Chương 1. Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách đối với người có công. Thực trạng thực hiện chính sách đối với người có công tại huyện Ba Tơ tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2012 - 2017 và những vấn đề đặt ra. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách đối với người có công.
13 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CH NH S CH ĐỐI VỚI NGƢỜI CÓ C NG 1. Khái niệm n ƣời có c n , ƣu đãi đối với n ƣời có c n và chính s c ,p p luật về ƣu đãi n ƣời có công 1. Khái niệm người có công, ưu đãi đối với người có công Mặc dù chính sách ưu đãi người có công với cách mạng đã được thực hiện từ lâu, nhưng cho đến nay chưa có một văn bản pháp luật nào nêu rõ khái niệm “người có công”. Tuy nhiên, căn cứ các tiêu chuẩn đối với từng đối tượng là người có công mà Nhà nước đã quy định, trong một số công trình đã nêu nêu khái niệm “người có công” theo 2 nghĩa sau: Theo nghĩa rộng: “Người có công là những người không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, nam nữ, tuổi tác, đã tự nguyện cống hiến sức lực, tài năng, trí tuệ, có người hy sinh cả cuộc đời mình cho sự nghiệp dựng nước, giữ nước và kiến thiết đất nước.
Họ là người có những thành tích đóng góp hoặc những cống hiến xuất sắc phục vụ vì lợi ích của đất nước, của dân tộc được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận theo qui định của pháp luật”. Ở đây có thể thấy rõ những tiêu chí cơ bản của người có công, đó là phải có đóng góp, cống hiến xuất sắc và vì lợi ích của dân tộc. Những đóng góp, cống hiến của họ có thể là trong các cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do cho Tổ quốc và cũng có thể là trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước [17, tr. Theo nghĩa hẹp: “Người có công là những người không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, nam nữ, tuổi tác có những đóng góp, những cống hiến xuất sắc trong thời kỳ trước cách mạng tháng Tám năm 1945, trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, được các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền công nhận theo qui định của pháp luật”.
Ở khái niệm này, người có công 14 bao gồm người tham gia hoặc giúp đỡ cách mạng, họ đã hy sinh cả cuộc đời mình hoặc một phần thân thể hoặc có thành tích đóng góp cho sự nghiệp cách mạng [17, tr. Từ khái niệm trên, có thể rút ra một số đặc điểm của người có công như sau: Thứ nhất, người có công bao gồm người tham gia hoặc giúp đỡ cách mạng, họ đã hy sinh cả cuộc đời mình hoặc một phần thân thể hoặc có thành tích đóng góp cho sự nghiệp cách mạng. Thứ hai, người có công là người có thành tích đóng góp hoặc cống hiến xuất sắc và vì lợi ích của dân tộc, những đóng góp, cống hiến của họ có thể là trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc và cũng có thể là trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Thứ ba, phạm trù người có công rất rộng, trong phạm vi hẹp, đối tượng người có công là những người có công trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ở thời kỳ cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam.
Hơn nữa, chính sách người có công với cách mạng chủ yếu điều chỉnh đối tượng này. Để làm rõ hơn hơn vấn đề ưu đãi người có công với cách mạng, ta cần hiểu rõ các khái niệm sau: Ưu đãi: “Dành cho những điều kiện, quyền lợi đặc biệt hơn, so với đối tượng khác. Ví dụ, chính sách ưu đãi trí thức. Một vùng đất được thiên nhiên ưu đã [32, tr.
Ưu tiên: “Đặc biệt trước những đối tượng khác, vì được coi trọng hơn. Ví dụ: Ưu tiên nhận công nhân lành nghề vào làm. Được hưởng quyền ưu tiên [32, tr. Với đặc điểm lịch sử của dân tộc Việt Nam, lịch sử của những cuộc đấu tranh giành và giữ nước nên những người có công là một bộ phận lớn những 15 người đã hy sinh, cống hiến cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đó là những “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”, những liệt sĩ, thương binh, người có công giúp đỡ cách mạng… Họ là những người có công với cách mạng, với đất nước, được Nhà nước và nhân dân ta ghi nhận, biết ơn sâu sắc.
Do vậy, ưu đãi đối với người có công với cách mạng xét ở một góc độ nào đó chính là những ưu đãi xã hội (chính sách ưu đãi xã hội Việt Nam hiện nay cơ bản chỉ quy định về đối tượng này). Tuy nhiên, đối tượng người có công với cách mạng được hưởng ưu đãi xã hội không chỉ bó hẹp trong phạm vi những người có công với cách mạng mà còn được hiểu theo nghĩa rộng, đó là những người đã cống hiến sức lực, năng lực, trí tuệ và mạng sống của mình cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, phát triển đất nước mà không có bất kỳ sự đòi hỏi, yêu cầu bù đắp nào. Họ là những người có thành tích xuất sắc bảo vệ cho sự bình an của xã hội, làm rạng danh đất nước, cống hiến, hy sinh vì lợi ích của đất nước, của dân tộc, được pháp luật công nhận mà không có sự phân biệt tôn giáo, dân tộc, tín ngưỡng, tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp…, như Nhà giáo nhân dân, Nghệ sĩ nhân dân, Thầy thuốc ưu tú, Nhà kinh tế, Nhà khoa học có đóng góp xuất sắc… Từ các khái niệm trên chúng ta có thể hiểu ưu đãi người có công là việc nhà nước, xã hội dành những điều kiện, quyền lợi đặc biệt hơn so với đối tượng khác vì được đề cao, được coi trọng hơn. Ưu đãi người có công với cách mạng là sự đãi ngộ đặc biệt cả về vật chất lẫn tinh thần của Nhà nước và xã hội nhằm ghi nhận, đền đáp công lao đối với những người có công với cách mạng.
Ưu đãi người có công có thể hiểu là trách nhiệm của nhà nước thông qua việc xây dựng những hệ thống chính sách cụ thể về sự ưu tiên và cơ chế thực hiện sự ưu tiên đó. Vận động mọi người dân, các tổ chức chính trị - xã hội với truyền thống tốt đẹp sẵn có, tổ chức các phong trào, đóng góp công sức để tạo cơ sở vật chất cho sự ưu đãi đối với người có công với cách mạng. Khái niệm chính sách ưu đãi người có công và thực hiện chính sách ưu đãi người có công - Khái niệm chính sách ưu đãi người có công Trước hết, để tìm hiểu khái niệm chính sách, cần làm rõ khái niệm chính sách người có công của Đảng và Nhà nước. Vì chính sách là nội dung, linh hồn của pháp luật.
Pháp luật chỉ là hình thức pháp lý “thể chế hóa” chính sách mà thôi. Chính sách: “Sách lược và kế hoạch cụ thể nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế mà đề ra”. 106] Chính sách người có công là đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước căn cứ vào nhiệm vụ chính trị từng thời kỳ cách mạng, dựa trên sự phát triển kinh tế - xã hội mà Đảng, Nhà nước đưa ra những chính sách ưu đãi khác nhau đối với người có công để ghi nhận những công lao, sự đóng góp, sự hy sinh cao cả của họ, tạo mọi điều kiện, khả năng đền đáp, bù đắp phần nào về đời sống vật chất, tinh thần đối với người có công với nước. Ngay từ những ngày đầu giành được chính quyền (năm 1945), tuy còn nhiều khó khăn, phải đương đầu với thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược nhưng Đảng và Nhà nước ta rất chú trọng đến công tác xây dựng cũng như thực hiện chính sách này.
Ưu đãi người có công là một chính sách đặc biệt thực hiện cho những đối tượng đặc biệt. Vì vậy, nó thể hiện rất rõ quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước với tư cách là chủ thể quản lý xã hội, nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng chính sách người có công. Một mặt, nhà nước thông qua các tổ chức chức năng của mình hoạch định các chính sách ưu đãi. Mặt khác, nhà nước bằng các bộ máy của mình, triển khai thực hiện các chính sách ưu đãi người có công, đưa chính sách vào cuộc sống.
Ngoài ra, nhà nước còn định hướng, động viên, khuyến khích, ủng hộ và tham gia phát động các phong trào, tạo sức mạnh tổng hợp về nguồn lực, nhân lực ở cộng đồng dân cư trong việc thực hiện chính sách ưu đãi đối với người có công. 17 Chính sách người có công là chính sách vô cùng quan trọng, nó phản ánh sự quan tâm, ý thức xã hội của nhà nước, của cộng đồng, của thế hệ đi sau đối với thế hệ cha, anh đi trước. Vì vậy, nó có ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc. Làm tốt chính sách người có công sẽ góp phần vào sự ổn định xã hội, giữ vững thể chế.
Ngược lại, nếu không thực hiện tốt chính sách này, có thể sẽ dẫn đến mất ổn định chính trị - xã hội, ảnh hưởng đến sự tồn vong của đất nước. Thực hiện tốt chính sách người có công là góp phần vào thực hiện chính sách con người của quốc gia, nhằm làm cho thế hệ trẻ, thế hệ tương lai ý thức trách nhiệm của mình đối với xã hội, đối với Tổ quốc, sẵn sàng xả thân vì sự nghiệp của dân tộc, của đất nước. Chính sách người có công là một bộ phận của hệ thống chính sách xã hội mà cụ thể là chính sách bảo đảm xã hội. Chính sách bảo đảm xã hội (hay còn gọi là an toàn xã hội-an sinh xã hội) là sự bảo vệ của nhà nước, của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng.
Trong hệ thống chính sách an sinh xã hội ở nước ta, gồm có ưu đãi xã hội đối với những người có công lao đối với đất nước; bảo hiểm xã hội đối với người lao động trong các thành phần kinh tế; cứu trợ xã hội đối với những người không may bị rủi ro, khó khăn hoặc hiểm nghèo.
