Chính Sách Tài Khóa Nhằm Thúc Đẩy Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích chính sách tài khóa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả cho phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Giang
• Người hướng dẫn: TS Đỗ Thị Phi Hoài
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Chính Sách Tài Khóa Thúc Đẩy Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
• 1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước
• 1.2. Khoảng trống cho các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.3. Đóng góp mới của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CỦA CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA
• 2.1. Lý luận chung về chính sách tài khóa
• 2.2. Lý luận chung về tăng trưởng kinh tế
• 2.3. Những lý luận cơ bản của chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 2.4. Kinh nghiệm hoạch định và sử dụng chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở một số quốc gia và bài học cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA VỚI MỤC TIÊU THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1991 - 2017
• 3.1. Bối cảnh kinh tế thế giới và những thành tựu cơ bản về phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam từ 1991 đến 2017
• 3.2. Tình hình thực hiện chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 1991 - 2017
• 3.3. Kiểm định mô hình kinh tế lượng nghiên cứu tác động của chính sách tài khóa tới tăng trưởng kinh tế
• 3.4. Kết quả đạt được và những hạn chế của chính sách tài khóa trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 1991 - 2017
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2018 - 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030
• 4.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.2. Quan điểm và định hướng hoàn thiện chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025 và tầm nhìn 2030
• 4.3. Các giải pháp hoàn thiện chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam
• 4.4. Điều kiện thực hiện các giải pháp
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chính Sách Tài Khóa Tổng Quan Thúc Đẩy Tăng Trưởng Kinh Tế

Chính sách tài khóa đóng vai trò then chốt trong việc điều tiết nền kinh tế vĩ mô, đặc biệt là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Các công trình nghiên cứu kinh tế vĩ mô và vi mô đã chỉ ra nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng. Từ các học thuyết cổ điển của Adam Smith đến các lý thuyết hiện đại của Keynes, vai trò của chính phủ trong điều chỉnh kinh tế luôn là tâm điểm tranh luận. Trong khi các nhà kinh tế cổ điển ủng hộ thị trường tự do, Keynes nhấn mạnh tầm quan trọng của sự can thiệp của nhà nước thông qua chính sách tài khóa để ổn định kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng. Nghiên cứu về CSTK cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể của từng quốc gia, bao gồm cả Việt Nam.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Chính Sách Tài Khóa Trên Thế Giới

Các nghiên cứu về CSTK đã phát triển mạnh mẽ từ sau Đại khủng hoảng kinh tế 1929-1933. Các nhà kinh tế như Keynes đã đề xuất các biện pháp kích cầu thông qua chi tiêu chính phủ và giảm thuế. Các mô hình tăng trưởng kinh tế cũng đã được xây dựng để phân tích tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng. Những nghiên cứu này là nền tảng quan trọng cho việc hoạch định chính sách tài khóa ở nhiều quốc gia. Những học thuyết này đã đặt nền móng cho việc nghiên cứu và ứng dụng công cụ tài khóa vào điều hành kinh tế vĩ mô.

1.2. Tổng Quan Các Nghiên Cứu Về Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam

Ở Việt Nam, các nghiên cứu về CSTK và TTKT ngày càng được quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các nhà nghiên cứu đã tập trung vào việc đánh giá tác động của các công cụ tài khóa như thuế, chi tiêu chính phủ, và nợ công đến tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh luận và thiếu các nghiên cứu toàn diện, hệ thống về vấn đề này. Việc tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện CSTK là vô cùng cần thiết để đảm bảo tăng trưởng bền vững cho Việt Nam. Các nghiên cứu cần đi sâu vào phân tích tác động chính sách và đưa ra các giải pháp kinh tế phù hợp.

II. Thách Thức Chính Sách Tài Khóa Đối Mặt Trong Tăng Trưởng

Việc sử dụng chính sách tài khóa để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, hiệu quả của các biện pháp kích thích kinh tế còn hạn chế do nhiều yếu tố như thủ tục hành chính phức tạp, phân bổ nguồn lực chưa hiệu quả, và tình trạng tham nhũng. Thứ hai, áp lực nợ công ngày càng gia tăng, ảnh hưởng đến khả năng đầu tư cho các dự án phát triển. Thứ ba, sự phụ thuộc vào nguồn thu từ tài nguyên thiên nhiên làm giảm tính bền vững của ngân sách nhà nước. Cuối cùng, sự thiếu đồng bộ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ cũng làm giảm hiệu quả điều hành kinh tế vĩ mô.

2.1. Hiệu Quả Đầu Tư Công và Phân Bổ Nguồn Lực

Một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để nâng cao hiệu quả của đầu tư công. Nhiều dự án đầu tư công bị chậm tiến độ, vượt mức đầu tư, và không mang lại hiệu quả kinh tế cao. Điều này làm giảm tác động tích cực của chi tiêu chính phủ đến tăng trưởng kinh tế. Cần có các giải pháp để cải thiện quy trình phê duyệt dự án, nâng cao năng lực quản lý dự án, và tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả đầu tư. Các chính sách cần hướng tới việc phân bổ nguồn lực một cách hợp lý, tránh dàn trải và tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên.

2.2. Quản Lý Nợ Công Bền Vững Trong Bối Cảnh Hội Nhập

Việc quản lý nợ công một cách bền vững là một yêu cầu cấp thiết. Tỷ lệ nợ công trên GDP của Việt Nam đang ở mức cao, gây áp lực lên ngân sách nhà nước. Cần có các biện pháp để kiểm soát chi tiêu chính phủ, tăng cường thu ngân sách, và đa dạng hóa các nguồn tài trợ. Đồng thời, cần chú trọng đến việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay để đảm bảo khả năng trả nợ. Quản lý rủi ro liên quan đến nợ công, đặc biệt là rủi ro tỷ giá và lãi suất, cũng là rất quan trọng. Hội nhập kinh tế quốc tế cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý nợ công.

2.3. Rủi ro từ biến động kinh tế thế giới và khu vực

Thế giới đang chứng kiến những biến động khó lường về kinh tế, chính trị và xã hội. Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, căng thẳng địa chính trị, đại dịch COVID-19 và biến đổi khí hậu đều tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở cao, do đó dễ bị ảnh hưởng bởi các cú sốc bên ngoài. Để ứng phó với những rủi ro này, cần có các chính sách tài khóa linh hoạt, chủ động, và có khả năng thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của môi trường kinh tế quốc tế.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Thuế Thúc Đẩy Tăng Trưởng

Hoàn thiện chính sách thuế là một trong những giải pháp quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cần có các biện pháp để mở rộng cơ sở thuế, tăng cường quản lý thu thuế, và cải cách hệ thống thuế theo hướng đơn giản, minh bạch, và công bằng. Ưu tiên khuyến khích đầu tư và sản xuất trong các lĩnh vực ưu tiên, đồng thời đảm bảo nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước. Việc cải cách thể chế thuế cũng cần được chú trọng để giảm thiểu chi phí tuân thủ thuế cho doanh nghiệp và người dân.

3.1. Mở Rộng Cơ Sở Thuế và Chống Thất Thu Thuế

Việc mở rộng cơ sở thuế là một trong những ưu tiên hàng đầu. Điều này có thể được thực hiện bằng cách giảm thiểu các ưu đãi thuế không cần thiết, tăng cường quản lý thuế đối với các hoạt động kinh tế mới, và mở rộng phạm vi áp dụng thuế đối với một số loại tài sản. Đồng thời, cần có các biện pháp mạnh mẽ để chống thất thu thuế, đặc biệt là trong các lĩnh vực như chuyển giá, gian lận thương mại, và trốn thuế. Ngân sách nhà nước cần được đảm bảo nguồn thu ổn định từ thuế.

3.2. Cải Cách Hệ Thống Thuế theo Hướng Đơn Giản Minh Bạch

Hệ thống thuế cần được cải cách theo hướng đơn giản, minh bạch, và dễ hiểu. Điều này sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ thuế cho doanh nghiệp và người dân, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh. Các quy định về thuế cần được công khai, minh bạch, và áp dụng thống nhất trên cả nước. Cần có các kênh thông tin và tư vấn hiệu quả để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Cải cách thể chế thuế là yếu tố then chốt.

IV. Tăng Trưởng Nâng Cao Hiệu Quả Chi Tiêu Chính Phủ Hiệu Quả

Nâng cao hiệu quả chi tiêu chính phủ là một yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cần có các biện pháp để rà soát, cắt giảm các khoản chi tiêu không hiệu quả, và tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như giáo dục, y tế, và cơ sở hạ tầng. Tăng cường kiểm soát chi tiêu công, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản lý tài chính công để đảm bảo sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả và tiết kiệm.

4.1. Ưu Tiên Chi Tiêu Cho Giáo Dục Y Tế Hạ Tầng

Chi tiêu chính phủ cần được ưu tiên cho các lĩnh vực có tác động lớn đến tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội như giáo dục, y tế, và cơ sở hạ tầng. Đầu tư vào giáo dục và y tế sẽ giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo điều kiện cho tăng trưởng kinh tế bền vững. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng sẽ giúp giảm chi phí vận chuyển, kết nối các vùng kinh tế, và thu hút đầu tư. Đầu tư cơ sở hạ tầng cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

4.2. Kiểm Soát Chi Tiêu Công và Tăng Cường Minh Bạch

Việc kiểm soát chi tiêu công là rất quan trọng để đảm bảo sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả và tiết kiệm. Cần có các quy trình kiểm soát chi tiêu chặt chẽ, từ khâu lập kế hoạch đến khâu thực hiện và thanh quyết toán. Tăng cường minh bạch trong chi tiêu công, công khai thông tin về các dự án đầu tư công, và tăng cường giám sát của cộng đồng. Tính minh bạch và trách nhiệm giải trình là yếu tố then chốt để ngăn chặn tham nhũng và lãng phí.

4.3. Điều hành chính sách tài khóa chủ động linh hoạt

Trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, khó lường, việc điều hành chính sách tài khóa cần phải chủ động, linh hoạt và kịp thời. Chính phủ cần theo dõi sát sao tình hình kinh tế, đánh giá các rủi ro và cơ hội, và đưa ra các quyết định chính sách phù hợp. Chính sách tài khóa linh hoạt cần có khả năng thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của môi trường kinh tế.

V. Phát Triển Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Vừa và Nhỏ Tăng Trưởng Bền Vững

Chính sách tài khóa cần tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của khu vực tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNNVV). Cần có các biện pháp để giảm chi phí kinh doanh cho DNNVV, tạo điều kiện tiếp cận tín dụng, và hỗ trợ DNNVV trong việc đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, cần có các chính sách để khuyến khích khu vực tư nhân tham gia vào các dự án đầu tư công theo hình thức đối tác công tư (PPP).

5.1. Giảm Chi Phí Kinh Doanh và Tạo Điều Kiện Tiếp Cận Tín Dụng

Việc giảm chi phí kinh doanh cho DNNVV là rất quan trọng để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp này phát triển. Điều này có thể được thực hiện bằng cách giảm thuế, phí, và các chi phí tuân thủ pháp luật. Đồng thời, cần có các chính sách để tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận tín dụng, đặc biệt là tín dụng ưu đãi. Hỗ trợ doanh nghiệp là yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5.2. Khuyến Khích Tham Gia Đầu Tư Công Theo Hình Thức PPP

Việc khuyến khích khu vực tư nhân tham gia vào các dự án đầu tư công theo hình thức PPP sẽ giúp giảm áp lực lên ngân sách nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư. Cần có các quy định pháp lý rõ ràng và minh bạch về PPP, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư tư nhân tham gia. Hiệu quả đầu tư là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của các dự án PPP.

VI. Tương Lai Chính Sách Tài Khóa Linh Hoạt Ổn Định Vĩ Mô

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, chính sách tài khóa cần được điều hành một cách linh hoạt, chủ động, và có khả năng thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của môi trường kinh tế toàn cầu. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ để đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Đồng thời, cần chú trọng đến việc xây dựng một hệ thống tài chính công vững mạnh, có khả năng chống chịu với các cú sốc bên ngoài.

6.1. Phối Hợp Chính Sách Tài Khóa và Tiền Tệ

Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ là rất quan trọng để đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Chính sách tài khóa có thể được sử dụng để điều chỉnh tổng cầu, trong khi chính sách tiền tệ có thể được sử dụng để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Ổn định kinh tế vĩ mô là mục tiêu hàng đầu của cả hai chính sách.

6.2. Xây Dựng Hệ Thống Tài Chính Công Vững Mạnh

Việc xây dựng một hệ thống tài chính công vững mạnh là rất quan trọng để đảm bảo khả năng chống chịu với các cú sốc bên ngoài. Điều này đòi hỏi phải có các biện pháp để tăng cường thu ngân sách, kiểm soát chi tiêu chính phủ, và quản lý nợ công một cách bền vững. Phát triển bền vững là mục tiêu cuối cùng của chính sách tài khóa.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh khoa học của công trình nghiên cứu bắt nguồn từ vai trò trọng yếu của chính sách tài khóa (CSTK) trong việc can thiệp và điều tiết kinh tế vĩ mô. Kể từ sau cuộc Đại khủng hoảng 1929 - 1933 với bước ngoặt tư tưởng của John Maynard Keynes cho đến các biến động kinh tế đương đại như Khủng hoảng tài chính châu Á 1997, Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 - 2008 và Khủng hoảng nợ công châu Âu, CSTK luôn là công cụ trung tâm để bảo đảm ổn định vĩ mô và kích hoạt động lực sản xuất. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tối ưu hóa hai trụ cột căn bản: huy động nguồn lực qua thuế và phân bổ chi tiêu ngân sách nhà nước (NSNN).

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) trước công trình này thể hiện ở chỗ: phần lớn các nghiên cứu trong nước (như Bùi Đức Thụ, 1998; Lê Huy Trọng; Bùi Nhật Tân, 2015) hoặc thuần túy tiếp cận định tính, hoặc chỉ khảo sát trong các giai đoạn ngắn hạn cục bộ (1 - 5 năm). Chưa có một công trình nào hệ thống hóa toàn diện chuỗi dữ liệu lịch sử kéo dài 27 năm (1991 - 2017) – giai đoạn chuyển biến sâu sắc gắn liền với các mốc cải cách Luật NSNN 1996, 2002 và 2015 – kết hợp mô hình hóa kinh tế lượng để đo lường định lượng mức độ tác động của các cấu phần tài khóa đến tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) và giả thuyết khoa học (Hypotheses) được xác lập:

• RQ1: Cơ chế truyền dẫn lý thuyết của các công cụ CSTK (thuế, chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, bội chi) tác động đến tăng trưởng kinh tế (TTKT) diễn ra như thế nào?
  • H1: Chi đầu tư phát triển có tác động đồng biến tích cực đến TTKT dài hạn nhưng chịu độ trễ giải ngân.
• RQ2: Thực trạng huy động thu và phân bổ chi tiêu NSNN của Việt Nam giai đoạn 1991 - 2017 đã tác động thế nào đến tốc độ tăng trưởng GDP thực tế và kiểm soát lạm phát?
  • H2: Chi thường xuyên mở rộng quá mức làm suy giảm hiệu quả kích thích kinh tế và gia tăng áp lực thâm hụt ngân sách.
• RQ3: Các giải pháp mang tính cấu trúc nào về chính sách động viên thu, chi tiêu công và quản trị nợ công cần được thực thi cho giai đoạn 2018 - 2025, tầm nhìn 2030?
  • H3: Mức độ động viên thu từ thuế tối ưu kết hợp nguyên tắc kỷ luật tài khóa sẽ duy trì quỹ đạo tăng trưởng GDP bền vững.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp mô hình số nhân tổng cầu Keynesian, lý thuyết tăng trưởng nội sinh của Robert Barro (1990), mô hình hàm sản xuất tân cổ điển và lý thuyết lựa chọn công cộng của James Buchanan. Đóng góp đột phá của công trình nằm ở việc lượng hóa thực nghiệm tác động của chính sách thu thuế và chi đầu tư của Chính phủ đối với tăng trưởng GDP Việt Nam qua chuỗi thời gian 1991 - 2017, đồng thời cung cấp dự báo thực nghiệm độ tin cậy cao cho giai đoạn 2018 - 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu kinh tế vĩ mô toàn quốc trong suốt 27 năm (1991 - 2017), mở rộng tham chiếu thể chế đến các văn kiện chiến lược của Chính phủ (Nghị quyết 11/2011/NQ-CP, Nghị quyết 07-NQ/TW của Bộ Chính trị về cơ cấu lại NSNN và quản lý nợ công).

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận sự phân nhánh tư tưởng rõ rệt qua các giai đoạn phát triển của kinh tế học vĩ mô:

1. Trường phái Cổ điển và Tân cổ điển: Adam Smith (1776) trong The Wealth of Nations lập luận rằng thị trường được dẫn dắt bởi "bàn tay vô hình", do đó Chính phủ không nên can thiệp vào các biến số sản lượng; hàm sản lượng phụ thuộc vào đất đai, sức lao động, tư bản, tiến bộ kỹ thuật và môi trường kinh tế - xã hội. David Ricardo (1817) kế thừa quan điểm này và đặt nền móng cho lý thuyết tích lũy cơ bản. Về sau, Solow - Swan (1956) nhấn mạnh tăng trưởng dài hạn hội tụ về trạng thái dừng do các yếu tố ngoại sinh quy định, xem vai trò can thiệp của CSTK là trung tính hoặc chỉ ảnh hưởng tới mặt bằng giá cả danh nghĩa.
2. Trường phái Keynes và Tân Keynes: John Maynard Keynes (1936) với tác phẩm kinh điển Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ đã tạo nên cuộc cách mạng khi chỉ ra thất bại thị trường và vai trò kích cầu của Chính phủ khi nền kinh tế rơi vào suy thoái. Thông qua mô hình IS-LM và hệ số nhân tài khóa $\Delta Y / \Delta G$, Paul Samuelson (1948), David Begg (2000) và N. Gregory Mankiw chỉ ra rằng việc mở rộng chi tiêu chính phủ hoặc cắt giảm thuế tạo hiệu ứng khuếch đại lên sản lượng cân bằng.
3. Trường phái Trọng cung, Lựa chọn công cộng và Mô hình tăng trưởng nội sinh: Milton Friedman và James Buchanan (1977) kịch liệt chỉ trích chính sách tài khóa thâm hụt của Keynes vì đã "hợp thức hóa bội chi NSNN" và tích tụ gánh nặng nợ công khổng lồ. Định lý cân bằng Barro - Ricardo (Barro, 1974) khẳng định việc cắt giảm thuế được tài trợ bằng vay nợ không làm tăng tiêu dùng vì người dân dự tính thuế sẽ tăng trong tương lai. Robert Barro (1990), Devarajan (1996), Chen (2006), Ghosh và Gregoriou (2008) tiếp tục phân rã chi tiêu công thành chi đầu tư sinh lợi (productive investment) và chi tiêu dùng công (unproductive consumption), chứng minh chi đầu tư công có hệ số co giãn dương với tăng trưởng dài hạn.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu chuyên sâu đã phản ánh bức tranh thực nghiệm đa chiều:

• Bùi Đức Thụ (1998) phân tích khung pháp lý và vai trò điều tiết chung của CSTK nhưng thiếu vắng dữ liệu định lượng kiểm chứng.
• Lê Huy Trọng (2005) khảo sát mối quan hệ giữa chính sách động viên, chi ngân sách và quản trị bội chi tại các nước đang phát triển.
• Mai Đình Lâm (2012) và Sử Đình Thành, Bùi Thị Mai Hoài, Mai Đình Lâm (2011) sử dụng dữ liệu bảng 62 tỉnh/thành (2000 - 2011) qua phương pháp GMM/PMG, phát hiện phân cấp thu có tác động đồng biến tới tăng trưởng, trong khi chi thường xuyên cho giáo dục - y tế có hiệu ứng tích cực hơn chi đầu tư công dàn trải.
• Vũ Thị Minh Luận (2014) áp dụng mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM), chỉ ra chi thường xuyên kích thích tăng trưởng ngắn hạn trong khi chi đầu tư phát triển thiếu hiệu quả có thể tác động tiêu cực do chèn lấn nguồn lực.
• Phạm Thế Anh (2013) phân tích cơ cấu chi tiêu chính phủ theo mô hình Barro - Devarajan, khẳng định chi đầu tư giao thông và giáo dục mang lại hiệu ứng vượt trội so với các ngành khác.
• Nguyễn Thị Nguyệt (2012) đo lường xung lực tài khóa, kết luận CSTK Việt Nam mang tính thuận chu kỳ (pro-cyclical), tiềm ẩn nguy cơ bất ổn kinh tế vĩ mô.

Điểm tranh luận cốt lõi trong y văn nằm ở hai giác độ: (i) Tác động của chi đầu tư công là kích thích đầu tư tư nhân (crowding-in) hay lấn át thị trường vốn (crowding-out); (ii) CSTK mở rộng liên tục giúp kích thích sản lượng ngắn hạn hay dẫn đến bẫy nợ công và lạm phát chu kỳ.

Nghiên cứu này định vị chính mình bằng cách thiết lập một phân tích chuỗi thời gian 27 năm liên tục (1991 - 2017), lấp đầy khoảng trống về một đánh giá kinh tế lượng tổng thể xuyên suốt các chu kỳ cải cách thể chế ngân sách ở Việt Nam.

So sánh với hai chuẩn mực thể chế tài chính quốc tế:

• Nguyên tắc Vàng tài chính công của Vương quốc Anh (UK Golden Rule, 1998): Doanh thu từ thuế phải trang trải toàn bộ chi thường xuyên; vay nợ chỉ được phép sử dụng duy nhất cho mục đích đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng.
• Quy tắc cân bằng cơ cấu 1% của Chilê (Chile's 1% Structural Surplus Rule, 2000): Buộc ngân sách duy trì thặng dư tối thiểu 1% GDP theo chu kỳ nhằm tích lũy quỹ bình ổn giá khoáng sản, biến CSTK thành công cụ phản chu kỳ (counter-cyclical) hiệu quả trước các cú sốc bên ngoài.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng mô hình tăng trưởng nội sinh của Robert Barro (1990) và Devarajan et al. (1996) trong điều kiện đặc thù của nền kinh tế chuyển đổi định hướng xã hội chủ nghĩa. Bằng việc phân tách ranh giới giữa chính sách động viên thu qua thuế và cơ cấu phân bổ chi tiêu NSNN, công trình chứng minh rằng tác động của CSTK không thuần túy là hiệu ứng số nhân tuyến tính như giả định Keynesian đơn giản, mà phụ thuộc chặt chẽ vào ngưỡng an toàn nợ công và chất lượng thể chế quản trị đầu tư công.

Hệ thống mệnh đề lý thuyết được chuẩn hóa:

• Mệnh đề 1 ($P_1$): Tăng tỷ lệ động viên thuế vượt ngưỡng hấp thụ của khu vực doanh nghiệp sẽ triệt tiêu động lực tích lũy tư bản tư nhân, làm dịch chuyển đường tổng cung sang trái.
• Mệnh đề 2 ($P_2$): Chi đầu tư phát triển tạo nền tảng vốn công hạ tầng mang tính bổ trợ cho năng suất cận biên của tư bản tư nhân, thúc đẩy tăng trưởng GDP dài hạn nếu hệ số ICOR được kiểm soát tốt.
• Mệnh đề 3 ($P_3$): Bội chi ngân sách kéo dài bù đắp bằng vay nợ nước ngoài và phát hành trái phiếu Chính phủ sẽ làm tăng nghĩa vụ chi trả nợ lãi, gia tăng rủi ro tổn thương tài khóa và vi phạm cân bằng Barro - Ricardo do hiệu ứng thắt chặt tài chính tương lai.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa lý thuyết:

• Lý thuyết Quản lý tổng cầu Keynesian: Phân tích cơ chế điều tiết chu kỳ thông qua chi tiêu công $G$ và thuế $T$.
• Lý thuyết Tăng trưởng nội sinh: Xem xét vốn hạ tầng công như một yếu tố đầu vào nội sinh trực tiếp trong hàm sản xuất tổng hợp.
• Lý thuyết Lựa chọn công cộng: Đánh giá sự phình to của bộ máy hành chính dẫn tới gia tăng chi thường xuyên và thâm hụt ngân sách tự nhiên.

Phương pháp phân tích tiếp cận đa chiều, đặt CSTK trong mối quan hệ hữu cơ với chính sách tiền tệ (CSTT), kiểm soát lạm phát và cân đối cán cân thanh toán. Điều kiện biên (Boundary conditions) được xác định rõ: Khung phân tích áp dụng cho nền kinh tế thị trường đang phát triển, có độ mở thương mại cao ($XNK/GDP > 150%$), hệ thống tài chính dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng và cơ chế phân cấp ngân sách trung ương - địa phương đang trong tiến trình tái cấu trúc.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Công trình vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm nền tảng phương pháp luận chỉ đạo, nhìn nhận các hiện tượng tài chính công trong sự vận động, chuyển hóa và ràng buộc lẫn nhau giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất.

Trên phương diện khoa học kinh tế thực nghiệm, thiết kế nghiên cứu kết hợp:

• Lập trường Thực chứng (Positivism): Sử dụng các mô hình toán kinh tế lượng với chuỗi số liệu thực nghiệm để lượng hóa quy luật tác động của các biến số CSTK.
• Phương pháp Hỗn hợp (Mixed Methods): Kết hợp phân tích định lượng chuỗi thời gian vĩ mô với phương pháp chuyên gia (phỏng vấn sâu các nhà quản lý, nhà khoa học tại Học viện Tài chính và cơ quan hoạch định chính sách thuộc Bộ Tài chính).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết lập theo quy chuẩn khoa học nghiêm ngặt:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp chính thức công bố bởi Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Niên giám Thống kê các năm từ 1991 đến 2017, kết hợp các báo cáo đánh giá chi tiêu công của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
• Tam giác hóa dữ liệu (Triangulation): Đối chiếu chéo giữa số liệu dự toán, quyết toán ngân sách thực tế công bố trên cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính với chuỗi thời gian thống kê của WB nhằm loại bỏ sai số hệ thống.
• Kiểm định tính hợp lệ và độ tin cậy: Toàn bộ chuỗi số liệu được chuẩn hóa theo giá so sánh để loại trừ biến động giá cả danh nghĩa, kiểm tra độ tương thích theo các quy chuẩn của Hệ thống tài khoản quốc gia (SNA).

Data và phân tích

Luận án xây dựng mô hình kinh tế lượng phân tích chuỗi thời gian (Time-series Econometrics) trên phần mềm EVIEWS:

• Hàm tổng quát: $$GDP_t = f(INV_GOV_t, TAX_t, X_t)$$ Trong đó: $GDP_t$ là biến phản ánh tốc độ tăng trưởng kinh tế; $INV_GOV_t$ biểu thị quy mô chi đầu tư phát triển của Chính phủ; $TAX_t$ biểu thị mức độ động viên thu từ thuế vào NSNN; $X_t$ là tập hợp các biến kiểm soát vĩ mô (chi thường xuyên, đầu tư tư nhân, độ mở thương mại).
• Quy trình kinh tế lượng: Thực hiện kiểm định nghiệm đơn vị (Unit Root Test) để kiểm tra tính dừng của chuỗi số liệu; kiểm định đồng liên kết (Cointegration Test) để xác định mối quan hệ cân bằng dài hạn; kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity) và tự tương quan (Autocorrelation).
• Kiểm định dự báo (Robustness & Forecasting): Mô hình thực hiện dự báo thử nghiệm (ex-post forecasting) cho 3 năm 2018, 2019 và 2020 dưới các kịch bản điều chỉnh biến ngoại sinh tài khóa, đạt các tiêu chí độ chuẩn xác cao qua hệ số bất định Theil và sai số phần trăm tuyệt đối trung bình (MAPE) ở mức tối thiểu.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích thực trạng 1991 - 2017 và kết quả mô hình kinh tế lượng mang lại các phát hiện nền tảng:

1. Hiệu ứng kích thích tăng trưởng vượt trội của Chi đầu tư phát triển: Giai đoạn 1991 - 2000 và 2001 - 2010 chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ của hạ tầng giao thông, năng lượng, bưu chính viễn thông nhờ nguồn vốn ĐTPT từ NSNN. Hệ số hồi quy khẳng định chi đầu tư công tác động đồng biến có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$) tới tăng trưởng GDP thực tế. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng vốn có dấu hiệu suy giảm trong giai đoạn 2011 - 2017 do tình trạng phân tán, chậm tiến độ và hệ số ICOR khu vực nhà nước neo ở mức cao.
2. Sự phình to của Chi thường xuyên và áp lực thắt chặt không gian tài khóa: Cơ cấu chi NSNN dịch chuyển bất lợi khi tỷ trọng chi thường xuyên tăng nhanh (từ mức bình quân $50 - 55%$ tổng chi giai đoạn 1991 - 2000 lên tới trên $65 - 70%$ trong giai đoạn 2011 - 2017), vượt xa tốc độ tăng chi ĐTPT. Chi trả nợ lãi và chi quản lý hành chính gia tăng gây áp lực trực tiếp lên thâm hụt ngân sách.
3. Mức độ động viên thu qua thuế chuyển dịch từ tài nguyên sang nội địa: Thu NSNN/GDP đạt mức bình quân cao ($24 - 26%$ GDP giai đoạn 2001 - 2010), sau đó có xu hướng giảm nhẹ trong giai đoạn 2011 - 2017 do tác động của lộ trình cắt giảm thuế thu nhập doanh nghiệp (từ $28%$ xuống $25%$, $22%$ và $20%$) và xóa bỏ hàng rào thuế quan theo cam kết gia nhập WTO, các hiệp định FTA. Nguồn thu nội địa dần chiếm tỷ trọng chủ đạo thay thế dầu thô và thu từ hoạt động xuất nhập khẩu.
4. Quy mô bội chi và gánh nặng nợ công tiệm cận ngưỡng trần cảnh báo: Bội chi ngân sách thường xuyên duy trì ở mức cao ($5 - 6%$ GDP trong nhiều năm). Nợ công tăng nhanh trong giai đoạn 2011 - 2016, tiệm cận sát ngưỡng giới hạn cho phép của Quốc hội ($65%$ GDP vào năm 2016), phản ánh áp lực lớn lên nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi của Chính phủ.
5. Tính thuận chu kỳ (Pro-cyclicality) làm suy yếu khả năng chống sốc: Luận án chỉ ra rằng trong nhiều giai đoạn nền kinh tế phát triển nóng, CSTK vẫn tiếp tục mở rộng quy mô chi tiêu; ngược lại khi kinh tế gặp khó khăn (hậu khủng hoảng 2008), việc cắt giảm chi đầu tư công đột ngột đã làm chậm đà phục hồi sản xuất.

Bảng tổng hợp các biến số tài khóa then chốt giai đoạn 1991 - 2017

Giai đoạn	Tăng trưởng GDP bình quân (%)	Tỷ lệ Thu NSNN/GDP bình quân (%)	Tỷ lệ Chi NSNN/GDP bình quân (%)	Bội chi NSNN/GDP bình quân (%)	Tỷ lệ Nợ công/GDP cuối kỳ (%)
1991 - 2000	7.56	20.5 - 21.0	23.0 - 24.5	3.5 - 4.5	Dưới 40.0
2001 - 2010	7.26	25.5 - 26.5	28.0 - 30.5	5.0 - 5.5	51.7 (năm 2010)
2011 - 2017	6.21	23.5 - 24.5	27.5 - 29.0	5.4 - 5.8	62.6 (năm 2017)

Trích dẫn nguyên văn từ nguồn tư liệu học thuật

• Trích dẫn 1 (Adam Smith, 1776, dẫn theo Luận án): "Người ta trong khi theo đuổi lợi ích riêng của mình dường như được 'một bàn tay vô hình' dẫn dắt để tăng thêm lợi ích cho xã hội. Nếu như có một bàn tay vô hình, nếu như thị trường phân bổ các nguồn lực một cách có hiệu quả sao cho các nhu cầu của người tiêu dùng được thỏa mãn với chi phí tối thiểu, thì tại sao chính phủ lại phải can thiệp vào nền kinh tế để làm gì?"
• Trích dẫn 2 (David Begg et al., dẫn theo Luận án): "Chính sách tài khóa là việc Chính phủ sử dụng thuế khóa và chi tiêu công cộng để điều tiết mức chi tiêu chung của nền kinh tế. Nói cách khác: CSTK là các quyết định của Chính phủ về chi tiêu và thuế khoá."
• Trích dẫn 3 (Học thuyết Keynes & James Buchanan, dẫn theo Luận án): "Hậu quả mà học thuyết kinh tế của J. Keynes để lại cho nền kinh tế là ở chỗ hợp thức hóa bội chi NSNN. Ông chứng minh rằng: kể từ khi Chính phủ Mỹ vận dụng lý thuyết kinh tế của Keynes vào đầu những năm 1960 đến nay, NSNN Liên bang Mỹ liên tục trong tình trạng bội chi với quy mô bội chi có xu hướng tăng dần."

Implications đa chiều

• Học thuật & Lý thuyết: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm bổ sung cho lý thuyết tăng trưởng nội sinh tại các nền kinh tế đang phát triển, làm rõ cơ chế tương tác phi tuyến giữa cơ cấu chi ngân sách và tăng trưởng sản lượng.
• Phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình ứng dụng chuỗi thời gian EViews trong phân tích chính sách công, thiết lập công cụ dự báo định lượng phục vụ lập dự toán tài chính trung hạn.
• Thực tiễn & Hoạch định chính sách:
  • Tái cấu trúc thu: Mở rộng cơ sở thuế, nâng cao tỷ trọng thu nội địa bền vững, chống thất thu chuyển giá và xói mòn cơ sở tính thuế.
  • Tái cấu trúc chi: Kiên quyết cắt giảm tỷ trọng chi thường xuyên xuống dưới $60%$ tổng chi NSNN thông qua tinh giản biên chế, đẩy mạnh xã hội hóa đơn vị sự nghiệp công lập; ưu tiên tập trung vốn cho các công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia.
  • Kỷ luật tài khóa: Áp dụng quy tắc tài khóa nghiêm ngặt, kiểm soát bội chi ngân sách dưới $3.5 - 4%$ GDP, giữ an toàn nợ công dưới ngưỡng $65%$ GDP theo Nghị quyết 07-NQ/TW của Bộ Chính trị.

---

Limitations và Future Research

1. Hạn chế về độ dài mẫu chuỗi thời gian: Nghiên cứu sử dụng 27 quan sát hàng năm (1991 - 2017). Dù bảo đảm độ tin cậy của mô hình OLS/Cointegration cổ điển, kích thước mẫu chưa cho phép áp dụng các mô hình chuỗi thời gian phi tuyến phức tạp như SVAR hay Markov Switching.
2. Hạn chế về cấp độ dữ liệu: Luận án tập trung ở cấp độ vĩ mô toàn quốc, chưa phân rã tác động tài khóa vi mô theo từng địa phương (Panel Data 63 tỉnh/thành) hoặc theo từng phân ngành kinh tế cụ thể.
3. Điều kiện biên về bối cảnh: Kết quả nghiên cứu phản ánh cấu trúc nền kinh tế Việt Nam trước năm 2018, chưa đo lường các cú sốc phi kinh tế đột ngột (như đại dịch toàn cầu hay căng thẳng địa chính trị quốc tế).

Chương trình nghiên cứu tương lai:

• Ứng dụng mô hình Cân bằng Tổng thể Động Ngẫu nhiên (DSGE) để mô phỏng các cú sốc tài khóa và tương tác vi mô của các hộ gia đình tối ưu hóa liên thời gian.
• Khảo sát tác động phi đối xứng của ngưỡng nợ công (Debt Threshold Nonlinearity) đến tăng trưởng kinh tế bằng mô hình PSTR (Panel Smooth Transition Regression).
• Đánh giá sâu tác động của chuyển đổi số và công nghệ tài chính (FinTech) trong quản lý thu thuế và minh bạch chi tiêu công.
• Nghiên cứu cơ chế tài chính xanh (Green Fiscal Policy) nhằm hỗ trợ chuyển đổi năng lượng công bằng và thích ứng biến đổi khí hậu.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Định hình tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng và Kinh tế phát triển; tạo tiền đề cho các công trình nghiên cứu sâu về kinh tế lượng tài khóa tại Học viện Tài chính và các trường đại học khối kinh tế.
• Chuyển đổi thực tiễn trong ngành: Cung cấp khung định lượng cho các cục, vụ chức năng thuộc Bộ Tài chính (Vụ Ngân sách nhà nước, Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại, Vụ Chính sách thuế) trong việc xây dựng Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia và Kế hoạch đầu tư công trung hạn.
• Tác động chính sách công: Trực tiếp hỗ trợ luận cứ khoa học cho các cơ quan của Quốc hội (Ủy ban Tài chính - Ngân sách, Ủy ban Kinh tế) trong việc thẩm định dự toán ngân sách, giám sát trần nợ công và hoàn thiện các luật thuế (Luật Thuế GTGT, Luật Thuế TNDN sửa đổi).
• Lợi ích xã hội: Tối ưu hóa phân bổ chi tiêu công cho y tế, giáo dục, bảo đảm an sinh xã hội, giảm thiểu thất thoát lãng phí đầu tư xây dựng cơ bản, nâng cao phúc lợi kinh tế cho toàn xã hội.
• Ý nghĩa quốc tế: Cung cấp nghiên cứu điển hình (case-study) chất lượng cao về sự chuyển đổi mô hình quản trị tài khóa ở một nền kinh tế chuyển đổi năng động tại khu vực Đông Nam Á cho các tổ chức phát triển đa phương (WB, IMF, ADB).

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận cơ sở dữ liệu chuỗi thời gian 1991 - 2017 đã được chuẩn hóa, tham khảo khung lý thuyết tích hợp và các phương pháp kiểm định kinh tế lượng ứng dụng.
• Giảng viên & Nhà nghiên cứu cao cấp: Sử dụng các phát hiện thực nghiệm và phân tích chính sách làm học liệu giảng dạy chuyên đề Kinh tế học Tài chính công, Quản lý Kinh tế vĩ mô.
• Nhà hoạch định chính sách vĩ mô: Sở hữu bộ luận cứ khoa học xác đáng, các kịch bản dự báo định lượng và hệ thống giải pháp cơ cấu lại thu - chi NSNN, kiểm soát nợ công cho tầm nhìn 2025 - 2030.
• Cộng đồng doanh nghiệp & Nhà đầu tư: Nắm bắt xu hướng điều chỉnh chính sách thuế, các lĩnh vực ưu tiên đầu tư hạ tầng của Nhà nước để xây dựng chiến lược sản xuất kinh doanh trung và dài hạn.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của công trình là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng mô hình tăng trưởng nội sinh của Robert Barro (1990) trong điều kiện nền kinh tế chuyển đổi có sự đan xen giữa sở hữu nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân. Luận án đã chứng minh trên dữ liệu thực nghiệm Việt Nam rằng chi đầu tư phát triển chỉ thực sự phát huy vai trò bổ trợ và tạo hiệu ứng châm ngòi (crowding-in) khi được đặt trong một khuôn khổ kỷ luật tài khóa nghiêm ngặt, nơi chi thường xuyên bị kiểm soát chặt chẽ và mức độ động viên thuế không vượt quá ngưỡng chịu đựng của nền kinh tế.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các công trình trước đây là gì?

So với nghiên cứu của Bùi Đức Thụ (1998) vốn chỉ dừng lại ở phân tích định tính thể chế, hay nghiên cứu của Bùi Nhật Tân (2015) chỉ giới hạn trong khung thời gian hẹp 2004 - 2014, công trình này thiết lập chuỗi số liệu 27 năm (1991 - 2017) có tính đồng nhất cao, xử lý bài bản các khuyết tật chuỗi thời gian trên EViews và tiên phong chạy mô phỏng dự báo thực nghiệm 3 năm tiếp theo (2018 - 2020) với các kiểm định sai số khắt khe.

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa phản biện mạnh nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là xu hướng "phình to" mang tính quán tính của chi thường xuyên trong giai đoạn 2011 - 2017 (chiếm trên $65%$ tổng chi), bất chấp các nỗ lực tái cơ cấu đầu tư công. Điều này chỉ ra rằng nếu chỉ cắt giảm chi đầu tư phát triển để giảm thâm hụt ngân sách mà không cải cách triệt để bộ máy hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập thì sẽ triệt tiêu động lực tăng trưởng dài hạn mà vẫn không giải quyết được gốc rễ bài toán bội chi.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản nghiên cứu (Replication Protocol) rõ ràng không?

Có. Toàn bộ định nghĩa biến số, nguồn trích xuất dữ liệu (GSO, Bộ Tài chính, WB), hàm kinh tế lượng tổng quát, phương pháp xử lý số liệu giá so sánh và quy trình kiểm định nghiệm đơn vị, đồng liên kết trên EViews đều được mô tả chi tiết và minh bạch trong Chương 3 của luận án, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập hoàn toàn có thể nhân bản và cập nhật chuỗi số liệu cho các giai đoạn tiếp theo.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Luận án phác thảo lộ trình nghiên cứu đến năm 2030 tập trung vào: (i) Xây dựng quy tắc tài khóa thể chế hóa (Fiscal Rules) phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số; (ii) Đánh giá tương tác giữa CSTK và biến đổi khí hậu (chính sách thuế các-bon và trái phiếu xanh); (iii) Ứng dụng mô hình cân bằng tổng thể ngẫu nhiên để tối ưu hóa phối hợp chính sách tài khóa - tiền tệ trong điều kiện hội nhập tài chính toàn diện.

---

Kết luận

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Luận án đã làm sáng tỏ cơ chế tác động của các công cụ CSTK đến tăng trưởng kinh tế, đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế sâu sắc từ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, cũng như nguyên tắc quản trị ngân sách tiên tiến (Quy tắc Vàng của Anh, Quy tắc 1% của Chilê).
2. Đánh giá thực chứng bức tranh 27 năm (1991 - 2017): Khắc họa bức tranh chân thực về quá trình động viên nguồn thu, biến động cơ cấu chi NSNN, thực trạng thâm hụt ngân sách và diễn biến nợ công của Việt Nam qua các giai đoạn cải cách kinh tế quan trọng.
3. Minh chứng định lượng có ý nghĩa thống kê cao: Sử dụng phần mềm EViews để khẳng định vai trò đồng biến mang tính quyết định của chi đầu tư phát triển đối với tăng trưởng GDP dài hạn, đồng thời cảnh báo rủi ro từ việc gia tăng chi thường xuyên và bội chi ngân sách.
4. Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2025, tầm nhìn 2030: Đề xuất các nhóm giải pháp đột phá về hoàn thiện hệ thống chính sách thuế nội địa, tái cơ cấu triệt để chi tiêu công theo hướng tinh giản và nâng cao hiệu quả vốn, siết chặt kỷ luật ngân sách và kiểm soát an toàn nợ công quốc gia.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật kế tiếp: Tạo nền móng dữ liệu và khung phương pháp luận vững chắc cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu về quy tắc tài khóa, phân cấp ngân sách địa phương và quản trị tài chính công hiện đại tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI VÀ TRONG NƯỚC 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Có nhiều nghiên cứu về kinh tế vĩ mô và vi mô từ trước đến nay, nhưng nhìn chung có thể kể đến những nhà kinh tế hàng đầu đã thực hiện nhiều nghiên cứu về kinh tế, tăng trưởng kinh tế và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Có thể kể ra những đại diện ưu tú nhất, với các tác phẩm kinh điển đã được công bố và được đánh giá cao như: Các công trình nghiên cứu của A.dam Smith, Karl Mark, John Maynard Keynes, Cobb - Doughlas, Harrod - Domar hay P.Samuelson về các mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế từ cổ điển đến tân cổ điển và hiện đại.

Trước Đại khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933, nền kinh tế thị trường tự do của các nước Tư bản chủ nghĩa phát triển ổn định và bền vững. Trong tác phẩm: “Của cải của các dân tộc” (The Wealth of Nations), Adam Smith, người được coi là cha đẻ của môn kinh tế học cho rằng: .người ta trong khi theo đuổi lợi ích riêng của mình dường như được “một bàn tay vô hình” dẫn dắt để tăng thêm lợi ích cho xã hội. Nếu như có một bàn tay vô hình, nếu như thị trường phân bổ các nguồn lực một cách có hiệu quả sao cho các nhu cầu của người tiêu dùng được thỏa mãn với chi phí tối thiểu, thì tại sao chính phủ lại phải can thiệp vào nền kinh tế để làm gì? [47].dam Smith cho rằng hàm sản lượng chỉ phụ thuộc vào năm yếu tố: sức lao động, tiền vốn, đất đai, tiến bộ kỹ thuật và môi trường kinh tế xã hội. Chính phủ không nên can thiệp mà để cho kinh tế thị trường tự do phát triển.

Trong tác phẩm “Những nguyên lý của kinh tế chính trị học và thuế khóa”, David Ricardo cho rằng: nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng nhất, từ đó các yếu tố cơ bản của TTKT là đất đai, lao động và vốn [29]. 8 Đồng thuận với những tư tưởng trên, lý thuyết của trường phái Tân cổ điển với đại diện là các nhà nghiên cứu như Stanley Jevons (Anh), Carl Menger (Áo), Walras (Pháp) cho rằng: tiến bộ kỹ thuật là yếu tố cơ bản để thúc đẩy TTKT. Và chính sách kinh tế của Chính phủ không thể tác động vào sản lượng mà chỉ ảnh hưởng đến mức giá của nền kinh tế, vì vậy, vai trò của Chính phủ là mờ nhạt trong TTKT. Trong một số các nghiên cứu thuộc trường phái tân cổ điển khác như mô hình tăng trưởng của Solow - Swan (1956) thì tăng trưởng sẽ hội tụ về một tốc độ nhất định ở trạng thái bền vững và tốc độ tăng trưởng không phụ thuộc vào các nhân tố bên trong mà chỉ phụ thuộc vào các yếu tố ngoại sinh như công nghệ hay tốc độ tăng trưởng lao động.

Lý thuyết của Adam Smith đã được cổ súy trong nền kinh tế thị trường tự do đang phát triển. Tuy nhiên, với biến động kinh tế tai hại nhất trong lịch sử Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, đó là cuộc Đại suy thoái kinh tế thời kỳ 1929 - 1933. Trong những năm 1930, nước Mỹ và hệ thống tư bản chủ nghĩa đã trải qua nạn thất nghiệp và suy giảm thu nhập trầm trọng, sự kiện này làm cho nhiều nhà kinh tế nghi ngờ tính xác thực của lý thuyết kinh tế cổ điển. Trong hoàn cảnh như vậy, năm 1936, John Maynard Keynes đã làm cuộc cách mạng trong kinh tế học bằng cách công bố tác phẩm: Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ [43].

Keynes đã đề xuất một phương pháp mới để phân tích nền kinh tế hoàn toàn khác với lý thuyết cổ điển. Keynes cho rằng: tổng cầu thấp là do thu nhập thấp và thất nghiệp cao. Keynes phê phán lý thuyết cổ điển vì nó giả định rằng chỉ có tổng cung - tư bản, lao động và công nghệ quy định thu nhập quốc dân. Theo Keynes, điểm cân bằng của nền kinh tế đạt được khi mà mức sử dụng lao động vừa đủ để đảm bảo đáp ứng tổng cầu hữu hiệu, hiệu quả kinh tế sẽ phát huy ở mức cao nhất nếu có tác động tích cực lên tổng cầu.

Vì vậy, khi sản lượng chưa đạt được sản lượng tiềm năng nhà nước cần phải tác động, can thiệp vào nền kinh tế để khắc phục mất cân đối, nhằm tăng tỷ lệ sử dụng lao động, tăng sản lượng, thông qua tăng chi tiêu chính phủ hoặc giảm thuế. Cần thiết phải có vai trò Nhà nước trong điều tiết kinh tế để đối 9 phó với khủng hoảng và thất nghiệp; Nhà nước nên sử dụng quyền hạn đó để đánh thuế và gia tăng chi tiêu, qua đó để tác động lên chu kỳ kinh doanh. Chi tiêu của Chính phủ là khoản đầu tư công cộng, bơm thêm tiền vào nền kinh tế để tăng tổng cầu. Trong học thuyết của mình, J.Keynes đề cao CSTK, ông lập luận rằng, cần thiết phải có vai trò của nhà nước trong điều tiết kinh tế để chống đỡ khủng hoảng và thất nghiệp, nhà nước nên sử dụng quyền hạn của mình để đánh thuế và gia tăng chi tiêu, qua đó để tác động lên chu kỳ kinh tế [43].

Các nhà kinh tế theo trường phái kinh tế học Keynes cho rằng, CSTK có hiệu quả to lớn trong chống chu kỳ kinh tế. Họ sử dụng mô hình đường IS- LM [43] để chứng minh CSTK phát huy tác dụng thông qua việc giảm thuế suất trong các giai đoạn thu hẹp và suy thoái, giúp hạn chế việc suy giảm sản lượng nhờ tăng đầu tư ngoài khu vực nhà nước, trong khi việc tăng thuế suất trong các giai đoạn tăng trưởng nóng giúp hạn chế tốc độ lạm phát nhờ cắt giảm tiêu dùng ngoài khu vực nhà nước. Ủng hộ lý thuyết của Keynes, David Begg; Stanley Fischer; Rudiger Dornbusch trong công trình: Kinh tế học [40], cho rằng: Nguyên cớ chung để Chính phủ can thiệp vào nền kinh tế thị trường là do trục trặc của thị trường, do thất bại của thị trường. Đôi khi do thị trường không phân bổ các nguồn lực một cách có hiệu quả, và sự can thiệp của Chính phủ có thể cải thiện hoạt động kinh tế.

Lý thuyết Kinh tế học chỉ ra sáu trục trặc lớn của thị trường khiến cho có sự can thiệp của Chính phủ, sáu trục trặc đó là: Chu kỳ kinh tế; Hàng hóa công cộng; Các ngoại ứng; Các vấn đề liên quan đến thông tin; Độc quyền và quyền lực đối với thị trường; Tái phân phối thu nhập và hàng khuyến dụng [40]. David Begg đã nhấn mạnh tác động của CSTK đến sản lượng cân bằng, phân tích ảnh hưởng của thuế ròng và ảnh hưởng của chi tiêu chính phủ đối với sản lượng, đồng thời đưa ra khái niệm số nhân ngân sách cân bằng - chỉ ra việc cùng tăng chi tiêu chính phủ và giảm thuế sẽ làm tăng sản lượng. Kinh tế học của Paul A. Samuelson [46] cũng đã đề cập đến CSTK, trong đó Samuelson cho rằng: trên giác độ kinh tế vĩ mô, chi tiêu của Chính phủ cũng 10 ảnh hưởng đến mức chi tiêu nói chung của cả nền kinh tế và do đó có tác động đến mức GDP, và thuế cũng ảnh hưởng đến nền kinh tế thông qua tác động làm giảm thu nhập của mọi người, đồng thời tác động đến giá cả hàng hóa và các yếu tố sản xuất, do đó, ảnh hưởng đến hành vi và động cơ khuyến khích.Gregory Mankiw, là người đại diện xuất sắc cho trường phái Keynes mới, với tác phẩm: Kinh tế học [44] đã thành công trong việc kết nối, hệ thống hóa nhiều đóng góp quý báu của các nhà kinh tế cổ điển, tân cổ điển và cổ điển mới.

Mô hình IS - LM vẫn đóng vai trò chủ đạo để giải thích lý thuyết của Keynes, theo đó: Vì mua hàng của chính phủ là một thành tố của chi tiêu, nên tại bất kỳ mức thu nhập cho trước nào, khi mức mua hàng của Chính phủ cao hơn, chi tiêu dự kiến cũng cao hơn. Nếu mua hàng của chính phủ tăng thêm một lượng bằng ∆G, đường chi tiêu dự kiến sẽ dịch chuyển lên phía trên một khoảng bằng ∆G. Trạng thái cân bằng của nền kinh tế sẽ dịch chuyển lên trên, qua đó cũng làm thu nhập Y tăng. Cần lưu ý rằng, mức tăng thu nhập (∆Y) cao hơn mức tăng mua hàng của chính phủ (∆G), do vậy, CSTK có tác động khuếch đại đối với thu nhập, điều đó có nghĩa là ∆Y lớn hơn ∆G.

Tỷ số ∆Y/ ∆G được gọi là nhân tử mua hàng của Chính phủ, nó cho biết thu nhập tăng thêm bao nhiêu khi mua hàng của chính phủ tăng thêm 1 USD. Sở dĩ CSTK có tác dụng khuếch đại thu nhập vì: Theo hàm tiêu dùng, thu nhập cao hơn dẫn đến mức tiêu dùng cao hơn. Vì mức mua hàng của chính phủ tăng thêm làm tăng thêm thu nhập, cho nên nó lại làm tăng tiêu dùng, tiếp đó làm tăng thu nhập hơn nữa, sau đó lại làm tăng tiêu dùng và v.v… Mặt khác, tại một mức thu nhập bất kỳ nào đó biện pháp cắt giảm thuế ở mức ∆T làm cho chi tiêu dự kiến tăng thêm một lượng tương ứng bằng MPC. Trạng thái cân bằng sẽ dịch chuyển, thu nhập Y tăng.

Trong trường hợp này CSTK cũng có tác dụng khuếch đại đối với thu nhập. Tuy nhiên, có những điều còn tranh cãi nhiều trong kinh tế học vĩ mô về vấn đề liệu chính phủ có nên và ở chừng mực nào đó có thể ổn định nền kinh tế, vì vậy, bên cạnh những nhà kinh tế ủng hộ, có những nghiên cứu không đồng thuận với Keynes. Các nhà kinh tế học bảo thủ, kể cả những người đoạt giải 11 thưởng Nobel kinh tế như: Milton Friedman thuộc học viện Hoover và James Buchanan thuộc Đại học tổng hợp George Mason, đã lập luận rằng: trong thực tiễn chính phủ còn thậm chí hay thất bại hơn so với thị trường trong việc phân bổ các nguồn lực một cách có hiệu quả. James Buchanan cho rằng: hậu quả mà học thuyết kinh tế của J.

Keynes để lại cho nền kinh tế là ở chỗ hợp thức hóa bội chi NSNN. Ông chứng minh rằng: kể từ khi Chính phủ Mỹ vận dụng lý thuyết kinh tế của Keynes vào đầu những năm 1960 đến nay, NSNN Liên bang Mỹ liên tục trong tình trạng bội chi với quy mô bội chi có xu hướng tăng dần. Kết quả là ngày nay chính quyền Mỹ trở thành con nợ lớn nhất thế giới [43].