu sự chi phối của nhà nước nhưng ít bị lệ thuộc vào mối quan hệ chính trị giữa các quốc gia do đây là hình thức đầu tư hoàn toàn bằng vốn tư nhân và hoạt động với mục đích là tìm kiếm lợi nhuận.
Tuy nhiên cũng không nên quá phụ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài này để làm giàu cho quốc gia bởi lẽ nó vẫn còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì thế chỉ nên xem FDI như nguồn vốn bổ sung cho nguồn lực còn thiếu trong nước. Đặc điểm về vốn góp Tỷ lệ vốn góp sẽ quyết định việc phân chia thành viên Hội đồng quản trị cũng như quyền và nghĩa vụ của các nhà đầu tư, đồng thời lợi nhuận và rủi ro cũng được phân chia tương ứng theo phần vốn góp đó. Nhà đầu tư có tỷ lệ vốn góp càng lớn thì càng có nhiều quyền lực trong việc quản lý doanh nghiệp tiếp nhận vốn.
Khi tỷ lệ vốn góp này đạt mức 100% thì nhà đầu tư có toàn quyền quyết định các hoạt động của doanh nghiệp. Theo IMF, một nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài không nhất thiết phải nắm quyền kiểm soát toàn bộ doanh nghiệp mà họ đầu tư, mà chỉ cần nắm giữ tối thiểu 10% cổ phần hoặc quyền biểu quyết trong doanh nghiệp đó. Vì là doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân ở nước ngoài muốn đầu tư vào doanh nghiệp ở nước khác nên cũng cần tuân thủ một số quy định của nước sở tại. Theo đó, các chủ đầu tư nước ngoài phải đóng góp một tỷ lệ vốn tối thiểu trong vốn pháp định hoặc vốn điều lệ, tuỳ theo quy định của từng nước để giành quyền điều hành, kiểm soát doanh nghiệp nhận đầu tư.
Các nước phương Tây quy định lượng vốn góp của doanh nghiệp FDI phải chiếm trên 10% cổ phần của doanh nghiệp, trong khi tỷ lệ vốn góp tối thiểu ở Campuchia là 40%, Lào 30%. Luật Mỹ thì quy định tỷ lệ này là 10%. Trong khi đó Pháp, Anh và một số nước khác là 20%. Còn theo quy định của OECD thì tỷ lệ này là 10% các cổ phiếu thường hoặc quyền biểu quyết của doanh nghiệp.
Đây là mức được công nhận cho phép nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp. Việt Nam trước đây có quy định đối với tỷ lệ này tối thiểu là 30%. Nhưng hiện tại thì không có quy định về mức vốn góp cho loại hình 9 đầu tư này nhằm tạo điều kiện hơn cho các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào Việt Nam. Đặc điểm về quyền sở hữu và quản lý vốn Chủ sở hữu vốn cũng đồng thời là người trực tiếp quản lý, điều hành và chịu trách nhiệm về kết quả sản xuất kinh doanh trong quá trình sử dụng vốn đầu tư của mình.
Chính vì thế, nhà đầu tư có thể toàn quyền đưa ra các quyết định tài chính và chịu trách nhiệm lãi lỗ với khoản đầu tư của mình. Đây có thể được xem là ưu điểm của vốn FDI so với các loại vốn khác khi có thể tạo động lực thúc đẩy các nhà đầu tư tập trung sử dụng nguồn vốn của mình một cách hiệu quả và phù hợp nhất nhằm nâng cao kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Dựa vào cách thức thực hiện đầu tư Đầu tư mới (Greenfield Investment) : Chủ đầu tư nước ngoài thực hiện đầu tư thông qua việc góp vốn để xây dựng cơ sở sản xuất kinh doanh mới hoặc mở rộng quy mô của hệ thống đã có từ trước.
Hình thức đầu tư này được các nước nhận đầu tư chú trọng và đánh giá cao vì nó có khả năng tăng thêm vốn cũng như năng suất lao động, tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động trong nước và gia tăng giá trị quốc gia. Hình thức này khá phổ biến đối với trường hợp nước chủ đầu tư là các nước phát triển đầu tư vào nước có trình độ phát triển thấp hơn. Do đó, các nước đang phát triển thường đưa ra nhiều biện pháp hỗ trợ về mặt chính sách, thuế quan,… để khuyến khích các nhà đầu tư. Tuy nhiên, điều này cũng tồn tại vài mặt hạn chế : mất thị phần cho các công ty nước ngoài, gây khó khăn cho các doanh nghiệp sản xuất trong nước,… Mua lại và sáp nhập (M&A) : Nhà đầu tư nước ngoài sẽ mua lại hoặc sáp nhập với một doanh nghiệp sẵn có ở nước nhận đầu tư để tạo thành một doanh nghiệp mới.
Đối với đầu tư mua lại, nó xảy ra khi toàn bộ quyền kiểm soát tài sản lẫn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được chuyển giao toàn bộ sang cho công ty nước ngoài. Khi đó công ty bị mua lại sẽ thuộc quyền sở hữu của công ty nước ngoài. Tuy nhiên nó vẫn giữ 10 tư cách pháp nhân cũ. Không giống như hình thức đầu tư mới, hoạt động đầu tư này hầu như không mang lại lợi nhuận cho nền kinh tế nước nhà ở giai đoạn đầu.
Đầu tư sáp nhập là hình thức đầu tư xảy ra thông qua việc toàn bộ tài sản, lợi ích chung cũng như quyền và nghĩa vụ của các doanh nghiệp góp chung lại để tạo ra một thực thể kinh doanh mới. M&A được nhiều nhà đầu tư ưa chuộng do chi phí đầu tư thấp hơn so với đầu tư mới. Bên cạnh đó, hình thức này giúp cho các nhà đầu tư tận dụng được thị trường sẵn có cũng như kinh nghiệm, nguồn nhân lực của doanh nghiệp bị thu mua, sáp nhập. Dựa vào mối quan hệ ngành nghề, lĩnh vực giữa nhà đầu tư và đơn vị tiếp nhận đầu tư Theo chiều dọc : Là hình thức đầu tư được thực hiện trong suốt chiều dài chuỗi cung ứng của doanh nghiệp, có thể trong một ngành hoặc nhiều ngành khác nhau.
Mục đích nhằm khai thác nguyên, nhiên vật liệu hoặc gần gũi với người tiêu dùng, tăng khả năng chiếm lĩnh thị trường thông qua kênh phân phối. Ngoài ra cũng để tối đa hoá lợi nhuận và tối thiểu hoá chi phí trong quá trình sản xuất : chi phí vận chuyển, chi phí thuế quan,… Có thể hiểu rằng với hình thức này, nhà đầu tư sẽ cung ứng yếu tố đầu vào cho sản xuất trong nước của công ty hoặc giúp tiêu thụ các sản phẩm đầu ra. Khi công ty tìm cách cung cấp đầu vào cho nhà sản xuất trong và ngoài nước bằng cách đầu tư vào các cơ sở kinh doanh : nhà máy, xí nghiệp,… được gọi là FDI lùi. Khi công ty tập trung vào các hoạt động marketing, bán hàng nhằm bán các sản phẩm đầu ra của mình gọi là FDI tiến Như vậy, chủ đầu tư và doanh nghiệp tiếp nhận vốn nằm trong cùng một dây chuyền sản xuất và phân phối cùng một sản phẩm cuối cùng Theo chiều ngang : Đây là dạng đầu tư tập trung hoàn toàn vốn vào một doanh nghiệp có cùng lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh.
Lúc này, hai doanh nghiệp sẽ sản xuất cùng loại sản phẩm hoặc những sản phẩm tương tự nhau, hỗ trợ nhau cùng phát triển nhằm mục đích mở rộng. Hình thức này khá phổ biến hiện nay và thường được áp dụng đối với các doanh nghiệp có rào cản thương mại. 11 Theo hướng đa dạng hoá : Khác với 2 hình thức trên, FDI theo hướng đa dạng hoá là hình thức giữa các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong các ngành nghề khác nhau. Điều này thường chỉ thấy đối với các công ty lớn khi muốn tham gia vào một thị trường mới nào đó nhằm giảm thiểu rủi ro.
Dựa vào tính pháp lý Hợp đồng hợp tác kinh doanh : Hình thức này xảy ra dựa trên văn bản kí kết giữa hai hoặc nhiều hơn hai bên để tiến hành đầu tư kinh doanh tại một quốc gia. Trong đó, mỗi bên sẽ có quy định về trách nhiệm cũng như quyền lợi mà không cần thành lập tư cách pháp nhân mới. Doanh nghiệp liên doanh : Là doanh nghiệp mang tính chất quốc tế, được thành lập tại nước nhận đầu tư dựa trên hợp đồng liên doanh được kí kết giữa hai hay nhiều bên, hoặc trên cơ sở hiệp định ký kết giữa Chính phủ các nước. Theo đó, các bên tham gia cùng góp vốn kinh doanh, cùng hưởng lợi và cùng chia sẻ rủi ro theo tỷ lệ vốn góp.
Tỷ lệ vốn góp này do các bên liên doanh thoả thuận với nhau. Khác với hợp đồng hợp tác kinh doanh, liên doanh có hình thành pháp nhân mới ở nước nhận đầu tư và hoạt động theo quy định luật pháp của quốc gia nhận đầu tư.