Chính Sách Đối Ngoại Của Liên Bang Nga Đối Với ASEAN Trong Những Năm Đầu Thế Kỷ XXI

Khám phá luận văn thạc sĩ về chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với ASEAN trong những năm đầu thế kỷ XXI. Phân tích sâu sắc và toàn diện.

• Tác giả: Dương Tuấn Nghĩa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Lịch
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan Hệ Quốc Tế
• Đề tài: Chính Sách Đối Ngoại Của Liên Bang Nga Đối Với ASEAN Đầu Thế Kỷ XXI
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA NGA ĐỐI VỚI ASEAN NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI
• 1.1. Bối cảnh quốc tế đầu thế kỷ XXI
• 1.1.1. Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đầu thế kỷ XXI
• 1.1.1.1. Quan hệ giữa các nước lớn trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương
• 1.1.1.2. Sự phát triển mạnh mẽ của quan hệ kinh tế quốc tế trong khu vực
• 1.2. Thực trạng ASEAN thập niên đầu thế kỷ XXI
• 1.2.1. Những nhân tố thuận lợi ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của ASEAN
• 1.2.2. Những khó khăn và thách thức đối với ASEAN hiện nay
• 1.3. Nước Nga bước vào thế kỷ XXI
• 1.3.1. Đặc điểm, tình hình Liên bang Nga thập niên đầu thế kỷ XXI
• 1.3.2. Sự phục hưng của nước Nga dưới thời tổng thống Putin
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI CỦA LIÊN BANG NGA VỚI ASEAN ĐẦU THẾ KỶ XXI
• 2.1. Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đầu thế kỷ XXI
• 2.1.1. Quan điểm mới về chính sách đối ngoại của Liên bang Nga
• 2.1.2. Liên bang Nga và định hướng tăng cường hợp tác với các nước ASEAN và Đông Á
• 2.2. ASEAN trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga
• 2.2.1. ASEAN trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.2.2. Vị trí của ASEAN trong đường lối đối ngoại mới của Liên bang Nga
• 2.3. Sự triển khai chính sách đối ngoại của Nga với ASEAN trong thập niên đầu thế kỷ XXI
• 2.3.1. Quan hệ chính trị, an ninh và quân sự
• 2.3.2. Quan hệ kinh tế
• 2.3.3. Quan hệ về văn hóa - giáo dục
• 3. CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA VIỆT NAM TRONG QUAN HỆ NGA - ASEAN
• 3.1. Quan hệ truyền thống Việt Nam - Liên Xô / Liên bang Nga
• 3.2. Việt Nam trong tam giác quan hệ Nga - Việt Nam - ASEAN
• 3.2.1. Vai trò ngày càng được nâng cao của Việt Nam trong ASEAN
• 3.2.2. Lợi thế của Việt Nam với vai trò là cầu nối trong quan hệ Nga - ASEAN
• 3.3. Tác động của quan hệ Nga - ASEAN đối với Việt Nam
• 3.3.1. Tác động về chính trị - an ninh
• 3.3.2. Tác động về kinh tế
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Đối Ngoại Nga Với ASEAN Đầu TK XXI

Đầu thế kỷ XXI chứng kiến sự trỗi dậy của Nga sau giai đoạn khó khăn hậu Xô Viết. Nền kinh tế Nga phục hồi mạnh mẽ, với GDP tăng trưởng liên tục 6-7% mỗi năm. Nga đặt mục tiêu trở thành một trong năm cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới vào năm 2020. Nga coi trọng quan hệ với ASEAN, trở thành đối tác đối thoại đầy đủ từ năm 1996. Hợp tác nhiều mặt giữa hai bên không ngừng được tăng cường, đỉnh cao là Hội nghị thượng đỉnh Nga-ASEAN lần đầu tiên năm 2005. Nga nhận thức rõ vị thế địa chính trị Âu-Á của mình và theo đuổi chính sách đối ngoại cân bằng, đa phương. Phát triển quan hệ với ASEAN là một ưu tiên trong chiến lược đối ngoại của Nga, phù hợp với tiềm năng và lợi ích của cả hai bên. Mối quan tâm của Nga đối với ASEAN không chỉ về kinh tế mà còn về an ninh và vị trí địa chính trị quan trọng của khu vực. Hợp tác toàn diện giữa Nga và ASEAN mang lại lợi ích to lớn cho cả hai bên, đóng góp vào hòa bình và phát triển khu vực.

1.1. Bối Cảnh Quốc Tế Ảnh Hưởng Chính Sách Nga ASEAN

Sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh và sự trỗi dậy của Mỹ tạo ra một trật tự thế giới mới. Nga và Trung Quốc chủ trương xây dựng một thế giới đa cực, phản đối bá quyền của Mỹ. Toàn cầu hóa tiếp tục phát triển mạnh mẽ, làm tăng sự phụ thuộc kinh tế giữa các quốc gia. Xu hướng hòa bình, hợp tác phát triển cùng có lợi nổi trội, nhưng thế giới cũng đối mặt với nhiều thách thức mới. Chủ nghĩa khủng bố trỗi dậy sau sự kiện 11/9, đe dọa an ninh toàn cầu. Nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân và các thách thức an ninh phi truyền thống như buôn bán ma túy, tội phạm xuyên quốc gia cũng gia tăng. Các vấn đề toàn cầu này đòi hỏi sự hợp tác quốc tế rộng rãi, không một quốc gia nào có thể đơn độc giải quyết.

1.2. Vị Thế Châu Á Thái Bình Dương Trong Chính Sách Nga

Châu Á - Thái Bình Dương là khu vực đa dạng về văn hóa và chính trị, có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và phát triển năng động. Khu vực này có sự hội tụ của nhiều nước lớn, quan hệ đan xen giữa hợp tác và cạnh tranh. Châu Á - Thái Bình Dương bao gồm các quốc gia và vùng lãnh thổ nằm trong lòng chảo Thái Bình Dương, mang những đặc thù khác hẳn Châu Âu. Sự đa dạng về văn hóa và chế độ chính trị là một đặc điểm nổi bật. Khu vực này tập trung các nước lớn như Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc, cũng như các nền kinh tế lớn như Nhật Bản và Canada. Tính đa dạng và nhiều chiều của các mối quan hệ giữa các nước lớn trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương dường như đang là những yếu tố quan trọng định hình chính sách đối ngoại của Nga.

II. Phân Tích Các Nhân Tố Tác Động Đến Chính Sách Nga ASEAN

Chính sách đối ngoại của Nga đối với ASEAN chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố. Bối cảnh quốc tế, đặc biệt là sự trỗi dậy của Trung Quốc và vai trò của Mỹ, đóng vai trò quan trọng. Tình hình nội bộ của Nga, bao gồm sự phục hồi kinh tế và các mục tiêu phát triển quốc gia, cũng tác động đến chính sách đối ngoại. ASEAN, với vai trò là một tổ chức khu vực ngày càng lớn mạnh, cũng có ảnh hưởng đến chính sách của Nga. Các nhân tố kinh tế, chính trị và an ninh đều đóng vai trò quan trọng trong việc định hình quan hệ Nga-ASEAN. Sự cân bằng giữa các yếu tố này là chìa khóa để Nga xây dựng một chính sách đối ngoại hiệu quả đối với ASEAN.

2.1. Ảnh Hưởng Từ Bối Cảnh Kinh Tế Thế Giới Đến Nga

Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế quốc tế, đặc biệt là ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, tạo ra cơ hội và thách thức cho Nga. Nga cần tận dụng các cơ hội kinh tế để thúc đẩy tăng trưởng và hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu. Đồng thời, Nga cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các nước khác. Chính sách đối ngoại của Nga đối với ASEAN cần phải phù hợp với bối cảnh kinh tế thế giới để đạt được hiệu quả cao nhất.

2.2. Tác Động Từ Tình Hình Chính Trị Khu Vực Đến Nga

Tình hình chính trị ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là các vấn đề an ninh và tranh chấp lãnh thổ, có thể ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Nga. Nga cần duy trì quan hệ tốt với tất cả các nước trong khu vực để đảm bảo an ninh và ổn định. Đồng thời, Nga cũng cần phải có một chính sách đối ngoại linh hoạt để đối phó với các tình huống bất ngờ.

2.3. Vai Trò Của ASEAN Trong Chính Sách Đối Ngoại Nga

ASEAN là một tổ chức khu vực ngày càng lớn mạnh, có vai trò quan trọng trong việc duy trì hòa bình và ổn định ở khu vực Đông Nam Á. Nga coi ASEAN là một đối tác quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác kinh tế và an ninh ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Chính sách đối ngoại của Nga đối với ASEAN cần phải phù hợp với các mục tiêu và nguyên tắc của ASEAN.

III. Hợp Tác Chính Trị An Ninh Nga ASEAN Đầu Thế Kỷ XXI

Hợp tác chính trị và an ninh là một trụ cột quan trọng trong quan hệ Nga-ASEAN. Hai bên đã tăng cường đối thoại và hợp tác trong các vấn đề như chống khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia và an ninh biển. Nga tham gia tích cực vào các diễn đàn khu vực do ASEAN chủ trì, như ARF và EAS. Hợp tác quân sự cũng được đẩy mạnh, với các cuộc tập trận chung và trao đổi kinh nghiệm. Nga và ASEAN có chung quan điểm về nhiều vấn đề quốc tế, như xây dựng một thế giới đa cực và tôn trọng luật pháp quốc tế. Hợp tác chính trị và an ninh góp phần tăng cường sự tin cậy và hiểu biết lẫn nhau giữa Nga và ASEAN.

3.1. Nga Tăng Cường Đối Thoại Với ASEAN Về An Ninh

Nga và ASEAN đã thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên về các vấn đề an ninh khu vực và quốc tế. Các cuộc đối thoại này giúp hai bên chia sẻ thông tin, trao đổi quan điểm và tìm kiếm các giải pháp chung cho các thách thức an ninh. Nga và ASEAN cũng hợp tác trong việc đào tạo cán bộ và chia sẻ kinh nghiệm trong lĩnh vực an ninh.

3.2. Hợp Tác Chống Khủng Bố Giữa Nga Và ASEAN

Chủ nghĩa khủng bố là một mối đe dọa chung đối với Nga và ASEAN. Hai bên đã tăng cường hợp tác trong việc chống khủng bố, bao gồm chia sẻ thông tin, phối hợp hành động và hỗ trợ kỹ thuật. Nga và ASEAN cũng hợp tác trong việc ngăn chặn tài trợ khủng bố và chống lại các hoạt động tuyên truyền của các tổ chức khủng bố.

3.3. Nga Tham Gia Diễn Đàn Khu Vực Do ASEAN Chủ Trì

Nga tham gia tích cực vào các diễn đàn khu vực do ASEAN chủ trì, như ARF và EAS. Các diễn đàn này là cơ hội để Nga trao đổi quan điểm với các nước khác trong khu vực và đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề khu vực. Nga cũng ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong các cấu trúc khu vực.

IV. Thúc Đẩy Hợp Tác Kinh Tế Nga ASEAN Đầu Thế Kỷ XXI

Hợp tác kinh tế là một động lực quan trọng trong quan hệ Nga-ASEAN. Thương mại giữa hai bên tăng trưởng đáng kể trong những năm đầu thế kỷ XXI. Nga và ASEAN đã ký kết nhiều hiệp định hợp tác kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư. Nga quan tâm đến việc đầu tư vào các lĩnh vực như năng lượng, cơ sở hạ tầng và công nghệ cao ở các nước ASEAN. ASEAN cũng quan tâm đến việc thu hút đầu tư từ Nga và mở rộng thị trường xuất khẩu sang Nga. Hợp tác kinh tế góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm cho cả Nga và ASEAN.

4.1. Tăng Trưởng Thương Mại Giữa Nga Và ASEAN

Thương mại giữa Nga và ASEAN đã tăng trưởng đáng kể trong những năm đầu thế kỷ XXI. Các mặt hàng xuất khẩu chính của Nga sang ASEAN bao gồm năng lượng, vũ khí và máy móc. Các mặt hàng nhập khẩu chính của Nga từ ASEAN bao gồm hàng điện tử, dệt may và nông sản.

4.2. Đầu Tư Của Nga Vào Các Nước ASEAN

Nga quan tâm đến việc đầu tư vào các lĩnh vực như năng lượng, cơ sở hạ tầng và công nghệ cao ở các nước ASEAN. Một số dự án đầu tư lớn của Nga ở ASEAN bao gồm dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở Việt Nam và dự án khai thác dầu khí ở Indonesia.

4.3. ASEAN Thu Hút Đầu Tư Từ Nga

Các nước ASEAN quan tâm đến việc thu hút đầu tư từ Nga để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Các nước ASEAN đã thực hiện nhiều biện pháp để cải thiện môi trường đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư Nga.

V. Vai Trò Của Việt Nam Trong Quan Hệ Nga ASEAN Hiện Nay

Việt Nam có vai trò quan trọng trong quan hệ Nga-ASEAN. Việt Nam là một thành viên tích cực của ASEAN và có quan hệ hữu nghị truyền thống với Nga. Việt Nam là cầu nối quan trọng giữa Nga và ASEAN, giúp tăng cường sự hiểu biết và hợp tác giữa hai bên. Việt Nam cũng là một đối tác kinh tế quan trọng của Nga trong khu vực Đông Nam Á. Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Nga tạo nền tảng vững chắc cho sự hợp tác giữa hai nước trong khuôn khổ quan hệ Nga-ASEAN.

5.1. Quan Hệ Hữu Nghị Truyền Thống Việt Nam Nga

Việt Nam và Nga có quan hệ hữu nghị truyền thống lâu đời, được xây dựng trên nền tảng của sự tin cậy và hiểu biết lẫn nhau. Nga đã giúp đỡ Việt Nam trong cuộc đấu tranh giành độc lập và xây dựng đất nước. Việt Nam luôn coi Nga là một người bạn tin cậy và đối tác quan trọng.

5.2. Việt Nam Là Cầu Nối Giữa Nga Và ASEAN

Việt Nam là một thành viên tích cực của ASEAN và có quan hệ tốt với tất cả các nước trong khu vực. Việt Nam có thể đóng vai trò là cầu nối giữa Nga và ASEAN, giúp tăng cường sự hiểu biết và hợp tác giữa hai bên. Việt Nam cũng có thể giúp Nga tiếp cận thị trường ASEAN và ngược lại.

5.3. Hợp Tác Kinh Tế Việt Nam Nga Trong ASEAN

Việt Nam là một đối tác kinh tế quan trọng của Nga trong khu vực Đông Nam Á. Thương mại giữa Việt Nam và Nga đã tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây. Việt Nam và Nga cũng hợp tác trong nhiều dự án kinh tế lớn, như dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở Việt Nam.

VI. Triển Vọng Và Tương Lai Quan Hệ Nga ASEAN Đầu TK XXI

Quan hệ Nga-ASEAN có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương ngày càng trở nên quan trọng trong nền kinh tế thế giới, tạo ra nhiều cơ hội hợp tác cho Nga và ASEAN. Nga và ASEAN có thể tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như năng lượng, công nghệ cao, cơ sở hạ tầng và du lịch. Sự phát triển của quan hệ Nga-ASEAN sẽ góp phần thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

6.1. Cơ Hội Hợp Tác Mới Giữa Nga Và ASEAN

Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương ngày càng trở nên quan trọng trong nền kinh tế thế giới, tạo ra nhiều cơ hội hợp tác mới cho Nga và ASEAN. Nga và ASEAN có thể tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như năng lượng, công nghệ cao, cơ sở hạ tầng và du lịch.

6.2. Thách Thức Đối Với Quan Hệ Nga ASEAN

Quan hệ Nga-ASEAN cũng đối mặt với một số thách thức, như sự cạnh tranh từ các nước khác, sự khác biệt về văn hóa và chính trị, và các vấn đề an ninh khu vực. Nga và ASEAN cần phải vượt qua những thách thức này để phát triển quan hệ một cách bền vững.

6.3. Tương Lai Quan Hệ Nga ASEAN

Quan hệ Nga-ASEAN có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. Sự phát triển của quan hệ Nga-ASEAN sẽ góp phần thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Nga và ASEAN cần tiếp tục tăng cường hợp tác và xây dựng quan hệ đối tác chiến lược toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bước sang thế kỷ XXI, bức tranh địa chính trị toàn cầu chứng kiến sự chuyển dịch sâu sắc với sự phục hưng mạnh mẽ của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống Vladimir Putin. Sau thập niên 1990 đầy biến động, kinh tế Nga bước vào chu kỳ tăng trưởng ấn tượng với tốc độ bình quân đạt từ 6% đến 7% mỗi năm, đạt đỉnh 8,1% vào năm 2007 và tích lũy dự trữ ngoại hối kỷ lục xấp xỉ 500 tỷ USD. Đứng trước yêu cầu hiện đại hóa đất nước và cân bằng các quan hệ quốc tế, Moscow đã tái định hình chiến lược đối ngoại từ vị thế đơn tuyến sang đa phương hóa, trong đó khu vực Đông Nam Á trở thành một mắt xích chiến lược quan trọng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là sự chuyển biến và quá trình triển khai chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Mục tiêu cụ thể là làm rõ những nhân tố tác động, nội dung căn bản trong đường lối ngoại giao cân bằng, cùng thực trạng hợp tác chính trị, an ninh, kinh tế và văn hóa. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa lý Liên bang Nga cùng khu vực Đông Nam Á, với trục thời gian then chốt từ năm 2000 đến năm 2008, đồng thời mở rộng liên hệ đến các định hướng hợp tác phát triển đến năm 2015 và 2020.

Ý nghĩa khoa học của công trình thể hiện ở việc hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về ngoại giao đa phương của một cường quốc lục địa Á - Âu đối với một thực thể khu vực gồm 10 quốc gia có tổng dân số hơn 540 triệu người và quy mô thương mại nội khối lẫn ngoại khối đạt hơn 720 tỷ USD vào năm 2005. Về mặt thực tiễn, luận văn cung cấp các luận cứ giá trị nhằm định vị vai trò cầu nối của Việt Nam trong tam giác quan hệ Nga - ASEAN - Việt Nam, mở ra triển vọng tối ưu hóa các hiệp định thương mại song phương và đa phương trong giai đoạn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Chủ nghĩa hiện thực mới (Neorealism) và Chủ nghĩa thể chế đa phương (Neoliberal Institutionalism) trong nghiên cứu quan hệ quốc tế nhằm lý giải động cơ, mục tiêu và cách thức xử lý quan hệ đối ngoại của Moscow. Theo chủ nghĩa hiện thực mới, cấu trúc quyền lực thế giới phân bổ theo xu hướng đa cực, thúc đẩy Liên bang Nga tối đa hóa lợi ích an ninh quốc gia và khôi phục vị thế cường quốc trên trường quốc tế. Song song đó, chủ nghĩa thể chế đa phương cung cấp góc nhìn sâu sắc về cách thức Nga tham gia các thể chế khu vực để giảm thiểu bất ổn địa chính trị và mở rộng thị trường kinh tế.

Ba khái niệm học thuật then chốt được phát triển xuyên suốt bao gồm:

• Chính sách đối ngoại cân bằng đa phương: Chiến lược ngoại giao không thiên lệch về hướng Tây hay hướng Đông, bảo đảm hài hòa lợi ích tại cả hai châu lục Á - Âu.
• Địa chiến lược an ninh phi truyền thống: Tập hợp các cơ chế hợp tác ứng phó với hiểm họa khủng bố quốc tế, cướp biển, rửa tiền và tội phạm xuyên quốc gia.
• Cực tăng trưởng khu vực: Không gian địa kinh tế năng động có sức lan tỏa thương mại và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Mô hình nghiên cứu phân tích tác động đa biến số giữa bối cảnh quốc tế sau sự kiện 11 tháng 9 năm 2001, các điều chỉnh luật pháp nội bộ Nga và nhu cầu liên kết nội khối của Hiệp hội Đông Nam Á.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn kiện chính thống của Bộ Ngoại giao Liên bang Nga, các tuyên bố chung tại Hội nghị cấp cao ASEAN, dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Nga và cơ sở dữ liệu thương mại của ban thư ký ASEAN.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 120 văn bản thỏa thuận quốc tế, hiệp định kinh tế, cùng chuỗi số liệu thống kê vĩ mô giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2008. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các sự kiện đối ngoại mang tính bước ngoặt như các kỳ họp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và Hội nghị Thượng đỉnh Nga - ASEAN.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp lịch sử kết hợp logic nhằm tái hiện tiến trình thay đổi nhận thức ngoại giao của giới lãnh đạo Nga, phương pháp so sánh định lượng nhằm đối chiếu quy mô thương mại giữa Nga và các đối tác lớn như Hoa Kỳ hay Trung Quốc, cùng phương pháp phân tích chính sách công để đánh giá hiệu lực triển khai các cam kết song phương. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này đảm bảo tính khách quan khoa học, giúp nhận diện rõ nét quy luật vận động của chính sách ngoại giao qua dòng thời gian nghiên cứu thực nghiệm từ năm 2000 đến năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Luận văn đã rút ra bốn phát hiện cốt lõi phản ánh bản chất chính sách đối ngoại của Moscow:

Thứ nhất, nước Nga thời kỳ 2000-2008 đã thoát khỏi giai đoạn thụ động phụ thuộc phương Tây để xây dựng chiến lược ngoại giao thực dụng. Sau khủng hoảng năm 1998, GDP của Nga đã phục hồi thần tốc, đưa quy mô nền kinh tế vươn lên vị trí thứ 9 thế giới với GDP tính theo sức mua tương đương vượt mốc 1.000 tỷ USD vào năm 2006.

Thứ hai, vị thế pháp lý và ngoại giao của Nga tại Đông Nam Á được nâng cấp toàn diện. Từ vai trò quan sát viên ban đầu năm 1991, Nga trở thành đối tác đối thoại đầy đủ từ tháng 7 năm 1996, ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á (TAC) năm 2004 và tổ chức thành công Hội nghị Thượng đỉnh Nga - ASEAN lần thứ nhất tại Kuala Lumpur vào tháng 12 năm 2005.

Thứ ba, quan hệ hợp tác kinh tế - thương mại ghi nhận mức tăng trưởng rõ rệt nhưng chưa tương xứng với tiềm năng. Trong khi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Nga tăng từ 14,6 tỷ USD năm 2005 lên 40 tỷ USD năm 2006, kim ngạch thương mại song phương với khối Đông Nam Á chỉ chiếm tỷ trọng dưới 2% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của khối, thấp hơn nhiều so với kim ngạch 154 tỷ USD của Hoa Kỳ hay 113,3 tỷ USD của Trung Quốc với khu vực này năm 2005.

Thứ tư, an ninh quốc phòng và hợp tác năng lượng là hai trụ cột bền vững nhất, gắn liền với bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược từ cảng Vladivostok qua Biển Đông và eo biển Malacca ra Ấn Độ Dương.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu kinh tế và ngoại giao trong giai đoạn này phản ánh sự điều chỉnh chiến lược kịp thời của Liên bang Nga. Nguyên nhân căn bản của sự xoay trục bắt nguồn từ sự mở rộng về phía Đông của khối quân sự NATO và các cuộc bất ổn chính trị tại không gian hậu Xô Viết, buộc Moscow phải tìm kiếm không gian sinh tồn an toàn hơn ở châu Á.

Nếu mô hình hóa dữ liệu tăng trưởng kinh tế qua biểu đồ cột kết hợp đường biểu diễn giai đoạn 1997 - 2006, người đọc sẽ thấy sự tương phản rõ rệt: xuất khẩu của Nga tăng từ 89,3 tỷ USD năm 1997 lên hơn 300 tỷ USD năm 2006, song hành cùng sự bùng nổ của giá dầu mỏ từ mức 20 USD/thùng lên mức đỉnh điểm hơn 140 USD/thùng năm 2008. Một bảng so sánh cơ cấu thương mại sẽ chỉ rõ rằng các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Nga sang Đông Nam Á chủ yếu là vũ khí, trang thiết bị quân sự, dầu thô và thép luyện, trong khi nhập khẩu chủ yếu là nông sản, cao su và điện tử tiêu dùng.

So với các công trình nghiên cứu trước đây về quan hệ quốc tế hậu Chiến tranh Lạnh vốn cho rằng Nga đã hoàn toàn rút lui khỏi Đông Nam Á, kết quả của luận văn khẳng định sự trở lại của Moscow là một xu thế tất yếu có tính toán chiến lược sâu sắc, tạo thế cân bằng quyền lực mới tại châu Á - Thái Bình Dương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra bốn nhóm khuyến nghị giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế hợp tác thương mại đa phương: Bộ Ngoại giao và Bộ Phát triển Kinh tế Liên bang Nga cần chủ động thúc đẩy đàm phán các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) song phương và khu vực. Mục tiêu cụ thể là nâng tốc độ tăng trưởng kim ngạch trao đổi hàng hóa hai chiều thêm từ 15% đến 20% mỗi năm, phấn đấu đưa tổng kim ngạch thương mại Nga - ASEAN đạt mốc 10 tỷ USD trong giai đoạn trung hạn 2010 - 2015.

2. Mở rộng chiều sâu hợp tác kỹ thuật quân sự và năng lượng hạt nhân dân sự: Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga phối hợp cùng các bộ ngành liên quan thiết lập các chương trình chuyển giao công nghệ cao, hỗ trợ các nước Đông Nam Á xây dựng nhà máy điện hạt nhân an toàn. Song song đó, duy trì các hợp đồng cung cấp khí tài quân sự phòng thủ hiện đại với mục tiêu kim ngạch xuất khẩu quốc phòng đạt trên 5 tỷ USD trước năm 2015.

3. Phát huy vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam: Chính phủ Việt Nam và Liên bang Nga cần nâng cấp Quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện, tận dụng vị trí địa lý của các cảng nước sâu như Cam Ranh và Vân Phong để kết nối mạng lưới logistics hàng hải. Ủy ban Liên chính phủ hai nước cần định kỳ tổ chức xúc tiến đầu tư nhằm giải quyết rào cản thanh toán tiền tệ và logistic vào giai đoạn 2011 - 2015.

4. Tăng cường giao lưu nhân văn và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Bộ Giáo dục và Khoa học Nga mở rộng chỉ tiêu học bổng đại học và sau đại học cho sinh viên các nước Đông Nam Á từ khoảng 1.000 suất lên 3.000 suất mỗi năm, tập trung vào các ngành khoa học cơ bản, công nghệ thông tin và quản lý hàng hải đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung công trình mang hàm lượng khoa học cao, thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

• Các nhà hoạch định chính sách ngoại giao và an ninh quốc phòng: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và góc nhìn chiến lược để xây dựng kịch bản ứng phó với sự thay đổi trật tự đa cực tại châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời tối ưu hóa quan hệ với khối 10 nước thành viên khu vực.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quan hệ Quốc tế: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp phân tích chính sách đối ngoại của các nước lớn, với chuỗi dữ liệu lịch sử đầy đủ từ năm 2000 đến năm 2008.
• Các tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và logistics: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về thị trường 140 triệu dân của Nga và tiềm năng trao đổi hàng hóa trong khối thương mại có quy mô trên 720 tỷ USD của Đông Nam Á, từ đó thiết lập lộ trình đầu tư kinh doanh an toàn.
• Sinh viên các ngành Đông phương học, Nga học và Kinh tế quốc tế: Bổ sung kiến thức chuyên sâu về địa chính trị, văn hóa ngoại giao và những nét đặc thù trong tiến trình liên kết kinh tế Á - Âu.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu cốt lõi của chính sách đối ngoại Nga đối với Đông Nam Á giai đoạn 2000 - 2008 là gì? Mục tiêu bao trùm là phá vỡ thế bao vây cô lập của phương Tây, xây dựng môi trường an ninh đa phương và mở rộng thị trường xuất khẩu năng lượng, vũ khí. Nga đã tận dụng mức tăng trưởng GDP 8,1% năm 2007 để từng bước khôi phục ảnh hưởng địa chính trị tại vùng Viễn Đông và Đông Nam Á.

2. Hiệp định quan trọng nhất đánh dấu bước chuyển trong quan hệ Nga - ASEAN là gì? Đó là việc Nga tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á (TAC) năm 2004 và Tuyên bố chung về Đối tác Toàn diện tại Thượng đỉnh Kuala Lumpur năm 2005. Các văn kiện này tạo hành lang pháp lý cho hợp tác an ninh và kinh tế dài hạn.

3. Điểm nghẽn lớn nhất trong quan hệ kinh tế thương mại giữa hai bên thời kỳ này là gì? Điểm nghẽn lớn nhất là sự thiếu hụt thông tin thị trường, rào cản thanh toán ngân hàng và khoảng cách địa lý. Dù kim ngạch nội khối APEC đạt 8,44 nghìn tỷ USD năm 2007, tỷ trọng thương mại thực tế giữa Nga và các nước Đông Nam Á vẫn ở mức khiêm tốn.

4. Giá dầu mỏ thế giới tác động như thế nào đến đường lối đối ngoại của Nga? Giá dầu tăng vọt từ 20 USD lên trên 140 USD/thùng đã mang lại nguồn thu ngân sách dồi dào, giúp quỹ bình ổn của Nga đạt 18,7 tỷ USD năm 2004. Sức mạnh tài chính này giúp Moscow tự tin triển khai chính sách ngoại giao độc lập, tự chủ.

5. Việt Nam đóng vai trò gì trong cấu trúc quan hệ giữa Moscow và khối Đông Nam Á? Việt Nam đóng vai trò là đối tác truyền thống tin cậy và là cầu nối chính trị - kinh tế trực tiếp, giúp Nga củng cố sự hiện diện an ninh hàng hải trên Biển Đông và tiếp cận sâu rộng vào thị trường chung Đông Nam Á.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc quá trình chuyển dịch chính sách đối ngoại của Liên bang Nga từ đơn phương hướng Tây sang cân bằng đa phương giai đoạn 2000 - 2008.
• Công trình chứng minh mối tương quan chặt chẽ giữa sự phục hồi kinh tế với mức tăng trưởng GDP liên tục trên 6% và năng lực gia tăng ảnh hưởng ngoại giao của Nga tại Đông Nam Á.
• Hệ thống hóa các mốc bang giao quan trọng, đặc biệt là việc ký kết Hiệp ước TAC năm 2004 và Thượng đỉnh Kuala Lumpur năm 2005.
• Làm sáng tỏ vai trò chiến lược của Việt Nam trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác toàn diện giữa Nga và khối 10 nước Đông Nam Á.
• Đóng góp hệ thống giải pháp khả thi cho giai đoạn 2010 - 2015 và tầm nhìn 2020 nhằm mở rộng kim ngạch thương mại và hợp tác năng lượng song phương.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và chuyên gia quan tâm có thể khai thác toàn bộ tư liệu của luận văn để phục vụ cho công tác nghiên cứu học thuật và hoạch định chiến lược đối ngoại trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài, ý nghĩa khoa học và thực tiễn: Trải qua gần chục năm của chế độ ―hậu Xô viết‖ đầy khó khăn và loạn lạc dưới thời của tổng thống Boris Yeltsin, một nước Nga mới vào đầu thế kỷ XXI đã và đang trên con đường hồi phục và chờ đợi sự bùng nổ giấc mộng cường quốc. ―Tự mình vượt qua‖ là từ chủ đề trong bước nhảy vọt mà nước Nga đang thực hiện. Từ năm 2000, khi kinh tế nền kinh tế Nga bắt đầu được khôi phục và tăng trưởng cho đến nay, quá trình vận hành của nền kinh tế Nga tương đối tốt, với nhu cầu đầu tư và tiêu dùng trong nước tăng cao, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) nhiều năm liên tục đạt 6% đến 7%, các khoản nợ nước ngoài bắt đầu giảm mạnh, tài chính bắt đầu có tích lũy, tình hình suy thoái kinh tế không những đã thay đổi hoàn toàn mà nước Nga đã quay trở lại hàng ngũ 10 nền kinh tế hàng đầu thế giới.

Năm 2007 là năm mà nước Nga hậu Xô Viết có quá trình phát triển kinh tế thuận lợi và mạnh mẽ nhất, mức tăng trưởng kinh tế đạt mức kỷ lục 8.1%, dự trữ ngoại hối và vàng của Nga đạt gần 500 tỷ USD. Tháng 7 năm 2007, trong báo cáo ―phương hướng phát triển lâu dài nền kinh tế xã hội quốc gia‖ do Bộ thương mại và phát triển kinh tế Nga công bố đã đưa ra mục tiêu đến năm 2020 là đưa nước Nga vươn lên trở thành một trong năm cường quốc kinh tế thế giới, với GDP bình quân trên đầu người đạt 30.000 USD, đứng vào hàng ngũ những quốc gia có nền kinh tế phát triển nhất thế giới. 1 Từ năm 1996, Nga đã trở thành đối tác đối thoại đầy đủ của ASEAN, ––––––––––––– 1.XXI -6- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] và từ đó đến nay, quan hệ nhiều mặt giữa hai bên đã không ngừng được nâng lên. Nhiều hiệp định và tuyên bố chung đã được hai bên ký kết , nổi bật là Hội nghị thượng đỉnh lần đầu tiên giữa Nga và ASEAN diễn ra tại Kuala Lumpur - Malaysia, năm 2005.

Là một quốc gia có lãnh thổ trài dài trên hai Châu lục Âu - Á, Nga ngày càng nhận thức được những lợi thế và bất lợi về địa chính trị của mình. Nước Nga sẽ chỉ có thể thành công trong quá trình trở lại vai trò cường quốc khu vực và thế giới và đảm bảo tốt hơn lợi ích quốc gia khi cân bằng các mối quan hệ với cả phương Tây, phương Đông và phương Nam, không quá nghiêng về hoặc xem nhẹ hướng nào. ―Không thể có sự phát triển chính sách đối ngoại của Nga sang phía Đông, đó là điều không logic. Một đất nước như nước Nga không thể định hướng sang phương Đông, phương Tây, phương Nam hay phương Bắc.

Điều đó đi ngược lại lợi ích dân tộc của chúng ta. Nước Nga có chính sách đa phương và chính sách này sẽ được duy trì‖ 1. Qua nội dung phát biểu trên có thể thấy, Nga sẽ thực hiện một chiến lược đối ngoại cân bằng, đa phương và độc lập trong dài hạn và bao gồm những thập niên đầu của thế kỷ XXI. Đông Nam Á là một bộ phận của Châu Á - Thái Bình Dương, nơi có vị trí địa chiến lược trong quan hệ quốc tế.

Do vậy, Nga coi việc phát triển quan hệ và xây dựng chính sách đối ngoại rộng mở với ASEAN, phù hợp với tiềm năng và lợi ích của mỗi bên là một trong những hướng ưu tiên trong chiến lược đối ngoại chung của nước Nga trong thế kỷ mới. Mối quan tâm của Nga đối với ASEAN không chỉ vì quyền lợi kinh tế mà còn góp phần bảo đảm an ninh của Nga và không những thế, khối ASEAN không chỉ có vị trí quan trọng trên bàn cờ địa chính trị thế giới, nhất là sự tranh giành ảnh hưởng và quyền lực giữa các nước lớn mà còn là một nhóm nước có nền kinh tế phát triển năng động, đang đóng góp vai trò chủ đạo trong các nỗ lực hợp tác và ––––––––––––––– 1.XXI -7- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] liên kết khu vực, nhất là ở Đông Á, nơi gần gũi với vùng Viễn Đông của nước Nga rộng lớn. Việc phát triển và xây dựng mối quan hệ toàn diện giữa Nga và các nước ASEAN sẽ phát huy được các lợi thế rất to lớn của mỗi bên, vì lợi ích của cả Nga và các nước ASEAN, đóng góp vào hòa bình, thịnh vượng, hợp tác và phát triển trong khu vực và trên thế giới. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ―Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với ASEAN những năm đầu thế kỷ XXI‖ nhằm nêu lên những nội dung cơ bản trong chính sách đối ngoại của Nga đối với ASEAN, chủ yếu trong giai đoạn cầm quyền của tổng thống V.

Putin (2000-2008), cũng như những định hướng trong chính sách đối ngoại của Nga đối với khu vực này trong những năm tiếp theo. Thông qua việc tìm hiểu chính sách đối ngoại của Nga với ASEAN sẽ làm nổi bật những cơ hội và thách thức của chính sách ấy, cũng như triển vọng của mối quan hệ Nga - ASEAN và lợi ích của mỗi bên trong quá trình thực hiện các chính sách, nhằm phục vụ thiết thực cho những mục tiêu chính trị và kinh tế của mỗi bên, đồng thời góp phần tăng cường tình hữu nghị và hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân Nga và nhân dân các nước ASEAN. Việc nghiên cứu chính sách đối ngoại của Nga với ASEAN trong những năm đầu thế kỷ XXI mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, sẽ góp phần thúc đẩy sự hợp tác cùng có lợi giữa hai bên Nga - một đất nước rất giàu tiềm năng và ASEAN, thuộc Đông Nam Á - một trong những khu vực phát triển năng động nhất trên thế giới và có vị trí địa - chính trị rất quan trọng tại Châu Á - Thái Bình Dương. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Các vấn đề có liên quan đến chính sách đối ngoại của Nga đối với tổ chức ASEAN cho đến nay vẫn là chủ đề còn khá mới mẻ.

Hầu hết các đề tài (LUAN.XXI -8- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] và công trình nghiên cứu viết về Nga trong mối quan hệ với khu vực Đông Nam Á mà ASEAN là đại diện chủ yếu đã tập trung vào phân tích thực trạng và những dấu mốc trong quan hệ giữa hai bên trong giai đoạn từ năm 1991 đến năm 2005 bên cạnh những định hướng và giải pháp phát triển mối quan hệ đó. Tiêu biểu trong các công trình và đề tài nghiên cứu về Nga và ASEAN là cuốn ―Quan hệ Nga - ASEAN những thập niên đầu thế kỷ XXI‖ của tập thể tác giả do PGS.TS Nguyễn Quang Thuấn làm chủ biên (Nxb. Khoa học xã hội - Hà Nội, 2008). Ngoài ra, còn một số nghiên cứu khác về Nga và ASEAN như cuốn ―Quan hệ Nga - ASEAN trong bối cảnh quốc tế mới‖ của tác giả Nguyễn Quang Thuấn (Nxb.

Chính trị quốc gia Hà Nội, 2007) cùng một số tài liệu trên các tạp chí khác như Tạp chí nghiên cứu Châu Âu, tài liệu tham khảo của Thông tấn xã Việt Nam và các tài liệu đang có trên Internet. Những nghiên cứu trên hầu hết là có phạm vi nghiên cứu rất rộng và bao quát rất nhiều nhũng vấn đề có liên quan đến Nga và ASEAN hoặc là rất khái quát về một khía cạnh nào đó trong mối quan hệ, chưa đi vào nghiên cứu chuyên về chính sách đối ngoại của Nga với ASEAN giai đoạn 2000 -2008, cũng như thực trạng, triển vọng và tác động của chính ách ấy trong tam giác quan hệ Nga - ASEAN - Việt Nam. Do vậy, với các nội dung được đề cập ở đề tài này, hy vọng sẽ là nguồn bổ sung rất nhỏ bé, góp phần làm phong phú thêm những thông tin về chính sách đối ngoại của Nga đối với tổ chức ASEAN trong giai đoạn đầy biến động của tình hình thế giới đầu thế kỷ XXI. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài bao gồm: Nước Nga, giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2008 và chính sách đối ngoại của Nga đối với ASEAN, với tư cách là một đối tác có ảnh hưởng và quyền lợi về chính trị và kinh tế tại khu vực Đông Nam Á.XXI -9- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khu vực Đông Nam Á mà đại diện là Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN), là đối tác tiềm năng của Liên bang Nga trên bước đường tăng cường ảnh hưởng tại khu vực cũng như tìm kiếm các lợi ích thông qua quá trình xây dựng và phát triển các mối quan hệ hợp tác giữa hai bên.

Phạm vi nghiên cứu về không gian là Liên bang Nga cùng với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Trong đó, trọng tâm là Đông Nam Á và trong phạm vi thời gian được tập trung vào giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2008. Nguồn tài liệu và phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài được thực hiện với sự tham khảo các nguồn tài liệu là các loại sách, tạp chí, tài liệu chuyên khảo, các trang web có uy tín trên mạng Internet và các bài viết đi trước. Tuy nhiên, còn một số tài liệu quan trọng khác, mà do điều kiện khách quan, tác giả đề tài chưa thể tiếp cận được.

Đề tài này cũng được thực hiện dựa trên việc vận dụng các phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế như phương pháp lịch sử, phương pháp thống kê và so sánh… 5. Cấu trúc của luận văn Đề tài ―Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với ASEAN những năm đầu thế kỷ XXI‖ được cấu trúc thành ba phần, với các nội dung chính sau đây: Chương thứ nhất: Những nhân tố ảnh hƣởng đến chính sách đối ngoại của Liên bang Nga những năm đầu thế kỷ XXI. Phần này trình bày khái quát bối cảnh quốc tế đầu thế kỷ XXI về chính trị và kinh tế, phạm vi không gian là khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có khu vực Đông Nam Á mà đại diện là tổ chức ASEAN và thực trạng của tổ chức này trong (LUAN.XXI - 10 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] những năm đầu thế kỷ mới. Phân tích những nhân tố thuận lợi và một số khó khăn, thách thức có ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của ASEAN trong giai đoạn trên.

Ngoài ra, chương này cũng nêu lên đặc điểm, tình hình của nước Nga qua sự hồi phục và phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn 2000 - 2008, một giai đoạn mới với nhiều thay đổi quan trọng của nước Nga nói chung, cũng như chính sách đối ngoại của nước Nga nói riêng.