Luận văn thạc sĩ về chính sách ngoại thương Việt Nam: Thực trạng và giải pháp

Khám phá thực trạng và giải pháp cho chính sách ngoại thương Việt Nam trong luận văn thạc sĩ UEB, cung cấp cái nhìn sâu sắc và phân tích chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Tiến Hùng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phan Huy Đường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị XHCN
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Ngoại Thương Việt Nam Thực Trạng - Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH NGOẠI THƯƠNG
• 1.1. Sự hình thành và phát triển của ngoại thương. Chuyên môn hoá và trao đổi giữa các quốc gia dựa vào lợi thế so sánh. Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh. Đặc điểm của hoạt động ngoại thương hiện nay. Chính sách ngoại thương.
• 1.2. Kinh nghiệm hình thành chính sách phát triển ngoại thương của một số nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về chính sách ngoại thương thời kỳ trước đổi mới (1986)
• 2.2. Chính sách ngoại thương từ 1986 đến nay. Đánh giá về thực trạng của chính sách ngoại thương Việt Nam hiện nay.
• 2.2.1. Đánh giá chung
• 2.2.2. Tác động của chính sách ngoại thương. Những tồn tại và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VỀ CHÍNH SÁCH
• 3.1. Cơ hội và thách thức hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực đối với ngoại thương Việt Nam
• 3.2. Quan điểm, mục tiêu phát triển ngoại thương Việt Nam
• 3.2.1. Mục tiêu phát triển ngoại thương Việt Nam đến năm 2010
• 3.2.2. Lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 3.3. Những khuyến nghị về chính sách ngoại thương
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• 1. Những quy định trong chính sách thương mại hàng hoá của tổ chức thương mại quốc tế và khu vực. Những quy tắc chung về giảm thuế. Những quy định về các biện pháp phi thuế quan trong chính sách thương mại hàng hoá của WTO và ASEAN.
• 2. Lịch trình thuế CEPT của Việt Nam thuế suất trung bình 1996-2006.
• 3. Lịch trình giảm thuế của Việt Nam để tham gia AFTA
• 4. Thuế quan đối với hàng dệt nội thất
• 5. Bảng chỉ số phát triển của một số nước ASEAN trên trường quốc tế
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách ngoại thương Việt Nam hiện nay

Chính sách ngoại thương Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ khi đất nước đổi mới vào năm 1986. Chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế mà còn định hình mối quan hệ thương mại quốc tế của Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc hiểu rõ về chính sách ngoại thương là rất cần thiết để đánh giá thực trạng và tìm ra giải pháp hiệu quả cho sự phát triển bền vững.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển chính sách ngoại thương

Chính sách ngoại thương Việt Nam đã được hình thành từ những năm đầu của nền kinh tế thị trường. Từ năm 1986, chính sách này đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, từ việc áp dụng các biện pháp bảo hộ đến việc mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế.

1.2. Đặc điểm của chính sách ngoại thương hiện nay

Chính sách ngoại thương hiện nay của Việt Nam tập trung vào việc thúc đẩy xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài và cải thiện môi trường kinh doanh. Điều này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và tạo ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp.

II. Thực trạng chính sách ngoại thương Việt Nam Những thách thức hiện tại

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng chính sách ngoại thương Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như cạnh tranh không công bằng, rào cản thương mại và sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp lý đang cản trở sự phát triển của ngoại thương.

2.1. Những tồn tại trong chính sách ngoại thương

Chính sách ngoại thương hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế, như việc thiếu sự đồng bộ giữa các bộ ngành, dẫn đến khó khăn trong việc thực thi và áp dụng các quy định.

2.2. Tác động của chính sách ngoại thương đến nền kinh tế

Chính sách ngoại thương có tác động lớn đến sự phát triển kinh tế, nhưng cũng tạo ra những áp lực lớn cho các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

III. Giải pháp cải cách chính sách ngoại thương Việt Nam hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả của chính sách ngoại thương, cần có những giải pháp cải cách đồng bộ và toàn diện. Việc cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường hợp tác quốc tế là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải cách thể chế và chính sách

Cần thiết phải cải cách thể chế để tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp, đồng thời giảm thiểu các rào cản thương mại.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do sẽ giúp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách ngoại thương

Nghiên cứu về chính sách ngoại thương không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thực trạng mà còn đưa ra những khuyến nghị cụ thể cho việc cải cách. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các chính sách phù hợp có thể tạo ra những tác động tích cực đến nền kinh tế.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tác động của chính sách

Nghiên cứu cho thấy rằng chính sách ngoại thương đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của Việt Nam, đặc biệt là trong việc tăng trưởng xuất khẩu và thu hút đầu tư.

4.2. Các mô hình thành công trong chính sách ngoại thương

Một số mô hình thành công từ các quốc gia khác có thể được áp dụng tại Việt Nam để cải thiện hiệu quả của chính sách ngoại thương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách ngoại thương Việt Nam

Chính sách ngoại thương Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc cải cách và hoàn thiện chính sách là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh toàn cầu hóa.

5.1. Triển vọng phát triển chính sách ngoại thương

Trong tương lai, chính sách ngoại thương cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế thế giới, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia.

5.2. Khuyến nghị cho chính sách ngoại thương Việt Nam

Cần có những khuyến nghị cụ thể để hoàn thiện chính sách ngoại thương, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững cho nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngoại thương đóng vai trò đòn bẩy chiến lược thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Trước thời kỳ Đổi mới năm 1986, nền kinh tế nước ta vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung, hoạt động ngoại thương chịu sự độc quyền tuyệt đối của Nhà nước, dẫn đến tình trạng nhập siêu kéo dài triền miên. Tính đến năm 1985, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam chỉ đạt xấp xỉ 700 triệu Rúp - USD, với mức kim ngạch xuất khẩu bình quân đầu người vỏn vẹn 12 Rúp - USD, thuộc nhóm thấp nhất thế giới. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích toàn diện quá trình chuyển đổi chính sách ngoại thương từ cơ chế hành chính bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mở cửa hội nhập.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách ngoại thương, phân tích thực trạng các công cụ chính sách tại Việt Nam giai đoạn 1986 - 2004 (đặc biệt nhấn mạnh giai đoạn từ năm 1990 trở đi), từ đó chỉ ra những tồn tại, nguyên nhân và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách ngoại thương đến năm 2010. Về mặt ý nghĩa, nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học giúp giải quyết mâu thuẫn giữa bảo hộ sản xuất non trẻ trong nước và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế, tạo tiền đề nâng tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu đạt mục tiêu từ 14% đến 16%/năm trong giai đoạn hội nhập sâu rộng vào khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống các học thuyết kinh tế quốc tế kinh điển và hiện đại. Đầu tiên là lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith và lợi thế so sánh của David Ricardo, khẳng định thương mại quốc tế mang lại lợi ích cho các quốc gia thông qua chuyên môn hóa sản xuất dựa trên sự khác biệt về năng suất lao động và chi phí cơ hội. Tiếp theo, mô hình Heckscher - Ohlin (H-O) giải thích cơ cấu thương mại dựa trên mức độ dồi dào tương đối của 2 yếu tố sản xuất cơ bản là lao động và vốn hoặc đất đai. Luận văn mở rộng khung phân tích sang các lý thuyết thương mại động như mô hình lợi thế kinh tế theo quy mô, lý thuyết khoảng cách công nghệ của Posner, mô hình chu kỳ sống của sản phẩm gồm 4 giai đoạn của Raymond Vernon và giả thuyết sở thích tiêu dùng tương đồng của Staffan Linder.

Đặc biệt, lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia của Michael Porter với mô hình "hình thoi" (Diamond Model) gồm 4 yếu tố then chốt (điều kiện các yếu tố sản xuất, điều kiện về cầu, các ngành công nghiệp hỗ trợ liên quan, chiến lược - cơ cấu và cạnh tranh của doanh nghiệp) cùng 2 biến số tác động là cơ hội và vai trò điều hành của Chính phủ được vận dụng xuyên suốt. Các khái niệm cốt lõi bao gồm: ngoại thương hữu hình và vô hình, bảo hộ mậu dịch, tự do hóa thương mại, cùng hệ thống công cụ thuế quan và phi thuế quan. Luận văn cũng phân tích mẫu khảo sát quốc tế gồm 27 quốc gia với 12 yếu tố sản xuất để chứng minh sự biến thiên của thương mại toàn cầu, qua đó định hình cơ sở xây dựng chính sách thương mại thích ứng cho Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn quán triệt phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích các hiện tượng kinh tế trong mối quan hệ vận động và phát triển khách quan. Phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định tính và định lượng, thống kê mô tả, tổng hợp, đối chiếu so sánh và logic lịch sử.

Về nguồn dữ liệu và cỡ mẫu, tác giả sử dụng toàn bộ chuỗi dữ liệu thứ cấp gồm 28 năm (giai đoạn 1976 - 2004), tích hợp hệ thống 12 biểu bảng thống kê thương mại chi tiết về cán cân xuất nhập khẩu, cơ cấu thị trường khu vực, chủng loại hàng hóa và lịch trình thuế quan. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ dữ liệu thống kê ngoại thương chính thức được công bố bởi Bộ Thương mại, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan và các biểu mẫu cam kết thuế quan CEPT/AFTA. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích chuỗi thời gian kết hợp so sánh thể chế là nhằm đánh giá chính xác sự biến động của các luồng thương mại trước và sau các mốc ban hành chính sách lớn, giúp loại bỏ các sai số chủ quan và cung cấp góc nhìn toàn diện về tính hiệu quả của chính sách ngoại thương trong thời kỳ chuyển đổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực trạng chính sách ngoại thương Việt Nam qua các thời kỳ mang lại 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, giai đoạn trước năm 1986 bộc lộ sự phi lý của cơ chế độc quyền ngoại thương và chỉ tiêu pháp lệnh. Trong kế hoạch 5 năm 1976 - 1980, tỷ trọng xuất khẩu sang Khu vực 1 (Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa) chiếm tới 69,3%, trong khi Khu vực 2 (các nước tư bản và đang phát triển) chỉ chiếm 30,7%. Cơ cấu nhập khẩu từ Khu vực 1 chiếm 49,3% và Khu vực 2 chiếm 51,7%. Đến giai đoạn 1981 - 1985, xuất khẩu sang Khu vực 1 giảm xuống 60,4% và Khu vực 2 tăng lên 39,6%, nhưng nhập khẩu từ Khu vực 1 lại tăng vọt lên 72%. Hơn 80% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu thời kỳ này là hàng nông - lâm sản thô, tiểu thủ công nghiệp và khoáng sản chưa qua chế biến.

Thứ hai, bước đột phá từ Nghị định số 40/CP ngày 7/2/1980 và Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986 đã từng bước tháo gỡ cơ chế tập trung. Quyền xuất khẩu trực tiếp được mở rộng cho các địa phương, cho phép Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố được giữ lại 70% số ngoại tệ thu được để tái nhập khẩu vật tư phục vụ sản xuất. Đến năm 1986, tỷ trọng xuất khẩu sang Khu vực 2 đã tăng lên 47%, cân bằng với mức 53% của Khu vực 1, chứng minh xu hướng dịch chuyển thị trường mạnh mẽ.

Thứ ba, hệ thống chính sách ngoại thương sau Đổi mới bộc lộ nhiều điểm nghẽn về tính ổn định và tính đồng bộ. Biểu thuế quan nhập khẩu duy trì nhiều mức thuế suất phức tạp, việc áp dụng hạn ngạch mang nặng tính hành chính và cơ chế quản lý ngoại hối còn cứng nhắc khiến doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn ngoại tệ hợp pháp.

Thứ tư, so sánh quốc tế cho thấy kinh nghiệm thành công của các quốc gia Đông Á đều bắt nguồn từ chiến lược hướng mạnh về xuất khẩu. Hàn Quốc đạt kim ngạch xuất khẩu tăng từ 72 tỷ USD năm 1991 lên 111 tỷ USD năm 1995, duy trì tăng trưởng GDP bình quân 8% - 10%/năm. Trung Quốc giảm thuế quan danh nghĩa trung bình từ 42,5% năm 1992 xuống 12% năm 2002 và 10% khi gia nhập WTO, đồng thời cắt giảm số lượng mặt hàng phải cấp phép nhập khẩu từ 53 nhóm hàng xuống còn 12 nhóm hàng.

Thảo luận kết quả

Các hạn chế của chính sách ngoại thương giai đoạn 1986 - 2004 xuất phát từ tư duy quản lý kinh tế chậm đổi mới, cơ chế điều hành gián tiếp qua tỷ giá và lãi suất chưa hoàn thiện, cùng sự thiếu hụt hành lang pháp lý minh bạch cho khu vực tư nhân. Mâu thuẫn kéo dài giữa mục tiêu bảo hộ các ngành công nghiệp nội địa non trẻ và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh đã làm suy giảm động lực cải tiến công nghệ của doanh nghiệp trong nước.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu lịch sử có thể được biểu diễn qua biểu đồ đường kép thể hiện sự dịch chuyển tỷ trọng thương mại giữa Khu vực 1 và Khu vực 2 giai đoạn 1976 - 1986, kết hợp với bảng tổng hợp lộ trình cắt giảm thuế quan CEPT từ năm 1996 đến năm 2006. So với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ, luận văn đã làm rõ tác động hai chiều giữa tự do hóa thương mại và việc duy trì độc lập tự chủ kinh tế, khẳng định rằng mở cửa thương mại phải đi liền với tái cơ cấu năng lực sản xuất nội sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh phát triển ngoại thương đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đến năm 2010, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, hoàn thiện biểu thuế xuất nhập khẩu và dỡ bỏ rào cản phi thuế quan. Bộ Tài chính phối hợp cùng Bộ Thương mại thực hiện tinh giản các khung thuế suất, hạ mức thuế quan danh nghĩa bình quân xuống dưới 15% theo lộ trình tham gia AFTA/CEPT giai đoạn 1996 - 2006 và chuẩn bị lộ trình cam kết gia nhập WTO. Chuyển đổi căn bản từ biện pháp quản lý hạn ngạch định lượng sang áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch động thực vật và bảo vệ môi trường theo thông lệ quốc tế trước năm 2006.

Thứ hai, tái cơ cấu chính sách mặt hàng và thúc đẩy chế biến sâu. Bộ Công nghiệp và các hiệp hội ngành hàng tập trung ưu tiên vốn tín dụng, giảm thuế đầu vào cho máy móc thiết bị công nghệ cao; giảm tỷ trọng xuất khẩu hàng thô từ trên 80% xuống dưới 40%, nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến có hàm lượng chất xám cao nhằm duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng năm từ 14% đến 16% cho tới năm 2010.

Thứ ba, cải cách chính sách tỷ giá và cơ chế quản lý ngoại hối. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam điều hành tỷ giá hối đoái thả nổi có quản lý theo tín hiệu thị trường, xóa bỏ triệt để thị trường chợ đen, chấm dứt tình trạng hai tỷ giá nhằm kích thích xuất khẩu và bảo đảm quyền tự chủ sử dụng ngoại tệ hợp pháp cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Thứ tư, tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng cho mọi thương nhân. Chính phủ và Bộ Kế hoạch và Đầu tư đẩy mạnh thực thi Luật Doanh nghiệp, xóa bỏ hoàn toàn cơ chế xin - cho và rào cản phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp nhà nước với khu vực tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đồng thời mở rộng hệ thống xúc tiến thương mại tại hơn 20 thị trường trọng điểm trên toàn cầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Ban Kinh tế Trung ương. Luận văn cung cấp luận cứ lịch sử và mô hình lý thuyết để tham khảo khi xây dựng các biểu thuế cam kết quốc tế, chiến lược xuất nhập khẩu quốc gia và đàm phán các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Thứ hai, lãnh đạo và chuyên viên quản trị chiến lược tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Luận văn giúp doanh nghiệp nắm vững cơ chế vận hành của công cụ thuế quan, rào cản phi thuế quan, chu kỳ sản phẩm quốc tế và chiến lược tỷ giá để tối ưu hóa kế hoạch kinh doanh và mở rộng thị phần xuất khẩu.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế chính trị và Thương mại quốc tế. Đây là tài liệu tham khảo chất lượng về phương pháp luận nghiên cứu kinh tế vĩ mô thời kỳ chuyển đổi và hệ thống hóa các học thuyết thương mại quốc tế.

Thứ tư, chuyên gia phân tích kinh tế tại các viện nghiên cứu và tổ chức tài chính. Nhóm đối tượng này có thể sử dụng chuỗi số liệu 28 năm và khung đánh giá của luận văn để phục vụ mô hình hóa kinh tế lượng và dự báo xu hướng thương mại vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao trước năm 1986 cán cân thương mại Việt Nam luôn ở trạng thái nhập siêu trầm trọng?

Trước năm 1986, Nhà nước áp dụng cơ chế kế hoạch hóa tập trung và độc quyền ngoại thương. Nền sản xuất nội địa kém phát triển, phụ thuộc vào viện trợ từ Khu vực 1 (chiếm tới 72% nhập khẩu giai đoạn 1981 - 1985). Năm 1985, kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt 700 triệu Rúp - USD, không đủ bù đắp nhu cầu nhập khẩu vật tư, thiết bị.

Mô hình Heckscher - Ohlin giải thích cơ cấu ngoại thương của Việt Nam giai đoạn đầu Đổi mới như thế nào?

Mô hình Heckscher - Ohlin khẳng định quốc gia sẽ xuất khẩu hàng hóa sử dụng nhiều yếu tố sản xuất dồi dào. Việt Nam có nguồn lao động dồi dào và tài nguyên đất đai phong phú nên tập trung xuất khẩu nông sản, khoáng sản và sản phẩm may mặc sử dụng nhiều lao động (chiếm trên 80% kim ngạch) và nhập khẩu máy móc, công nghệ có hàm lượng vốn cao.

Việt Nam có thể rút ra bài học gì từ kinh nghiệm cải cách thuế quan của Trung Quốc khi hội nhập quốc tế?

Trung Quốc đã giảm thuế danh nghĩa trung bình từ 42,5% năm 1992 xuống 10% khi vào WTO và cắt giảm giấy phép nhập khẩu từ 53 xuống 12 mặt hàng. Việt Nam học hỏi bài học chuyển dần từ bảo hộ định lượng sang áp dụng thuế quan có lộ trình, kết hợp miễn thuế linh hoạt cho nguyên liệu thô phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu.

Chính sách tỷ giá hối đoái đóng vai trò gì trong việc điều tiết hoạt động xuất nhập khẩu theo luận văn?

Chính sách tỷ giá tác động trực tiếp đến giá cả tương đối của hàng hóa. Phá giá đồng nội tệ hợp lý hoặc áp dụng tỷ giá thả nổi có kiểm soát sẽ làm giảm giá hàng xuất khẩu tính bằng ngoại tệ, nâng cao sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời hạn chế nhập khẩu các mặt hàng xa xỉ không thiết yếu.

Những thách thức lớn nhất của ngoại thương Việt Nam khi thực thi hiệp định AFTA/CEPT là gì?

Thách thức cốt lõi là áp lực cắt giảm thuế quan xuống 0% - 5% theo lịch trình CEPT (1996 - 2006) và xóa bỏ hoàn toàn hạn ngạch nhập khẩu. Các doanh nghiệp trong nước phải đối mặt trực tiếp với sự cạnh tranh khốc liệt từ hàng hóa giá rẻ của các nước ASEAN, đòi hỏi phải nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện các học thuyết thương mại kinh điển và hiện đại, xây dựng khung lý thuyết vững chắc cho việc hoạch định chính sách ngoại thương trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Phân tích sâu sắc thực trạng chính sách ngoại thương Việt Nam từ cơ chế độc quyền kế hoạch hóa trước năm 1986 sang giai đoạn mở cửa Đổi mới, chỉ rõ chuyển biến tỷ trọng thị trường và cơ cấu mặt hàng qua chuỗi số liệu 28 năm.
• Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị từ các nền kinh tế thành công như Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan và Trung Quốc trong việc gắn kết chính sách ngoại thương với công nghiệp hóa.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, đồng bộ về thuế quan, phi thuế quan, cơ cấu mặt hàng, tỷ giá và thể chế thương nhân nhằm hướng tới mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu 14% - 16%/năm.
• Định hình lộ trình hành động cụ thể cho giai đoạn 2004 - 2006 và tầm nhìn đến năm 2010, tạo nền tảng lý luận và thực tiễn vững chắc cho công cuộc hội nhập kinh tế quốc tế và gia nhập WTO của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA KINH TẾ -------&0&------- NGUYỄN TIẾN HÙNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM THỰC TRẠNG - GIẢI PHÁP LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINN TẾ HÀ NỘI - 2004 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA KINH TẾ -------&0&------- NGUYỄN TIẾN HÙNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM THỰC TRẠNG - GIẢI PHÁP Chuyên ngành: KINH TẾ CHÍNH TRỊ XHCN Mã số : LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ Người hướng dẫn Khoa học : PGS. TS PHAN HUY ĐƯỜNG HÀ NỘI - 2004 MỤC LỤC MỤC LỤC TRANG Chƣơng I: LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH NGOẠI 4 THƯƠNG 1. Sự hình thành và phát triển của ngoại thƣơng. Chuyên môn hoá và trao đổi giữa các quốc gia dựa vào lợi thế so sánh.

Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh. Đặc điểm của hoạt động ngoại thương hiện nay. Chính sách ngoại thƣơng.3 Kinh nghiệm hình thành chính sách phát triển ngoại thƣơng của 33 một số nƣớc. CHƢƠNG II: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM 42 2.

Khái quát về chính sách ngoại thƣơng thời kỳ trƣớc đổi mới (1986) 42 2. Chính sách ngoại thƣơng từ 1986 đến nay. Đánh giá về thực trạng của chính sách ngoại thƣơng 71 Việt nam hiện nay.1 Đánh giá chung: 71 2. Tác động của chính sách ngoại thương.

Những tồn tại và nguyên nhân: 89 CHƢƠNG III: TRIỂN VỌNG NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ 98 KHUYẾN NGHỊ VỀ CHÍNH SÁCH 3. Cơ hội và thách thức hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực đối với 98 ngoại thƣơng Việt Nam 3. Quan điểm, mục tiêu phát triển ngoại thƣơng Việt Nam 100 3. Mục tiêu phát triển ngoại thương Việt Nam đến năm 2010 100 3.

Lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam 102 3. Những khuyến nghị về chính sách ngoại thương 108 KẾT LUẬN 124 PHỤ LỤC 1 * Những quy định trong chính sách thương mại hàng hoá của tổ chức thương mại quốc tế và khu vực. Những quy tắc chung về giảm thuế. Những quy định về các biện pháp phi thuế quan trong chính sách thương mại hàng hoá của WTO và ASEAN.

2 * Lịch trình thuế CEPT của Việt Nam thuế suất trung bình 1996- 2006. 3 * Lịch trình giảm thuế của Việt Nam để tham gia AFTA 4 * Thuế quan đối với hàng dệt nội thất 5 * Bảng chỉ số phát triển của một số nước ASEAN trên trường quốc tế Biểu 1 - Biểu 12 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 Më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi C«ng nghiÖp ho¸ (CNH) lµ con ®-êng tÊt yÕu ®Ó c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn tho¸t khái t×nh tr¹ng lao ®éng thñ c«ng, nghÌo nµn l¹c hËu trë thµnh n- íc c«ng nghiÖp, v¨n minh vµ hiÖn ®¹i. Trong xu thÕ khu vùc ho¸ toµn cÇu ®ang diÔn ra nhanh, viÖc më réng ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngo¹i lµ yªu cÇu tÊt yÕu kh¸ch quan cña c¸c quèc gia mµ trong ®ã th-¬ng m¹i quèc tÕ cã vÞ trÝ ®Æc biÖt quan träng.

ë ViÖt Nam, ph¸t triÓn kinh tÕ ®èi ngo¹i ®óng h- íng cho phÐp ph¸t huy ®-îc lîi thÕ bªn trong, ®ång thêi khai th¸c ®-îc c¸c nguån lùc: vèn, khoa häc c«ng nghÖ, kinh nghiÖm qu¶n lý. tõ bªn ngoµi t¹o c¬ së cho C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n-íc; mét quan ®iÓm ph¸t triÓn trong chiÕn l-îc C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Õn n¨m 2020 lµ x©y dùng nÒn kinh tÕ ®éc lËp tù chñ ®i ®«i víi chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ: trªn c¬ së ®éc lËp tù chñ vÒ kinh tÕ th× héi nhËp míi cã hiÖu qu¶, ng-îc l¹i héi nhËp hiÖu qu¶ sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho x©y dùng nÒn kinh tÕ ®éc lËp tù chñ. §Ó chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc cã hiÖu qu¶ trong tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn. ChÝnh phñ ph¶i x©y dùng ®-îc chÝnh s¸ch kinh tÕ ®èi ngo¹i nãi chung vµ chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng nãi riªng hîp lý, ®ång thêi tæ chøc thùc thi c¸c chÝnh s¸ch mét c¸ch nhÊt qu¸n vµ ®ång bé.

ë ViÖt Nam, tõ n¨m 1986 ®Õn nay, viÖc ®æi míi chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng ®· ®¹t ®-îc nhiÒu thµnh tùu ®¸ng kÓ, gãp phÇn ®-a ®Êt n-íc tho¸t khái khñng ho¶ng kinh tÕ trÇm träng, t¹o ®µ cho sù ph¸t triÓn míi. Tuy nhiªn, chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cßn béc lé nhiÒu h¹n chÕ vµ bÊt cËp: TÝnh æn ®Þnh cña chÝnh s¸ch; c¸c m©u thuÉn gi÷a b¶o hé s¶n xuÊt trong n-íc víi n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh quèc tÕ, gi÷a thóc ®Èy xuÊt khÈu víi khai th¸c lîi thÕ so s¸nh; sù ch-a phï hîp víi c¸c ®Þnh chÕ th-¬ng m¹i khu vùc, quèc tÕ. MÆt kh¸c, viÖc thùc thi chÝnh s¸ch cßn nhiÒu h¹n chÕ: tÝnh thiÕu nhÊt qu¸n vµ ®ång bé, chång chÐo, nhiÒu kh©u, NguyÔn TiÕn Hïng - Cao häc Kinh tÕ K10 - §¹i häc Quèc Gia Hµ néi 2 nhiÒu nÊc; viÖc thùc thi c¸c c«ng cô thuÕ -u ®·i, tÝn dông; vµ vÊn ®Ò b×nh ®¼ng gi÷a c¸c chñ thÓ tham gia xuÊt nhËp khÈu thuéc c¸c lo¹i h×nh kinh tÕ kh¸c nhau. Ngµy nay, t×nh h×nh quèc tÕ ngµy cµng cã nhiÒu biÕn ®éng víi ®é bÊt ®Þnh cao, c¬ héi phÇn nhiÒu cßn lµ tiÒm n¨ng, mµ th¸ch thøc l¹i mang tÝnh hiÖn thùc vµ trùc tiÕp, v× vËy viÖc nghiªn cøu chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng nh»m ®-a ra ®-îc nh÷ng kiÕn nghÞ hîp lý ®ãng gãp viÖc thùc hiÖn hiÖu qu¶ chiÕn l- îc xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam ®¸p øng yªu cÇu c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n-íc lµ mét ®ßi hái cÊp thiÕt.

XuÊt ph¸t tõ lý do trªn, t¸c gi¶ chän ®Ò tµi nghiªn cøu "ChÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng ViÖt nam - thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p" 2. T×nh h×nh nghiªn cøu cña ®Ò tµi ChÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng thuéc chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ ®èi ngo¹i ViÖt Nam lµ mét bé phËn quan träng cña chiÕn l-îc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ®Êt n-íc thÓ hiÖn trong c¸c v¨n kiÖn §¹i héi §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam; Mét sè nhµ nghiªn cøu ®· khai th¸c d-íi nhiÒu gi¸c ®é kh¸c nhau nh-: Ph¹m QuyÒn - Lª Minh T©m - H-íng ph¸t triÓn thÞ tr-êng xuÊt, nhËp khÈu ViÖt Nam tíi n¨m 2010. NXB Thèng kª - Hµ Néi 1997; TrÇn Anh Ph-¬ng - Quan hÖ gi÷a ngo¹i th- ¬ng víi t¨ng tr-ëng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ më - NXB Khoa häc X· héi - Hµ Néi 1997; cuèn "Kinh tÕ häc quèc tÕ - Lý thuyÕt vµ chÝnh s¸ch" TËp 1 cña Paul R. Krugman - Maurice Obstfeld - NXB ChÝnh trÞ Quèc gia Hµ Néi - 1996, ®· ®Ò cËp nhiÒu vÊn ®Ò lý thuyÕt vµ thùc tiÔn cña chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i quèc tÕ cuèn "Kinh tÕ ®èi ngo¹i ViÖt Nam" cña NguyÔn TrÇn QuÕ - NXB KHXH - 1995 tr×nh bµy vÒ kinh tÕ ®èi ngo¹i - ngo¹i th-¬ng.

§Ò tµi KX - 03 - 12 - ViÖn Kinh tÕ ®èi ngo¹i 1994 vÒ "LuËn cø khoa häc cña viÖc tiÕp tôc ®æi míi vµ hoµn thiÖn chÝnh s¸ch vµ c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ ®èi ngo¹i"; ®Ò tµi nghiªn cøu cÊp Bé B96 - 40 - 05, §H Ngo¹i th-¬ng 1998 vÒ "ChÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng trong qu¸ tr×nh CNH, H§H ®Êt n-íc". §Ò tµi khoa häc "Thùc tr¹ng ph¸t triÓn thÞ tr-êng xuÊt khÈu hµng ho¸ n-íc ta thêi kú 1991 - 2000". Bé th-¬ng m¹i, th¸ng 8/2001. Ngoµi ra cßn cã 1 sè bµi viÕt trªn c¸c t¹p chÝ ®Ò cËp tíi chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng.

Song nh÷ng c«ng tr×nh trªn ch-a nghiªn cøu mét c¸ch ®Çy ®ñ, NguyÔn TiÕn Hïng - Cao häc Kinh tÕ K10 - §¹i häc Quèc Gia Hµ néi 3 cã hÖ thèng chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam vµ t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch ®ã ®-îc thÓ hiÖn nh- thÕ nµo trong nÒn kinh tÕ n-íc ta. Do ®ã ®Ò tµi nµy hy väng gãp phÇn lµm s¸ng tá thªm vÒ vÊn ®Ò nµy. Môc ®Ých nghiªn cøu Tõ viÖc nghiªn cøu c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn cña chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng, thùc tr¹ng chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cña n-íc ta, luËn v¨n ®-a ra c¸c khuyÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng trong thêi gian tíi, gãp phÇn ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng n-íc ta. §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu - §èi t-îng nghiªn cøu: ChÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam trong thêi kú ®æi míi, víi t- c¸ch c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ vÜ m« cña nhµ n-íc trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng më cöa héi nhËp khu vùc vµ thÕ giíi.

- Ph¹m vi nghiªn cøu: ChÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam trong thêi kú ®æi míi, ®Æc biÖt lµ tõ n¨m 1990 ®Õn nay. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu LuËn v¨n sö dông ph-¬ng ph¸p luËn duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö. C¸c ph-¬ng ph¸p cô thÓ sö dông lµ: Ph©n tÝch, tæng hîp, thèng kª, ®èi chiÕu so s¸nh, logic lÞch sö. Nh÷ng ®ãng gãp míi cña luËn v¨n - HÖ thèng ho¸ c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng.

- Lµm râ ®-îc thùc tr¹ng chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m qua; chØ ra ®-îc nh÷ng -u ®iÓm, nh-îc ®iÓm cña chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng vµ c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng. - §-a ra ®-îc nh÷ng khuyÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam trong thêi gian tíi, thóc ®Èy ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng. Bè côc cña luËn v¨n: Ngoµi phÇn danh môc tµi liÖu tham kh¶o, danh môc ch÷ viÕt t¾t, b¶ng, s¬ ®å phô lôc luËn v¨n gåm 3 ch-¬ng 125 trang. Ch-¬ng 1: Lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng NguyÔn TiÕn Hïng - Cao häc Kinh tÕ K10 - §¹i häc Quèc Gia Hµ néi 4 Ch-¬ng 2: Thùc tr¹ng chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam Ch-¬ng 3: TriÓn väng ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam vµ nh÷ng khuyÕn nghÞ vÒ chÝnh s¸ch NguyÔn TiÕn Hïng - Cao häc Kinh tÕ K10 - §¹i häc Quèc Gia Hµ néi 5 Ch-¬ng I Lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng 1.

Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña ngo¹i th-¬ng. Chuyªn m«n ho¸ vµ trao ®æi gi÷a c¸c quèc gia dùa vµo lîi thÕ so s¸nh. Chuyªn m«n ho¸ s¶n phÈm dùa vµo lîi thÕ so s¸nh tÜnh. * Lý thuyÕt cña Adam Smith [1723 - 1790] vÒ lîi thÕ tuyÖt ®èi.

Khi nãi vÒ trao ®æi quèc tÕ, A.Smith cho r»ng: Muèn cã hiÖu qu¶ cao mçi c¸ nh©n cÇn thiÕt ph¶i tËn dông sù khÐo lÐo, chuyªn nghiÖp cña c¸c c¸ nh©n kh¸c ®Ó s¶n xuÊt nh÷ng s¶n phÈm mong muèn; c¸c n-íc trong thùc tÕ ®- îc tù nhiªn phó cho mét c¸ch kh«ng ngang nhau, nh- vËy logic sÏ t¹o ra sù chuyªn m«n ho¸ dùa trªn nh÷ng lîi thÕ tù nhiªn.