Chính Sách Thu Hút Nguồn Tài Chính Ngoài Ngân Sách Nhà Nước Cho Các Trường Đại Học Việt Nam

Nghiên cứu chính sách thu hút tài chính ngoài ngân sách cho các trường đại học Việt Nam, tập trung vào một số trường thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo.

• Tác giả: Lê Hồng Việt
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Chính Sách Thu Hút Tài Chính Ngoài Ngân Sách Cho Các Trường Đại Học Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới luận án
• 1.2. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 2.1. Nguồn tài chính và nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.2. Khái niệm nguồn tài chính cho các trường ĐHCL. Khái niệm nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL
• 2.3. Vai trò của các nguồn TC ngoài NSNN đối với hoạt động của trường ĐHCL
• 2.4. Chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL. Khái niệm chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.5. Mục tiêu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.6. Nguyên tắc của chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.7. Phân loại chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường đại học công lập
• 2.8. Đánh giá chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.10. Kinh nghiệm nước ngoài về chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL
• 2.10.1. Kinh nghiệm của các nước phát triển
• 2.10.2. Kinh nghiệm của các nước đang phát triển
• 2.10.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.11. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 3.1. Khung nghiên cứu
• 3.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.3. Nguồn dữ liệu
• 3.3.1. Nguồn dữ liệu thứ cấp
• 3.3.2. Nguồn dữ liệu sơ cấp
• 3.4. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP Ở VIỆT NAM
• 4.1. Khái quát hệ thống giáo dục ĐHCL ở Việt Nam
• 4.2. Thực trạng nguồn tài chính của các trường ĐHCL ở Việt Nam
• 4.2.1. Thực trạng nguồn tài chính của các trường ĐHCL giai đoạn 2003-2011
• 4.2.2. Thực trạng nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước của các trường ĐHCL giai đoạn 2003 - 2011
• 4.2.3. Thực trạng nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước của 4 trường ĐH được khảo sát
• 4.3. Thực trạng chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL ở Việt Nam
• 4.3.1. Nội dung chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính từ người học cho các trường ĐHCL
• 4.3.2. Nội dung chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính từ các tổ chức mua và sử dụng dịch vụ của trường ĐHCL
• 4.3.3. Nội dung chính sách thu hút nguồn tài chính từ các đối tượng khác
• 4.3.4. Tổng hợp các chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL ở Việt Nam theo các nhóm đối tượng
• 4.4. Đánh giá chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 4.4.1. Đánh giá theo các tiêu chí đánh giá chính sách
• 4.4.2. Thành công của chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 4.4.3. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế của chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP Ở VIỆT NAM
• 5.1. Quan điểm hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL
• 5.2. Mục tiêu hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL
• 5.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 5.3.1. Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính từ người học
• 5.3.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước thu hút nguồn tài chính từ các tổ chức mua và sử dụng dịch vụ của trường ĐHCL
• 5.3.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính từ các đối tượng khác
• 5.4. Giải pháp 1: thực hiện các chính sách về thuế đối với các doanh nghiệp hoặc tổ chức đóng góp tài chính cho trường ĐH
• 5.5. Giải pháp hỗ trợ khác
• 5.6. Kiến nghị đối với các trường ĐH
• 5.7. Tiểu kết chương 5
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Thu Hút Tài Chính Ngoài Ngân Sách

Luận án này tập trung vào chính sách thu hút tài chính ngoài ngân sách cho các trường đại học Việt Nam. Nguồn tài chính đóng vai trò then chốt trong việc duy trì và nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Trong bối cảnh nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) ngày càng hạn hẹp, việc đa dạng hóa nguồn thu trở nên cấp thiết. Luận án sẽ đi sâu vào phân tích các chính sách hiện hành, đánh giá hiệu quả và đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Mục tiêu là giúp các trường đại học chủ động hơn trong việc huy động nguồn lực, đảm bảo sự phát triển bền vững. Luận án gồm 5 chương, bao gồm tổng quan, cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu, thực trạng và giải pháp. Các kết quả nghiên cứu sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý giáo dục và các trường đại học.

1.1. Tầm quan trọng của nguồn thu ngoài ngân sách đại học

Nguồn tài chính, đặc biệt là nguồn thu ngoài ngân sách đại học, đóng vai trò sống còn đối với sự phát triển của các trường đại học. Nó cho phép các trường đầu tư vào cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu, thu hút nhân tài. Theo Estermann (2010), nguồn TC ngoài NSNN có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển của các trường ĐH. Do đó, cần có những chính sách Nhà nước nhằm tạo điều kiện và khuyến khích các trường ĐH thu hút nguồn TC ngoài NSNN.

1.2. Bối cảnh tự chủ tài chính đại học ở Việt Nam

Giáo dục đại học Việt Nam đang trong quá trình đổi mới, hướng tới tự chủ tài chính đại học. Tuy nhiên, các trường đại học vẫn còn phụ thuộc lớn vào NSNN. Theo thống kê của Bộ Tài chính (2013), NSNN cho chi thường xuyên chiếm tới 63,5% nguồn tài chính của các trường ĐHCL vào năm 2011. Điều này hạn chế khả năng huy động nguồn lực và nâng cao chất lượng đào tạo. Việc giảm sự phụ thuộc vào NSNN là một thách thức lớn, đòi hỏi sự thay đổi về chính sách và cơ chế quản lý.

II. Thách Thức Thiếu Nguồn Tài Chính Ngoài Ngân Sách

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, việc thu hút tài trợ giáo dục đại học vẫn còn nhiều thách thức. Các chính sách hiện hành chưa đủ mạnh để khuyến khích các doanh nghiệp và cá nhân đóng góp cho giáo dục. Cơ chế quản lý tài chính còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho các trường đại học trong việc sử dụng hiệu quả nguồn lực. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh giữa các trường đại học trong việc thu hút nguồn tài trợ cũng ngày càng gay gắt. Để giải quyết những thách thức này, cần có một hệ thống chính sách đồng bộ và hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho các trường đại học huy động nguồn lực từ xã hội.

2.1. Hạn chế trong chính sách khuyến khích xã hội hóa giáo dục đại học

Các chính sách khuyến khích xã hội hóa giáo dục đại học hiện nay còn nhiều hạn chế. Mức ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp đóng góp cho giáo dục còn thấp, thủ tục hành chính còn phức tạp. Điều này làm giảm động lực của các doanh nghiệp trong việc tài trợ cho các trường đại học. Cần có những chính sách đột phá hơn để thúc đẩy sự tham gia của xã hội vào giáo dục.

2.2. Bất cập trong cơ chế quản lý tài chính đại học

Cơ chế quản lý tài chính đại học còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho các trường trong việc sử dụng hiệu quả nguồn lực. Việc phân bổ ngân sách còn mang tính bình quân, chưa gắn với kết quả hoạt động. Các quy định về chi tiêu còn cứng nhắc, hạn chế sự chủ động của các trường. Cần có một cơ chế quản lý tài chính linh hoạt và hiệu quả hơn, tạo điều kiện cho các trường phát huy tối đa tiềm năng.

2.3. Cạnh tranh trong thu hút đầu tư vào giáo dục đại học

Sự cạnh tranh giữa các trường đại học trong việc thu hút đầu tư vào giáo dục đại học ngày càng gay gắt. Các trường phải cạnh tranh với nhau về chất lượng đào tạo, cơ sở vật chất, và các dịch vụ hỗ trợ. Để thành công, các trường cần xây dựng một chiến lược thu hút nguồn lực rõ ràng, tập trung vào những thế mạnh của mình và đáp ứng nhu cầu của xã hội.

III. Cách Thu Hút Nguồn Tài Chính Ngoài Ngân Sách Hiệu Quả

Để thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách hiệu quả, các trường đại học cần chủ động xây dựng các mối quan hệ đối tác với doanh nghiệp, cựu sinh viên và các tổ chức xã hội. Cần đa dạng hóa các hình thức huy động vốn, từ tài trợ trực tiếp đến hợp tác nghiên cứu và phát triển. Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu là yếu tố then chốt để thu hút nguồn lực. Các trường cần chứng minh được giá trị của mình đối với xã hội và đóng góp vào sự phát triển kinh tế.

3.1. Xây dựng quan hệ đối tác với doanh nghiệp để tài trợ giáo dục

Xây dựng quan hệ đối tác với doanh nghiệp là một kênh quan trọng để tài trợ giáo dục. Các trường đại học có thể hợp tác với doanh nghiệp trong các dự án nghiên cứu, đào tạo nhân lực, và cung cấp dịch vụ tư vấn. Đổi lại, doanh nghiệp có thể tài trợ cho các hoạt động của trường, cung cấp học bổng cho sinh viên, và tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp.

3.2. Vận động cựu sinh viên đóng góp cho quỹ phát triển trường đại học

Cựu sinh viên là một nguồn lực quan trọng của các trường đại học. Vận động cựu sinh viên đóng góp cho quỹ phát triển trường đại học là một cách hiệu quả để huy động vốn. Các trường có thể tổ chức các sự kiện gây quỹ, thành lập các câu lạc bộ cựu sinh viên, và xây dựng các chương trình tri ân cựu sinh viên.

3.3. Đa dạng hóa hình thức hợp tác công tư trong giáo dục

Đa dạng hóa hình thức hợp tác công tư trong giáo dục là một xu hướng tất yếu. Các trường đại học có thể hợp tác với các tổ chức tư nhân trong việc xây dựng cơ sở vật chất, cung cấp dịch vụ đào tạo, và phát triển các chương trình nghiên cứu. Điều này giúp các trường giảm gánh nặng tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động.

IV. Hoàn Thiện Chính Sách Thu Hút Tài Chính Giải Pháp Nào

Để hoàn thiện chính sách thu hút tài chính, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, các trường đại học và xã hội. Nhà nước cần tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi, khuyến khích các hoạt động tài trợ và đầu tư vào giáo dục. Các trường đại học cần chủ động đổi mới cơ chế quản lý, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Xã hội cần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục và tích cực tham gia vào các hoạt động hỗ trợ giáo dục.

4.1. Đề xuất chính sách khuyến khích tài trợ giáo dục đại học

Cần có những chính sách khuyến khích tài trợ giáo dục đại học mạnh mẽ hơn. Nâng cao mức ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp đóng góp cho giáo dục, đơn giản hóa thủ tục hành chính, và tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các trường đại học. Điều này sẽ khuyến khích các doanh nghiệp và cá nhân đầu tư vào giáo dục.

4.2. Đổi mới cơ chế quản lý tài chính đại học để tăng hiệu quả

Đổi mới cơ chế quản lý tài chính đại học là một yếu tố then chốt để tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực. Phân bổ ngân sách dựa trên kết quả hoạt động, trao quyền tự chủ tài chính cho các trường, và khuyến khích các trường đa dạng hóa nguồn thu. Điều này sẽ giúp các trường chủ động hơn trong việc quản lý tài chính và nâng cao chất lượng đào tạo.

4.3. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đầu tư vào giáo dục

Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đầu tư vào giáo dục là một nhiệm vụ quan trọng. Tuyên truyền về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế và xã hội, khuyến khích các doanh nghiệp và cá nhân tham gia vào các hoạt động hỗ trợ giáo dục, và xây dựng một văn hóa coi trọng giáo dục. Điều này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của giáo dục đại học.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Thành Công Thu Hút Tài Chính

Nghiên cứu các mô hình thành công trong việc thu hút tài chính ngoài ngân sách từ các trường đại học tiên tiến trên thế giới. Phân tích các yếu tố thành công và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Áp dụng các mô hình này vào thực tiễn, điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện cụ thể của từng trường đại học. Chia sẻ kinh nghiệm và tạo ra một mạng lưới các trường đại học cùng nhau phát triển.

5.1. Nghiên cứu mô hình tài chính đại học quốc tế hiệu quả

Nghiên cứu các mô hình tài chính đại học quốc tế hiệu quả, như mô hình của các trường đại học ở Mỹ, Anh, và Singapore. Phân tích cách họ huy động vốn từ các nguồn khác nhau, quản lý tài chính hiệu quả, và sử dụng nguồn lực để nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

5.2. Áp dụng kinh nghiệm quốc tế vào quản lý tài chính đại học Việt Nam

Áp dụng kinh nghiệm quốc tế vào quản lý tài chính đại học Việt Nam, điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện cụ thể của từng trường đại học. Xây dựng các chiến lược thu hút nguồn lực, đổi mới cơ chế quản lý, và nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Chia sẻ kinh nghiệm và tạo ra một mạng lưới các trường đại học cùng nhau phát triển.

5.3. Đánh giá hiệu quả chính sách tài chính sau khi áp dụng

Đánh giá hiệu quả chính sách tài chính sau khi áp dụng các mô hình mới. Đo lường các chỉ số về nguồn thu, chi tiêu, và chất lượng đào tạo. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả và điều chỉnh chính sách cho phù hợp. Đảm bảo rằng các chính sách tài chính đóng góp vào sự phát triển bền vững của các trường đại học.

VI. Tương Lai Chính Sách Thu Hút Tài Chính Đại Học Việt Nam

Chính sách thu hút tài chính ngoài ngân sách cho các trường đại học Việt Nam cần hướng tới sự bền vững và hiệu quả. Cần tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới. Đồng thời, cần đảm bảo rằng các chính sách tài chính đóng góp vào việc nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu của xã hội. Tương lai của giáo dục đại học Việt Nam phụ thuộc vào sự thành công của các chính sách này.

6.1. Định hướng phát triển mô hình tài chính đại học bền vững

Định hướng phát triển mô hình tài chính đại học bền vững, dựa trên sự đa dạng hóa nguồn thu, quản lý tài chính hiệu quả, và đầu tư vào chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Xây dựng các chiến lược dài hạn, đảm bảo rằng các trường đại học có đủ nguồn lực để phát triển trong tương lai.

6.2. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực

Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, giảm chi phí hoạt động, và tăng cường đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên. Khuyến khích các trường đại học áp dụng các công nghệ mới, đổi mới phương pháp giảng dạy, và xây dựng các chương trình đào tạo đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

6.3. Kiến nghị chính sách khuyến khích tài trợ giáo dục dài hạn

Kiến nghị chính sách khuyến khích tài trợ giáo dục dài hạn, tạo ra một môi trường thuận lợi cho các hoạt động tài trợ và đầu tư vào giáo dục. Xây dựng các quỹ hỗ trợ giáo dục, khuyến khích các doanh nghiệp và cá nhân đóng góp cho giáo dục, và tạo ra một văn hóa coi trọng giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Lê Hồng Việt với đề tài "Chính sách thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học ở Việt Nam (Nghiên cứu tại các trường thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo)", được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đoàn Thị Thu Hà vào năm 2017 (chuyên ngành Quản lý kinh tế / Khoa học quản lý, mã số: 62340410).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong hệ thống giáo dục đại học công lập (ĐHCL) tại Việt Nam, nguồn lực tài chính giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động và nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu. Quy mô sinh viên đại học đã gia tăng từ 624.423 sinh viên năm 1999 lên 1.756.000 sinh viên vào năm 2014, tạo áp lực lớn lên cơ sở vật chất và tỷ lệ sinh viên/giảng viên (đạt bình quân 25 sinh viên/giảng viên vào năm 2014). Mặc dù vậy, theo thống kê của Bộ Tài chính (2013), ngân sách Nhà nước (NSNN) cấp chi thường xuyên chiếm tới 63,5% tổng nguồn tài chính của các trường ĐHCL năm 2011, trong khi các nguồn thu ngoài NSNN chỉ chiếm chưa tới 20%.

Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, văn bản pháp lý nhằm đẩy mạnh xã hội hóa và đổi mới cơ chế tài chính như Nghị quyết số 05/2005/NQ-CP ngày 18/4/2005, Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006, Nghị quyết số 35/2009/QH12 ngày 19/6/2009 của Quốc hội khóa XII và Luật Giáo dục đại học 2012. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận các khía cạnh đơn lẻ của chính sách tài chính. Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là chưa có công trình nào đánh giá và hệ thống hóa chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL một cách tổng quát và toàn diện.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định mục đích chung và 4 mục tiêu cụ thể:

1. Xây dựng khung lý thuyết cho nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL trên cơ sở kế thừa, phát triển các công trình trong và ngoài nước.
2. Tổng hợp kinh nghiệm quốc tế của một số quốc gia phát triển và đang phát triển về chính sách Nhà nước trong thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho trường ĐHCL, từ đó rút ra bài học cho Việt Nam.
3. Đánh giá thực trạng chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL ở Việt Nam dựa trên hệ thống tiêu chí khoa học.
4. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước nhằm tăng cường thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL ở Việt Nam đến năm 2020, định hướng 2025.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Khung lý thuyết nào cần áp dụng để thực hiện nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL?
2. Những bài học kinh nghiệm thuộc lĩnh vực liên quan ở một số nước trên thế giới mà Việt Nam cần học hỏi là gì?
3. Chính sách Nhà nước hiện nay về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL có những tác động tích cực và tiêu cực nào đến chính các trường đó? Nguyên nhân cụ thể nào thuộc chính sách Nhà nước có thể giải thích cho các tác động đó?
4. Những giải pháp nào đối với chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL ở Việt Nam để đạt hiệu quả hơn và điều kiện thực hiện các giải pháp này là gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GDĐT).
• Phạm vi nội dung: Hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích kinh nghiệm quốc tế, đánh giá thực trạng chính sách và đề xuất giải pháp chính sách hoàn thiện. Luận án không nghiên cứu các trường đại học ngoài công lập do nhóm này không nhận phân bổ ngân sách trực tiếp từ Nhà nước.
• Phạm vi không gian: Tập trung khảo sát sâu 4 trường ĐHCL trực thuộc Bộ GDĐT triển khai thí điểm cơ chế tự chủ không nhận NSNN chi thường xuyên từ năm 2008 gồm: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Hà Nội và Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng giai đoạn 2009–2014 (mốc năm 2009 gắn với Nghị quyết 35/2009/QH12 và thời điểm triển khai tự chủ thực tế tại 4 trường). Các giải pháp đề xuất có tầm nhìn đến năm 2020, định hướng năm 2025.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Các công trình quốc tế được tác giả tổng hợp theo 3 nhóm nội dung:

1. Vai trò của chính sách Nhà nước đối với tài chính giáo dục đại học: Harman (1999), NCES (2001) chỉ ra áp lực ngân sách công đối với giáo dục đại học. Long (2004), Siswanto và cộng sự (2013) khẳng định chính sách là khung khổ pháp lý cho việc đa dạng hóa nguồn thu. Brown (2010) phân tích tác động của nguyên tắc thị trường hóa. Etzkowitz (1999) và Paul (2012) nhấn mạnh quyền của trường ĐH trong việc mở rộng hoạt động ngoài chức năng đào tạo truyền thống.
2. Nội dung các nhóm chính sách Nhà nước: OECD (2003) và Eurydice (2008) phân tích chính sách tự chủ và minh bạch. Jongbloed (2005), Paul (2012), Guimón (2013) nghiên cứu về cơ chế tương tác với doanh nghiệp và người học. Jaramillo và Melonio (2011), Estermann và cộng sự (2011) làm rõ chính sách ưu đãi thuế đối với hoạt động quyên tặng. Estermann và Nokkola (2009), Estermann và Pruvot (2011), John và Rodney (2011) khảo sát khung pháp lý khai thác tài sản, dòng vốn. Các nghiên cứu về sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ gồm Saul và Mark (2003), Risaburo (2005), Cheslock và Hughes (2011).
3. Đánh giá chính sách thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN: Yokoyama (2006), Orkodashvili (2007), Pelletier (2012), Parry và cộng sự (2012), FICCI (2013), Universities UK (2013) đánh giá tác động của chính sách thu hút sinh viên quốc tế (Anh, Mỹ), liên kết doanh nghiệp (Trung Quốc), kiểm định chất lượng (Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc) và các rào cản hành chính.

Các hướng nghiên cứu trong nước

1. Thực trạng khai thác nguồn thu ngoài NSNN: Trịnh Tiến Dũng (2012), Vũ Như Thăng và Hoàng Thị Minh Hảo (2012), Hoàng Văn Châu (2012), Hồ Thanh Phong (2012), Hoàng Trần Hậu (2012), Phan Thị Bích Nguyệt (2012) phân tích sự chủ động của các trường ĐHCL. Phạm Phụ (2014a, 2014b), Phạm Thị Ly (2012), Nguyễn Ngọc Vũ (2012) chỉ ra nguồn thu ngoài NSNN vẫn phụ thuộc chủ yếu vào học phí các hệ đào tạo mở rộng, nguồn thu từ dịch vụ và tài trợ còn chiếm tỷ trọng thấp.
2. Hạn chế và bất cập về cơ chế chính sách: Nguyễn Văn Phụng (2012) chỉ ra rào cản tiếp cận ưu đãi thuế. Lâm Quang Thiệp (2014a) và Phạm Phụ (2014b) phân tích sự chậm đổi mới của khung trần học phí. Đặng Quốc Bảo (2014), Phạm Đỗ Nhật Tiến (2014a, 2014b) và Nguyễn Trường Giang (2012) bàn về mối quan hệ giữa tự chủ tài chính, trách nhiệm giải trình và cơ chế trung gian thương mại hóa nghiên cứu.

Khoảng trống nghiên cứu

Các công trình trong nước và quốc tế chưa xây dựng một khung đánh giá có tính hệ thống đối với tổng thể các chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho trường ĐHCL. Luận án định vị việc thiết lập bộ tiêu chí đánh giá chính sách và phân tích chuyên sâu thực nghiệm tại các trường ĐHCL trọng điểm ở Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm nguồn tài chính ngoài NSNN: Kế thừa định nghĩa của Đỗ Thị Bích Loan (2008), nguồn tài chính ngoài NSNN cho trường ĐHCL bao gồm toàn bộ các phương tiện, nguồn vốn tiền tệ mà Nhà nước cho phép trường đại học huy động trực tiếp từ người học, doanh nghiệp, tổ chức kinh tế - xã hội, cựu sinh viên và nhà tài trợ trong khuôn khổ xã hội hóa, không phải nộp vào NSNN và được chủ động sử dụng theo quy định.
• Bốn nguyên tắc của chính sách: (1) Nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu; (2) Tăng tính tự chủ cho nhà trường gắn với trách nhiệm giải trình; (3) Thực hiện theo chiến lược, kế hoạch rõ ràng; (4) Đảm bảo tính công khai, minh bạch.
• Phân loại chính sách theo nhóm đối tượng tạo nguồn thu: Luận án lựa chọn cách phân loại chính sách Nhà nước theo 3 nhóm đối tượng:
  1. Nhóm chính sách thu hút nguồn tài chính từ người học (học phí, lệ phí, dịch vụ sinh viên).
  2. Nhóm chính sách thu hút nguồn tài chính từ tổ chức mua và sử dụng dịch vụ (nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, tư vấn, dịch vụ sản xuất kinh doanh phụ trợ thông qua các công cụ thuế, tín dụng, sở hữu trí tuệ).
  3. Nhóm chính sách thu hút nguồn tài chính từ các đối tượng khác (tài trợ, biếu tặng, đóng góp của cựu sinh viên thông qua công cụ khấu trừ/miễn giảm thuế thu nhập).
• Khung tiêu chí đánh giá chính sách: Dựa trên mô hình đánh giá của ESCAP (2003), OECD/DAC (1991, 2002, 2009), Thornley và cộng sự (2011), Nguyễn Đăng Thành (2012), Nguyễn Ngọc Anh và cộng sự (2012a), luận án thiết lập 3 tiêu chí cốt lõi:
  • Tính hiệu lực: Mức độ chính sách tạo điều kiện thuận lợi, khuyến khích các trường và các đối tượng tham gia tạo nguồn thu.
  • Tính hiệu quả: Mức độ tác động tối ưu của các công cụ chính sách so với nguồn lực thực thi.
  • Tính bền vững: Mức độ đảm bảo lợi ích lâu dài cho nhà trường, người học, doanh nghiệp và cơ chế kiểm tra, giám sát.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật, tổng kết lịch sử cơ chế tài chính giáo dục đại học, phân tích so sánh kinh nghiệm quốc tế (Anh, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Tây Ban Nha, Đan Mạch, Phần Lan).
• Phương pháp định lượng: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích cơ cấu, phân tích hệ số tương quan giữa các tiêu chí đánh giá (tính hiệu lực, hiệu quả, bền vững) và ước lượng mô hình hồi quy đánh giá mức độ hiệu quả của chính sách đối với các tổ chức sử dụng dịch vụ.
• Nguồn dữ liệu:
  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo khảo sát của Ngân hàng Thế giới (2003–2005), số liệu khảo sát của Bộ Tài chính (2013), số liệu thống kê của Bộ GDĐT giai đoạn 1999–2014, dữ liệu tài chính giai đoạn 2009–2013 của 4 trường đại học khảo sát.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua điều tra bảng hỏi đối với 3 nhóm đối tượng: đại diện cán bộ quản lý của 4 trường ĐHCL tự chủ (ĐH Kinh tế Quốc dân, ĐH Ngoại thương, ĐH Hà Nội, ĐH Kinh tế TP.HCM), người học tại các trường và đại diện các doanh nghiệp/tổ chức sử dụng dịch vụ của nhà trường.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập

Chương 1 tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước về tài chính giáo dục đại học và chính sách công. Tác giả chỉ ra rằng các công trình quốc tế đã đi sâu vào vai trò của khung pháp lý, quyền sở hữu trí tuệ, mô hình Văn phòng Chuyển giao Công nghệ (TTO), chính sách ưu đãi thuế cho nhà tài trợ và học phí theo cơ chế thị trường. Tại Việt Nam, các nghiên cứu đã phản ánh thực trạng cơ cấu nguồn thu mất cân đối, những hạn chế trong quy định mức trần học phí và quyền tự chủ tài chính theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP. Từ đó, chương 1 khẳng định sự cần thiết phải nghiên cứu đánh giá toàn diện hệ thống chính sách Nhà nước ở cấp độ vĩ mô và vi mô.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn của chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập

Chương 2 làm rõ bản chất lý luận của các nguồn tài chính ngoài NSNN và vai trò của chính sách Nhà nước đối với sự phát triển bền vững của trường ĐHCL. Tác giả phân tích các công cụ điều tiết gồm: cơ chế xác định học phí, chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, công cụ tín dụng hỗ trợ R&D (như mô hình Innovation Voucher tại châu Âu), và quy định bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Về kinh nghiệm quốc tế, chương này phân tích mô hình quản lý tài chính trường đại học tại:

• Các nước phát triển: Vương quốc Anh (cơ chế phân bổ ngân sách, học phí và huy động từ cựu sinh viên), Hoa Kỳ (chính sách khấu trừ thuế đối với tài trợ/hiến tặng, mô hình khai thác thương mại hóa bằng sáng chế), Phần Lan (chuyển giao quyền sở hữu tài sản bất động sản cho các trường ĐH).
• Các nước đang phát triển: Ấn Độ (các chương trình của AICTE, ICAR, chính sách khuyến khích liên kết công nghiệp - đại học) và Trung Quốc (cơ chế thúc đẩy doanh nghiệp hợp tác với trường đại học).

Từ kinh nghiệm quốc tế, tác giả rút ra các bài học về đa dạng hóa nguồn thu, hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ, cơ chế ưu đãi thuế cho hoạt động tài trợ và trao quyền tự chủ tài chính thực chất.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập

Chương 3 trình bày khung nghiên cứu, quy trình nghiên cứu 5 bước và phương pháp thu thập, xử lý thông tin. Tác giả thiết kế các bộ công cụ điều tra bảng hỏi cho cán bộ quản lý trường đại học, sinh viên và doanh nghiệp. Phương pháp phân tích bao gồm kiểm định tương quan giữa các nhóm tiêu chí đánh giá chính sách và phân tích định lượng các nhân tố tác động đến hiệu quả thu hút tài chính từ các tổ chức bên ngoài.

Chương 4: Thực trạng chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập ở Việt Nam

Chương 4 tập trung phân tích thực trạng hệ thống ĐHCL giai đoạn 2003–2014 và kết quả khảo sát thực tế tại 4 trường đại học thí điểm tự chủ:

• Quy mô và cơ cấu tài chính: Tỷ trọng nguồn thu từ NSNN vẫn ở mức cao tại đa số các trường ĐHCL. Tại 4 trường đại học khảo sát tự bảo đảm 100% kinh phí thường xuyên giai đoạn 2009–2013, nguồn thu từ người học (học phí, lệ phí) chiếm tỷ trọng áp đảo (trên 80-90% tổng thu ngoài ngân sách), trong khi nguồn thu từ chuyển giao khoa học công nghệ, dịch vụ và tài trợ còn rất thấp.
• Phân tích các nhóm chính sách cụ thể:
  • Chính sách đối với người học: Nhà nước đã ban hành khung trần học phí qua các giai đoạn (Nghị định 49/2010/NĐ-CP, Nghị định 86/2015/NĐ-CP). Việc áp mức trần học phí cố định gây khó khăn cho việc bù đắp chi phí đào tạo thực tế, buộc các trường mở rộng quy mô các hệ vừa làm vừa học, liên kết đào tạo.
  • Chính sách đối với tổ chức mua/sử dụng dịch vụ: Các ưu đãi về thuế R&D, chuyển giao công nghệ chưa đi vào thực tiễn do thủ tục hành chính phức tạp; thiếu các quy định hướng dẫn liên doanh, liên kết khai thác tài sản công.
  • Chính sách đối với nguồn tài trợ khác: Quy định miễn trừ thuế đối với doanh nghiệp và cá nhân tài trợ cho giáo dục còn nhiều điều kiện ràng buộc ngặt nghèo, chưa tạo động lực cho hoạt động hiến tặng.
• Kết quả khảo sát và kiểm định: Luận án trình bày kết quả đánh giá của các bên liên quan về tính hiệu lực, hiệu quả và bền vững; tính toán hệ số tương quan giữa các tiêu chí và chỉ rõ nguyên nhân của các hạn chế bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật về giáo dục đại học, ngân sách nhà nước, quản lý tài sản công và pháp luật thuế.

Chương 5: Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập ở Việt Nam

Chương 5 xác định quan điểm và mục tiêu hoàn thiện chính sách đến năm 2020, tầm nhìn 2025. Tác giả đề xuất các nhóm giải pháp chính sách trọng tâm:

1. Nhóm giải pháp chính sách đối với nguồn thu từ người học: Đổi mới cơ chế định giá dịch vụ đào tạo, trao quyền cho các trường ĐHCL tự chủ xác định mức học phí tương xứng với chất lượng kiểm định; hoàn thiện chính sách tín dụng sinh viên để bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục cho đối tượng có hoàn cảnh khó khăn.
2. Nhóm giải pháp đối với nguồn thu từ tổ chức mua và sử dụng dịch vụ: Sửa đổi chính sách thuế nhằm tăng mức chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp cho các khoản đầu tư R&D và hợp đồng nghiên cứu với trường đại học; thành lập và hỗ trợ vận hành các văn phòng chuyển giao công nghệ (TTO), trung tâm ươm tạo tại các trường.
3. Nhóm giải pháp đối với nguồn đóng góp, tài trợ: Áp dụng chính sách giảm trừ thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các khoản tài trợ, học bổng cho cơ sở giáo dục đại học; đơn giản hóa thủ tục tiếp nhận tài trợ.
4. Nhóm giải pháp hỗ trợ và kiến nghị thực thi: Hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác tài sản công tại trường đại học; nâng cao tính minh bạch, chế độ báo cáo tài chính và trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học công lập.

---

Bảng tổng hợp các bảng biểu và hình vẽ tiêu biểu trong luận án

STT	Ký hiệu trong văn bản	Nội dung bảng / hình	Ý nghĩa dữ liệu trong luận án
1	Bảng 3.1 & Bảng 3.2	Thông tin các trường tham gia khảo sát của WB (2003-2005) và Bộ Tài chính (2013)	Cung cấp nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô quốc gia về tài chính ĐHCL
2	Bảng 4.7	Cơ cấu nguồn tài chính của các trường ĐHCL, năm 2003 và 2011	Minh chứng tỷ trọng chi thường xuyên từ NSNN (63,5% năm 2011)
3	Bảng 4.8	Cơ cấu bình quân nguồn tài chính của 4 trường ĐH tự đảm bảo kinh phí (2009-2013)	Phản ánh sự mất cân đối khi học phí chiếm tỷ trọng tuyệt đối
4	Bảng 4.9, 4.10, 4.11	Mức trần học phí ĐHCL theo nhóm ngành qua các giai đoạn	Phân tích khung pháp lý điều tiết nguồn thu từ người học
5	Bảng 4.22, 4.23, 4.24	Hệ số tương quan tính hiệu lực, hiệu quả, bền vững theo các nhóm chính sách	Đánh giá mức độ đồng thuận và mối liên hệ giữa các tiêu chí đánh giá
6	Bảng 4.32	Kết quả ước lượng mô hình đánh giá hiệu quả chính sách thu hút tài chính từ tổ chức	Kiểm định định lượng tác động của chính sách lên doanh nghiệp
7	Hình 2.4	Mô hình đánh giá chính sách của ESCAP (2003)	Làm cơ sở lý thuyết xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá
8	Hình 3.1 & Hình 3.2	Khung nghiên cứu và quy trình nghiên cứu của luận án	Thể hiện logic khoa học từ lý luận, khảo sát đến đề xuất giải pháp

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa các khái niệm khoa học liên quan đến nguồn tài chính ngoài NSNN và chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL.
• Thiết lập khung phân loại chính sách Nhà nước theo nhóm đối tượng cung cấp nguồn lực (người học, tổ chức sử dụng dịch vụ, đối tượng tài trợ khác).
• Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL dựa trên 3 tiêu chuẩn: tính hiệu lực, tính hiệu quả và tính bền vững.
• Tổng hợp và phân tích các bài học kinh nghiệm quốc tế từ các nước phát triển và đang phát triển trong việc sử dụng công cụ thuế, tín dụng, sở hữu trí tuệ để đa dạng hóa nguồn tài chính đại học.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá thực trạng phân bổ và cơ cấu nguồn tài chính của hệ thống ĐHCL Việt Nam giai đoạn 2003–2014, làm rõ bức tranh tài chính tại 4 trường đại học trực thuộc Bộ GDĐT thí điểm tự chủ (ĐH Kinh tế Quốc dân, ĐH Ngoại thương, ĐH Hà Nội, ĐH Kinh tế TP.HCM).
• Chỉ ra các điểm nghẽn chính sách: sự phụ thuộc quá mức vào nguồn thu học phí, quy định trần học phí chưa theo kịp chi phí đào tạo, thiếu hụt cơ chế ưu đãi thuế thực chất cho R&D và quyên tặng, rào cản trong chuyển giao công nghệ và khai thác tài sản công.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về cơ chế trần học phí gắn với kiểm định, chính sách ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp tài trợ và đặt hàng nghiên cứu, cơ chế vận hành văn phòng TTO và hoàn thiện khung pháp lý tự chủ tài chính đại học đến năm 2020, định hướng 2025.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi khảo sát: Luận án tập trung khảo sát chuyên sâu tại 4 trường đại học khối kinh tế - xã hội và ngoại ngữ trực thuộc Bộ GDĐT thực hiện thí điểm tự chủ tài chính; chưa bao quát các trường thuộc khối kỹ thuật, công nghệ, y dược hoặc các trường thuộc các Bộ ngành khác và địa phương.
• Hạn chế về dữ liệu định lượng: Việc đo lường trực tiếp chi phí - lợi ích tài chính của chính sách công gặp khó khăn về nguồn dữ liệu kiểm toán công khai, luận án chủ yếu đánh giá hiệu quả thông qua ý kiến phản hồi của các bên liên quan và mô hình tương quan/ước lượng.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá chính sách trên toàn bộ hệ thống các trường ĐHCL đa lĩnh vực, nghiên cứu chuyên sâu về mô hình thương mại hóa tài sản trí tuệ và cơ chế thành lập doanh nghiệp trong trường đại học (spin-off).

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các đối tượng sau:

• Cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ GDĐT, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Tham khảo căn cứ thực tiễn để xây dựng, sửa đổi các nghị định về cơ chế tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp công lập, quy định mức thu học phí và các chính sách ưu đãi thuế hỗ trợ giáo dục đại học.
• Ban Giám hiệu và bộ phận quản lý tài chính các trường ĐHCL: Vận dụng các bài học kinh nghiệm và phân tích thực trạng để xây dựng chiến lược đa dạng hóa nguồn thu, phát triển các dịch vụ khoa học công nghệ và tiếp cận các nguồn tài trợ xã hội.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế, Quản lý giáo dục, Chính sách công: Sử dụng khung lý thuyết, bộ tiêu chí đánh giá chính sách và phương pháp luận khảo sát làm tài liệu nghiên cứu và giảng dạy.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước của trường ĐHCL gồm những nguồn nào theo luận án?

Theo luận án, nguồn tài chính ngoài NSNN của trường ĐHCL gồm 3 nhóm nguồn chính: (1) Nguồn từ người học (học phí, các khoản lệ phí, phí dịch vụ sinh viên như ký túc xá, thể thao, ăn uống); (2) Nguồn từ các tổ chức mua và sử dụng dịch vụ của nhà trường (hợp đồng nghiên cứu R&D, chuyển giao công nghệ, tư vấn, dịch vụ sản xuất kinh doanh phụ trợ); (3) Nguồn từ các chủ thể khác (các khoản quyên tặng, tài trợ, hiến tặng của cựu sinh viên, doanh nghiệp và các tổ chức thiện nguyện).

2. Bốn trường đại học được lựa chọn nghiên cứu điển hình trong luận án là những trường nào và vì sao được chọn?

Bốn trường đại học được chọn nghiên cứu điển hình gồm: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Hà Nội và Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Bốn trường này được lựa chọn vì đây là các đơn vị trực thuộc Bộ GDĐT được thí điểm triển khai cơ chế tự chủ, không nhận NSNN cho chi hoạt động thường xuyên từ năm 2008/2009, cung cấp dữ liệu thực tiễn phản ánh quá trình huy động các nguồn tài chính ngoài ngân sách.

3. Hệ thống tiêu chí đánh giá chính sách Nhà nước được luận án sử dụng gồm những tiêu chí nào?

Luận án kế thừa mô hình của ESCAP (2003), OECD (2009) và các tác giả trong nước để xác lập 3 tiêu chí đánh giá chính: (1) Tính hiệu lực (mức độ khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi của chính sách cho nhà trường thu hút nguồn lực); (2) Tính hiệu quả (mức độ tác động tối ưu của các công cụ chính sách so với chi phí/nguồn lực thực hiện); (3) Tính bền vững (mức độ bảo đảm lợi ích lâu dài cho các bên liên quan và cơ chế kiểm tra, giám sát thực thi).

4. Luận án chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất trong cơ cấu nguồn tài chính của các trường ĐHCL tự chủ tại Việt Nam là gì?

Điểm nghẽn lớn nhất là cơ cấu nguồn tài chính ngoài NSNN mất cân đối nghiêm trọng: nguồn thu của các trường tự chủ phụ thuộc áp đảo vào học phí và các khoản đóng góp từ người học (chiếm từ 80% đến trên 90% tổng nguồn thu ngoài ngân sách). Trong khi đó, các nguồn thu từ hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, dịch vụ và tài trợ từ doanh nghiệp chiếm tỷ trọng rất nhỏ do thiếu cơ chế ưu đãi thuế và hành lang pháp lý thương mại hóa tài sản trí tuệ.

5. Luận án đề xuất giải pháp gì đối với chính sách thuế nhằm khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với trường đại học?

Luận án đề xuất Nhà nước cho phép doanh nghiệp được khấu trừ vào chi phí hợp lý khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp đối với toàn bộ các khoản thực chi tài trợ cho giáo dục đại học, bao gồm cả tài trợ kết hợp quảng bá thương hiệu; đồng thời áp dụng chính sách ưu đãi miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng đối với các sản phẩm R&D, chuyển giao công nghệ phát sinh từ các hợp đồng hợp tác giữa doanh nghiệp và trường đại học.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Hồng Việt đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế về chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập. Thông qua việc phân tích dữ liệu thực trạng hệ thống giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2003–2014 và nghiên cứu điển hình 4 trường đại học tự chủ thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, công trình đã chỉ rõ những bất cập trong cơ cấu nguồn thu và rào cản chính sách hiện hành. Các giải pháp đề xuất trong luận án cung cấp căn cứ khoa học và thực tiễn nhằm hoàn thiện khung pháp lý về học phí, thuế, chuyển giao công nghệ và cơ chế tự chủ tài chính đại học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP Mục đích của chương này nhằm tổng hợp, phân tích sơ bộ các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến các lĩnh vực chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL, là căn cứ cho nghiên cứu sinh xác định khoảng trống cần nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới luận án 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan tới chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL, và tập trung vào những nội dung lớn sau đây: Các nghiên cứu về vai trò của chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL Hiện nay, chính phủ các nước đều gặp phải áp lực chi tiêu ngân sách cho nhiều mục tiêu khác nhau như giáo dục, y tế, giao thông. Việc duy trì ngân sách cho giáo dục ĐH là một thách thức đối với các chính phủ (Harman, 1999).

Trong lĩnh vực giáo dục ĐH, bên cạnh áp lực ngân sách đối với chính phủ, việc gia tăng tỷ lệ nhập học, tăng nhanh chi phí đơn vị, hạn chế về mặt quản lý của khu vực công đều góp phần tạo ra áp lực tài chính đối với các trường ĐHCL (NCES, 2001). Dưới áp lực đó, việc tăng cường thu hút các nguồn tài chính từ người học, doanh nghiệp và các nhà tài trợ là rất quan trọng đối với các trường ĐHCL. Nhiều công trình nghiên cứu ở nước ngoài đã đề cập tới vai trò của chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường công lập. Chính sách Nhà nước là một trong những yếu tố quan trọng cho việc tăng nguồn tài chính từ người học và các tổ chức khác cho các trường ĐHCL (Long, 2004).

Đầu tiên, chính sách của Nhà nước đóng vai trò là khung khổ pháp lý, điều chỉnh các hoạt động tạo nguồn thu của các trường ĐH (Siswanto và cộng sự, 2013). Việc áp dụng các nguyên tắc thị trường đối với giáo dục ĐH, hay việc thị trường hóa giáo dục ĐH của Chính phủ thúc đẩy mạnh mẽ việc thu hút các nguồn TC ngoài NSNN (Brown, 2010). Các nguồn tài chính và các hoạt động thu hút các nguồn tài chính cũng cần sự điều chỉnh 6 của pháp luật thông qua các quy định, điều khoản luật thống nhất, rõ ràng và phù hợp. Các chính sách Nhà nước cũng tác động đến việc tăng nguồn thu ngoài NSNN của các trường ĐHCL thông qua các cơ chế hỗ trợ, khuyến khích, tạo điều kiện.

Năng lực của các trường ĐH để tạo thêm nguồn thu liên quan mật thiết đến sự hỗ trợ và tạo điều kiện từ khuôn khổ pháp lý mà các trường ĐH tuân theo. Các chính sách công nhận trường ĐHCL có quyền thực hiện các hoạt động khác ngoài chức năng chính là đào tạo và nghiên cứu tạo điều kiện cơ bản để trường ĐHCL có thể chủ động thực hiện các hoạt động đa dạng hóa nguồn tài chính (Etkowiz, 1999 và Paul, 2012). Với một khung luật pháp rõ ràng, thống nhất, và những chính sách Nhà nước nhằm ưu đãi, khuyến khích các hoạt động trao đổi, tạo nguồn thu đối với nhà trường và các đối tượng như người học, doanh nghiệp, các trường ĐHCL sẽ có điều kiện thuận lợi hơn khi thực hiện các hoạt động tăng cường nguồn TC ngoài NSNN. Các nghiên cứu về chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL Chính phủ các nước đã thực hiện nhiều chính sách để các trường ĐH thu hút nguồn TC ngoài NSNN.

Các chính sách này thường bao gồm các nhóm chính sách như chính sách tăng cường tính tự chủ, độc lập cho các trường ĐHCL, cho các trường được quyền lựa chọn, quyết định nhiều nội dung quan trọng; chính sách nâng cao tính minh bạch và khuyến khích sự đóng góp vào giáo dục ĐH của nhiều thành phần khác nhau trong xã hội. Những chính sách này đã trở nên phổ biến trong 2 thập kỉ gần đây (OECD, 2003 và Eurydice, 2008). Để tăng cường tính tự chủ, độc lập cho các trường ĐHCL đối với các hoạt động tài chính, chính phủ có thể đưa ra các giải pháp bao gồm: ban hành các điều khoản, quy định liên quan đến các hoạt động về tài chính của trường, đặc biệt là các quy định nâng cao tính tự chủ của các trường ĐH; đưa ra các hình thức ưu đãi, hỗ trợ tài chính từ chính phủ, xây dựng các kênh giao tiếp, tương tác (cung cấp thông tin, trao đổi và tương tác hai chiều, kêu gọi sự tham gia vào các chủ trương trong quản lý tài chính từ các trường ĐH). Nhiều nghiên cứu cho thấy các chính sách này có thể giúp các trường ĐH tự chủ, năng động hơn trong việc tìm kiếm các nguồn thu; cũng như có được sự tương tác với các đối tác là người học, doanh nghiệp, các tổ chức có nhu cầu sử dụng dịch vụ của nhà trường (Jongbloed, 2005; Paul, 2012 và Guimón, 2013).

Việc nâng cao tính minh bạch trong các hoạt động tài chính của các trường ĐHCL cũng góp phần gia tăng niềm tin của người học và các tổ chức, doanh nghiệp đối với nhà trường. Tính minh bạch luôn đi kèm với tính tự chủ. Khi niềm tin vào uy tín, chất lượng 7 của nhà trường gia tăng, người học và các tổ chức, doanh nghiệp sẽ có nhiều động lực để sử dụng các dịch vụ của nhà trường hơn, từ đó nâng cao nguồn thu cho nhà trường (Jongbloed, 2005 và Paul, 2012). Các chính sách nâng cao tính minh bạch trong trường ĐHCL bao gồm thực hiện kiểm soát bằng việc kiểm tra và chấp thuận các chiến lược của nhà trường, tạo ra cơ chế quản lý và báo cáo về tình hình ngân sách và kết quả hoạt động của nhà trường (Eurycide, 2008).

Để khuyến khích sự đóng góp của xã hội đối với giáo dục ĐH, các chính phủ cũng đưa ra chính sách khuyến khích các hình thức quyên tặng của cựu học sinh, các nhà hảo tâm v. đối với trường ĐHCL (Jaramillo và Melonio, 2011; Estermann và cộng sự, 2011; Guimón, 2013). Chính sách này có thể bao gồm việc giảm thuế thu nhập cho người quyên tặng hay khấu trừ thuế cho các khoản đóng góp, quyên tặng. Đây là một chính sách quan trọng trong việc huy động các nguồn lực từ xã hội tham gia đóng góp vào sự phát triển của giáo dục ĐH.

Bên cạnh các chính sách nâng cao tính tự chủ, tính minh bạch và khuyến khích đóng góp, chính sách Nhà nước về tăng cường thu hút các dòng tiền cho các trường ĐHCL còn bao gồm hỗ trợ, và tạo ra các cơ chế để các trường ĐHCL tạo thêm được nguồn thu từ chính nguồn ngân sách, các sản phẩm nghiên cứu và dịch vụ của nhà trường. Ở nhiều nước, các cơ quan quản lý cho phép các trường ĐHCL dự trữ tích lũy từ nguồn tài chính từ ngân sách, định mức học phí, huy động trên thị trường tài chính (Estermann và Nokkola, 2009). Năng lực của các trường ĐHCL để tạo thêm thu nhập liên quan mật thiết đến sự hỗ trợ và tạo điều kiện từ khuôn khổ pháp lý mà các trường ĐH tuân theo (Estermann và Pruvot, 2011). Chính sách cần hỗ trợ các trường, tạo cơ chế và các phạm vi điều chỉnh, căn cứ vào thực tiễn và có sự thay đổi theo những biến động tại mỗi địa phương (John và Rodney, 2011).

Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, do đặc thù của trường ĐH là nơi sản sinh ra tri thức và nghiên cứu ra các công nghệ mới, nên một nguồn thu rất tiềm năng của các trường ĐH là từ việc chuyển giao công nghệ, tri thức và thương mại hóa các sáng chế, phát minh (Saul và Mark, 2003; Risaburo, 2005; Cheslock và Hughes, 2011). Các chính sách về sở hữu trí tuệ, bản quyền và các khuyến khích tài chính sẽ tác động đến số lượng và giá trị tăng thêm của các phát minh và sáng tạo tại các trường ĐHCL. Điều này giúp cho các trường thu hút được nguồn tài chính từ việc thương mại hóa các phát minh và sáng tạo, chuyển giao công nghệ và tri thức từ các phòng thí nghiệm, các trung tâm nghiên cứu cho chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức khác (Saul và Mark, 2003). Chính sách tín dụng cũng rất quan trọng trong việc thúc đẩy sự hợp tác giữa các doanh nghiệp và các trường ĐH.

Chính sách tín dụng củng cố một phần tài chính cho các dự án hợp tác, phát triển của trường ĐH và doanh nghiệp. Các chính sách hỗ trợ 8 này có thể dưới dạng những gói tài trợ trọn gói, các khoản vay không lãi suất hay lãi suất thấp cho trường ĐH (Risaburo, 2005). Tuy nhiên, bên cạnh việc khuyến khích các trường thu hút nguồn TC ngoài NSNN, trong nhiều trường hợp, các chính sách Nhà nước cũng tạo ra một số rào cản. Một số rào cản từ khung khổ pháp lý đối với việc đa dạng hóa thu nhập của các trường ĐH là cấu trúc quản lý không đầy đủ và không có khả năng thay đổi, hạn chế tài chính ảnh hưởng đến chu kỳ nguồn vốn, hoặc các quy định biên chế cứng nhắc cản trở các trường ĐH trong việc khai thác tiềm năng và phát triển các dòng vốn mới (Estermann và Pruvot, 2011).

Các nghiên cứu đánh giá các chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL Các nghiên cứu nước ngoài cũng có nhiều đánh giá về chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL dựa trên tính hiệu quả, quyền lợi của các đối tượng tham gia vào hoạt động tạo nguồn TC ngoài NSNN, tính bền vững, tính linh hoạt và tính công bằng của chính sách (Etkowiz, 1999; Yokoyama, 2006; Orkodashvili, 2007; Estermann và Pruvot, 2011; Paul, 2012; Pelletier, 2012; FCCI, 2013). Các nghiên cứu nhận định chính sách Nhà nước có tính hiệu quả cao khi đã hỗ trợ các trường tăng nhanh nguồn thu, ví dụ như chính sách thu hút sinh viên quốc tế, xuất khẩu dịch vụ giáo dục được khuyến khích ở các nước tiên tiến như Anh (có hơn 500.000 sinh viên quốc tế học tập để lấy bằng của các trường ở nước Anh), Mỹ (đem lại 24 tỷ USD từ sinh viên nước ngoài) (Paul, 2012 và Pelletier, 2012). Bên cạnh đó, chính sách khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với các trường ĐH của Trung Quốc giúp các trường ĐHCL tại Trung Quốc có nguồn thu tăng hơn 200% so với những năm trước (Etkowiz, 1999). Không những vậy, chính sách Nhà nước đã quan tâm đến quyền lợi của các đối tượng tham gia vào những hoạt động tạo nguồn TC ngoài NSNN cho các trường công lập.