Luận văn thạc sĩ về quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Liên Xô giai đoạn 1976-1991

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích đảng cộng sản việt nam với quan hệ kinh tế việt nam liên xô giai đoạn 1976 1991 002, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Dương Thị Mai Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng
• Đề tài: Đảng Cộng sản Việt Nam với quan hệ kinh tế Việt Nam – Liên Xô giai đoạn 1976-1991
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận văn
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CHỦ TRƯƠNG DUY TRÌ VÀ PHÁT TRIỂN QUAN HỆ KINH TẾ VIỆT NAM – LIÊN XÔ TỪ NĂM 1976 ĐẾN NĂM 1981
• 1.1. Những điều kiện duy trì phát triển quan hệ kinh tế Việt Nam – Liên Xô giai đoạn 1976 – 1981
• 1.1.1. Vài nét về tình hình quốc tế và trong nước sau năm 1975
• 1.1.2. Quan hệ kinh tế Việt Nam – Liên Xô trước năm 1976
• 1.2. Chủ trương duy trì và phát triển quan hệ kinh tế Việt - Xô của Đảng và quá trình tổ chức thực hiện
• 1.2.1. Chủ trương của Đảng
• 1.2.2. Quá trình thực hiện chủ trương
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƯƠNG ĐẨY MẠNH QUAN HỆ KINH TẾ VIỆT NAM – LIÊN XÔ TỪ NĂM 1982 ĐẾN NĂM 1991
• 2.1. Quan hệ kinh tế Việt Nam – Liên Xô từ năm 1982 đến năm 1985
• 2.1.1. Vài nét về bối cảnh quốc tế và trong nước
• 2.1.2. Chủ trương của Đảng và quá trình tổ chức thực hiện
• 2.2. Quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam – Liên Xô từ năm 1986 đến năm 1991
• 2.2.1. Vài nét về bối cảnh lịch sử
• 2.2.2. Chủ trương của Đảng và quá trình tổ chức thực hiện
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 3.1. Một số nhận xét
• 3.1.1. Một số ưu điểm chính
• 3.1.2. Một số hạn chế
• 3.2. Một số bài học kinh nghiệm
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG THỐNG KÊ

Tóm tắt

I. Chủ trương duy trì và phát triển quan hệ kinh tế Việt Nam Liên Xô từ năm 1976 đến năm 1981

Giai đoạn 1976-1981 là thời kỳ quan trọng trong việc duy trì và phát triển quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Liên Xô. Sau khi thống nhất đất nước, Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm chính sách bao vây cấm vận từ Mỹ và căng thẳng trong quan hệ với các nước láng giềng. Trong bối cảnh đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định hợp tác kinh tế với Liên Xô là một trong những ưu tiên hàng đầu. Bản Tuyên bố chung Việt Nam – Liên Xô vào năm 1975 đã khẳng định cam kết của hai bên trong việc phát triển hợp tác kinh tế và khoa học kỹ thuật. Điều này không chỉ giúp Việt Nam khôi phục kinh tế sau chiến tranh mà còn củng cố vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

1.1 Những điều kiện cho việc duy trì phát triển quan hệ kinh tế

Để duy trì và phát triển quan hệ kinh tế trong giai đoạn này, nhiều yếu tố đã được xem xét. Trước hết, tình hình quốc tế và trong nước sau năm 1975 đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc tăng cường hợp tác kinh tế. Sự hỗ trợ từ Liên Xô về vốn và công nghệ đã giúp Việt Nam nhanh chóng khôi phục và phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc ưu tiên phát triển quan hệ quốc tế với các nước xã hội chủ nghĩa đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc mở rộng hợp tác kinh tế. Các hiệp định thương mại và các dự án đầu tư giữa hai nước đã được ký kết, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

II. Chủ trương đẩy mạnh quan hệ kinh tế Việt Nam Liên Xô từ năm 1982 đến năm 1991

Giai đoạn 1982-1991 chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Liên Xô. Đảng Cộng sản Việt Nam đã đưa ra nhiều chủ trương nhằm đẩy mạnh hợp tác kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh cải cách kinh tế tại Liên Xô. Sự thay đổi trong chính sách của Liên Xô đã tạo ra cơ hội cho Việt Nam mở rộng hợp tác kinh tế. Các hiệp định mới được ký kết, cùng với việc tăng cường trao đổi hàng hóa, đã giúp kim ngạch thương mại giữa hai nước tăng trưởng đáng kể. Đặc biệt, trong giai đoạn này, Việt Nam đã nhận được nhiều hỗ trợ từ Liên Xô trong các lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp.

2.1 Quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam Liên Xô từ năm 1986 đến năm 1991

Từ năm 1986, khi Việt Nam bắt đầu thực hiện cải cách kinh tế, quan hệ kinh tế với Liên Xô cũng được điều chỉnh theo hướng tích cực hơn. Các chính sách mới của Đảng đã tạo điều kiện cho việc mở rộng hợp tác kinh tế với Liên Xô. Sự gia tăng kim ngạch thương mại và đầu tư từ Liên Xô đã giúp Việt Nam cải thiện đáng kể tình hình kinh tế. Các dự án hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp và khoa học kỹ thuật đã được triển khai, mang lại nhiều lợi ích cho cả hai bên. Điều này không chỉ củng cố mối quan hệ giữa hai nước mà còn tạo ra nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

III. Một số nhận xét và kinh nghiệm

Giai đoạn 1976-1991 để lại nhiều bài học quý giá cho quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Liên Xô. Những thành tựu đạt được trong hợp tác kinh tế không chỉ giúp Việt Nam khôi phục và phát triển kinh tế mà còn củng cố mối quan hệ hữu nghị giữa hai nước. Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận những hạn chế trong chính sách kinh tế và hợp tác. Việc phụ thuộc quá nhiều vào Liên Xô trong một số lĩnh vực đã tạo ra những rủi ro cho Việt Nam khi Liên Xô gặp khó khăn. Những bài học này có thể được áp dụng trong việc phát triển quan hệ kinh tế với Liên bang Nga hiện nay.

3.1 Một số bài học kinh nghiệm

Một trong những bài học quan trọng từ giai đoạn này là sự cần thiết phải đa dạng hóa quan hệ kinh tế. Việt Nam cần xây dựng mối quan hệ kinh tế không chỉ với Liên bang Nga mà còn với nhiều quốc gia khác để giảm thiểu rủi ro. Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực nội tại và chủ động trong việc tìm kiếm cơ hội hợp tác cũng là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững. Các chính sách cần linh hoạt và thích ứng với tình hình thực tế để đảm bảo hợp tác kinh tế hiệu quả và bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1976-1991 ghi nhận bước chuyển biến mang tính lịch sử của nền kinh tế Việt Nam khi vừa bước ra khỏi hơn 30 năm chiến tranh khốc liệt. Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Liên Xô trong thời kỳ này đã tăng trưởng vượt bậc, từ 206,5 triệu rúp năm 1976 lên 593,8 triệu rúp năm 1980, đạt đỉnh cao về quy mô hàng tỷ rúp trong giai đoạn 1986-1990. Sau ngày thống nhất đất nước năm 1975, Việt Nam phải đối mặt với muôn vàn khó khăn gay gắt từ sự tàn phá nặng nề của chiến tranh, lệnh bao vây cấm vận kéo dài từ năm 1975 đến năm 1994, cùng những biến động địa chính trị phức tạp ở biên giới Tây Nam và phía Bắc vào năm 1978-1979. Trong bối cảnh đó, vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ đường lối lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc tranh thủ nguồn lực từ Liên Xô nhằm khôi phục và phát triển kinh tế.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa toàn diện các chủ trương, đường lối kinh tế đối ngoại của Đảng, phân tích quá trình tổ chức thực hiện trong hai lĩnh vực then chốt gồm thương mại dịch vụ và công nghiệp đầu tư. Về phạm vi, công trình tập trung nghiên cứu diễn biến quan hệ kinh tế Việt - Xô từ năm 1976 (sau khi đất nước thống nhất) đến năm 1991 (thời điểm Liên bang Xô viết tan rã). Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc làm sáng tỏ hiệu quả của nguồn viện trợ 298 triệu rúp không hoàn lại và khoản vay ưu đãi 1.755 triệu rúp trong giai đoạn 1976-1980, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm sâu sắc cho chiến lược hợp tác kinh tế Việt Nam - Liên bang Nga trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về phân công lao động quốc tế xã hội chủ nghĩa và quan hệ kinh tế đối ngoại trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Tác giả vận dụng lý thuyết liên minh chiến lược quốc tế kết hợp cùng lý thuyết chuyển đổi thể chế kinh tế nhằm làm sáng tỏ quá trình chuyển dịch từ mô hình kế hoạch hóa tập trung bao cấp sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Khung lý thuyết tập trung phân tích 4 khái niệm cốt lõi: cơ chế ngoại thương chỉ tiêu pháp lệnh, quan hệ mậu dịch song phương bù trừ, viện trợ kinh tế - kỹ thuật toàn bộ, và nguyên tắc hợp tác kinh tế hai chiều bình đẳng cùng có lợi được khởi xướng từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm hệ thống văn kiện chính thức qua 4 kỳ Đại hội Đảng toàn quốc (lần thứ IV, V, VI và VII), các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, cùng các hiệp định, nghị định thư hợp tác kinh tế liên chính phủ lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III và Bộ Thương mại. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 15 năm quan hệ kinh tế song phương (1976-1991), với mẫu khảo sát chuyên sâu gồm hơn 20 hiệp định kinh tế đa ngành và hệ thống biểu số liệu thống kê ngoại thương qua 3 kỳ kế hoạch 5 năm. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc các dữ liệu điển hình trong lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải và hàng xuất nhập khẩu.

Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgích được phối hợp chặt chẽ: phương pháp lịch sử giúp tái hiện chính xác tiến trình ra đời các quyết sách theo thời gian, trong khi phương pháp lôgích giúp bóc tách bản chất và quy luật vận động của mối quan hệ. Lý do lựa chọn phối hợp hai phương pháp này cùng kỹ thuật thống kê so sánh là nhằm bảo đảm tính khách quan, xác thực và khoa học khi đánh giá hiệu quả kinh tế trong các giai đoạn lịch sử khác nhau.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô mậu dịch song phương ghi nhận sự tăng trưởng đột phá. Kim ngạch xuất nhập khẩu giai đoạn 1976-1980 tăng gấp 2,5 lần so với giai đoạn 1971-1975, trong đó xuất khẩu tăng 3,9 lần. Năm 1982, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Liên Xô tăng 50% so với năm 1980 và chiếm tỷ trọng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Thứ hai, cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu mang tính bổ trợ chiến lược cho nền kinh tế quốc dân. Trong giai đoạn 1976-1980, hàng công nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp chiếm 76% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, nhóm nông sản chế biến chiếm 19%. Ngược lại, Liên Xô cung cấp 38% nguyên nhiên vật liệu thiết yếu (xăng dầu, sắt thép, phân bón), 29% máy móc thiết bị và 33% lương thực, hàng tiêu dùng.

Thứ ba, sự hỗ trợ của Liên Xô đóng vai trò nền tảng kiến tạo hạ tầng công nghiệp và năng lượng quốc gia. Điển hình là công trình Thủy điện Hòa Bình với công suất thiết kế 1.920 MW (bổ sung 4 tỷ kWh điện mỗi năm), Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại công suất tổ máy 110 MW, cầu Thăng Long hoàn thành lắp đặt 15 nhịp dầm thép năm 1982, và khu đầu mối đường sắt Hà Nội với tuyến Thượng Đồng - Việt Hưng dài 70 km.

Thứ tư, cán cân thương mại ghi nhận mức thâm hụt lớn nhưng được cân đối hiệu quả qua cơ chế tín dụng ưu đãi. Mức nhập siêu của Việt Nam trong giai đoạn 1976-1980 lên đến 2.459 triệu rúp, đã được phía Liên Xô hỗ trợ thanh toán thông qua khoản vay ưu đãi dài hạn 1.755 triệu rúp và viện trợ không hoàn lại 298 triệu rúp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến các thành tựu trên là sự lãnh đạo kiên định của Đảng, coi hợp tác toàn diện với Liên Xô là vấn đề nguyên tắc chiến lược, cùng nền tảng pháp lý vững chắc từ Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác ký ngày 03/11/1978. Về mặt hiển thị trực quan, toàn bộ chuỗi dữ liệu ngoại thương 15 năm có thể được minh họa sinh động thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu xuất nhập khẩu hàng lẻ và thiết bị toàn bộ, kết hợp biểu đồ tròn biểu diễn tỷ trọng các mặt hàng công nghiệp nặng - nhẹ, và bảng tổng hợp tiến độ hoàn thành các đại công trình năng lượng.

So sánh với các nghiên cứu trước đây về giai đoạn 1955-1975 vốn thuần túy mang tính chất viện trợ thời chiến, giai đoạn 1976-1991 đã có bước chuyển rõ nét sang hình thức gia công xuất khẩu và chia sẻ sản phẩm. Mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế của Liên Xô sụt giảm từ 7,1% (1966-1970) xuống 3,9% (1976-1980) và còn 2,6% vào năm 1982, Liên Xô vẫn dành cho Việt Nam sự ưu tiên viện trợ to lớn, khẳng định tình đoàn kết quốc tế trong sáng và tạo tiền đề vững chắc cho công cuộc Đổi mới sau năm 1986.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đa dạng hóa cơ cấu xuất nhập khẩu và giảm thiểu rào cản kỹ thuật. Bộ Công Thương cần chủ trì rà soát, cắt giảm 20% các thủ tục hành chính, tập trung đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm thế mạnh như thủy sản chế biến sâu, dệt may chất lượng cao sang thị trường Nga, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kim ngạch thương mại song phương 15-20% mỗi năm trong lộ trình 2026-2030.

Thứ hai, nâng cấp mô hình liên doanh năng lượng và công nghiệp nặng. Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và Tập đoàn Điện lực Việt Nam phối hợp chặt chẽ với các đối tác Liên bang Nga để triển khai các dự án hiện đại hóa nhà máy điện, phát triển năng lượng tái tạo và mở rộng thăm dò dầu khí ngoài khơi, phấn đấu nâng tỷ lệ nội địa hóa thiết bị công nghiệp lên trên 40% trước năm 2030.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế tài chính và thanh toán song phương linh hoạt. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần phối hợp xây dựng hệ thống thanh toán trực tiếp bằng đồng nội tệ giữa hai quốc gia, cắt giảm 50% chi phí chuyển đổi ngoại tệ và rút ngắn thời gian xử lý giao dịch ngân hàng xuống dưới 24 giờ trong vòng 2 năm tới.

Thứ tư, tăng cường hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Bộ Giáo dục và Đào tạo liên kết với các trường đại học kỹ thuật hàng đầu của Nga xây dựng chương trình học bổng chuyên sâu, đặt chỉ tiêu đào tạo 5.000 kỹ sư và chuyên gia công nghệ cao trong các lĩnh vực hạt nhân dân sự, cơ khí chính xác và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Các nhà hoạch định chính sách kinh tế đối ngoại và cán bộ ngoại giao. Luận văn cung cấp luận cứ lịch sử xác thực về quá trình đàm phán hiệp định quốc tế, hỗ trợ quá trình xây dựng chiến lược hợp tác song phương thời kỳ mới.

Nhóm 2: Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Lịch sử Đảng, Lịch sử Ngoại giao, Quan hệ Quốc tế. Tài liệu giúp người đọc tiếp cận hệ thống sử liệu gốc đã được chuẩn hóa, tiết kiệm 30-40% thời gian tra cứu tư liệu lưu trữ.

Nhóm 3: Lãnh đạo các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và xúc tiến thương mại. Công trình cung cấp bức tranh chi tiết về nhu cầu hàng hóa, tập quán thị trường khu vực Đông Âu và Liên bang Nga, hỗ trợ xây dựng phương án kinh doanh khả thi.

Nhóm 4: Các chuyên gia phân tích kinh tế vĩ mô và quản lý dự án công nghiệp. Dữ liệu thực chứng từ việc triển khai các công trình như Thủy điện Hòa Bình hay cầu Thăng Long mang lại bài học quý giá về điều phối vốn đầu tư công quy mô lớn.

Câu hỏi thường gặp

Quan hệ kinh tế Việt Nam – Liên Xô giai đoạn 1976-1980 đạt được những thành tựu nổi bật nào về kim ngạch? Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước trong 5 năm 1976-1980 tăng gấp 2,5 lần so với giai đoạn 1971-1975, trong đó xuất khẩu tăng trưởng 3,9 lần. Tổng giá trị trao đổi hàng hóa từ 206,5 triệu rúp năm 1976 đã tăng lên 593,8 triệu rúp năm 1980, giữ vai trò huyết mạch cứu trợ nền kinh tế thời hậu chiến.

Các công trình hạ tầng trọng điểm nào đã được Liên Xô viện trợ xây dựng trong thời kỳ này? Liên Xô đã trực tiếp hỗ trợ thiết kế và thi công Nhà máy Thủy điện Hòa Bình công suất 1.920 MW, Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại với các tổ máy 110 MW, hoàn thành 15 nhịp cầu Thăng Long năm 1982, và nâng cấp tuyến đường sắt huyết mạch Thượng Đồng - Việt Hưng dài 70 km.

Cơ cấu mặt hàng trao đổi giữa hai nước có đặc trưng gì? Việt Nam chủ yếu xuất khẩu hàng tiêu dùng tiểu thủ công nghiệp chiếm 76% và nông sản chiếm 19%. Ngược lại, Liên Xô cung ứng 38% nguyên nhiên vật liệu cốt lõi gồm xăng dầu, sắt thép, phân bón, cùng 29% máy móc phụ tùng và 33% lương thực thiết yếu phục vụ đời sống nhân dân.

Việt Nam đã xử lý khoản nhập siêu 2.459 triệu rúp với Liên Xô như thế nào? Để bù đắp phần xuất khẩu chỉ đáp ứng được 25-35% nhu cầu nhập khẩu, Liên Xô đã cấp cho Việt Nam các khoản tín dụng ưu đãi dài hạn không tính lãi trị giá 1.755 triệu rúp cùng 298 triệu rúp viện trợ không hoàn lại, giúp Việt Nam cân bằng cán cân thanh toán ngoại thương.

Ý nghĩa then chốt của Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác ngày 03/11/1978 là gì? Hiệp ước ngày 03/11/1978 cùng 6 hiệp định kinh tế kỹ thuật kèm theo là cột mốc thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện, tạo bước đệm phân công lao động quốc tế dài hạn, thúc đẩy quy mô mậu dịch hai chiều đạt đỉnh cao trong thập niên 80 của thế kỷ 20.

Kết luận

• Khẳng định vai trò lãnh đạo sáng suốt, kịp thời của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc đưa quan hệ kinh tế Việt - Xô trở thành điểm tựa vững chắc giúp đất nước vượt qua giai đoạn cấm vận ngặt nghèo 1976-1991.
• Ghi nhận thành tựu xuất khẩu vượt bậc sang thị trường Liên Xô, đạt tỷ trọng áp đảo 50% tổng kim ngạch ngoại thương của cả nước vào năm 1982.
• Tôn vinh giá trị của các công trình công nghiệp thế kỷ như Thủy điện Hòa Bình 1.920 MW và Nhiệt điện Phả Lại 110 MW, tạo nền tảng vững chắc cho an ninh năng lượng quốc gia.
• Đánh giá sâu sắc bước chuyển dịch cơ chế kinh tế sang nguyên tắc hạch toán và bình đẳng cùng có lợi sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986.
• Đúc kết hệ thống bài học lịch sử toàn diện, mở ra định hướng chiến lược nhằm thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga phát triển mạnh mẽ đến năm 2030.

Công trình luận văn là nguồn tư liệu khoa học vô cùng giá trị, kính mời các nhà nghiên cứu, giảng viên và bạn đọc quan tâm tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng những kinh nghiệm quý báu này vào thực tiễn phát triển kinh tế đối ngoại hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn được chia làm ba chương: Chƣơng 1: Chủ trương duy trì và phát triển quan hệ kinh tế Việt Nam – Liên Xô từ năm 1976 đến năm 1981 Chƣơng 2: Chủ trương đẩy mạnh quan hệ kinh tế Việt Nam – Liên Xô từ năm 1982 đến năm 1991 Chƣơng 3: Một số nhận xét và kinh nghiệm 10 z Chƣơng 1 CHỦ TRƢƠNG DUY TRÌ VÀ PHÁT TRIỂN QUAN HỆ KINH TẾ VIỆT NAM – LIÊN XÔ TỪ NĂM 1976 ĐẾN NĂM 1981 1.1 Những điều kiện cho việc duy trì phát triển quan hệ kinh tế Việt Nam – Liên Xô giai đoạn 1976 – 1981 1. Vài nét về tình hình quốc tế và trong nước sau năm 1975 Quan hệ kinh tế giữa Liên Xô và Việt Nam trong nửa thứ hai của những năm 70, đầu những năm 80 đã phát triển mạnh mẽ trong điều kiện khác hơn so với những thời kỳ trước đó. Tình hình quốc tế vẫn đang trong thời kỳ chiến tranh lạnh tuy có khuynh hướng hòa dịu nhưng đối đầu vẫn là chủ yếu. Quan hệ Mỹ - Xô vẫn căng thẳng.

Việc phê chuẩn Hiệp ước hạn chế vũ khí tấn công chiến lược giai đoạn 2 (SALT – 2) bị trì hoãn. Mỹ đơn phương đình chỉ các cuộc hội đàm với Liên Xô trong lĩnh vực hạn chế vũ trang. Quan hệ Mỹ - Trung Quốc đang được cải thiện nhiều trong khi quan hệ Xô – Trung vẫn còn căng thẳng. Quan hệ Việt Nam – Mỹ vẫn căng thẳng.

Sau cuộc chiến ở Việt Nam, Mỹ ở vào thời kỳ “hội chứng sau Việt Nam”, từ năm 1975 đến năm 1994, Hoa Kỳ thi hành chính sách bao vây cấm vận về mặt kinh tế đối với Việt Nam và dùng quyền lực của mình ngăn cản các nỗ lực giúp đỡ Việt Nam từ quốc tế. Bên cạnh đó,các thế lực phản động khác cũng thi hành chính sách bao vây kinh tế, phân biệt đối xử hòng làm tê liệt nền kinh tế của Việt Nam. Quan hệ Việt – Trung cũng xấu đi trong vấn đề biên giới trên đất liền và ngoài hải đảo. Sự hợp tác về kinh tế thương mại giữa Trung Quốc với Việt Nam bị thu hẹp, sau đó đã hoàn toàn chấm dứt và Bắc Kinh chuyển sang thi hành chính sách thù địch đối với Việt Nam.

Trung Quốc ráo riết dụ dỗ, cưỡng ép người Hoa ở Việt Nam đi Trung Quốc, 20 vạn người Hoa 11 z bỏ ruộng đồng, nhà máy ra đi đã gây ra những khó khăn cho nền kinh tế Việt Nam. Trung Quốc dùng cái gậy viện trợ để đồng thời đánh Việt Nam về kinh tế. Chỉ trong hơn một tháng, bất chấp luật pháp và tập quán quốc tế, Trung Quốc đơn phương tuyên bố chấm dứt toàn bộ viện trợ kinh tế và kỹ thuật Trung Quốc đang công tác ở Việt Nam bao gồm các công trình giao thông quan trọng, một số nhà máy đang xây dựng dở dang… Đi đôi với việc cắt viện trợ, rút chuyên gia, Trung Quốc còn vận động các nước, các tổ chức quốc tế ngừng viện trợ cho công cuộc xây dựng lại Việt Nam. Song song với các hoạt động phá hoại về kinh tế, chính trị, những người cầm quyền Trung Quốc ráo riết tăng cường sức ép quân sự với Việt Nam từ mọi phía.

Cuối năm 1978, đầu năm 1979 Trung Quốc gây ra cuộc chiến tranh biến giới ở phía tây nam và phía bắc. Những hành động đó của Trung Quốc đã đẩy quan hệ Việt – Trung lên mức căng thẳng [65; tr. Trong khu vực Đông Nam Á, quan hệ Việt Nam – Campuchia cũng trở nên căng thẳng. Vấn đề Campuchia nổi lên gay gắt.